ქართული ენის სახელმძღვანელო ზრდასრულთათვის

წინასიტყვაობა

წინამდებარე სახელმძღვანელო განკუთვნილია სამოქალაქო განათლების განვითარების მულტიეთნიკურ რესურს-ცენტრში ქართული ენის შესწავლით დაინტერესებული მსმენელებისათვის. მსმენელთა უმრავლესობა სხვადასხვა ასაკობრივ და ეთნიკურ კატეგორიას მიეკუთვნება და შესაბამისად მათი ურთიერთკომუნიკაციის ენას რუსული წარმოადგენს. არსებული რეალობის გათვალისწინებით რესურს-ცენტრმა მიზანშეწონილად მიიჩნია ქართული ენის ადაპტირებული სახელმძღვანელოს შემუშავება, რომელიც შესაძლებელობას მისცემდა ქართული ენით დაინტერესებულ რუსულენოვან მსმენელს, საჭიროების შემთხვევაში, დამოუკიდებლად შეესრულებინა სახელმძღვანელოში მითითებული დავალებები. აღნიშნულიდან გამომდინარე, ახალი სიტყვები, სავარჯიშოების პირობები და საშინაო დავალებები თარგმნილ იქნა რუსულ ენაზე.

სახელმძღვანელო შედგება 25 თემისგან და აგებულია დიდაქტიკურ პრინციპზე დაყრდნობით - მარტივიდან რთულისაკენ: სახელმძღვანელო იწყება ანბანის შესწავლით და მთავრდება საქართველოს დედაქალაქის გაცნობით. თემები დაყოფილია სამ ნაწილად და გაწერილია 75-80 საათზე 1-2 დონის მისაღწევად (ევროსაბჭოს ენობრივი დონეების შესაბამისად). მე-4-23-ე თავების I ნაწილის თემატიკა მეტნაკლებად მოიცავს ისეთ ყოფით, სოციალურად განსაკუთრებით აქტუალურ საზოგადოებრივ სფეროებს, რომლებშიც ენობრივი თვითრეალიზება (ორიენტირება) უხდება ქვეყნის რუსულენოვან მოსახლეობას.

საკომუნიკაციო უნარ-ჩვევათა დასახვეწად ყველაზე აუცილებელ აქტივობას - „ლაპარაკი: მონოლოგი და დიალოგი“ - შედარებით მეტი დრო ეთმობა და შესაბამისად ის გადატანილია ბროშურაში, „მეთოდური მითითებები მასწავლებლისთვის“, რომელიც ზოგად თეორიულ მითითებებთან („მეორე ენის სწავლების მეთოდიკა“) და აუდიო-კასეტასთან ერთად თან ახლავს სახელმძღვანელოს.

სახელმძღვანელოს მეორე ნაწილი, გრამატიკა, მოიცავს: მარცვალს, მეტყველების ნაწილებს, ქვემდებარისა და შემასმენლის ურთიერთობას რიცხვში.

მეორე ენის კომუნიკაციური სწავლების პრინციპები გულისხმობს გრამატიკის ფუნქციურად, ტერმინოლოგიური „გადატვირთვის“ გარეშე სწავლებას. წლების მანძილზე რესურს-ცენტრში ქართული ენის მსმენელებზე დაკვირვებამ აჩვენა, რომ მათი ერთი ნაწილი ენის სტრუქტურის წვდომას ნაცნობ ენათა შედარებითი გრამატიკის საშუალებით მოითხოვდა და ასე უფრო კარგად ითვისებდა. იქიდან გამომდინარე, რომ მსმენელთა ერთი ნაწილი ქართული ენის გრამატიკულ კატეგორიებს მათი თეორიული ახსნის შემდეგ უფრო იგებს, ვიდრე ზოგიერთი ნიმუშის მექანიკურად დასწავლის შემდეგ, ჩვენ ვცდილობთ მათთან ვიმუშაოთ ერთგვარი შერეული პრინციპით: შესასწავლი მასალის ნაწილი ავათვისებინოთ შერჩეული ნიმუშებისა და მათი ანალოგიური ფორმების ფრაზებში მოხმარებით, თუნდაც მათი ხშირად გამეორებით, განმტკიცებით; სხვა (აუცილებელ) შემთხვევებში კი მივმართოთ გრამატიკულ ახსნა განმარტებებს თვით ისტორიულ-შედარებითი მეთოდის გამოყენებითაც.

სახელმძღვანელოს მესამე ნაწილი ეთმობა ადაპტირებულ და პერიფრაზირებულ ტექსტებს. მიგვაჩნია, რომ მაღალმხატვრული, საწყის დონეზე აუცილებლად ადაპტირებული, მკითხველზე ემოციური ზემოქმედებიდან გამომდინარე ლიტერატურა, საუკეთესო საშუალებას იძლევა ნებისმიერი მეორე (ან უცხო) ენის ათვისებისათვის, განსაკუთრებით კი - ზრდასრულ მსმენელებთან მუშაობის შემთხვევაში. ტექსტები დაახლოვებულ იქნა თანამედროვე ქართულთან. სულხან-საბა ორბელიანის იგავ-არაკები და მცირე მოცულობის მხატვრული და დოკუმენტური ნაწარმოებები შერჩეულ იქნა იმ მოსაზრებით, რომ მათში ლაკონურად არის გადმოცემული დიდი მწერლის სათქმელი, ისინი ასევე შინაარსობრივად დრამატულია. ყოველივე ეს წარმოადგენს ენის შემსწავლელთა ალაპარაკების, დიალოგში შესვლისა და დისკუსიაში ჩართვის საუკეთესო საშუალებას. აქვე იგულისხმება მასწავლებლის მიერ დასახელებული აქტივობების წარმართვა ინტერაქტიური მეთოდების სათანადო მომარჯვებით.

ავტორი იტოვებს იმედს, რომ წიგნი შეასრულებს მიზნობრივი სახელმძღვანელოს ფუნქციას და სიამოვნებით გაითვალისწინებს მის მიმართ გამოთქმულ კომპეტენტურ შენიშვნებს.

Предисловие

Представленный учебник предназначен для слушателей, которые хотят изучить грузинский язык в Мультиэтническом ресурс-центре по развитию гражданского образования. Большинство слушателей принадлежат к разным возрастным категориям и этническим группам, для которых языком коммуникации является русский. Принимая во внимание сложившуюся ситуацию, Центр счел целесообразным разработать адаптированный учебник грузинского языка, который дал бы возможность русскоязычному студенту, заинтересованному в изучении грузинского языка, в случае необходимости пользоваться учебником самостоятельно, без помощи педагога. Поэтому новые слова, условия упражнений и домашние задания были переведены на русский язык.

Учебник состоит из 25 тем и создан по дидактическим принципам: от легкого - к сложному, начиная с изучения азбуки и заканчивая ознакомлением со столицей Грузии. Темы разделены на три части и распределены на 75-80 часов для достижения 1-2 уровня (в соответствии с языковыми уровнями Совета Европы). Тематика первой части (4-23 главы) включает бытовые и социально важнейшие сферы, в которых русскоязычному населению приходится самореализовывать себя (ориентироваться) в языковом смысле.

Для усовершенствования коммуникационных навыков сравнительно больше времени уделяется теме „Разговор: монолог и диалог“ и, соответственно, включена в брошюру „Методические инструкции для учителей“, которая наряду с общими теоретическими инструкциями („Методика обучения второго языка“) и аудиокассетой приложена к учебнику.

Вторая часть учебника - грамматика - включает в себя: слог, части речи и т.д. Принципы коммуникативного обучения второму языку означает преподавание грамматики функционально, без терминологической „перегрузки“. Годы наблюдения показали, что одна часть слушателей Центра понимала структуру грузинского языка посредством сравнения с грамматикой знакомых языков, и таким образом им было легче его изучать. Исходя из того, что одна часть слушателей лучше воспринимает грамматические категории грузинского языка после объяснения им теории, а другая - предпочитает метод изучения, основанный на наглядных примерах, мы пытаемся работать с ними по смешанному принципу: часть учебного материала преподавать при помощи использования примеров и аналогичных им форм во фразах, а также посредством их частого повторения и закрепления; в других же (необходимых) случаях обращаться к объяснению грамматики, используя даже исторически-сравнительный метод.

Третья часть учебника уделяется адаптированным и перефразированным текстам. Мы считаем, что с целью произведения эмоционального влияния на читателей обязательна высокохудожественная, на начальном уровне адаптированная литература, что является наилучшим способом для изучения любого второго (или иностранного) языка, особенно в случаях работы с взрослыми слушателями.

Тексты приближены к современному грузинскому языку. Басни Сулхана-Саба Орбелиани и малые художественные и документальные произведения были отобраны в силу того, что в

них лаконически передана идея большого писателя, а также они драматичны по своему содержанию. Все это является наилучшим способом обучить учащихся языку, умению вступать в диалог и дискуссии. Здесь же подразумевается, что педагог ведет эту активность, используя интерактивные методы.

Надеемся, что книга выполнит свою функцию и станет эффективным способом изучения грузинского языка. Мы с удовольствием рассмотрим предложенные нам компетентные рекомендации.