,,24 საათი”. 2003 წ.  6 ნოემბერი. გვ. B1.

იყო ხელისუფალი და ებრძოდე ოპოზიციას

 თუ იყო ოპოზიცი და ებრძოდე ხელისუფლებას

თუ კი ამ ვრცელი ინტერვიუს წასაკითხად მოცდებით, კარგი იქნება, აღმოაჩინოთ, როგორ დაატარებდა ხელისუფლება თავის ჭკუაზე მაშინდელი ოპოზიციას, როგორ არ სჯერდებოდა მცირე დათმობებს და სულ უფრო მეტი უნდოდა. ვერ გეტყვით, სიმბოლურად დაამთხვიეს თუ შემთხვევით მოხდა, რომ 1989 წლის დარად, 2003 წელსაც 4 ნოემბერს დაიწყო საყოველთაო გამოსვლების ის ნაკადი, რომელიც მაშინდელი ხელისუფლების ცვლით დამთავრდა.

 ჯუმბერ პატიაშვილი 15 წლის წინ, ნოემბერში, ხელისუფლების სათავეში იყო და ოპოზიციას უპირისპირდებოდა. დღეს კი მაშინდელი ოპოზიციის იმ ნაწილს ებრძვის, რომელიც, ბედის ირონიით, სახელისუფლებო ბლოკში აღმოჩნდა.

სამწუხაროა, რომ 15 წლის მერეც იკეტება გზები და ხელისუფლებას ათიათასობით ადამიანი ჰყავს უკმაყოფილო. მაშინ კომუნისტურ ხელისუფლებას დამოუკიდებლობისთვის ებრძოდნენ. დღეს კი – ხელისუფლებას, რომელსაც ადრე ეროვნული ერქვა და ახლა ძალიან დიქტატორული სახელი – რეჟიმი დაარქვეს...

- რატომ და როგორ აღმოჩნდით აჯანყებულ ოპოზიციასთან?

- აღმოვჩნდი დაზარალებულთა შორის. სამწუხაროდ, ოპოზიცია ბოლო პერიოდში გახდა პოპულარული. წელიწადნახევარია, რაც ჩვენი გაერთიანება ,,ერთობა” შეიქმნა. ამის ერთადერთი მიზანი იყო, შექმნილიყო ძალა, რომელიც საპრეზიდენტო არჩევნებისას მხარს დამიჭერდა. რაღა თქმა უნდა, პარარელურად საპარლამენტო არჩევნებისთვის ვემზადებოდით.

ჩვენს პარტიას საკრებულოში ფრაქცია აქვს და ცხადია, პარლამენტში მოხვედრის სურვილიც გვქონდა. სამართლიანობისათვის უნდა ითქვას, რომ ჩვენი პოლიტიკური ძალა მომძლავრებული არ არის, მაგრამ ამ არჩევნებში იმდენი მხარდამჭერი გვყავს, რომ 10-12 პროცენტი ნამდვილად უნდა მიგვეღო და 7 პროცენტიანი ბარიერის გადალახვა პრობლემა არ ყოფილიყო.

- საკუთარი მონაცემებიც გექნებათ.

- ჩვენი პარტიის შექმნიდან შემდეგი მოულოდნელობა ხელისუფლებისთვის საკრებულოში შესვლა იყო. სწორედ ამის შემდეგ დაიწყო ბრძოლა ჩვენს წინააღმდეგ. არც საკუთარი თავის და არც პარტიის რეკლამირება არ მიყვარს, მაგრამ ჩვენმა პოლიტიკურმა პარტიამ რეგიონებში და ქალაქში საკმაო ავტორიტეტი მოიპოვა საიმისოდ,  რომ ბარიერი გადაგველახა. მაგრამ, სახელმწიფო მინისტრი, პირადად პრეზიდენტის დავალებით, ყველაფერს აკეთებდა იმისთვის, რომ პარტიისთვის და პირადად ჩემთვის, ჯუმბერ პატიაშვილისთვის შეეშალათ ხელი. ყველაფერი გათვლილი იყო იმისთვის, რომ პარლამენტში არ მოვხვედრილიყავით.

ეს ყველაფერი საპარლამენტო მუშაობის დროს გამომჟღავნდა. გახსოვთ, ალბათ, პარლამენტში პირველი მოსმენით უპრობლემოდ გავიდა საარჩევნო კოდექი, რომლის მიხედვითაც, ჩვენს პარტიას საარჩევნო კომისიაში ერთი ადგილი ეკუთვნოდა. მეორე მოსმენისთვის ,,მრეწველმა” ზურაბ ტყეშელაძემ გამოიჩინა ალტერნატიული ინიციატივა, რის მიხედვითაც, ახლადშექმნილ პარტიას (ვიგულისხმებოდით ჩვენ და აბსნაძის პარტია), საარჩევნო კომისიაში არც ერთი ადგილი არ გვეკუთვნოდა. ეს ინიციატივა არ გავიდა. ამის შემდეგ გამოჩნდა მაჟორიტარ არჩილ გოგელიას ანალოგიური წინადადება. ბატონი არჩილი მიხვდა, რომ ვიღაცის დავალებას ასრულებდა და თავისი წინადადება გაიწვია. ეს საკითხი, თითქოს, მოიხსნა მაგრამ ახლა ელიზბარ ჯაველიძემ და ჯემალ გამახარიამ წარმოადგინეს საკითხი და ჩვენ კვლავ ბლოკირებული აღმოვჩნდით.

თუმცა, ,,აღორძინების” ზემოთხსენებულმა წევრებმა თქვეს, თითქოს, საქმის კურსში არ იყვნენ, მაგრამ ,,მოქალაქეთა კავშირი”, ,,აღორძინება” და ,,მრეწველები” გაერთიანდნენ და ასე დავრჩით თამაშგარე მდგომარეობაში.

მოგეხსენებათ, როგორ ტარდება არჩევნები საქართველოში. ჩვენ კი კომისიაში წარმომადგენელი არ გვყავს, არც სხვა რამ ბერკეტი გაგვაჩნია და სწორედ ამიტომ, ამ საარჩევნო კომისიაში სერიოზული პრობლემები შეგვექმნა.

სიმართლე გითხრათ, მცირედი კოსმეტიკური ცვლილებები – მარკირება, მეთვალყურეთა და დამკვირვებელთა ყოფნა – იმედს მაძლევდა, თუმცა...

- არჩევნების წინ თქვენ გააკეთეთ განცხადება მოსკოვური ხმების გაყალბების შესახებ. ასეც მოხდა?

- მქონდა ინფორმაცია, სტრუქტურებმა, ვინც ამ საკითხებს კურირებს, კატეგორიული დავალება მიიღეს, რომ მოსკოვის საარჩევნო უბნებიდან რეალური ხმები არ უნდა აგვეღო. იქიდან კი ჩვენ კარგ შედეგებს ველოდით, რადგან შექმნილი გვაქვს პარტიის რეგიონული ბიურო, რომელსაც სოხუმელი საკმაოდ პატივცემული, პოპულარული და ავტორიტეტული კაცი, დევნილი, ,,სოხუმხელსაწყოს” ყოფილი დირექტორი, ალექსანდრე მიქაძე ხელმძღვანელობს.

ამ დავალების შესახებ ინფორმაცია არაოფიციალურად ისევ ხელისუფლებიდან მივიღე. პრეზიდენტის მთავარი ამოცანაა, პატიაშვილი პარლამენტში არ მოხვდეს.

- თქვენს დაპირისპირებას დიდი ხნის ისტორია აქვს...

- დიახ, ამისთვის მას პირადი მიზეზები გააჩნია. ერთ-ერთი ასეთი მიზეზი ჩემი პრეზიდენტობისთვის ბრძოლა იყო. პრეზიდენტი 1995 წელსაც გაყალბებით მოვიდა ხელისუფლებაში. ჩემთვის ეს დიდად დამაიმედებელი არ არის, მაგრამ საშინელ ზეწოლას განვიცდით მეც და ჩემი მხარდამჭერებიც. ხელისუფალი ვეღარ მართავს პროცესებს. ამის თქმის უფლებას არჩევნების ორგანიზაცია მაძლევს. არჩევნების წინა დღეს სიების არარსებობა ნონსენსია. ეს შეგნებულად გაკეთდა. პრეზიდენტს სურდა, მაქსიმალურად ეჩვენებინა საზოგადოებისთვის, რომ არჩევნები დემოკრატიულად ჩატარდა, რომ არჩევნებში ოპოზიციური პარტიებიც მოხვდნენ. პატიაშვილი და მისი გუნდი კი არაფერს წარმოადგენს. აი, ამის ჩვენება სურდა.

მცხეთაში 43 000 ამომრჩევლიდან 460 ხმა დამიფიქსირეს. ხალხის ეს რაოდენობა მარტო ჩემს სოფელში ცხოვრობს. იქ არიან ჩემი თანამშრომლები, მეგობრები, ახლობლები... ამგვარი რამ ხელისუფალთთათვის სამარცხვინოა. მე კი თავს შეურაცხყოფილად ვგრძნობ იმიტომ, რომ ხმები ვერ დავიცავი.

- დაცვის რა საშუალებები გქონდათ?

- არავითარი და ამიტომაც შევუერთდი ოპოზიციას.

- რა ლოზუნგი მიიტანეთ გაერთიანებაში?

- მივიტანე პროტესტი ხელისუფლების მიმართ. ჩვენი მოთხოვნაა, ეს არჩევნები არ ჩაითვალოს ჩატარებულად. ამ არჩევნების ლეგიტიმაცია ნულის ტოლია.

ჩემი ის მხარდამჭერები, ვინც ხმა ვერ მისცა, სასამართლოში სარჩელის შეტანას აპირებენ. და ამის მიზეზი სწორედ ის არის, რომ შევარდნაძემ ჩამომაშოროს პოლიტიკას და დაამტკიცოს, რომ როგორც პოლიტიკოსი, არ ვარსებობ და არავითარი რეიტინგი არ გამაჩნია.

- ფილარმონიაში გამართულ ოპოზიციის შეხვადრაზე უჩვეულოდ ემოციურად გამოხვედით. დარჩა შთაბეჭდილება, რომ რაღაც ბოლომდე ვერ თქვით...

- დიახ, შევარდნაძესთან სათქმელი მაქვს, მაგრამ არა ერთი-ერთზე. პარლამენტში მას ვუთხარი, რომ ისეთი რამ მაქვს სათქმელი, რაც ხალხმა უნდა იცოდეს. პოლიტიკოსობა ერთი დღით არ შემოიფარგლება. ვიცი ჩემი ადგილი საზოგადოებაში, ზედმეტი პრეტენზიები და ამბიციები არ გამაჩნია. მაგრამ, მაწუხებს ერთი რამ – ყველაფერი ფარულად კეთდება, რადგან ჩემი მისამართით მუდამ ისმის შეკითხვები... აი, თქვენც ხომ დაგებადათ?! მე კი ვიცი პასუხი ამ კითხვებზე, ხალხის წინაშე შეხვედრას ვითხოვ და არა იმიტომ, რომ მამაშვილური დარიგება მომცეს. პრეზიდენტს დანაშაულებრივი გზა აქვს არჩეული და უფლება არ მაქვს, რომ მომავალი თაობის წინაშე ეს დავმალო.

წინა საპრეზიდენტო არჩევნებისას სატელევიზიო დებატები შევთავაზე, მაგრამ მან შეხვედრა არ იკადრა.

- თქვენთან გაერთიანდა მამუკა გიორგაძე, რომელიც, როგორც ჩანს, არ უნდა იყოს კმაყოფილი თქვენი ოპოზიციასთან მისვლით.

- რა თქმა უნდა, მასაც აქვს თავისი მოსაზრებები, მაგრამ ისიც ოპოზიციასთან დგას. ჩვენს აზრებში ჰარმონიული თანხვედრა არ არის, მაგრამ მიზანი ერთი გვაქვს – საქართველოს პრობლემების გადაწყვეტას ერთნაირად ვხედავთ.

- ოპოზიციის გაერთიანებისას ჭაჭია იყო უარყოფითი ფაქტორი. დღეს ამ ფაქტორმა უკანა პლანზე გადაინაცვლა?

- დიახ, ოპოზიციის გაერთიანება არ უნდა იყოს თვითმიზანი. ამ პროცესებში ყველას თავისი ნიშა აქვს. არის აზრები, რაშიც თანხვედრილნი ვართ, მაგრამ აგრეთვე არსებობს წინააღმდეგობები. სახელისუფლებო ბლოკის ამხელა პროცენტი საზოგადოებოსთვის შეურაცხმყოფელია.

- შეურაცხყოფილ საზოგადოებას ოპოზიცია გონივრულად უნდა მოეპყრას. ასეა?

- ამას საკმაოდ დიდი მობილიზება და გამოცდილება უნდა. გზები გადაკეტილია, არის წინააღმდეგობა – ერთი პატარა ნაპერწკალი და ის იმგვარ დაპირისპირებაში გადაიზრდება, რომლის წინააღმდეგიც ვარ.

ვფიქრობ, რომ ჯერჯერობით ოპოზიცია სიტუაციას ფლობს და მშვიდობიან აქციებს ატარებს. არ მაშინებს, მაგრამ ცოტათი მაშინებს დაშინება ხელისუფლების მხრიდან. ბოლოს და ბოლოს, კაცი ყველაფერზე წავა, ოღონდ სიმართლე ხალხის მხარეს იყოს. პოლიტიკოსებად არ იბადებიან. ჯერ ადამიანური მუხტია მთავარი.

მიზანი თუ თანამდებობაა და არა საქართველოში ჭეშმარიტი თავისუფლების დამყარება, დავღუპულვართ.

მედია, თითქოს თავისუფალია, მაგრამ ამავე დროს მასმედიაში გამოქვეყნებული მასალებისადმი ყურადღება ნულის ტოლფასია. ,,წერე და იკითხე” დამოკიდებულება ძალზე მძიმეა.

- ისე, ,,კომუნისტი” ან заря востока-ში კრიტიკული ხასიათის წერილი რომ დაიწერებოდა, მაშინვე რეაგირებდნენ...

- დიახ, რეაგირება მაშინვე იყო ხოლმე. ერთი კრიტიკული მასალა და ... ნომერს იტაცებდნენ.

- თავის დროზე თქვენ რესპუბლიკის მეთაური იყავით. მართალია სხვა სისტემა იყო, მაგრამ, არ მსმენია, რომ საპროტესტო გამოსვლების დაშლის მეთოდიკას რეფორმები შეხებოდეს...

- დიახ, სხვა სისტემაც იყო და სხვა კანონებიც. ყოველგვარ მიტინგს არასანქცირებული ერქვა და უნდა დაშლილიყო.

ხელისუფლებას ჰქონდა დაშლის...

- დარბევის მეთოდები...

- სროლის უფლება არ ჰქონდა, მაგრამ მიტინგი უნდა აღკვეთილიყო.

- რამდენად ხშირად ხვდებოდით მაშინდელ ოპოზიციას?

- თავიდან როგორ არ ვხვდებოდი, მაგრამ, სამწუხაროდ, ბოლო პერიოდში არ ხერხდებოდა. ნოემბრის აქციების (1988 წელი) მთავარი თემა საკონსტიტუციო ცვლილებები იყო. სსრკ-ს კონსტიტუციაში შედიოდა ცვლილებები, რომლის მიხედვითაც ერებს აღრ ეძლეოდათ თვითგამორკვევის უფლება. ამ პუნქტის ამოღების კატეგორიული წინააღმდეგი ვიყავი და ამის დამადასტურებელი საბუთებიც მაქვს. ამას წინათ ვიდეოჩანაწერებიც მოვისმინე... ჩავატარეთ სესია და ცვლილება არ მივიღეთ. მიტინგებით კი თითქოს პოზიციას ვიმაგრებდი და ერთგვარი თანამონაწილე ვხდებოდი.

მაშინ სსრკ-ს  საკანონმდებლო კომისიის თავმჯდომარე რაზუმოვსკი გახლდათ. მან მოახსენა გორბაჩოვს, რომ პატიაშვილის ინიციატივით ეს მუხლი არ შეიცვალაო... ,,არ იქნას მიზანშეწონილი ამ პუნქტის ამოღება” – ასე მოვახსენე გორბაჩოვს. დამიძახეს მოსკოვში. თბილისში კი მიტინგები იყო დაწყებული. მოსკოვშიც მივაღწიე იმას, რომ ცვლილებები არ შესულიყო (და ეს გამოსვლა არსებობს). ამის შემდეგ, ვითომ დეპეშა გამომიგზავნა გორბაჩოვმა, რომ საკითხი გადაწყვეტილი იყო და მიტინგი დაიშალა... სამიტინგო უკვე აღარაფერი იყო, კონსტიტუციაში აღარ შევიდა ეს ცვლილება.

- როგორ ელაპარაკება ხოლმე ოპოზიცია აჯანყებულ ხელისუფლებას?

- ჩვენ ვხვდებოდით იმ ადამიანებს. გარკვეულ საკითხებზე ვთანხმდებოდით კიდეც. პირდაპირ შემიძლია გითხრათ, რომ არც ერთ მიცემულ სიტყვას არ გადავსულვარ. ხანდახან იძულებით გადაწყვეტილებას ვიღებდი, რადგანაც შეწინააღმდეგება ჩემს შესაძლებლობებს აღემატებოდა.

ოპოზიციასთან შევთანხმდით, რომ აპრილის თვეში მიტინგი არ უნდა ჩატარებულიყო. საქმე ის იყო, რომ იმ პერიოდში საუბარი იყო ზამთრის ოლიმპიადაში ბაკურიანის მონაწილეობაზე. ამისთვის სსრკ-ს სპორტკომიტეტის თავმჯდომარე იყო ჩამოსული დიდი დელეგაციით. როდესაც ქვეყანაში ოლიმპიადის ჩატარებაზეა საუბარი, რა თქმა უნდა, არანაირი დესტაბილიზაცია არ უნდა იყოს. მსოფლიო ოლიმპიურ კომიტეტში საბჭოთა კავშირს უნდა წარედგინა საქართველო. მაშინ კომიტეტის თავმჯდომარე სამარანჩი იყო, ბასკი, რომელიც ქართველებისადმი სიმპათიით იყო განწყობილი და თქვა, ოღონდ საქართველო წარადგინონ და პასუხისმგებლობას მე ავიღებო.

მოკლედ, ეს დელეგაცია წავიყვანეთ ბაკურიანში, დაათვალიერეს და იქვე მითხრეს, რომ გადაწყვეტილება მიიღეს. ინფრასტრუქტურის შესაქმნელად 1 მილიარდ 650 მილიონი მანეთი იყო გამოყოფილი. საკმაოდ დიდი კაპიტალი იყო...

უკვე ფაცხაში ვიჯექით, ვაჯობეთ კომუნისტებს, კარგი განწყობა გვაქვს, და ამ დროს მირეკავენ, თბილისში მიტინგები დაიწყოო... გაოცებული დავრჩი.

გახსოვთ, მაშინ მიტინგებზე აფხაზეთის პრობლემატიკა იდგა. ლიხნის შეკრებაზე აფხაზებმა საქართველოდან გასვლის ანტიქართულ დოკუმენტს მოაწერეს ხელი, მათ შორის იყო საოლქო კომიტეტის პირველი მდივანი ადლეიბაც. სოხუმში ჩავედი და ადლეიბა გავათავისუფლე. აფხაზეთის მთელი საზოგადოება ჩემს მხარეს იყო – ბაგრატ შინკუბაც კი.

თბილისში კი მიტინგები გრძელდებოდა. ოღონდ, თემა შეიცვალა – საქართველოს გამოსვლა საბჭოთა კავშირიდან.

შევარდნაძემ ტელევიზიით თავადვე აღიარა, ერთი ცოდვა მაქვს, გორბაჩოვს არ ვუთხარი, რომ საბჭოთა კავშირი იშლებაო... პატიაშვლისთვის მაინც ეთქვა, იშლება ეს სსრკ და ნუ მოყვებით ნანგრევებშიო...

- მაშინდელი ოპოზიციის ნაწილი დღეს ხელისუფლებასთან არის... მაშინაც ადვილი იყო მათთან გარიგება?

- ყველასთან მქონდა ურთიერთობა და საერთო ინტერესების გამოძებნას ვცდილობდი. 7 და 8 ნოემბერს, როცა აფხაზეთიდან დავბრუნდი, ინტელიგენცია ერთხმად თათხავდა ოპოზიციას, ფაშისტებს და სხვა ამგვარებს უწოდებდა...

- ზოგს ახლაც არ შეუცვლია ტერმინები...

- ინტელიგენციას შეხვედრას ვთხოვდი და არ მოდიოდნენ. მაშინ ახალი ხილი იყო ეროვნული თემა, ხალხის სიმპათიებიც ოპოზიციისკენ იყო. სისტემას მართლაც რეფორმა სჭირდებოდა. თუ ვინმე გრძნობდა ზეწოლას ეს მე ვიყავი. მაქსიმალურად ვცდილობდი, საქართველოზე არ ასახულიყო მეზობელი ქვეყნის პრობლემები – ყარაბახის კონფლიქტი, ერევნის მიწისძვრა და სხვა რამ... ახლა არ მინდა ამაზე საუბარი... დრო გვიჩვენებს, თუ როგორ ხდება, რომ იმდროინდელი ოპოზიციის ე.წ. ლიდერები დღეს სახელისუფლებო ბლოკის სპიკერები არიან. ისინი... არ ვიცი, ვერ ვხსნი...

- როდის მიმართავს დასახმარებლად ხელისუფლება ინტელიგენციას?

- იმ შემთხვევაში მიმართავს, როდესაც ხელისუფლებას მოსახლეობასთან ურთიერთობა უჭირს და როცა მოსახლეობას ხელისუფლების ნდობა არა აქვს. დამაჯერებლობისათვის მიმართავს, რადგან ინტელიგენციას უფრო მეტად შეუძლია ზნეობრივი ზეგავლენის მოხდენა. მათ უფრო ენდობა ხალხი, ვიდრე ჩინოვნიკს.

ხელისუფლება კი მიმართავს ინტელიგენციას, მაგრამ ეს შედეგს ყოველთვის არ იძლევა. ინტელიგენციის წარმომადგენელთა ნაწილი მყარ, პრინციპულ პოზიციაზე იდგა. მაშინაც და ახლაც ასეა. მხედველობაში არ მყავს ხელისუფალთა ერთგული ინტელიგენცია... მე ეს გადავიტანე და ძალიან კარგად ვიცი. ზოგჯერ გულდაწყვეტილი ვარ ხოლმე, მაგრამ არიან ადამიანები, ვისთანაც დღემდე კარგი პირადი ურთიერთობები მაქვს...

- თქვენსა და ოპოზიციას შორის, ალბათ, არის რაიმე საერთო, რადგანაც მათთან ხართ. მაგრამ, ამავე დროს, არის სხვაოაც – თაობა, მენტალობა და სხვა. ბოლომდე მიყვებით ამ საქმეს?

- ამ ეტაპზე ამის თქმა რთულია. არჩევნების პროცესში ერთად ვართ, მაგრამ იმის თქმა არ შეიძლება, რომ ერთ მუშტად შეკრული და რაღაც ასეთი ვართ. თვითონ იდეა, რომ ხელისუფლებამ არჩევნები გააყალბა, - ჩემთვის მიუღებელია და ახლა აქ ვდგავარ.

როცა დრო გავა, ყველაფერი დაიხვეწება და თავის სახეს მიიღებს – გამოჩნდება, საბოლოოდ, რა გვინდა...

ოპოზიციონერობა ჩემი მიზანი არ არის.

- რას იტყვით, რა ეტაპზეა ბრძოლა?

- ბრძოლა არ წამიგია, მაგრამ რომ გითხრათ, მოგებული ვარ მეთქი, მართალი არ ვიქნები. წაგებული არ ვარ. მოგებული ვარ იმ თვალსაზრისით, რომ ბევრი რამ გამოჩნდა ისეთი, რაც საზოგადოებისთვის აქამდე უცნობი იყო.

კიდევ შემიძლია ბრძოლა არა ძალაუფლებისათვის და არა ხელისუფლების დასამხობად, არამედ – წესიერების დასამყარებლად. არავის ვაძლევ მაგალითს, ამ ქვეყანაზე ბევრად უფრო კარგი და ინტელექტუალური ადამიანები ცხოვრობენ და წესიერება ხვალინდელი დღის განმსაზღვრელია...