იმისათვის, რომ ადგილობრივმა ხელისუფლებამ შეძლოს საერთაშორისო რეგიონული პოლიტიკის დანერგვა, მას უნდა ჰქონდეს კომპეტენციის განსაზღვრული დონე და საერთაშორისო პროგრამებში საკუთარი ბიუჯეტიდან წვლილის შეტანის შესაძლებლობა.

ამ თვალსაზრისით, ზემოთ ჩამოთვლილი კანონები არ არის საკმარისი. ექსპერტები აღნიშნავენ, რომ საქართველოს მოქმედი კანონები ადგილობრივ ხელისუფლებას არ ანიჭებენ შესაბამის ეკონომიკურ თავისუფლებას. ამ მიზეზით წარმოდგა საერთაშორისო ურთიერთობებში და საზღვართშორისი აქტივობების განვითარებაში მათ მიერ ფინანსური წვლილის შეტანის შესაძლებლობათა საკითხი.

რეგიონის მონაწილეებთან საერთაშორისო ურთიერთობების განვითარების ერთ-ერთი მთავარი პრობლემა ისაა, რომ მოსაზღვრე ქვეყნებმა შეათანხმონ სახელმწიფო სტრატეგია სასაზღვრო რეგიონების ინტერესების და თავისებურებების თაობაზე. საერთაშორისო შეთანხმებათა შედეგია ცენტრალური ხელისუფლების კომპეტენცია. ამავე დროს, ადგილობრივი და რეგიონული ხელისუფლება, რომელიც ახორციელებს საზღვართშორისი თანამშრომლობის ორგანიზებას და იმპლემენტაციას, უნდა მოქმედებდეს სახელმწიფო კანონმდებლობის ფარგლებში. ამ თვალსაზრისით, ორმხრივი და მრავალმხრივი სახელმწიფოთშორისი შეთანხმებები განსაკუთრებულ როლს თამაშობენ საერთაშორისო თანამშრომლობის განვითარებაში, რაშიც რეგიონებიც მონაწილეობენ. ქვეყნის სხვა ნორმატიულ აქტებთან ერთად, ისინი საერთაშორისო საზღვართშორისი თანამშრომლობის განვითარების სამართლებრივ ჩარჩოებს ქმნიან. რეგიონული ან მუნიციპალური სტრუქტურების მიერ უცხოელ პარტნიორებთან დადებული ზოგიერთი ხელშეკრულება ასეთი სახის შეთანხმებებს ეფუძნება.

მაგალითად, საქართველოსა და აზერბაიჯანს შორის მეგობრობისა და ეკონომიკური თანამშრომლობის სახელმწიფოთშორისი შეთანხმე- ბის საფუძველზე 1995 წელს ხელი მოეწერა სავაჭრო, ეკონომიკური და კულტურული თანამშრომლობის შესახებ შეთანხმებას ქალაქ ქუთა- ისსა და ქალაქ განჯას (აზერბაიჯანი) შორის.

საქართველოსა და აზერბაიჯანს შორის კეთილმეზობლური ურთი- ერთობების (მათ შორის, საზღვართშორისი თანამშრომლობის) გასაძ- ლიერებლად რამდენიმე მნიშვნელოვანი გადაწყვეტილება იქნა მიღებუ- ლი ქართულ-აზერბაიჯანული მეოთხე სამთავრობო კომისიის შეკრება- - ზე 2007 წლის სექტემბერში, რომელიც ეკონომიკურ თანამშრომლო- ბას მიეძღვნა. კერძოდ, პირდაპირი ბიზნეს-კონტაქტების განსავითარებ- ლად, საზღვართან ახლოს მდებარე რეგიონებში დაიგეგმა გამოფენების და ბიზნეს-ფორუმების ჩატარება. აზერბაიჯანის ეკოლოგიისა და ბუ- ნებრივი რესურსების და საქართველოს გარემოს დაცვისა და ბუნებრი- ვი რესურსების სამინისტროებს დაევალათ ტრანსსასაზღვრო წყლების ეკოლოგიური სისუფთავის მონიტორინგის ჩატარება, მათ შორის, მდი- ნარე მტკვრის დაბინძურების შეფასება და მისი დასუფთავების ერთობ- ლივი ღონისძიებების გატარება. გადაწყვეტილება მიღებულ იქნა ორმ- ხრივი ქართულ-აზერბაიჯანული სამუშაო ჯგუფის საქმიანობის დასაჩ- ქარებლად, რომლის მიზანია ბელაქან-ლაგოდეხის საზღვრებს შორის დაცული ტერიტორიის პროექტის განვითარება და აგრეთვე სხვა საზ- ღვართშორისი დაცული ტერიტორიების შექმნის შესაძლებლობების გან- ხილვა. ეს რეგიონი, რომელიც უნიკალურია თავისი კლიმატური და ბუნებრივი პირობებით, მდებარეობს საქართველო-აზერბაიჯანი-რუსეთის საზღვრების გადაკვეთაზე.

2.1.2 სირთულეები

არა ყველა ფორმალური თუ არაფორმალური დადებული შეთანხ- მება განხორციელებულა. მაგალითად, არსებობს დოკუმენტი, რომელ- - საც ხელს აწერენ რუსეთის ფედერაციის ერთ-ერთი რეგიონის და სა- ქართველოს რეგიონული ხელისუფლების წარმომადგენლები: “მცხეთა- მთიანეთის რეგიონის და ჩრდილოეთ ოსეთის რესპუბლიკის თანამშრომ- ლობის პროგრამა – რუსეთის ფედერაციის ალანია ვაჭრობასა და ეკო- ნომიკაში, მეცნიერულ და ტექნიკურ და სოციალურ სფეროებში, 2002- 2007 წლები”. დოკუმენტს ხელი მოეწერა მოსკოვში 2000 წელს. თუმცა, მას შემდეგ ამ რეგიონების მოსახლეობის შესაბამის ჯგუფებს (ბიზ- ნესმენებს, ადგილობრივი ხელისუფლების წარმომადგენლებს და ინტე- ლიგენციის წარმომადგენლებს) არ მიუღიათ მონაწილეობა დოკუმენ- ტის შემუშავების პროცესში და პროგრამისთვის საჭირო ფინანსური მხარდაჭერაც არ ყოფილა უზრუნველყოფილი.

ეს ეხება საერთაშორისო კონვენციებსაც, როგორიცაა ევროპის ჩარ- ჩო-კონვენცია ტერიტორიულ თემებსა და ხელისუფლებებს შორის ტრანსსასაზღვრო თანამშრომლობაზე (ხელმოწერილია მადრიდში 1980 წელს და ამიტომ ხშირად მოიხსენიება როგორც მადრიდის კონვენ- ცია).

ეს კონვენცია წარმოადგენს ერთ-ერთ ძირითად დოკუმენტს, რო- მელიც უზრუნველყოფს ევროპულ ქვეყნებს შორის საზღვართშორისი თანამშრომლობის სამართლებრივ ჩარჩოებს. ეს კონვენცია ღიაა ხელმოსაწერად ევროსაბჭოს წევრი ქვეყებისთ- ვის. საქართველოს ყველა მეზობელმა ქვეყანამ ხელი მოაწერა ამ კონ- ვენციას. კონვენციის ხელმოწერა იყო საქართველოს ევროსაბჭოში გა- წევრიანების ერთ-ერთი ვალდებულება. 2005 წლის 25 ოქტომბერს სა- ქართველოს მთავრობამ ხელი მოაწერა კონვენციას და 2006 წლის აპრილში იგი რატიფიცირებული იქნა საქართველოს პარლამენტის მი- ერ რამდენიმე დათქმით. კონვენციის ჩარჩოებში საქართველო, სახელ- მწიფოთა შორის შეთანხმებების საფუძველზე, ახორციელებს საზღვ- რებს შორის თანამშრომლობას კონვენციის მონაწილე ქვეყნებთან. სა- ქართველოს ტერიტორტიული მთლიანობის აღდგენამდე კონვენციის იმპლემენტაცია არ ვრცელდება აფხაზეთზე და ყოფილ სამხრეთ ოსე- თის ავტონომიურ ოლქზე.

ადგილობრივი ხელისუფლების წარმომადგენლები და რეგიონული თანამდებობის პირები, რომლებიც, ევროპული გამოცდილების თანახ- მად, საზღვართშორისი თანამშრომლობის მთავარ აქტორებად მიიჩნე- ვიან, იჩენენ პასიურობას და არ გააჩნიათ ინფორმაცია ევროპულ გა- მოცდილებაზე, საქართველოს ადმინისტრაციული ერთეულების მონა- წილეობით საზღვართშორისი ხასიათის საერთაშორისო თანამშრომლო- ბის განვითარების რესურსებსა და მექანიზმებზე.

მეზობელ ქვეყნებს აქვთ სათანადო კანონმდებლობა და საერთაშო- რისო პოლიტიკის კონცეპტუალურ მიდგომას ეყრდნობიან. მაგალითად, რუსეთის ფედერაციამ შეიმუშავა და დაამტკიცა კონცეფცია. საზღვარ- თშორისი თანამშრომლობის კანონი განავითარეს და მიიღეს უკრაინა- შიც. მათგან განსხვავებით, საზღვართშორისი თანამშრომლობის განვითარების კონცეფცია საქართველოში არ განვითარებულა. ამიტომაც არ არსებობს მისი იმპლემენტაციის სამოქმედო პროგრამა.

2.2 ინსტიტუციური ასპექტები

2.2.1 ადგილობრივ ხელისუფლებათა სისუსტე

საქართველოს საგარეო საქმეთა სამინისტრო - წამყვან როლს თამა- შობს საერთაშორისო თანამშრომლობის პოლიტიკის განსაზღვრაში (მათ შორის, საზღვართშორისი თანამშრომლობის პოლიტიკის განსაზღვრა- შიც). სხვა მნიშვნელოვანი აქტორები არიან პარლამენტის საგარეო საქმეთა კომიტეტი, პარლამენტის რეგიონული, თვითმმართველობის და მაღალმთიანი რეგიონების პოლიტიკის კომიტეტი. შესაბამის სფეროში რეგიონებისთვის სპეციალური პროგრამები განახორციელეს ეკონომი- კის სამინისტრომ და გარემოს დაცვისა და ბუნებრივი რესურსების სა- მინისტრომ. სახელმწიფო სტრუქტურებს, რეგიონულ და ადგილობრივ ხელისუფლებათა მუშაობას ტერიტორიული ერთეულების საერთაშო- რისო თანამშრომლობის საკითხებზე აკლია კოორდინირებულობა.

საერთაშორისო რეგიონული თანამშრომლობის საკითხები სხვადასხ- ვა რეგიონის ადმინისტრაციებში სხვადასხვა დონეზე რეგულირდება. ზო- გან ის რწმუნებულის ერთ-ერთი მოადგილის, ზოგან კი საერთაშორისო ურთიერთობის სპეციალური დეპარტამენტის კომპეტენციას განეკუთვ- ნება. ზოგიერთ ტერიტორიულ ერთეულს საერთოდ არ გააჩნია ამაზე პასუხისმგებელი სპეციალური სტრუქტურა ან პასუხისმგებელი პირი.

საერთაშორისო თანამშრომლობა ქალაქსა და ქალაქს შორის საკმა- ოდ ინტენსიურად განვითარდა საბჭოთა პერიოდში და მოიცავდა საქარ- თველოს დიდ ქალაქებს. პოსტსაბჭოთა პერიოდის დასაწყისში ქალაქებს შორის კომუნიკაცია სრულად დაიკარგა და მხოლოდ ბოლო ხანებში დაიწყო თანდათანობით აღდგენა. თვითმმართველობა საქართველოს შვიდ ქალაქში არსებობს: თბილისში, ფოთში, რუსთავში, ქუთაისში, ბათუმში, სოხუმში და ცხინვალში. ეს ქალაქები ორმხივ ინტერმუნიციპალურ თა- ნამშრომლობას აწარმოებენ (ტყუპი ქალაქები). მუნიციპალურ ადმინის- ტრაციებში არ შექმნილა ქალაქის საგარეო პოლიტიკის დაგემგვის და კოორდინაციის განმახორციელებელი სტრუქტურა. თბილისში და ქუთა- ისში ეს საკითხები მერიის შიდა კავშირების დეპარტამენტების ფუნქ- ციაა, ხოლო ფოთში შიდა ეკონომიკური ურთიერთობების და ინვესტიციების დეპარტამენტის. რუსთავის მუნიციპალიტეტში არის საერთა- შორისო ურთიერთობების საკითხებზე სპეციალისტის შტატი. როგორც წესი, თანამშრომლობა შემოიფარგლებოდა დელეგაციების პერიოდული გაცვლით, განსაკუთრებით, კულტურულ სფეროში და მხოლოდ უკანას- კნელ პერიოდში ინტერმუნიციპალურმა თანამშრომლობამ მოიცვა ეკო- ნომიკური თანამშრომლობის საკითხები. თბილისის შემთვევაში ეს თა- ნამშრომლობა მოიცავს განათლების და სამედიცინო სფეროებსაც.

დიდი მუნიციპალიტეტებისაგან განსხვავებით, პატარა ქალაქების უმეტესობას არ აქვს ადგილობრივი თვითმმართველობა და ისინი შე- დიან რაიონებში. ეს არის ადგილობრივი თვითმმართველობის შესახებ ახალი ორგანული კანონის ძალაში შესვლის შედეგი. მოცემულ მომენ- ტში უცნობია, მცირე მუნიციპალიტეტის რომელი სტრუქტურები იქ- ნებიან პასუხისმგებელნი საერთაშორისო თანამშრომლობაზე.

საგარეო პოლიტიკის იმპლემენტაციაზე პასუხისმგებლობის გაურკ- ვეველი დაყოფა უთუოდ იქონიებს გავლენას პატარა ქალაქების მონა- წილეობით რეგიონული თანამშრომლობის განვითარებაზე. პრობლემები შესაძლოა წარმოიშვას მათ მონაწილეობასთან დაკავშირებით ევროპის მუნიციპალიტეტების ქსელებში, როგორებიცაა “ჯანმრთელი ქალაქე- ბი”, ევროპული მუნიციპალიტეტების საბჭოები, ქალაქების ევროპული კონფერენციები სამოქალაქო უფლებებისათვის, საერთაშორისო შავი ზღვის კლუბი და ა.შ.

ყოველი რეგიონის ადმინისტრაციაში რეგიონული თანამშრომლო- ბის საკითხების გადასაჭრელად სხვადასხვა სახის გადაწყვეტილება იქ- ანა მიღებული. მაგალითად, კახეთის რეგიონში ამ საკითხების გადაწყ- ვეტაზე პასუხისმგებელია გუბერნატორის ერთ-ერთი მოადგილე, ხო- ლო ქვემო ქართლის და იმერეთის რეგიონებში შექმნილია საგარეო ურთიერთობების დამოუკიდებელი დეპარტამენტები. მათგან განსხვავე- ბით, მცხეთა-მთიანეთის რეგიონში არ გამოყოფილა სპეციალური სტრუქტურა ან ცალკეული ადამიანი.

ტერიტორიული ერთეულების ხელმძღვანელობის სისუსტეს, შიდა ურ- თიერთობების განვითარებაზე პასუხისმგებელი სპეციალური დეპარტამენ- ტების და კვალიფიციური კადრების სისუსტეს ან არარსებობას ადმინის- ტრაციული ერთეულების არაეფექტური საერთაშორის თანამშრომლობა მოსდევს. პრობლემად რჩება აგრეთვე კადრების არასათანადო პროფესიო- ნალიზმი და ზოგჯერ ტექნიკურ საშუალებათა (თანამედროვე ოფისი, ტექ- ნიკური აღჭურვილობა, ინტერნეტის ხელმისაწვდომობა) სიმწირე.

იმერეთის რეგიონის რეგიონული ადმინისტრაციის საერთაშორისო ურთიერთობების დეპარტამენტის უფროსის თანახმად, მიუხედავად იმი- სა, რომ შეთანხმებები ხშირად იდებოდა პოლიტიკური მიზეზებით, რე- გიონის ხელისუფლების წარმომადგენლებს არასოდეს უცდიათ ამ ჩარ- ჩოებში ქმედებათა განხორციელება. საერთაშორისო ურთიერთობების განვითარება ხდება ერთი წყაროდან – პრაქტიკულად, ყველა პროექტი ფინანსდება გარე ჯგუფების მიერ. როგორც წესი, რეგიონული თანამ- შრომლობის განვითარების ინიციატივა მოდის ქვეყნის გარედან და ასეთ შემთხვევებშიც კი ადმინისტრაციებს ყოველთვის არ ძალუძთ თანამშ- რომლობას ადეკვატური მხარდაჭერით უპასუხონ.

2.2.2 სეპარატისტული ტენდენციები

საერთაშორისო თანამშრომლობის განვითარებას ყველაზე სერიო- ზულ პრობლემას სეპარატისტები და რეგიონებში ირიდენტისტული მოძ- რაობები უქმნიან; განსაკუთრებულ აუცილებლობას წარმოადგენს კონ- ფლიქტის ზონებში საზღვართშორისი კონტაქტების პრობლემების გათ- ვალისწინება.

აფხაზეთის სეპარატისტული ხელისუფლება ყველა შესაძლო ინსტ- რუმენტსა და მექანიზმს იყენებს საერთაშორიო პოლიტიკის გასატა- რებლად. ისინი აქტიურად ცდილობდნენ აფხაზურ დიასპორასთან კონ- ტაქტების დამყარებას. თანამშრომლობა ქალაქების (პირველ რიგში, სო- ხუმის) მონაწილეობით აღდგა. აფხაზეთმა განავითარა რეგიონთშორისი კონტაქტები რუსეთის ფედერაციის სხვადასხვა ტერიტორიულ ერთე- ულთან. აფხაზეთის დე-ფაქტო ხელისუფლებამ “დნესტრისპირეთის” და “სამხრეთ ოსეთის” კონფლიქტურ რეგიონებთან დაამყარა და განავი- თარა კონტაქტები. აფხაზეთის დე-ფაქტო ხელისუფლების განცხადე- ბით, მათი საგარეო პოლიტიკის პრიორიტეტი დსთ-ში გაწევრიანებაა. ისინი დიდ ყურადღებას უთმობენ ევროკავშირს და, განსაკუთრებით, ევროპის სამეზობლო პოლიტიკას. აფხაზეთი აგრეთვე UNPO -ს (აუ- ღიარებელი ერების და ხალხების ორგანიზაცია) წევრია.

საერთაშორიო ორგანიზაციები არასაკმარის ყურადღებას უთმობენ იმ ფაქტს, რომ აფხაზეთი და ყოფილი სამხრეთ ოსეთის ავტონომიური ოლქი წარმოადგენს დაყოფილ საზოგადოებებს. პარალელური სოცია- ლური ინსტიტუტები, მათ შორის პოლიტიკურები, არსებობს აფხაზეთ- ში, მაგრამ მათ არ გააჩნიათ შესაბამისი შესაძლებლობები. აფხაზეთის უზენაესი საბჭო (დევნილი) ეფექტურად არ იყენებს რეგიონული კავში- რების განვითარების პოტენციალს. სეპარატისტების კონსოლიდაციის წინააღმდეგ აფხაზეთის უზენაესი საბჭო (დევნილი) შეიძლება კონფ- ლიქტის მიერ დაყოფილი საზოგადოების სხვადასხვა ერთობას შორის კავშირების განვითარების ინიციატივით გამოვიდეს.

რეგიონული თანამშრომლობა, რომელიც მოიცავს ყოფილი სამხ- რეთ ოსეთის ავტონომიურ ოლქს, ჭირს რამდენიმე მიზეზის გამო. გა- ურკვეველია შიდა ადმინისტრაციული საზღვრები, ვინაიდან უკანასკნე- ლი ოცი წლის მანძილზე ყოფილი სამხრეთ ოსეთის ავტონომიური ოლ- ქის ტერიტორია შეიცვალა და ტერიტორიის ნაწილი გადაეცა სხვა ქართულ მეზობელ რეგიონებს.

საქართველოს ცენტრალური ხელისუფლების იურისდიქცია არ ვრცელდება ყოფილ სამხრეთ ოსეთის ავტონომიურ ოლქზე; არაკონტ- როლირებადი ტერიტორიის დე-ფაქტო ხელისუფლება კონცენტრირებუ- ლია რუსეთთან ინტეგრაციაზე (განსაკუთრებით, ახლო კომუნიკაციებია განვითარებული მეზობელ ჩრდილოეთ ოსეთის რეგიონთან). თუმცა, აფ- ხაზეთის სეპარატისტული რეჟიმისგან განსხვავებით, სამხრეთ ოსეთის ხელისუფლებამ ვერ მიაღწია საერთაშორისო პოლიტიკის დონეს.

2.3 სხვა ასპექტები

2.3.1 საზღვრების დადგენა და დემარკაცია

საზღვრების დადგენის და დემარკაციის გადაუჭრელი პრობლემები საზღვართშორისი კავშირების განვითარების კიდევ ერთი დამაბრკოლე- ბელი ფაქტორია.

საქართველოს საზღვრის შემდეგი სეგმენტები რჩება დასადგენი და სადემარკაციო: სახმელეთო საზღვარი რუსეთთან (906 კმ), აზერბაიჯანთან (458 კმ), სომხეთთან (216 კმ) და რუსეთ-საქარ- თველოს საზღვაო საზღვრები შავ ზღვაში (სადაც საჭიროა ტერიტო- რიული წყლების, სპეციალური ეკონომიკური ზონის და კონტიტენტუ- რი შელფის დემარკაცია; საზღვაო საზღვრის მთლიანი მონაკვეთი შე- ადგენს 300 კმ-ს). ამჟამად მხოლოდ თურქეთ-საქართველოს საზღვრის (263 კმ) სეგმენტია დადგენილი საერთაშორისო სამართლის ნორმების შესაბამისად, ვინაიდან ეს იყო სახელმწიფო საზღვარი სსრკ-სა და თურ- ქეთს შორის. ბოლო წლებში მიმდინარეობს მოლაპარაკებები მეზობელ ქვეყნებთან, მაგრამ აშკარა წარმატების გარეშე.

მკაფიოდ დადგენილი საზღვრების არარსებობა სასაზღვრო პოლიციას საზღვრების დაცვის პრობლემას უქმნის. ადამიანის უფლებათა ინფორმა- ციის და დოკუმენტაციის ცენტრის თანახმად, აზერბაიჯანელი მესაზღვრე- ების მიერ ქართველი მოქალაქეების მოტაცების ფაქტებს ადგილი ჰქონდა საქართველო-აზერბაიჯანის ლაგოდეხის მონაკვეთზე. აზერბაიჯანელმა მე- საზღვრეებმა გამოიყენეს ის ფაქტი, რომ საზღვრის ეს მონაკვეთი დაუდ- გენელია და დაიწყეს სახღვრის ახლოს მდებარე სოფლების მცხოვრებთა დაკავება ტერიტორიაზე, რომელიც თითქოს ეკუთვნოდა აზერბაიჯანს, სვამ- დნენ ციხეში და სძალავდნენ გამოსასყიდს მათ ნათესავებს.

2.3.2 ხალხის მოძრაობა

ხალხის მოძრაობის პირობები მეზობელი ქვეყნების მომიჯნავე ად- მინისტრაციული ერთეულების საზღვართშორისი თანამშრომლობის ეფექტური განვითარების კიდევ ერთი მნიშვნელოვანი ფაქტორია.

საქართველომ ცალმხრივად შემოიღო უვიზო რეჟიმი ევროკავში- რის მოქალაქეთათვის. 2006 წლის პირველ იანვრამდე სავიზო რეჟიმი ძალაში იყო ორ მეზობელ ქვეყანასთან თურქეთთან და რუსეთთან. 2006 წლის იანვრიდან თურქეთმა და საქართველომ მიაღწიეს შეთანხმებას - მათ შორის სავიზო რეჟიმის გაუქმებაზე. თურქეთისა და საქართველოს მოქალაქეებს უფლება აქვთ, მეორე სახელმწიფოს ტერიტო- რიაზე ვიზის გარეშე 90 დღემდე დარჩნენ.

2000 წლის დეკემბერში რუსეთმა შემოიღო სავიზო რეჟიმი საქართ- ველოს მოქალაქეებისთვის. თუმცა, 2004 წლის ზაფხულში რუსეთის ფე- დერაციასთან სავიზო რეჟიმის გასამარტივებლად საქართველომ ცალმხ- რივად მიიღო ზომები. რუსეთის მოქალაქეებს მიეცათ ნება, შესასვლელი ვიზა მიეღოთ უშუალოდ სასაზღვრო გამშვებ პუნქტებზე საზღვრის გა- დაკვეთისას (აეროპორტებში, საზღვაო პორტებში და სახმელეთო სასაზ- ღვრო გამშვებ პუნქტში “ყაზბეგი”). უფრო მეტიც, უპირატესმა უვიზო რეჟიმმა საქართველო-რუსეთის საზღვარზე მდებარე რეგიონების მცხოვ- რებლებს, როგორებიცაა ჩრდილოეთ ოსეთის რესპუბლიკა – ალანია (რფ) და მცხეთა-მთიანეთის რეგიონი, მეზობელ რეგიონში ნებართვის გარეშე 10 დღემდე ვადით დარჩენის უფლება მისცა. ქართულ-რუსული ურთი- ერთობების გაუარესების შემდეგ, 2006 წლის 28 სექტემბრიდან შეწყდა ვიზების გაცემა საქართველოს მოქალაქეებზე. 3 ოქტომბერს შეწყდა საზ- ღვართშორისი მოძრაობა რუსეთის ფედერაციასა და საქართველოს შორის. იმის გამო, რომ რუსეთის ფედერაციის მოქალაქეები საქართველო- ში ჩამოდიოდნენ მესამე ქეყნების – სომხეთის, აზერბაიჯანის და თურ- ქეთის გავლით, მიღებულ იქნა გადაწყვეტილება, რუსეთის მოქალაქე- ებს მიეცეთ შესასვლელი ვიზა საქართველოს სასაზღვრო გამშვებ პუნქ- ტებზე: სადახლო-1, წითელი ხიდი, სარფი და ვალე.

თავისუფალი შესვლის რეჟიმი შენარჩუნდა საქართველოს და სომ- ხეთსა და აზერბაიჯანს შორის. თუმცა ამ საზღვრების გადაკვეთა სატრან- სპორტო საშუალებებით მნიშვნელოვან ხარჯებთან არის დაკავშირებული. საზღვართშორისი თანამშრომლობის კავკასიური ცენტრის (Caucasian Center of Transborder Cooperation, CCTC) თანახმად, საქართველოს მო- ქალაქეებისთვის საქართველო-აზერბაიჯანის საზღვრის სამგზავრო ტრანს- პორტით გადაკვეთა 60 აშშ დოლარი ღირს. უფრო მეტიც, საქართველო- აზერბაიჯანის სატრანსპორტო საშუალებით გადაკვეთისას, მან უნდა წარ- მოადგინოს მინიმუმ 800 აშშ დოლარის დეპოზიტი (რაც დამოკიდებულია ტრანპორტის სახეობაზე), რომელიც დაბრუნების შემდგომ ანაზღაურებას ექვემდებარება. ეს სიტუაცია რომ შეიცვალოს, საქართველომ და სომ- ხეთმა 2006 წლის აპრილში ხელი მოაწერეს შეთანხმებას საავტომობი- ლო ტრანსპორტის კომუნიკაციაზე. შეთანხმება მოიცავს უცხოურ ტრან- სპორტზე კვოტის გაუქმებას და საქართველოდან სომხეთში მიმავალი ყვე- ლა სატვირთო და სამგზავრო ტრანსპორტის საგზაო გადასახადებისგან გათავისუფლებას. თუმცა შეთანხმება ძალაში არ შევა, სანამ სომხეთის რესპუბლიკის პარლამენტი არ მოახდენს მის რატიფიკაციას.

თურქეთთან უვიზო რეჟიმის შემოღების შემდეგ მოსალოდნელია საზღვრის გადამკვეთთა რაოდენობის ზრდა. ამიტომ, საჭიროა დამატე- ბითი სასაზღვრო-გამშვები პუნქტის გახსნა მაჭახელაში (აჭარა). საზღ- ვრის დაცვის დეპარტამენტი აცხადებს, რომ მზადაა გადადგას გარკვე- ული ნაბიჯები ამ გადაწყვეტილების გასატარებლად.

3. საერთაშორისო გამოცდილება – პოლონური გამოცდილება

საზღვართშორისი ურთიერთობების ორგანიზების პოლონური გამოც- დილება საქართველოსთვის ერთობ საინტერესოა. ადმინისტრაციულმა რეფორმამ, რომელიც ჩატარდა 1999 წლის პირველ იანვარს, რადიკა- ლურად შეცვალა რეგიონული პოლიტიკის იმპლემენტაციის ინსტიტუ- ციური და სამართლებრივი გარემო. პოლონეთი დაიყო 16 პროვინცი- ად (voivodship), 373 ოლქად (powjat) და 2489 თემად (gmina). 16 ახალი პროვინცია გახდა არა მარტო ადგილობრივი ხელისუფლების (სამთავრობო) უდიდესი ერთეულები, არამედ ადგილობრივი ადმინის- ტრაციის (თვითმმართველობის) ერთეულებიც.

რეფორმის შედეგად ტერიტორიული თვითმმართველობის უფლე- ბები მნიშვნელოვნად გაიზარდა. არსებითად, პროვნიციების თვითმმარ- თველობა ჩამოყალიბდა რეგიონული პოლიტიკის დამოუკიდებელ სუ- ბიექტად, რომელიც თვითონ განსაზღვრავს ამ პოლიტიკის მიზნებს და პრიორიტეტებს. კანონი რეგიონული თვითმმართველობის შესახებ აყა- ლიბებს რეგიონული თვითმმართველობის ძირითად როლსა და ფუნქ- ციებს. 77-ე მუხლი ადგენს, რომ რეგიონებს პოლონეთის რეგიონული თანამშრომლობის ზოგადი პრიორიტეტების შემუშავების ფუნქცია აკის- რიათ; ეს დამტკიცებული და მიღებული უნდა იყოს საგარეო საქმეთა სამინისტროს მიერ. რეგიონული მმართველი ორგანოები წარმოაჩენენ პრიორიტეტებს, რომლებიც მათ რეგიონისთვის მნიშვნელოვნად მიაჩ- ნიათ. საერთაშორისო თანამშრომლობის პრიორიტეტების მომცველი ასეთი დოკუმენტი უნდა შედგეს ყოველ ოთხ წელიწადში.

ისეთი საერთაშორისო დოკუმენტების ხელმოწერა და რატიფიკა- ცია, როგორებიცაა ევროპის ჩარჩო-კონვენცია - ტრანსსასაზღვრო თე- მებზე და ხელისუფლებებზე (European Outline Convention on Transfrontier Communities or Authorities) ე.წ. მადრიდის კონვენცია (1980) და ევროპული ქარტია ადგილობრივ თვითმმართველობაზე, ასევე ეხმარება იმას, რომ საფუძველი შეიქმნას საზღვართშორისი თანამშ- რომლობის განვითარებისათვის. მადრიდის კონვენცია უფრო ფართო თანამშრომლობის კარგი ბაზაცაა, რომელიც სცილდება საზღვართშო- არის აქტივობებს. ის ქმნის რეგიონებს შორის თანამშრომლობის კონ- ცეფციასაც, რაც ძალიან წაადგება საქართველოს ხელისუფლებას გა- მოცდილების და ნოუ-ჰაუს მიღებაში; ამასთან, გაუდვილებს ევროპელ პარტნიორებთან კავშირების დამყარებას.

1990-იანი წლების დასაწყისიდან პოლონეთმა მეზობელ ქვეყნებთან საზღვართშორის და რეგიონულ თანამშრომლობაზე ჩვიდმეტ შეთანხ- მებას მოაწერა ხელი. ამ შეთანხმებების შედეგად შეიქმნა თორმეტი კომიტეტი (ზოგიერთ შემთხვევაში საბჭო) საზღვართშორის თანამშ- რომლობის საკითხებზე. კომიტეტის სამდივნო არსებობს შინაგან საქ- მეთა და ადმინისტრაციის სამინისტროს საზღვართშორისი თანამშრომ- ლობის დეპარტამენტთან. კანონმდებლობის თანახმად, კომისია იკრი- ბება რეგულარულად (წელიწადში ერთხელ მაინც) და მიზნად ისახავს ერთიანი პოზიციის ჩამოყალიბებასა და ინფორმაციის გაცვლას.

პოლონეთსა და საქართველოს შორის რეგიონთშორის თანამშრომ- ლობაზე შეთანხმებას ხელი მოეწერა 1993-1995 წლებში. მისი ერთ- ერთი პუნქტი ადგენს, რომ უნდა შეიქმნას კომისია, მაგრამ ჯერ-ჯე- რობით ის არ შექმნილა.

კომისიების ფარგლებში ფუნქციობს მუშა-ჯგუფები. მათი რაოდენობა და თემატიკა კომისიების მიხედვით განსხვავდება. კომიტეტების/საბჭოე- ბის ფუნქციები აერთიანებს ადგილობრივ და სამთავრობო ხელისუფლე- ბებს, განსაზღვრავს თანამშრომლობის მიმართულებებს. კოორდინატორის ფუნქცია სამდივნოს აკისრია. პრაქტიკული სამუშაოს იმპლემენტაცია ხორ- ციელდება მუშა-ჯგუფების მიერ, რომლებიც შედგებიან ექსპერტების, ად- გილობრივი მთავრობების და სხვადასხვა სამინისტროს წარმომადგენლე- ბისგან (მაგალითად, განათლების სამინისტროს, ტრანსპორტის სამინისტ- როს და ა.შ.). კომიტეტის მუშა-ჯგუფების აქტივობები ფინანსდება სხვა- დასხვა საშუალებით, რაც დამოკიდებულია წამყვან სტრუქტურაზე: თუ ეს არის პროვინიცია – პროვინციის ბიუჯეტიდან, თუ მარშალი (რეგიონული პარლამენტის სპიკერი) – მარშალის ბიუჯეტიდან, თუ სამინისტრო დე- პარტამენტი – შესაბამისი სამინისტროს ბიუჯეტიდან.

საზღვართშორისი თანამშრომლობის დეპარტამენტი კოორდინაცი- ას უწევს რეგიონთა შორის შეთანხმებების საფუძველზე შექმნილი კო- მისიების მუშაობას. თუმცა, ბევრი პოლონური რეგიონი თანამშრომ- ლობს საფრანგეთის, იტალიის, ესპანეთის და სხვა რეგიონებთან ყო- ველგვარი სახელმწიფოთშორისი შეთანხმებების გარეშე. პოლონეთის რეგიონული და თვითმმართველობის დაწესებულებებმა ხელი მოაწერეს ასზე მეტ რეგიონთშორის შეთანხმებას დასავლეთ და აღმოსავლეთ ევ- როპელ პარტნიორებთან და უკანასკნელ პერიოდში ხელი მოეწერა ზო- გიერთ შეთანხმებას ჩინეთის რეგიონთან.

პოლონეთის საგარეო საქმეთა სამინისტრო ჩართულია ადგილობ- რივი თვითმმართველობის საერთაშორისო თანამშრომლობის შემდეგ ასპექტებში:

• პოლონეთის რეგიონების საერთაშორისო თანამშრომლობის პრიო- რიტეტების დამტკიცება;

• პოლონეთის თვითმმართველობის და რეგიონული ხელისუფლების და პარტნიორების საერთაშორისო შეთანხმებებისათვის ნებართ- ვის მიცემა;

• საერთაშორისო ხასიათის განსაზღვრული ასოციაციის წევრობაზე ნებართვის გაცემა.