დომენტი IV (აღმოსავლეთ საქართველოს კათოლიკოს-პატრიაქი)

აღმოსავლეთ საქართველოს კათოლიკოს-პატრიაქი 1705-1741წწ. მწიგნობარი ვახტანგ VI-ის ძმა; 1705-1708წწ. ვახტანგ VI-თან ერთად მონაწილეობდა კანონების შედგენაში; 1707 წელს ირანის შაჰს ეწვია და დაამტკიცებინა საკათოლიკოსო მამულები, მათ შორის კახეთის ხელისუფალთა მიერ იმჟამად მისაკუთრებული  საკათალიკოსო კახური სამფლობელოებიც; 1710 წელს კახეთის მეფე დავით II-ს(იმამყულიხანი) დააწერინა საკათალიკოსო მამულების მფლობელობის სიმტკიცის სიგელი; 1712-1714წწ. მხარს უჭერდა ირანში მყოფი ვახტანგ VI-ის გამეფებას; ერთ პერიოდში სცადა სამეფო ტახტის დაკავება, მაგრამ არ გაუმართლა; 1723 წელს, თბილისში ოსმალეთის შემოჭრის დროს, გაიხიზნა ლორის ციხეში, იქიდან კი - ქსნის საერისთაოში; თბილისის გამგებელმა იესემ(ალიყური-ხანი) კათოლიკოსად ბესარიონი დანიშნა; დომენტი IV 1725 წელს ოსმალეთის სულთანმა სტამბოლში გაიწვია; აქ დაუმტკიცეს საკათალიკოსო მამულები, მაგრამ სამშობლოში აღარ გამოუშვეს; 1727 წლის დეკემბერში დააპატიმრეს როგორც ოსმალთა ბატონობის მოწინააღმდეგე და სტამბოლის მახლობლად კუნძულზე გადაასახლეს(აქ იგი 1736 წლის დამლევამდე იყო), შემდეგ სტამბოლშია; 1737 წელს გარდაიცვალა ბესარიონ კათოლიკოსი; 1739 წლის ნოემბერში დომენტი IV ქართლში დაბრუნდა და კვლავ კათოლიკოსად ჩანს; მისი ლიტერატურულ-მწიგნობრული მოღვაწეობა ემსახურებოდა ქართული კულტურისა და ქრისტიანობის დაცვა-განმტკიცების საქმეს; მან შეკრიბა ქართველი საერო და სასულიერო მოღვაწეთა ცხოვრება-წამების აღწერილობანი, მათ შორის ზოგიერთი სვინაქსალური სახისა და შეადგინა ქართული ჰაგიოგრაფიული კრებული(მოღწეულია 1713 წლის გადანაწერი ნუსხით); საეკლესიო პრაქტიკისათვის გადააწერინა პარაკლიტონი, ასკეტიკონი და სხვა; ბერძნულიდან ათარგმნინა კურთხევანი და 1719 წელს საკუთარი ხარჯით დააბეჭდინა თბილისში; შეადგინა "სადღესასწაულოს" ახალი რედაქცია(მოღწეულია 1718 წლის ნუსხით); გადასახლებაში ყოფნისას შეკრიბა ილარიონ ქართველისა და სხვათა საგალობლები, გადააწერინა საეკლესიო მამათა თხზულების II ნაწილი; მან საკუთარი ხარჯით შეასრულა მცხეთის სვეტიცხოვლის, თბილისის ანჩისხატის, მეტეხისა და სხა ეკლესიების სარემონტო სამშენებლო სამუშაოები.

წყარო: საქართველო: ენციკლოპედია: ტ.2. - თბ., 2012. - გვ.478