The National Library of Georgia Home - About Library - E-Resources 
  Login
Georgians Abroad
Home  
Search
Person Name:

Georgian outstanding men's (kings, politicans, writers, art workers, scientists, eclesiastics, members of royal and nobiliary families, public figures, philantropists) activities and biographies.
Texts are given in Georgian and English languages.


დაუდ ხან

Legal name:უნდილაძე
Date of birth:15??
Date of death:16??
Category:Politician, Military Person

Biography

უნდილაძეთა გვარის კიდევ ერთი ცნობილი წარმომადგენელი, ირანის სარდლის ალავერდი ხანის უმცროსი ვაჟი დაუდ-ხანი XVI საუკუნის უკანასკნელ მეოთხედში დაიბადა. მამისა და უფროსი ძმის, იმამყული ხანის მსგავსად ისიც სეფიანთა ირანის გამორჩეული სამხედრო და სამეურნეო მოღვაწე იყო.

დაუდ-ხანის ხელმძღვანელობით ფარსის ჯარმა 1614 წელს დაიპყრო გამბრუნი, სადაც შემდგომში ცნობილი ნავსადგური ბენდერ-აბასი დაარსდა; 1618 წელს არდებილთან შეაკავა ოსმალები და შემდეგ უკუაქცია ისინი; 1625-1633 წლებში იყო განჯისა და ყარაბაღის ბეგლარბეგი.

გარდა იმისა, რომ დაუდ-ხანი ნიჭიერი მხედართმთავარი იყო, მას სააღმშენებლო საქმიანობაშიც მიუძღოდა წვლილი: ააგო ბაზრები, ქარვასლები და სხვ.; ცნობილ ფრანგ მოგზაურს, ჟან შარდენს აღწერილი აქვს დაუდ-ხანის ბაზარი და ქარვასლა, რომელიც 200 ოთახისგან შედგებოდა. ეს ქარვასლა ინდოელი ვაჭრებისთვის იყო განკუთვნილი.

სოფელ ამნაბადში, ცნობილ საქარავნო გზაზე მდებარეობდა მის მიერ ოჯახისთვის აშენებული ციხე-სიმაგრე. უნდა აღინიშნოს, რომ ამნაბადის მოსახლეობის უმრავლესობას ქართველები შეადგენდნენ, რაც გარკვეულწილად ხელს უწყობდა უნდილაძეთა სახლის გავლენის გაძლიერებას.

დაუდ-ხანი მფარველობდა კათოლიკე მისიონერებს. თავიანთ ქრონიკებში კარმელიტ მისიონერებს აღწერილი აქვთ დაუდ-ხანის სასახლის კედლის მხატვრობა და შესანიშნავი ბაღი. 

დაუდ-ხანს ახლო ურთიერთობა ჰქონდა თეიმურაზ I-თან და გიორგი სააკაძესთან. მას ცოლად ჰყავდა თეიმურაზ I-ის და ელენე. დაუდ-ხანი მხარს უჭერდა თეიმურაზისა და სააკაძის კახეთის დამპყრობლებისგან გათავისუფლების ერთობლივ გეგმას. მოსალოდნელი აჯანყების თავიდან ასაცილებლად შაჰ-აბას I-მა 1625 წლის ადრიან გაზაფხულზე დიდი არმია გამოგზავნა საქართველოში. დაუდ-ხანი, ავადმყოფობის საბაბით, ლაშქრობაში არ მონაწილეობდა.

1625 წლის 25 მარტს სოფელ მარტყოფთან გამართული ბრძოლა აჯანყებულთა გამარჯვებით დამთავრდა. მტრის ბანაკიდან, რომელშიც 30 ათასამდე ყიზილბაში იყო, მხოლოდ 3 ათასმა უშველა თავს გაქცევით. ბრძოლას გიორგი სააკაძე მეთაურობდა. თეიმურაზ I ქართლ-კახეთის მეფედ მიიწვიეს. იგი გიორგი სააკაძესთან ერთად სათავეში ჩაუდგა ირანელთა წინააღმდეგ ბრძოლას.

მარტყოფის ბრძოლაში დამარცხების შემდეგ შაჰ-აბასმა ახალი დიდი ჯარი გაგზავნა საქართველოში და 1925 წლის 1 ივლისს ქართველები დაამარცხა მარაბდის ბრძოლაში. დამარცხების მიუხედავად სააკაძე მთელი ზაფხულის განმავლობაში განაგრძობდა პარტიზანულ ბრძოლებს. ერთ-ერთ ბრძოლაში ქსნის ხეობაში სააკაძემ და მისმა მომხრეებმა ირანელთა 12 ათასიანი ლაშქარი გაანადგურეს.

ქართლ-კახეთის 1625 წლის აჯანყების დროს სპარსელებმა საქართველოში სულ დაახლოებით 60 ათასამდე მოლაშქრე დაკარგეს, რაც მთელი სპარსეთის სამხედრო ძალების ნახევარს შეადგენდა. შაჰ-აბას I ფაქტობრივად დამარცხდა და იძულებული გახდა ხელი აეღო თავისი მიზნების განხორციელებაზე. მან მოლაპარაკება გამართა თეიმურაზ I-თან და იგი, ფაქტობრივად, ქართლ-კახეთის მეფედ ცნო.

დაუდ-ხანი, როგორც შაჰის მოციქული, მონაწილეობდა თბილისის მახლობლად თეიმურაზ I-თან გამართულ მოლაპარაკებაში; მისი მცდელობით შემუშავდა საქართველოს მიმართ შაჰ–აბას I-ის კომპრომისული პოლიტიკა;

1629 წელს, შაჰ-აბასის გარდაცვალების შემდეგ ირანში გამეფდა შაჰ-სეფი. ამ პერიოდიდან იწყება უნდილაძეთა ძლიერებისა და გავლენის შესუსტება ირანის სამეფო კარზე. შაჰ-სეფი I-ის ტახტზე ასვლა უზრუნველყო ქართველმა ბატონიშვილმა ხოსრო-მირზამ (შემდგომ ქართლის მეფე როსტომი).

დავით XI-ის (დაუთ-ხანი, სამედიცინო წიგნის „იადიგარ დაუდის“ ავტორი) უკანონო შვილი ხოსრო-მირზა (ქაიხოსრო ბატონიშვილი) ირანში აღიზარდა. ის ყველაზე ახლოს იყო ახალგაზრდა შაჰთან, რომლის მეშვეობითაც ცდილობდა კახეთის სამეფო ტახტის დაუფლებას.

ხოსრო-მირზამ იცოდა, რომ უნდილაძეთა სიმპატიები თეიმურაზ I-ის მხარეს იყო, ამიტომ მათ წინააღმდეგ ფარული ბრძოლა დაიწყო. თავდაპირველად დაუპირისპირდა იმ დროს განჯა-ყარაბაღის ბეგლარბეგ დაუდ-ხანს და 1629 წელს მოახერხა მისი ჩამოქვეითება. 1630 წლის დასასრულსა და 1631 წლის დასაწყისში შაჰმა დაუდ-ხანი მეჯლისიდანაც გააძევა. 

შეურაცხყოფილმა დაუდ-ხანმა უნებართვოთ დატოვა სამხრეთ ირანი და ყარაბახში წავიდა, შემდეგ კი საქართველოში გადავიდა. შაჰმა მის საქციელს „წაუყრუა“ და დიპლომატიური ნაბიჯი გადადგა: დაუდ-ხანს თბილისის ციხის უფროსობა ჩააბარა, რითაც ჩამოაშორა სამეფო კარს.

თეიმურაზ I-სა და დაუდ-ხანს საერთო ინტერესები ამოძრავებდათ - შაჰ-სეფისა და ხოსრო-მირზას პოლიტიკა ქართლში თეიმურაზის მეფობას ემუქრებოდა, ფარსსა და განჯა-ყარაბაღში კი უნდილაძეთა მმართველობას. ამიერიდან თეიმურაზი და დაუდ-ხანი შეთანხმებულად მოქმედებდნენ.

დაუდ-ხანი 1633 წელს აქტიურად მონაწილეობდა თეიმურაზ I-ის მეთაურობით სეფიანთა წინააღმდეგ მოწყობილ აჯანყებაში. მან ყაჯართა ერთი ჯგუფი წაიყვანა საქართველოში, შემდეგ აჯანყებულებმა ყაჯართა თავკაცები დახოცეს და განჯა-ყარაბაღი დაარბიეს. სეფი I-მა თეიმურაზს მოსთხოვა დაუდ-ხანის გაცემა, სანაცვლოდ პატიებასა და წყალობას შეჰპირდა, მაგრამ თეიმურაზმა უარი შეუთვალა.

შაჰი სასტიკად გაუსწორდა ირანში მძევლად დატოვებულ ხანის ერთ-ერთ ცოლსა და ვაჟს –ცოლი საროსკიპოში მოათავსა, შვილი კი მეჯინიბეებს გადასცა.

დაუდ-ხანი გორიდან  ოსმალეთში წავიდა და კონსტანტინოპოლში ჰპოვა თავშესაფარი. სავარაუდოდ, იქვე გარდაიცვალა XVII საუკუნის I ნახევარში.

სეფი I-ის ბრძანებით 1633 წელს, ღალატის ბრალდებით, სიკვდილით დასაჯეს დაუდ-ხანის ძმა, იმამყული-ხანი და მისი სამი ვაჟი.

წყარო:

1. qim.ge › daud xan undiladze

2. საქართველო: ენციკლოპედია: ტ.2. – თბ., 2012. – გვ.335

3. უნდილაძე დაუდ-ხანი // ქართველები უცხოეთში : წ.1 / რუსუდან დაუშვილი, გრიგოლ კალანდაძე, რუსუდან კობახიძე, გოჩა ჯაფარიძე, თემურ ტარტარაშვილი. - თბ., 2012. - გვ.176-177

4. კაციტაძე, დავით. ქართველები XVII საუკუნის ირანში : [შაჰ-აბას I-ისა და შაჰ სეფი I-ის დროს მოღვაწე უნდილაძეთა ფეოდალური სახლის წარმომადგენლები (ალავერდი-ხანი, იმამყული-ხანი, დაუდ-ხანი, სეფი-ყული ხანი ...] / დავით კაციტაძე // აღმოსავლეთი და კავკასია. - თბილისი, 2005. - N3. - გვ.118 - 139

4. ჟორდანია, გივი. თეიმურაზ მეფე და ძმანი უნდილაძენი : / გივი ჟორდანია // ისტორიული მემკვიდრეობა : სამეცნიერო-პოპულარული ჟურნალი. - თბილისი, 2011. - N3(16). - გვ.12-15.



 


Share: