— (სტუდ.) კარგად ვერ გავიგე, რას მეკითხებით.
— (I პროფ.) როდესაც პროფესიას ირჩევდი, რას მიაქციე ყურადღება: მშობლებმა გირჩიეს თუ თავად გააკეთე არჩევანი?
—(სტუდ.) ჩემი არჩევანი იყო, მაგრამ მშობლებიც თანახმანი იყვნენ. ვინაიდან იქ, სადაც მე ვსწავლობ, გარკვეული თანხაა გადასახდელი, მათ ჰქონდათ უფლება ჩარეულიყვნენ და რჩევაც მოეცათ. ჩემს შემთხვევაში ჩემი და მშობლების მოსაზრება ერთმანეთს დაემთხვა.
— (I პროფ.) ეს, რა თქმა უნდა, არაჩვეულებრივია. მაგრამ არჩევნის გაკეთებისას რაზე ფიქრობდი, მოწოდებაზე თუ მომავალ სარგებელზე. ან შენი მშობლები რას აქცევდნენ უმთავრეს ყურადღებას, შენს მოწოდებას თუ იმ სარგებელს, რაც მომავალში, შესაძლოა, ნახო არჩეული პროფესიიდან გამომდინარე?
— (სტუდ.) ალბათ, ორივეს უნდა მიექცეს ყურადღება.
— (I პროფ.) გიფიქრია იმაზე, რომ ზოგჯერ ისეც ხდება, რომ ადამიანს ერთი რამ მიაჩნია მოწოდებად. გადის დრო და მას ახალი გატაცებები უჩნდება. მე მაინც მგონია, რომ მოწოდება იშვიათად თუ გაგყვება მთელი ცხოვრების მანძილზე, ცვალებადი კატეგორიების რიცხვს მივაკუთვნებდი.
—(სტუდ.) სიმართლე გითხრათ, ზუსტად არც მოწოდების მნიშვნელობა მესმის. მოწოდება, ალბათ, მარტო ხელოვნებისკენ ლტოლვას შეგვიძლია ვუწოდოთ.
—(ქართ. პროფ.) მუსიკოსის მოწოდება მუსიკაა, მაგრამ, როდის, რა ასაკიდან იჩენს თავს ასეთი მოწოდება? განა ამის დადგენას მშობლის ინტუიცია არ სჭირდება? როგორ გგონია, მოცარტი რომ არ დაბადებულიყო შესაბამის ოჯახში, რა ბედი ეწეოდა მას?
—(მოსწ.) მგონი, ეგზიუპერი გამახსენდა. ერთ ნაწარმოებში მოგვითხრობს, რომ მატარებლით სახლში ბრუნდებოდა. ვაგონში მასთან ერთად გლეხის ოჯახი მგზავრობდა. ჩაძინებულ დაღლილ პატარა ბიჭუნას ანგელოზივით სახე ჰქონდა, მაგრამ ძნელი სათქმელია, მისგან რა გაიზრდებოდა. მას ხომ, ალბათ, არანაირი ხელის შეწყობა არ ექნებოდა ოჯახისგან, თუნდაც მასში “მოცარტს” სძინებოდა. დანანებით ამბობს მწერალი, რომ უამრავი ასეთი გენიოსი “იღუპება” არასათანადო გარემოში.
—(სტუდ.) გენიოსი არ დაიკარგება. გენია ყოველთვის იჩენს თავს.
—(ქართ. პროფ.) მაგრამ ყველაფერს ტიტანური შრომა სჭირდება. თვით გენიოსებსაც კი გარჯა უხდებათ. დიდი ალბათობაა იმის, რომ ნიჭი შრომის გარეშე დაიკარგოს.
—(მოსწ.) ამიტომ თუა, რომ ზოგიერთ მშობელს არ ემეტება შვილი საწვალებლად. უნდა, დაზოგოს და ვერ იმეტებს პატარას მუსიკოსობისთვის...
— (I პროფ.) აი, ამას ვგულისხმობდი მოწოდებასა და სარგებელზე როდესაც ვსაუბრობდი. ასეთი მშობელი განა არ ფიქრობს ისეთი პროფესიისთვის მოამზადოს შვილი, მეტ სარგებელს რომ მოუტანს ცხოვრებაში?
—(ქართ. პროფ.) თქვენ არ გახსოვთ, მაგრამ სულ რაღაც ოცდაათი წლის წინ, საქართველოში ისეთი აჟიოტაჟი იყო სამედიცინო ინსტიტუტში ჩაბარებაზე, ვერც კი წარმოიდგენთ.
—(სტუდ.) ალბათ, როგორც დღეს იურიდიულზე...
—(ქართ. პროფ.) და რამდენმა მშობელმა “გასწირა” თავისი შვილი. მგონი, ერთ ავადმყოფზე ათი დიპლომიანი ექიმი მაინც მოდიოდა. დღეს ბევრი მათგანი ან უმუშევარია ან არასაყვარელი საქმით არის დაკავებული. მშობლები ვითომ შვილისთვის მომავალ სარგებელზე ფიქრობდნენ და სრულიად საპირისპირო რამ მიიღეს.

ამაზე ყველამ გაიცინა, რადგან ოქსფორდის მსგავს უნივერსიტეტებში მართლაც მსოფლიოს საუკეთესო სპეციალისტები არიან თავმოყრილნი. აქ თითოეულ პროფესორში თანაბარი დოზითაა წარმოდგენილი საუკეთესო მკვლევარიცა და საუკეთესო მასწავლებელიც.
—(მე) აღტაცებული დავრჩი არა მარტო ჩემი კოლეგების პროფესიონალიზმით, არამედ მათითაც, ვინც სხვა დარგებს ემსახურება. ერთ ასეთ ამბავს მოგიყვებით. ძალიან დავუახლოვდი რამდენიმე ადამიანს – ერთი იყო მათემატიკოსი, ერთიც აღმოსავლური ენების სპეციალისტი, ორი ისტორიკოსი და ერთიც ფიზიკოსი. კოლეჯის სასადილოში ვახშამზე ცოტა შემაგვიანდა. როდესაც დამინახეს, ჩქარა მიხმეს თავისთან. თურმე კამათობდნენ, ჰომეროსი ხმარობს თუ არა ქალღმერთ ჰერასთან მიმართებაში რომელიღაც ეპითეტს. ისეთი გაცხარებულები იყვნენ, ძლივს დავაშოშმინე. სასაცილოდ ჟღერს, არა? მე კიდევ, იცით, როგორ მინდა, საქართველოშიც ასეთ საკითხებზე იდავონ გაცხარებით და არა პოლიტიკაზე. მგონი, ძალიან ზედმეტი მომდის ოცნება... მაგრამ სხვა დროს ასეთივე გაცხარებით ვიკამათეთ თომას მანზე და დოსტოევსკიზე, შვეიცერზე და ბერგმანზე. აქ კი ქართველმა პროფესორმა აღარ დამაცადა და გამაწყვეტინა:
—კი მაგრამ, რა გაგიკვირდა, ასეთ რა წრეებში ტრიალებ საქართველოში? განათლებული მეგობრები თუ არა გყავს, უნივერსიტეტში მაინც არ გხვდება არავინ? მე გავნაწყენდი, რადგან თბილისის ერთ-ერთი საუკეთესო სკოლა დავამთავრე, უნივერსიტეტშიც საუკეთესო განყოფილებაზე გავაგრძელე სწავლა და ვთვლი, რომ ჩემსავით ბევრს არ უმართლებს, სკოლის მეგობრებიც და უნივერსიტეტის მეგობრებიც ერთნაირად საუკეთესონი არიან. თანაც ამას ისიც დაერთო, რომ კლასიკური ფილოლოგიის კათედრაზე ვმუშაობ და ბევრი კათედრა ვერ დაიკვეხნის ისეთი კოლეგებით, მე რომ მყავს.
—რა გინდა თქვა, საბჭოთა განათლების სისტემა სჯობდა?
—ის კი არ სჯობდა, აგერ უკვე რამდენი წელია, რაც ყველაფერი იღუპება.
—და რას აკეთებდით შენ და შენი კოლეგები იმისთვის, რომ არ დაგეღუპათ?
—ჩვენ კი ვაკეთებდით და ახლაც ვაკეთებთ, მაგრამ ეს რა შუაშია საერთო მდგომარეობასთან? კიდევ კარგი გაგვაჩერეს, თორემ, ხომ წარმოგიდგენიათ, ასეთ ლაპარაკს სადამდე შეეძლო მივეყვანეთ?
—(II პროფ.) ჯერ არაფერი მოგიყოლია ჯეიმს მედისონ კოლეჯზე, იქ რა მოგეწონა?

—(მოსწ.) მეორე გზა მხოლოდ ჰუმანიტარულ განათლებას გულისხმობს?
—(II პროფ.) იცი, როგორი სახით თქვი “ჰუმანიტარული განათლება”, თითქოს ამაზე უსარგებლო ქვეყანაზე არაფერი იყოს. მახსოვს, ერთ შეკრებაზე რა კარგად თქვა პროფესორმა გია ნოდიამ: ჩვენთან, საქართველოში, მიიჩნევენ, რომ ჰუმანიტარული განათლება ქალებისთვისაა ზედგამოჭრილიო. სხვა თუ არაფერი, გათხოვდებიან და კარგი დედები იქნებიან, შვილებს მაინც წესიერად გაზრდიანო.
—(ქართ. პროფ.) მართლაც, დაკვირვებული ვარ, რომ ჰუმანიტარულ ფაკულტეტებზე გოგონათა რიცხვი ბევრად აღემატება ვაჟებისას.
— (I პროფ.) მე კიდევ გაოცებული ვარ, რომ ჩემს ლექციებზეც გოგონები ყოველთვის მეტნი არიან. ნახავთ, რამდენიმე წელიწადში საქართველოში ეს როგორც შემობრუნდება...
—(მოსწ.) ამ საკითხზე ჩემი მოსაზრება მაქვს.
— (I პროფ.)იცი, ძველ ბერძნებს ძალიან ბევრი სიტყვათთამაში აქვთ, აქედან ერთი ჩემი უსაყვარლესია: ლოგოსისა და ლაგოსის შესახებ. პირველი ითარგმნება როგორც “სიტყვა”, მეორე კი – “კურდღელია”. ამიტომაც, თუკი დროულად არ შევწყვეტთ, ლოგოსი მალე ლაგოსად იქცევა და გაგვექცევა, თანაც ისე, რომ ხელში არაფერი შეგვრჩება.

ერთს დავამატებ: როდესაც საქართველოში “თავისუფალი განათლების” პრეზენტაციას ვაკეთებ, ჩემს სიტყვას ასე ვიწყებ: ჩარლზ დიკენსის ერთ-ერთ ნაწარმოებს “დიდი იმედები” ჰქვია. მე ეს ხანა, ე. წ. დიდი იმედების ხანა მაშინ დამიდგა, როდესაც უნივერსიტეტში უნდა ჩამებარებინა. ესაა დრო, როდესაც ერთ-ერთ ყველაზე მნიშვნელოვან გადაწყვეტილებას იღებ ცხოვრებაში, ამ გადაწყვეტილებამ შეიძლება ბედნიერიც გაგხადოს და, სამწუხაროდ, შეიძლება, დაგღუპოს კიდეც. გაიხსენეთ ლევ ტოლსტოის მოთხრობის გმირი. როდესაც ივან ილიჩი სასიკვდილო სარეცელზე წევს, იგი უმწარეს ჭეშმარიტებას ხვდება: მთელი მისი ცხოვრება არასწორი იყო.

როდის იღებს ადამიანი უმთავრეს გადაწყვეტილებებს? დაბადებისას? არა. ადამიანი თავად არ ირჩევს იმ ოჯახს, რომელსაც ამქვეყნად მოვლინებით აბედნიერებს. არავის ძალუძს თავისი ნებით აირჩიოს მშობელი დედა და მამა. არც ხუთ-ექვსი წლის ასაკში გვეკითხება არავინ, რომელ დაწყებით სკოლას ავირჩევდით ან ვის ვისურ- ვებდით მასწავლებლად. არადა, რა დიდი მნიშვნელობა აქვს ყველაფერ ამას ადამიანის მომავლის განსაზღვრაში.

მაგრამ, რაც არ უნდა ცუდად წარიმართოს ყველაფერი, როგორ ოჯახშიც არ უნდა ვიზრდებოდეთ, როგორ სკოლასაც არ უნდა ვამთავრებდეთ, ცხოვრება ერთ შანსს გვიტოვებს. და აი, ეს შანსი ჩვენ უნდა გამოვიყენოთ, ჩვენ უნდა გავაკეთოთ ის უმთავრესი არჩევანი, ცხოვრების ხაზის არჩევასაც რომ ეძახიან. არავის ვუსურვებ, რომ შეცდეს ასეთ გადამწყვეტ ეტაპზე. არავის ვუსურვებ, ცხოვრების მსვლელობამ აჩვენოს, რომ ეს შანსი ვერ გამოიყენა, ცხოვრების ხაზი სხვაგვარად, არასწორად წარმართა. ზოგიერთი წარუმატებელი ახერხებს თავის ცხოვრებაში კორექციის შეტანას, მაგრამ ბევრი – ვერა და ისინი თავს ზედმეტად გრძნობენ. ყველას უნდა შეეძლოს, რომ “მოერგოს”, თავისი ცოდნით “გაძვრეს” ცხოვრების ურთულეს ლაბირინთებში.

ამ სიტყვას იმიტომ ვეუბნები ახალგაზრდებს, რომ არ მინდა არჩევნის გაკეთებისას შეცდნენ.

თქვენც მიმოიხედეთ გარშემო და დარწმუნდებით, რამდენი ივან ილიჩია თქვენს გარშემო, განსაკუთრებით კი ამას საქართველოში ბოლო დროს განვითარებული მოვლენები დაგანახებდათ: უფუნქციოდ დარჩენილი ადამიანები, რომელთაც თავის დროზე არასწორი განათლება მიიღეს და დღეს არ იციან, რა იღონონ. იმაზეც დაფიქრდით, როგორია გოგონათა (საკლასო ოთახებში) და ვაჟიშვილთა (სასწავლო დაწესებულებების კორპუსების გარეთ) თანაფარდობა და მიხვდებით, რომ ბევრი მათგანიც მომავალი ივან ილიჩია. ამ ახალგაზრდებმა, ვისაც მე მივმართავ, სწორი განათლებით არა მარტო თავიანთი მომავალი, არამედ ქვეყნის მომავალიც სასიკეთოდ უნდა შეცვალონ. ხომ ყველას გსურთ ეს?

მეტს მეც არაფერს ვიტყვი და ამით დავასრულებ კიდეც წერილს, თორემ ლაგოსად გადაქცეული ლოგოსი ჩვენც გაგვექცევა.

ამ დიალოგის გმირები არც არსებობენ და არც არარსებობენ, აქ აღწერილი მათი საუბარიც ნაწილობრივ გამოგონილია, თუმცა არ მოგატყუებთ და გაგიმხელთ, რომ ცალკეული ნაწილები სხვადასხვა დროს სხვადასხვა ადგილებში მართლაც მომისმენია.