ბარონ დე ჟოზეფ ბაი ამურ ოგიუსტ ლუი ბერტელო

დაბადების ადგილი: ქ. პარიზი.

რამდენჯერმე იყო საქართველოში, დიდი წვლილი შეიტანა საფრანგეთსა და საერთოდ დასავლეთ ევროპაში ქართული კულტურის პოპულარიზაციის საქმეში. პირველად ჩამოვიდა 1897 წელს, მოიარა საქართველოს თითქმის ყველა კუთხე. საფრანგეთში დაბრუნების შემდეგ წაიკითხა ლექციების სერია საქართველოზე, გამოაქვეყნა ფრიად საყურადღებო წიგნები: "საქართველოში" (1898, მანამდე, 1898 წ. 15. II. მოხსენებად წაიკითხა პარიზის გეოგრაფიულ საზოგადოებაში), "კავკასიონის ქედის სამხრეთით" (1899), "კავკასიონის ქედის ჩრდილოეთით" (1899), "თბილისი" (1900), "იმერეთში" (1902), "აფხაზეთში" (1904). ფრანგ მკვლევარს საგანგებოდ მიუქცევია ყურადღება ქართულ თქმულება-ლეგენდებისათვის; ერთი ასეთი ლეგენდა-ზღაპრის "მიწა თავისას მოითხოვს" შემოკლებული თარგმანია შეტანილი მის წიგნში "მშვენიერება", რომელიც ჟ. მურიემ გადაბეჭდა ჟურნალ "ლე კოკაზ ილლიუსტრეში" [" Le Caucase illustré", 1899 – 1900, № 1, სათაურით Conte Géorgien (ქართული ზღაპარი)]. 1900 მან ამ ნაწარმოების სრული ილუსტრირებული ტექსტი გამოაქვეყნა პარიზში ცალკე წიგნად – "მშვენიერება. ქართული ლეგენდა, თარგმნილი და პირველად გამოქვეყნებული ფრანგულ ენაზე ბარონ დე ბაის მიერ". ასევე დიდად დაინტერესებულა ფრანგი მკვლევარი ქართველთა განმანათლებლის წმინდა ნინოს ცხოვრებით, კვლევა საფრანგეთშიც გაუგრძელებია. 1899 წელს ი. ჭავჭავაძის "ივერიაში" გამოქვეყნდა წერილი "წმინდა ნინოს თაყვანისცემა საფრანგეთში", სადაც მისი ღვაწლი საგანგებოდაა აღნიშნული. მან თბილისში გაიცნო ი. ჭავჭავაძე, მათ შორის მეგობრული ურთიერთობა დამყარდა. ილიას მისთვის უჩუქებია თავისი სურათი ავტოგრაფით "ბარონს დე-ბაის. ილია ჭავჭავაძე. 1899 წ. ტფილისი", რომელიც ჩართული აქვს თავის წიგნში. ილიას პირად არქივში დღემდე დაცულია მისი ნაჩუქარი წიგნი "კავკასიონის ქედის ჩრდილოეთით", რომელსაც აქვს ასეთი წარწერა: "პოეტს, პატრიოტს, ისეთი მშვენიერი ქვეყნის შვილს, სადაც მზე მუდამ კაშკაშებს. თბილისი, 1899 წლის 12 ნოემბერი. სოსიკო დე ბაი". წიგნში "იმერეთი" ის აღტაცებული წერდა ა. წერეთელზე, რომლის მრავალი ლექსის თარგმანი (პროზაულად) ჩართული აქვს ამ თხზულებაში. თავისი წიგნები გამოუგზავნა აგრეთვე დ. სარაჯიშვილს, პოეტ გ. შერვაშიძეს; ახლო ურთიერთობა ჰქონდა მხატვარ გ. გაბაშვილთან (რომელსაც მისთვის უჩუქებია თავისი სურათი წარწერით), ე. თაყაიშვილთან, თ. სახოკიასთან, ა. ცაგარელთან და სხვ.

წყარო: საქართველოს მეცნიერებათა ეროვნული აკადემია. ქართული ენციკლოპედიის ი. აბაშიძის სახელობის მთავარი სამეცნიერო რედაქცია: georgianencyclopedia.ge

• საქართველოში : ბარონი დე ბაი (ავტორი). - თბილისი, არტანუჯი, 2011. - 156გვ.. - ISBN: 9789941421389
• ბარონ დე ბაის ნაშრომი "იმერეთში". - თბილისი, 1990. - 12gv.
• La Beauté : Légende Géorgienne / traduite et publiée pour la première fois en Français / par Le Baron de Baye ; texte illustré de cinq planches dessinées par M.A. Eisner. (მთარგმნელი). - Paris, Librairie Nilsson, 1990. - 16p.
• Extraits des procès-verbaux de la société nationale des antiquaires de France: faites en séance du 4 Janvier 1899 / par Le Baron de Baye (ავტორი). - Paris, 1899. - 28p.