რუს. სოც.-დემ. მ. პ. საზღ. გარეთელ დელეგაციის ორგანო „სოციალისტურ უწყების“ მე-7 ნომერში - 4 მაისი 1921 წ. ქ. ბერლინი - მოთავსებულია ნოე ჟორდანიას შემდეგი მოწოდება:

ამხანაგებო! მოგმართავთ თქვენ იმ ქართველი ხალხის სახელით, რომლის თავისუფლება და დამოუკიდებლობა დაანგრია ბოლშევიკურმა რუსეთმა. მოსკოვის მთავრობა დიდი ხანია სცდილობდა გაევრცელებია თავისი ხელისუფლება და დაემყარებია საბჭოთა მართველობა საქართველოში, როგორც ისეთ ქვეყნებში, რომელიც ითვლება აუცილებელ გზად ბოლშევიკური პოლიტიკისთვის აღმოსავლეთში.

მოსკოვის მთავრობა შეეცადა საბჭოთა მართველობის დამყარებას საქართველოში აჯანყებების საშვალებით, რომელსაც აწყობდენ მისი აგენტები რუსეთის ოქროთი. ყველა ცდა ბალშევიკებისა დამარცხებით თავდებოდა. ვერც პროპაგანდამ და ვერც მილიონებმა, რომელიც უხვად ჰქონდათ მოსკოვის აგენტებს, ვერ შეარყია ნდობა ქართველი ხალხის სოც.-დემ. მენშევიკურ პარტიისადმი, რომელსაც მან ჩააბარა ძალა-უფლება. ეს პარტია ყოველთვის უდგა სათავეში საქართველოს ხალხს: ის იყო მის წარმომადგენლად ოთხივე სახელმწიფო სათათბიროში, ის უხელმძღვანელებდა მას მეფის საწინააღმდეგო ბრძოლაში: 1917 წელს მასვე ჩააბარა ქართველმა ხალხმა მუშაობა მოპოებულ თავისუფლების განმტკიცების საქმეში. ხალხის სურვილისა და მისი მოწოდების თანახმად სოც. დემოკრატიული პარტია შეუდგა საქართველოს დამოუკიდებელი სახელმწიფოს მოწყობას, სადაც ის შეეცადა როგორც პოლიტიკური, აგრეთვე ეკონომიურ დარგში რეფორმების გატარებას. მიწების კონფისკაცია და მისი განაწილება, გლეხებს შორის სოციალიზაცია, ტყეების, მადნების და რკინის გზების ნაციონალიზაცია, [აგრეთვე] საგარეო ვაჭრობის მთავარი დარგების, შრომის დაცვა, ორგანიზაცია ადგილობრივი თვითმართველობისა საყოველთაო საარჩევნო პრინციპზე, 14 გაძლიერება სახალხო განათლებისა და პოლიტიკურ თვით მოქმედების მუშათა სფეროში - აი, რა შეადგენდა უმთავრეს შინაარსს ჩვენი სახელმწიფოებრივი მუშაობისა, რის დროსაც ჩვენ ვემყარებოდით იმ რწმენას, რომ დემოკრატია არის ერთად ერთი გზა სოციალიზმისაკენ. ამ რწმენას საერთოდ იზიარებს საქართველოს მუშათა კლასი, კერძოთ, მუშათა საბჭოებიც, სადაც ჩვენს პარტიას რევოლიუციის დაწყებიდან უკანასკნელ დღემდე ეკუთვნოდა 90-95 პროცენტი მთელი ხმებისა.

ბოლშევიკები როგორც კი დარწმუნდენ, რომ მათ პროპაგანდას არავითარი გასავალი არა აქვს ჩვენს ქვეყანაში, თავი მიანებენ აჯანყების იმედებს და გადასწყვიტეს იარაღის შემწეობით დაეპყროთ საქართველო. 11 თებერვალს 1921 წ. რუსები (ბოლშევიკები) მე-11 არმიის ნაწილებიდან შემოიჭრენ საქართველოში სომხეთის მიმართულებიდან. ბ. შეიმანი, რუსეთის მთავრობის წარმომადგენელი ჩვენ გვიცხადებდა, რომ რუსეთმა არაფერი არ იცის ამ თავდასხმის შესახებ, და რომელიც თითქოს სომხეთის მთავრობის საქმეაო. მან ეს განაცხადა სწორედ იმ დროს, როდესაც საბჭოთა სომხეთის წარმომადგენელი ბ. შავერდოვი ჩვენ გვაცნობებდა, რომ სომხეთი არ ღებულობს არავითარ მონაწილეობას შემოტევაში და რომ ის მზად არის ყველა სადავო კითხვები გადაწყდეს მშვიდობიანის გზით.

10 თებერვალს ბ. შეიმანმა ბაქოდან მე-11 არმიის ხელმძღვანელიდან მიიღო შიფრიანი ტელეგრამმა:

„გადაწყდა რუბიკონის გადასვლა. იმოქმედეთ ამ გადაწყვეტილებასთან შეთანხმებით“. იმავე დროს მე-11 არმიის ახალმა ნაწილებმა შემოუტიეს საქართველოს ადერბეიჯანის მხრივ. 16 თებერვალს საქართველოს მთავრობის წარმომადგენელი შეეცადა პირდაპირი მავთულით მოლაპარაკებოდა მოსკოვს. მაგრამ ბ. კარახანმა (გარეშე საქმეთა კომისრის მოადგილემ), რომელიც იმ დროს იმყოფებოდა აპარატთან, უარი განაცხადა მოლაპარაკებაზე. ამავე დროს სამხედრო მოქმედება გრძელდება. თფილისის წინააღმდეგ ორ მხრივ მომართულ შეტევას წინ ხვდება გმირული წინააღმდეგობა ქართველი ხალხისა; თფილისის პროლეტარიატი დგება თფილისის დამცველთა წინა რაზმებში; ფაბრიკა-ქარხნები ჩერდებიან მუშათა ფრონტზე გამგზავრების გამო. ეს აღტკინება დასრულდა ჩინებულად: ჯარმა და სახალხო გვარდიამ უკუ აგდო 15 მტრის იერიშები მიუხედავად იმისა, რომ ის ბევრად ჩამორჩებოდა უკანასკნელს რიცხვით და იარაღით.

21 თებერვალს საქართველოს მთავრობის თავმჯდომარე უგზავნის რადიოს ჩიჩერინს და სცდილობს გამოარკვიოს ომის მიზეზი, რომელიც დაიწყო დიდმა რუსეთმა პატარა საქართველოს წინააღმდეგ. „რას მოითხოვთ ჩვენგან“, - ეკითხება ის ამ რადიოთი. - „გვაცნობეთ მიზნები, რისთვინაც დაიწყეთ ომი ჩვენს წინააღმდეგ. შეიძლება უსისხლოთ შევთანხმდეთ“. ამ ტელეგრამაზე პასუხის მიუღებლობის შემდეგ მთავრობის თავმჯდომარე მიმართავს ლენინს და ტროცკის და აძლევს წინადადებას ომის შეჩერებაზე, რომელიც, ყოველ ეჭვის გარეშე, წმინდა ნაციონალური ხასიათის არის. ამ ტელეგრამაზედაც პასუხი არ გასცენ. მოსკოვის მთავრობამ გადასწყვიტა ეწარმოებია ომი ბოლომდის, ჩვენი რესპუბლიკის საბოლოვო განადგურებამდის. ჩვენს წინადადებებს ომის შეწყვეტის შესახებ ის უპასუხებს შემოტევით სამ ახალ მიმართულებით: საქ. სამხედრო გზით, შავი ზღვის მიმართულებიდან, სოჩის მხრივ.

საქართველოს რესპუბლიკა აწარმოებს ბრძოლას მეტად უთანასწორო პირობებში.

მის ჯარებს მოელის სრულ რკალში გახვევა და განადგურება, მიუხედავად ჯარის გმირობისა და თავგანწირვისა. მაშინ საქართველოს უმაღლესი სარდლობა სწყვეტს, მოახდინოს თფილისის ევაკუაცია, დაიხიოს უკან და შეჯგუფებული ძალებით გამაგრებულიყვენ ახალ ადგილებზე, სადაც ზურგი უზრუნველყოფილ იქნებოდა. ამ გადაწყვეტილებასთან შეთანხმებით ჯარს ებრძანა დაეხია ბრძოლით რიონის მარცხენა ნაპირზე იმ პირობით, რომ ბათომი დაცული ყოფილიყო, როგორც სამხედრო ბაზა. მაგრამ ბათომში შესვლისთანავე თათრები აცხადებენ თებერვლის 16-ს, რომ დიდმა სახალხო კრებამ დაადგინა, მოახდინოს ქ. ბათომის და მისი ოლქის ოკუპაცია. მუხანათური საქციელი ანგორის მთავრობისა გვისპობს ჩვენ ომის გაგრძელების უკანასკნელ საშუალებას. ჩვენს ჯარებს, რომელსაც ყოველ მხრივ შემოსევია ორი მილიტარისტული სახელმწიფო - დიდი რუსეთი და ოსმალეთი, - ყოველს მიზეზს გარეშე მოელის დაღუპვა. მარტის 17-ს მთავრობა ადგენს, დასტოვოს ბათომი. ეს გადაწყვეტილება გზას უხსნის ბოლშევიკებს და ისინი რამდენიმე საათის შემდეგ შედიან ბათომში. ასეთია საქმის მსვლელობა, რომელმაც გაანადგურა სახელმწიფო, შექმნილი საქართველოს მუშებისა და გლეხების მიერ. დემოკრატიულ რესპუბლიკის მაგიერ მყარდება სამხედრო დიქტატურა და თვითნებობა მოსკოვის ხიშტებისა. რომ შესაფერისად დაფასდეს ბოლშევიკური იმპერიალიზმის დანაშაულობანი, საჭიროა გავითვალისწინოთ ის გარემოება, რომ დამოუკიდებელი საქ. რესპუბლიკა ყოველთვინ სცდილობდა დაეცვა კეთილ-მეზობლური განწყობილება რუსეთთან, სცემდა რა პატივს რუსეთის ხალხის სურვილს. საქართველო ინტერვენციის პოლიტიკაში საბჭოთა რუსეთის წინააღმდეგ არასოდეს არ ღებულობდა მონაწილეობას. მან გადაჭრით უარი სთქვა კავშირზე რომელიმე რუსულ კონტრ რევოლიუციასთან. ის აშკარად ებრძოდა ყოველივე ცდას, გამოეყენებიათ მისი ტერიტორია, როგორც ბაზა რუსეთის წინააღმდეგ სამხედრო ოპერაციისთვის.

საქართველოს ხალხს აქვს უფლება და კიდევაც მოელის ძმურ დახმარებას საერთაშორისო პროლეტარიატიდან. ამ დახმარებისათვის მოგმართამთ თქვენ, ამხანაგებო. თქვენ ყოველთვის გმობდით დაპყრობით ომებს. განა ნაკლები დაგმობის და განრისხვის ღირსია საქართველოსთან ომის მოწყობაში დამნაშავენი, მიტომ რომ ისინი თავის იმპერიალიზმს ფარავენ კომუნიზმის დროშით?

ჩვენ ველით თქვენგან დაგმობას ჩვენი ქვეყნის შემვიწროებელთა, რომლებიც სცდილობენ ხიშტებით აღმოფხვრან სოციალისტური იდეა და ხიშტებითვე გაავრცელონ თავისი საკუთარი იდეა. აღიმაღლეთ ხმა, ამხანაგებო, და მოითხოვეთ მოსკოვის მთავრობიდან, რომ გაიყვანოს თავისი ჯარები საქართველოდან, და რომ მან მისცეს უფლება საქართველოს ხალხს, განაგოს თავის ბედი და თავისუფლად მოაწყოს თავისი ხელის-უფლება და სახელმწიფო“.

ახალი სხივი. - 1921. - 26 ივნისი. - №11.

საქართველოს მთავრობამ და დამფუძნებელ კრების თავმჯდომარემ კ. ჩხეიძემ ცალკე წერილით მიმართეს ევროპის მუშათა ორგანიზაციებსა და სოციალისტურ პარტიებს ბოლშევიკური რუსეთის მიერ საქართველოს დაპყრობის გამო. მიმართვაში დაწვრილებით აღნუსხულია ისტორია საქართველოს დემოკრატიულ რესპუბლიკასა და საბჭოთა რუსეთს შორის დამოკიდებულებისა 7 მაისის ხელშეკრულობის შემდეგ. იქ ფაქტებით და დოკუმენტების აღნუსხვით დამტკიცებულია, თუ როგორი უღირსი საშვალებით და რანაირი ცბიერებით იბრძოდა მოსკოვი პატარა საქართველოს დასამხობათ. მისი მიზანი იყო ხელშეკრულობა გამოეყენებია საქართველოში აჯანყებისა და შინაური გადატრიალების მოსაწყობათ. მაგრამ როცა ეს არ გაუვიდათ და აშკარათ დაინახეს ქართველი მუშისა და გლეხის თავდადება რესპუბლიკის დასაცავათ, გადაწყვიტეს წითელ-არმიელთა საშვალებით საქართველოს დაპყრობა.

უხეშმა ძალამ გაიმარჯვა!..

„მარა, - სწერია მიმართვაში, - ძალმომრეობა და ხიშტი ვერ გასტეხს სულიერათ თავისუფლების მოყვარულ ხალხს. საქართველო, რომელმაც ამდენი ენერგია გამოიჩინა ცარიზმთან ბრძოლაში, კიდევ უფრო მეტი ენერგიით იბრძოლებს თავის ახლანდელ დამმონავებელთა წინააღმდეგ, რომელნიც ნიკოლოზ მე-II-ს დამქაშებზე უფრო დაუნდობელნი და ცბიერნი არიან. მრავალ საუკუნიან ისტორიის მქონე საქართველო შესძლებს კვლავ დაიბრუნოს თავისი დამოუკიდებლობა და განაგრძოს თვისი ისტორიული მისიის სამსახური, რომელიც შეაჩერა ბოლშევიზმის შემოჭრამ.

„თქვენო, - მიმართავენ ავტორები სოციალისტებს, - ყოველთვის მკაცრათ გმობდით დაპყრობით ომებს. განა ნაკლები გაკიცხვის ღირსნი არიან საქართველოსთან ომის ამტეხნი იმიტომ, რომ თავის იმპერიალიზმს ისინი ხელს აფარებენ კომუნიზმის სახელით?

ჩვენ ველით თქვენგან, რომ დაგმობთ ჩვენი ქვეყნის შემავიწროებელთ და ღირსეულათ დააფასებთ იმათ პირმოთნეობას, ვინც ხიშტებით სარგებლობს სოციალისტური იდეების „გასაქრობათ“ და ვინც იმავე ხიშტებით საკუთარ იდეებს „ავრცელებს“.

აღიმაღლეთ, ამხანაგებო, ხმა და მოსთხოვეთ მოსკოვის მთავრობას: რომ

ა) მათ გაიყვანონ საქართველოდან თავისი ჯარები;

ბ) მისცენ საქართველოს ხალხს საშვალება თავისი ბედი თითონვე განაგოს და თავისუფლათ მოაწყოს თავისი ცხოვრება და სახელმწიფო!

ხელს აწერენ: ნ. ჟორდანია, კ. ჩხეიძე, ევგ. გეგეჭკორი და ნ. რამიშვილი.

თავისუფალი საქართველო. /ჟურნალი/. - 1921. - №1.

ჩვენ მოგმართავთ ქართველი ხალხის სახელით, იმ ხალხის, რომელიც კვნესის დამპყრობელთა მძიმე უღელ ქვეშ, რომელიც უსაშინელეს გაჭირვებას განიცდის შიმშილის, ტიფის, ხოლერის, შავი ჭირის და სხვა ათასი უბედურებისაგან და ყველა ამით უკიდურეს სასოწარკვეთილებამდეა მიყვანილი.

საქართველოს რესპუბლიკის სამი წლის დამოუკიდებელ არსებობის ხანაში ჩვენმა ხალხმა არ იცოდა, რა იყო შიმშილობა და ეპიდემიები. მაგრამ ყოველივე შეიცვალა ამ ექვსი თვის განმავლობაში, ე.ი. მას აქეთ, რაც ბოლშევიკებმა აღმოსავლეთში თავის იმპერიალისტური პლანების განსახორციელებლათ დაიპყრეს ჩვენი ქვეყანა. სწრაფათ გაიცალა მცხოვრებლების მიერ შემონახული მარაგი: ნაწილი ბოლშევიკების ჯარებმა და საბჭოთა ბიუროკრატიის არმიამ გაანადგურა, ნაწილი რუსეთში გაზიდეს, როგორც სამხედრო დავლა.

თავის უკუღმართი დეკრეტებით, თვითნებობით, ძალადობით, უკანონო რეკვიზიციებით დამპყრობელებმა დაამხვეს ჩვენი წარმოება, მოშალეს ეკონომიური ცხოვრება, შებოჭეს მწარმოებელი შრომა, დაანგრიეს სოფლის მეურნეობა.

ქვანახშირის ამოღება საქართველოში 8-ჯერ დაეცა. თითქმის ყველა ქარხანა-ფაბრიკებში შრომა 50%-ით შემცირდა, რკინის-გზებზე მოძრაობა თითქმის სრულიად შეწყდა.

და ამ გაძარცულ, გაღატაკებულ ხალხის კისრიდან ბოლშევიკები იღებენ ახალ კონტრიბუციას - პურს, მატყლს და 50 მილიარდ მანეთს ფულათ.

ყველა ამის შედეგია: შიმშილი, ტიფი, ხოლერა, შავი ჭირი. თფილისში ხალხი ქუჩებში იხოცება შიმშილით სინსილა გამოლეული. დედები თავს იკლავენ, რომ შვილების წამებას თავის თვალით არ უცქირონ.

უცხო უღელი დამპყრობელთა თანდათან უფრო მძიმე და აუტანელი ხდება ხალხისათვის: სარგებლობენ რა ჩვენი ტერიტორიით, როგორც სამხედრო პლაცდარმით თავისი იმპერიალისტური ავანტიურებისთვის, ბოლშევიკები ახალ-ახალი ჯარებით ავსებენ ქვეყანას და ეს ჯარები, როგორც კალია, მოედვენ მთელ საქართველოს. რუსეთიდან ბოლშევიკურ ჯარებს ერთი ნამცეცი პური არ მოსდის და ყველაფერს, რაც ესაჭიროებათ, ძალათ ართმევენ ადგილობრივ მცხოვრებლებს.

თავისუფლება წართმეულ ქართველ ხალხს არ შეუძლია თავის საკუთარი ძალ-ღონით გაუმკლავდეს მის თავზე დატეხილ უბედურებას. გარედან ხელოვნურათ შეიტანეს მასში შიმშილი და ეპიდემია, გარედან უნდა მივიდეს დახმარებაც*.

და ევროპის და ამერიკის ხალხებმა, რომელნიც მზათ არიან თავის შორეულ მოძმეთ ტანჯვა შეუმსუბუქონ, უნდა იცოდენ, როგორ დახმარებას მოელის მათგან საქართველო:

ა) საჭიროა დაუყონებლივ მიწოდება პურის და წამლების. ეს დახმარება უნდა მოეწყოს ისე, რომ გაგზავნილი პროდუქტებიდაურიგდეს პირდაპირ გაჭირვებულ მცხოვრებთ და არა საბჭოთა კომისრებს და ქვეყნის გამანადგურებელ საოკუპაციო ჯარებს.

ბ) თავისუფალმა ერებმა უნდა აღიმაღლონ ხმა, რომ დაეხმარონ საქართველოს დამპყრობელთა ტირანიისაგან განთავისუფლების საქმეში. დღეს, როცა ბოლშევიკებს აღარ შეუძლიათ დაფარონ გარეშე ქვეყნისაგან ის საშინელებანი, რომლის მსხვერპლი გახდა ქართველებზე ადრე თვით რუსის ხალხი, დღეს, როცა საბჭოთა ხელისუფალნი იძულებული არიან მთელ ქვეყანას მიმართონ დახმარებისათვის, რომ ებრძოლონ შიმშილს, რომელიც მათივე ბოროტმოქმედებით არის შექმნილი, სწორეთ დღეს დადგა დრო, როცა თავისუფალმა ხალხებმა უნდა სთქვან მტკიცე სიტყვა მოსკოვის თვითმპყრობელთა უკანასკნელი ბოროტმოქმედების შესახებ, რომლის მსხვერპლი გახდა ქართველი ხალხი, ხმა მაღლა უნდა გაისმას მოთხოვნა, რათა გაყვანილ იქნენ საქართველოდან ბოლშევიკური ჯარები და ქართველ ხალხს მიეცეს საშვალება თავის ბედის თავისუფლათ გადაწყვეტის.

საქართველოს რესპუბლიკის მთავრობის თავმჯდომარე ნ. ჟორდანია
საქართველოს რესპუბლიკის დამფუძ. კრებ. თავმჯდომარე ნ. ჩხეიძე

თავისუფალი საქართველო. /ჟურნალი/. - 1921. - №8.

მ. ხ. მე დიდის ყურადღებით წავიკითხე თქვენს გაზეთში (20 აგვ. და 3 სექტ. №№-ში) მოთავსებული წერილები ბ-ნ ა. პ. ლ.-სი.¹

სიამოვნებით უნდა აღვნიშნო ის გარემოება, რომ თავის პასუხში ამ ავტორისადმი თქვენი რედაქცია მტკიცეთ აღიარებს ყველა სოციალისტისთვის დიდათ მნიშვნელოვან „ერთა თვითგამორკვევის უფლების“ პრინციპს.

ბოლშევიკების მთავარი დანაშაული ჩვენი ქვეყნის მიმართ სწორეთ ამ პრინციპის დარღვევაა და როგორც თქვენ სამართლიანათ აღნიშნეთ, ბ-ნ ა. პ. ლ.-მ ერთი საბუთიც კი ვერ მოიყვანა ამ დანაშაულის გასამართლებლათ ან შესამსუბუქებლათ.

მაგრამ ბ-ნ ა. პ. ლ. თავის წერილში ისეთ რამეებს ამტკიცებს, რაც სიმართლეს არ შეესაბამება და ამიტომ მე ჩემს მოვალეობათ მივიჩნიე თქვენი მკითხველების წინაშე ამ მცირე პასუხით გავფანტო ყოველივე გაუგებრობა.

1. საქართველოს მთავრობა ისეთსავე მდგომარეობაშია დღეს, როგორშიაც იყო რუსეთის დროებითი მთავრობა 1917 წელს პეტროგრადში ბოლშევიკურ გადატრიალების შემდეგო, - აცხადებს წერილის ავტორი. ეს შედარება მართალი იქნებოდა, რომ ჩვენში ადგილი ქონოდა შინაურ გადატრიალებას, როგორც ეს მოხდა რუსეთში. მაგრამ საქმე იმაშია, რომ საქართველოში არავითარი გადატრიალება არ მომხდარა, მოხდა მხოლოდ დაპყრობა ამ ქვეყნისა უცხო ჯარისაგან. მაშასადამე, ჩვენ დაახლოვებით ისეთსავე მდგომარეობაში ვიმყოფებით, როგორშიაც იყო ბელგიის მთავრობა, როცა თითქმის მთელი მისი ტერიტორია გერმანიის ჯარებს ეჭირა.

ცხადია, ბ-ნ ა. პ. ლ.-მა ამ უვარგისს შედარებას მიმართა მხოლოდ იმ მიზნით, რომ მიეფუჩეჩებია უმთავრესი ფაქტი - სახელდობრ ის, რომ მოსკოვის მთავრობამ საქართველოს წინააღმდეგ ჯარები გამოგზავნა, რომ ჩვენი ხალხი მთელ თავის ძალღონით შეებრძოლა მათ, მაგრამ ვერ შესძლო შემოსეული მტრისგან დაცვა თავის ქვეყნის თავისუფლების და რომ ახლა საქართველო ოკუპანტების ხელში იმყოფება.

2. წერილის ავტორი ამტკიცებს, თითქოს საქართველოს კავშირი ქონოდეს დენიკინთან. ეს ყოველივე სიმართლეს მოკლებული მტკიცებაა. ჩვენი დამოკიდებულება დენიკინთან პირველი დღიდან უკანასკნელამდე უარყოფითი იყო. ჩვენ არც შეგვეძლო სხვაგვარათ შეგვეხედა რეაქციონური გენერლისთვის. გენერალი დენიკინი ერთში სავსებით ეთანხმებოდა ბოლშევიკებს - ეს იყო ერთა თვითგამორკვევის უფლების უარყოფა. მას სავსებით შესაძლებლათ მიაჩნდა გარეშე ძალის საშვალებით არსებული პოლიტიკური წყობილების დანგრევა და მის ნაცვლათ ახალის დამკვიდრება. ჩვენ კი ასეთ შეხედულებას არასოდეს არ ვიზიარებდით. ამიტომ ჩვენ გადაჭრით უარვყავით დენიკინის წინადადება, რომელიც გვთხოვდა ბოლშევიკების წინააღმდეგ ბრძოლაში დავხმარებოდით. ამან გამოიწვია ის, რომ დენიკინმა ჩვენ ბოლშევიკების მეგობრებათ გამოგვაცხადა და ჩვენს წინააღმდეგ თავის ჯარით გამოილაშქრა. თუ ბ-ნი ა. პ. ლ. კითხულობდა ინგლისურ გაზეთებს 1918-1919 წლებში, მას ეცოდინება, რომ საქართველო მთელი წლის განმავლობაში ებრძოდა ფაქტიურათ გენერალ დენიკინის ლაშქარს.

საერთოთ, დღიდან ბოლშევიკურ გადატრიალებისა რუსეთში, ჩვენ ყოველთვის, ყველა კომპეტენტურ კრებებზე ვაცხადებდით, რომ წინააღმდეგი ვართ რუსეთის შინაურ საქმეებში ჩარევის და ამ აზრს საერთაშორისო მასშტაბითაც ვიცავდით.

3. წერილების ავტორი ჩემს ინტერვიუში, რომელიც გაზეთ „ტაიმს“-ში დაიბეჭდა, ბურჟუაზიულ პაციფიზმის (ზავის მომხრეობა) ნიშნებს პოულობს და აქედან ასკვნის: სჩანს, მას (ე.ი. მე) და საქართველოს მთავრობას „ბურჟუაზიული ფსიხოლოგია“ ქონიათო. მაგრამ ამის მთქმელს, ცხადია, ნათელი წარმოდგენა არ უნდა ქონდეს იმაზე, თუ რა განსხვავებაა ბურჟუაზიულ და სოციალისტურ პაციფიზმს შორის.

ეს განსხვავება კი იმაში მდგომარეობს, რომ ბურჟუაზიული

პაციფისტები კაპიტალისტური წყობილების ფარგალში ერთგვარი შეთანხმების საშვალებით ცდილობენ სამუდამო მშვიდობიანობას მიაღწიონ. ჩვენ, სოციალისტები კი ვფიქრობთ, რომ „ბურჟუაზიული სამუდამო მშვიდობიანობა“ სრული უტოპიაა, და რომ ომების თავიდან ასაცილებლათ დღევანდელი საზოგადოების ძირიანათ გარდაქმნა აუცილებელია. მაგრამ ეს განსხვავება თეორეტიულ შეხედულებაში ხელს არ უშლის სოციალისტებს ბურჟუაზიულ პაციფისტებთან ერთად იმოქმედონ ამა თუ იმ კონკრეტულ შეიარაღებულ კონფლიქტის თავიდან ასაცილებლათ, ან გამოსძებნონ საშვალება უკვე დაწყებული ომის და სისხლის ღვრის შესაჩერებლათ. და რა გასაკვირველია, რომ ჩემი ნაჩვენები ზოგიერთი ზომები ახლო აღმოსავლეთში მშვიდობიანობის ჩამოსაგდებათ ეთანხმებოდეს ბურჟუაზიულ პაციფისტების შეხედულებას ამავე საგანზე.

4. საქართველოზე ბოლშევიკების თავდასხმის გასამართლებლათ ავტორს ის მოყავს საბუთათ, რომ ამით ბოლშევიკებმა გააფართოვეს საზღვრები იმ ძალაუფლების, რომელსაც იგი „საბჭოთა ძალაუფლებას“ უწოდებს, და რომელიც ნამდვილათ მხოლოდ სამხედრო დიქტატურას წარმოადგენს. ეს ამაო ცდაა - ბოლშევიკების იმპერიალისტურ შემოსევისთვის იაკობინელების „რევოლიუციურ ომების“ და „საპროპაგანდო ომების“ თეორიის მიყენების. ნამდვილათ იმ ომებს შორის, რომელსაც აწარმოებდა საფრანგეთის რევოლიუციური კონვენტი ევროპის ფეოდალურ არმიების წინააღმდეგ და პატარა თავისუფალ საქართველოს რესპუბლიკაზე რუსეთის თავდასხმას შორის არავითარი მსგავსება არ მოიპოვება. ამას გარდა, როგორ გნებავთ შეუთანხმოთ ხიშტებით იდეის პროპაგანდა ხალხთა თვითგამორკვევის იდეას? საფრანგეთის დიდ რევოლიუციაში იაკობინელებმა წამოაყენეს ლოზუნგი „რევოლიუციური ომების“ იმიტომ, რომ ეგონათ გარედან შესევითა და დაპყრობით შეიტანდენ ევროპის ხალხში ახალ წყობილებას. სოციალისტები კი ასეთ თეორიას უარყოფენ არა მარტო იმ პრაქტიკული მოსაზრებით, რომ ამ ომებმა იაკობინელების და ნაპოლეონის ეპოქაში სრული დამარცხება განიცადეს, არამედ წმინდა თეორიული მოსაზრებითაც. თანამედროვე სოციალიზმის მოძღვრება კლასთა ბრძოლის თვალსაზრისზე დგას და ამიტომ იგი აღიარებს სახელმწიფოებრივ და საზოგადოებრივ წყობილების შეცვლას მხოლოდ კლასთა ბრძოლით და არა გარედან თავდასხმის მოწყობით. ამაზეა აშენებული პრინციპი ერთა თვითგამორკვევის. სამხედრო ავანტიურები კი მხოლოდ აბნელებენ პროლეტარიატის კლასობრივ შეგნებას და იწვევენ ნაციონალურ მტრობის გამწვავებას. ცხადია, იაკობინელების თვალსაზრისზე დადგომით ბოლშევიკებმა საბოლოოთ გასწყვიტეს კავშირი სოციალიზმის მთავარ საფუძვლებთან.

აქ უადგილო არ იქნება მოვაგონო იმათ, ვისაც ასე იზიდავს „საპროპაგანდო ომების“ თეორია, რომ ასეთ ომებს თავის ლოღიკა აქვს - ისინი ნიადაგს უმზადებენ გაბედულ გენერლის გაბატონებას და ბონაპარტიზმის დამყარებას.

5. როცა ავტორი საქართველოზე ბოლშევიკების თავდასხმის გამართლებას ცდილობს, იცის კი მან, რა პოლიტიკური მდგომარეობა იყო საქართველოში ბოლშევიკური ჯარის შემოჭრის წინ? იცის, რომ ჩვენში გაბატონებული იყო სრული დემოკრატია? გვგონია, რომ არ იცის. ჩვენში კი ამ დროს ხალხი თავის არჩეული პირების საშვალებით განაგებდა ყველა თავის საქმეებს. დიდი ხმის უმრავლესობით მან სოციალისტებს ჩააბარა ქვეყნის მართვა-გამგეობა და სოციალისტურმა მთავრობამ გაატარა რადიკალური მიწის რეფორმა, ჩამოართვა მსხვილ მემამულეებს მიწა უფასოდ და დაუტოვა თვითეულ მათგანს იმდენი, რამდენის მოვლა მას თავის შრომით შეეძლო. ჩამორთმეულ მიწის ერთი ნაწილი შემდეგ გლეხებს გადაეცა. დანარჩენი მიწები კი, კერძოდ, მსხვილი კულტურული მამულები, სახელმწიფოს და ადგილობრივ თვითმართველობებს დარჩათ საექსპლოატაციოთ. მუშათა კანონმდებლობის სფეროში საქართველოს მთავრობამ გაატარა შემდეგი რეფორმები: 8 საათის სამუშაო დრო, შრომის ფართო დაცვა, ბავშვთა ან ქალთა შრომის შეზღუდვა, კოლექტიური მუშათა ხელშეკრულება, არჩეულ მუშათა ინსპექცია, მიღება-დათხოვნა მუშათა კავშირების და პარიტეტული შრომის ბირჟების საშვალებით, სატარიფო პალატა შრომის ყველა სადაო საკითხების მოსაწესრიგებლათ და განსაკუთრებით, სამუშაო ხელფასის საერთო სიძვირესთან შესათანხმებლათ და სხვ. ეკონომიურ სფეროში განხორციელებულ იქნა ნაციონალიზაცია რკინის-გზების, მადნების, ტყეების, წყლის ენერგიის ან საგარეო ვაჭრობის მთავარი დარგების. ამ ზომების მიღებით და დემოკრატიული ადგილობრივ თვითმართველობათა და კოოპერატივთა სამეურნეო მოღვაწეობით საფუძველი ჩაეყარა დემოკრატიულათ მოწყობილ სახელმწიფოს გარდაქმნას სამეურნეო ორგანიზაციათ, რომელიც სავსებით შეეფერება ჩვენს სოციალისტურ იდეალებს. მოკლეთ, საქართველოს რესპუბლიკის მთავრობამ განახორციელა სავსებით სოციალისტური პროგრამა მინიმუმი და პროგრამა მაქსიმუმის განხორციელების წინაშე დადგა. თუ ყოველივე ეს „ბურჟუაზიული ფსიხოლოგიის“ გამოხატულებაა, მაშინ რაღა მიაჩნია ბ-ნ ა. პ. ლ.-ს „პროლეტარულ ფსიხოლოგიათ“? ან იქნება, მისი აზრით, „პროლეტარული ფსიხოლოგია“ იმაში მდგომარეობს, რომ უმრავლესობის ნება უარყო, უხეშ ძალაზე დაეყრდნო, ტერორით მართო ქვეყანა და ყოველივე დაანგრიო და სამაგიერო კი არაფერი შექმნა?

ასეთი პოლიტიკის შედეგი მას უკვე აქვს საბჭოთა რუსეთში. ჩვენ, სოციალისტები, რომელთაც საქართველოს ხალხმა მოგვანდო მართვა-გამგეობა, შეგნებულათ ვამაყობთ იმით, რომ 31\\2 წლის განმავლობაში ვიფარავდით ქვეყანას ამ დამღუპველ პოლიტიკის გავლენისაგან.

დღეს ეს პოლიტიკა მეფობს საქართველოშიაც, მაგრამ მეფობს მხოლოდ მოსკოვის ხიშტების წყალობით, ხალხის ნება-სურვილის წინააღმდეგ. და მე არ მეგონა, თუ გამოჩნდებოდა თუნდაც ერთი კეთილგონიერი ინგლისელი, რომელიც გაბედავდა საჯაროთ ტაში დაეკრა ამ ბოროტმოქმედებისათვის!

ნ. ჟორდანია

თავისუფალი საქართველო. /ჟურნალი/. - 1921. - №9/10

____________

1. ბ-ნ ა. პ. ლ.-ს წერილის შინაარსი და რედაქციის შენიშვნა ამავე ნომერშია მოთავსებული. (იხ. გვ. 7). რედ.

ბოლშევიკურმა სააგენტომ „როსტა“-მ გაავრცელა დეპეშა, რომელიც ბრალს სდებს საქართველოს რესპუბლიკის მთავრობას, თითქო იგი 1920 წელში „აწვდიდა ვრანგელის ჯარს და აგრეთვე ჩრდილო-კავკასიის თეთრგვარდიელებს ამუნიციას და სხვა სამხედრო მოწყობილობას“.

იმოწმებს რა მენშევიკურ მთავრობის ოფიციალურ აგენტების მიერ ვრანგელის მთავარ ბანაკისადმი მიწერილი წერილების ორიგინალურ ტექსტებს, სააგენტო გვაბრალებს ჩვენ 1920 წლის აგვისტოში განსაზღვრულ რაოდენობის ნავთის გაგზავნას სევასტოპოლში და ამ საქონელს მოკლეთ „ამუნიციას“ უწოდებს¹.

მე გადაჭრით უნდა უარვყო ყველა ეს ბრალდებები. სააგენტოს მიერ მოხსენებული „ორიგინალური ტექსტები“ არ არსებობს და არც შეიძლება არსებობდეს. დამოკიდებულება ჩვენსა და დენიკინ-ვრანგელს შორის ისეთი ხასიათის იყო, რომ შეუძლებელს ხდიდა რაიმე მიწერ-მოწერას რესპუბლიკის მთავრობასა და კონტრ-რევოლიუციურ გენერალურ შტაბს შორის.

მართალია, ჩვენ მუდამ მოწადინებული ვიყავით, რაც შეიძლება მჭიდრო ეკონომიური ურთიერთობა დაგვეჭირა რუსეთის ხალხთან განურჩევლათ იმისა, თუ რომელ დიქტატურის ქვეშ იჩაგრებოდა ის - დენიკინ-ვრანგელის თუ ლენინ-ტროცკის. ეს ურთიერთობა საჭირო იყო ჩვენთვის როგორც ორი ხალხის ერთმანეთთან დასაახლოებლათ, ისე საქართველოს უზრუნველსაყოფათ სურსათის მხრივ.

მაგრამ კონტრ-რევოლიუციურმა გენერლებმა არამც თუ შეუწყვეს ხელი ჩვენს რესპუბლიკასთან ეკონომიურ ურთიერთობის დამყარებას, არამედ პირიქით, სიკვდილით დასჯის მუქარით, აუკრძალეს თავის ქვეშევრდომებს საქართველოში რაიმე სურსათ-სანოვაგის გამოგზავნა.

ეს პოლიტიკა მით უფრო მავნე იყო ქართველი ხალხისათვის, რომ მას სავსებით იზიარებდენ საბჭოთა რუსეთის ბელადებიც. როგორც კონტრ-რევოლიუციურ გენერლებს, ისე ამათ ეჯავრებოდათ ჩვენი ქვეყანა. ესენიც ისე, როგორც პირველნი, ცდილობდენ საქართველოს ხალხის დამშევით დაემხოთ მისი თავისუფლება და დამოუკიდებლობა და ამ მიზნით ამათაც ბლოკადის ქვეშ გამოაცხადეს ჩვენი საზღვრები.

მაგრამ ამ ბლოკადამ მიზანს ვერ მიაღწია. საქართველოს მთავრობამ შესძლო ქვეყნის უზრუნველყოფა სურსათით ბათომში უცხოელ კომერსანტებთან ურთიერთობის დამყარებით. ამ უკანასკნელთ მთავრობა ხორბლის ნაცვლათ აძლევდა ნავთს, ხე-ტყეს და სხვ. შეუძლებელია იმის გამორკვევა, თუ საით აგზავნიდენ შემდეგ ამ საქონელს ეს კომერსანტები. ადვილათ შეიძლება, რომ ერთი ნაწილი გაიგზავნოს რუსეთის იმ ადგილებში, რომლებიც თეთრი არმიის ხელში იყო, მეორე ნაწილი კი იმ ადგილებში, საცა წითელი ჯარები იყო გაბატონებული.

რაც შეეხება ჩრდილო-კავკასიის მთიელებს, ე.ი. ჩვენს მეზობლებს, რომლებიც თავის დამოუკიდებლობის დასაცავათ ებრძოდენ ჯერ დენიკინის არმიას, ხოლო შემდეგ ბოლშევიკურ ჯარებს, - ჩვენი სიმპატია, რა თქმა უნდა, მათ მხარეზე იყო. და ამიტომ ჩრდილო-კავკასიის ლტოლვილებმა თფილისში მეზობლური თავშესაფარი ჰპოვეს. და თუმცა მე არაფერი ვიცი იმის შესახებ, ყიდულობდენ თუ არა ისინი იარაღს ჩვენს ქვეყანაში, რომელიც თვით მოკლებული იყო ყოველივე სამხედრო მოკაზმულობას, მაგრამ შესაძლებლათ მიმაჩნია, რომ ამა თუ იმ მთიელს ეკიდოს თფილისის სავაჭროებში ძველი ხანჯლები ან თოფები.

ბოლშევიკებისთვის რომ გვესიამოვნებია, ჩვენ ალბათ ერთი მხრით უნდა გვეცადა, სანამ დენიკინ-ლენინის ბლოკადა ჩვენს ხალხს დაამშევდა, მეორე მხრით კი უნდა გვეღალატნა ჩვენი მეზობლებისათვის იმ მომენტში, როცა ვრანგელ-ტროცკის იმპერიალიზმს მოჰქონდა მათზე იერიში! ეს მართლაც არ ჩაგვიდენია ჩვენ.

რა მიზნით აქვეყნებს „როსტა“ თავის მოჭორილ ცნობას?

მას უნდა თავისი მოჭორილი ბრალდებებით დაუკარგოს გავლენა იმ პროტესტის ხმას მოსკოვის უზურპატორების წინააღმდეგ, რომელიც უფრო და უფრო ძლიერად მოისმის დასავლეთ ევროპაში მოსკოვის ჯარების მიერ დაჭერილ, გაძარცვულ და დამშეულ საქართველოდან!

ნ. ჟორდანია

7 ოქტომბერი, 1921 წ.

თავისუფალი საქართველო. /ჟურნალი/. - 1921. - №11.

_________________

1. დოკ. 3-ში.

To the editor of The Times ?

Sir, -Among the conditions laid down at the Cannes Conference concerning the invitation of the Government of Soviet Russia to the Conference of Genoa is one (clause 6) by virtue of which this government must abstain from any aggression against its neighboring states. ?

On January 21, 1921, the Supreme Council recognized the independence of Georgia de jure. Previous to this, on May 7, 1920 the Moscow Government signed a treaty with Georgia whereby they recognized complete Independence and sovereignty of the Georgian Republic and renounced for ever the right of interference in her internal affairs. In spite of this Treaty, the armies of Soviet Russia, without any formal declaration of war or any pretext whatsoever invaded Georgia on February 11-12, 1921. ?

Thanks to overwhelming superiority, both in number and technical equipment, and to the help of the Angora Government, the Bolsheviks, defeating the Georgian Army, seized Tiflis and towards the end of March, occupied Georgia. The Georgian Government found themselves compelled to leave the territory of the Republic. From this moment, Georgia came under military occupation???a situation analogous to that of Belgium, Serbia and the Northern departments of France during the World War. ?

The democratic institutions of the State were annulled, the independence of Georgia and the political freedom of the population abolished. Power now is in the hands of the so called ?Revolutionary Committee? appointed from Moscow, and composed of the late employees of the Moscow Soviet Government, who entered Georgia in the wake of the Russian armies. ?

These armies are the sole forces of the ?Revolutionary Committee?, governing the country by a regime of merciless terror. This so called ?Government? of Soviet Georgia remains absolutely foreign to the Georgian people, being opposed by all political parties of Georgia and all classes of society. ?

If conditions set forth at the Cannes Conference are not empty words, they must imply Russia's obligation to withdraw her armies from Georgia and restore the Georgian people their right of self-determination. It should be pointed out here that the very interest of Europe and peace of the world demand the application to Georgia of Clause 6 of the Cannes Conference. ?

(1) If Europe bears in silence the crying injustice committed against Georgia by the Government of Soviet Russia then this will mean the sanctioning of the right of any great power to attack its neighbours and seize their territory; ?

(2) While the Moscow armies are in Georgia, that is, on the frontiers of Asia Minor, there will be no peace in the Near East for, possessing Georgia, the Bolsheviks are practically the masters of Angora. ?

(3) Until the restoration of independence of Georgia and also of the other Transcaucasian Republics, there will be anarchy in Transcaucasia, which will undoubtedly hinder the economic development of this very rich country. ?

These are the considerations which impel the Georgian people and their representatives abroad to hope that the Great Powers, and in particular the Great Britain, will, in accordance with Clause 6 of the Cannes Conference, demand from the Bolsheviks the withdrawal of their armies from Georgia. ?

It is apparent that it would be advantageous to the study of the problem in all its aspects that the voice of Georgia should be heard prior to the Conference of Genoa, that is, the voice of her legal Government, elected by the people, and even in exile retaining unbroken connection with, and confidence of, their country. ?

Noe Jordania?President of the Georgian National Government

წყარო:

https://matiane.wordpress.com/2009/08/28/noe-jordania-leder-of-thedemocratic-republic-of-georgia-in-the-times-march-21-1922/

სერ,

კანის კონფერენციაზე შეთანხმებული პირობებიდან, რომლებიც ეხება საბჭოთა რუსეთის მთავრობის მოწვევას გენუის კონფერენციაზე, ერთ-ერთი პირობის (მე-6 მუხლის) თანახმად, ამ მთავრობამ თავი უნდა შეიკავოს მეზობელი სახელმწიფოების მიმართ რაიმე აგრესიისგან.

1921 წლის 21 იანვარს უზენაესმა საბჭომ დე იურე აღიარა საქართველოს დამოუკიდებლობა. მანამდე კი, 1920 წლის 7 მაისს, მოსკოვის ხელისუფლებამ ხელი მოაწერა საქართველოსთან შეთანხმებას, რომლითაც იგი ცნობდა საქართველოს რესპუბლიკის სრულ დამოუკიდებლობასა და სუვერენიტეტს და სამუდამოდ უარს აცხადებდა მის საშინაო საქმეებში ჩარევის ყოველგვარ უფლებაზე. შეთანხმების მიუხედავად, საბჭოთა რუსეთის ჯარი ომის ოფიციალური გამოცხადებისა და რაიმე საბაბის გარეშე 1921 წლის 11-12 თებერვალს შემოიჭრა საქართველოში.

რიცხობრივი და ტექნიკური უპირატესობის წყალობით, ასევე ანგორის მთავრობის მხარდაჭერით, ბოლშევიკებმა დაამარცხეს ქართული ჯარი, დაიპყრეს ტფილისი და მარტის ბოლოსთვის მოახდინეს საქართველოს ოკუპაცია. საქართველოს მთავრობას მოუწია რესპუბლიკის ტერიტორიის დატოვება. იმ წუთიდან საქართველო მოექცა სამხედრო ოკუპაციაში, ისევე როგორც ეს მოუვიდა ბელგიას, სერბეთსა და საფრანგეთის ჩრდილოეთ დეპარტამენტებს [პირველი] მსოფლიო ომის დროს.

სახელმწიფოს დემოკრატიული ინსტიტუტები, საქართველოს დამოუკიდებლობა და მოსახლეობის პოლიტიკური თავისუფლება გაუქმდა. ძალაუფლება გადავიდა ეგრეთ წოდებული „რევოლუციური კომიტეტის“ ხელში, რომელიც დანიშნულია მოსკოვის მიერ და შედგება მოსკოვის საბჭოთა მთავრობის მოხელეებისგან, რომლებიც საქართველოში რუსეთის ჯარს შემოჰყვნენ.

ეს ჯარი „რევოლუციური კომიტეტის“ ერთადერთი დასაყრდენია. კომიტეტმა ქვეყანაში უმოწყალო ტერორის რეჟიმი დაამყარა. საბჭოთა საქართველოს ეს ეგრეთ წოდებული „მთავრობა“ სრულებით უცხოა ქართველი ხალხისთვის და მას საქართველოს ყველა პოლიტიკური პარტია და საზოგადოების ყველა კლასი ეწინააღმდეგება.

თუ კანის კონფერენციაზე წამოყენებული პირობები ლიტონი სიტყვები არაა, მაშინ ის გულისხმობს რუსეთის მხრიდან ვალდებულებას, რომ გაიყვანოს თავისი ჯარები საქართველოდან და აღუდგინოს ქართველ ხალხს თვითგამორკვევის უფლება. აქვე უნდა აღინიშნოს, რომ თავად ევროპისა და მსოფლიო მშვიდობის ინტერესებშია, საქართველოს მიმართ ამოქმედდეს კანის კონფერენციის მე-6 მუხლი.

(1) თუ ევროპა დუმილით შეხვდება საქართველოს მიმართ საბჭოთა რუსეთის ხელისუფლების მიერ ჩადენილ აღმაშფოთებელ უსამართლობას, ეს ნიშნავს, რომ სანქცია მიეცემა ნებისმიერი ძლიერი სახელმწიფოს უფლებას, თავს დაესხას მეზობლებს და მიიტაცოს მათი ტერიტორია.

(2) სანამ მოსკოვის ჯარი საქართველოშია ანუ მცირე აზიის საზღვრებთან, ახლო აღმოსავლეთში მშვიდობა არ დამყარდება, რადგან საქართველოს დაპყრობით ბოლშევიკები პრაქტიკულად ანგორის ბატონ-პატრონები ხდებიან.

(3) საქართველოსა და სხვა ამიერკავკასიური რესპუბლიკების დამოუკიდებლობის აღდგენამდე ამიერკავკასიაში იქნება ანარქია, რომელიც აუცილებლად შეაფერხებს ამ უმდიდრესი მხარის ეკონომიკურ განვითარებას.

სწორედ ამ მოსაზრებებიდან გამომდინარე იმედოვნებენ ქართველი ერი და უცხოეთში მყოფი მისი წარმომადგენლები, რომ დიდი სახელმწიფოები, განსაკუთრებით კი დიდი ბრიტანეთი, კანის კონფერენციის მე-6 მუხლის თანახმად, მოსთხოვენ ბოლშევიკებს საქართველოდან ჯარის გაყვანას.

ცხადია, ამ პრობლემის ყველა ასპექტში გასარკვევად სასურველი იქნებოდა გენუის კონფერენციამდე საქართველოს ანუ მისი კანონიერი მთავრობის მოსმენა, მთავრობისა, რომელიც ხალხმა აირჩია და დევნილობაშიც კი ინარჩუნებს უწყვეტ კავშირს თავის ქვეყანასთან და მის ურყევ ნდობას.

ნოე ჟორდანია
საქართველოს ეროვნული მთავრობის თავმჯდომარე

„ტაიმზი“, 1922 წლის 21 მარტი

ინგლისურიდან თარგმნა ლაშა გველესიანმა

გაზეთ „ფორვარდის“ რედაქციას

ძვირფასო ამხანაგო! თქვენი გაზეთის უკანასკნელ ნომერში მოთავსებულია წერილი ვ. პ. კოტსის, რომელიც ექომაგება ინგლისში საბჭოთა საქართველოს წარმომადგენლობის დაშვებას და გზადაგზა მთელ რიგ საკითხებს უსვამს ამხ. რამზეი მაკდონალდს.

ამ საკითხზე ამხ. მაკდონალდი თვით გასცემს პასუხს. მე კი მინდა და ვალდებულიც ვარ შევეხო არსებითათ ზოგიერთ მის მტკიცებას, მით უმეტეს, რომ ბ-ნი კოტსი თავის წერილში ილაშქრებს როგორც ჩემს, ისე საქართველოს სოც.-დემ. წინააღმდეგ.

1. ბ-ნი კოტსი ფიქრობს, რომ დავა სწარმოებს ქართველ სოც.-დემოკრატებსა და ქართველ ბოლშევიკებს შორის. მას ჰგონია, რომ ამ დავაში მოპირდაპირე მხარეებათ გამოვდივართ ჩვენ და საქართველოს საბჭოთა მთავრობა.

ნამდვილათ კი დავა არსებობს, ერთი მხრით, ჩვენს, ე.ი. საქართველოს ხალხის ნამდვილ წარმომადგენლებსა და, მეორე მხრით, მოსკოვის მთავრობას შორის.

მოსკოვის მთავრობამ უკვე 1920 წელს გადასწყვიტა ჩვენი ქვეყნის დაპყრობა და შეასრულა შემდეგ წელში ეს გეგმა, წამოიყვანა რა საქართველოს წინააღმდეგ 18, 20, 28, 32 ქვეითი დივიზიები მე-11 არმიის და 9, 31, 33, 34 ქვეითი დივიზიები მე-9 არმიის, მატროსების პოლკი, 12 და 18 ცხენოსანთა დივიზიები, ყაზახთა დივიზია, ცხენოსანთა რაზმები „განსაკუთრებულ დანიშნულებისა“, „კურსანტების“ რაზმები და სხვა სამხედრო ნაწილები ტანკებით და არტილერიით. ქართველი კომუნისტები ამ ჯარში არ ერია.

მაშასადამე, მხარეებათ ჩვენს დავაში ინგლისის საზოგადოებრივი აზრის წინაშე უნდა ვიყოთ ჩვენ და მოსკოვის მთავრობის წარმომადგენლები.

ეს წარმომადგენლები დიდი ხანია სხედან ლონდონში. რატომ არ იმართლებენ თავს იმ ბრალდებისაგან, რომელიც ჩვენ მათ წავუყენეთ? რატომ ცდილობენ ამოეფარონ უკან სხვა პირებს, მოსკოვის დაქირავებულ აგენტებს, რომელნიც მართავენ დღეს ჩვენს ქვეყანას საოკუპაციო ჯარის საშვალებით?

2. ბ-ნი კოტსი ცდილობს ისე მოაჩვენოს ქვეყანას, თითქოს ჩვენ გავურბოდეთ მოწინააღმდეგე მხარის წარმომადგენელთა შეხვედრას.

მაგრამ აი ფაქტი, რომლის არსებობა ალბათ ბოლშევიკების ამ დამცველმა არ უნდა იცოდეს.

21 ივნისს 1921 წელს მე გავუგზავნე მისტერ ლანსბურს,გაზ ეთ „დეილი ჰერალდის“ რედაქტორს წერილი, რომელშიაც ვწერდი სიტყვა-სიტყვით შემდეგს:

ძვირფასო მისტერ ლანსბურ!

იმ ლაპარაკის დროს, რომელიც მე მქონდა თქვენთან ბრაიტონში ამა თვის 21-ს, თქვენ ეჭვი გამოთქვით იმაში, თუ რამდენათ შეეფერებოდა სინამდვილეს ის, რომელიც წარვუდგინეთ „ლაბურ პარტიის“ ყრილობას საქართველოზე მოსკოვის საბჭოთა მთავრობის თავდასხმის შესახებ, და ამის დასამტკიცებლათ, ე.ი. ჩვენგან მიცემული ცნობების შესადარებლათ იმ ცნობებთან, რომელიც გადმოცემული უნდა გქონოდათ მოსკოვის საბჭოთა მთავრობის წარმომადგენლებისაგან, თქვენ წინადადება მომეცით, შევხვედროდი ბ-ნ კრასინს, თქვენსა და თქვენი მეგობრების თანდასწრებით. მე სიამოვნებით მივიღე ეს წინადადება და თქვენც თავის თავზე იდევით ამ შეხვედრის მოწყობა. მაგრამ ეს შეხვედრა არ მოხდა ბრაიტონში ჩემთვის უცნობი მიზეზების გამო. მაქვს პატივი გაცნობოთ, რომ პარასკევამდე (1 ივნისამდე) ლონდონში ვრჩები და თუ თქვენ რაიმე ეჭვი გეპარებათ მოწოდებულ ცნობის სისწორე-სინამდვილეში, მე მზათ ვარ ერთ რომელიმე დღეს თქვენის, თქვენი მეგობრების და ბ-ნ კრასინის თანადასწრებით დაგიმტკიცოთ, რომ საქართველო გახდა მსხვერპლი მოსკოვის მთავრობის იმპერიალისტური შემოსევისა და დღესაც ამ მთავრობის ჯარებს აქვს იგი დაკავებული. გარწმუნებთ, რომ უღრმესი პატივისცემა თქვენდამი პირადათ და იმ პარტიისადმი, რომელსაც თქვენ ეკუთვნით, არის მიზეზი ჩემი წრფელი სურვილის, გაგაცნოთ თქვენ სრული სიმართლე საქართველოს შესახებ.

ამის საპასუხოთ მისტერ ლანსბურმა შემდეგი სტრიქონები მომწერა:

ძვირფასო ბ-ნო ჟორდანია!

ალბათ გაუგებრობას უნდა ქონდეს ადგილი თქვენ მხრივ იმის შესახებ, რაც მე დაგპირდით, როდესაც ბრაიტონში ვიყავი. მე გითხარით, რომ შევეცდები მოვაწყო თქვენი შეხვედრა კრასინთან.

მე დავუბრუნდი მუშაობას მხოლოდ კვირას, რადგან შაბათს ქაღალდი ჯერ კიდევ დაბეჭდილი არ იყო. ორშაბათს მივსწერენ ბ-ნ კლიჩკოს, გავუგზავნე ყველა ის დოკუმენტები, რომელიც თქვენგან მივიღე და წინადადება მივეცი თქვენი შეხვედრის. ახლა ვუცდი მის პასუხს და მიღებისთანავე გაცნობებთ. მაგრამ თქვენ ძალიან მცირე ვადას გვაძლევთ, თუ მართლა პარასკევს მიდიხართ, რადგან ყველა ჩვენგანი საქმითაა დატვირთული.

თქვენი ლანსბური.

და ამის შემდეგ მე არ მიმიღია მ-რ ლანსბურისაგან არც ერთი სიტყვა. არ მიმიღია უკან ის საბუთებიც კი, რომელიც გადავეცი მას მხოლოდ მოკლე ვადით იმ პირობით, რომ უკანვე დაებრუნებია.

ალბათ ლანსბური თვითონაც დღემდე უცდის პასუხს მოსკოვის წარმომადგენელისაგან ლონდონში.

მე ვსარგებლობ შემთხვევით და ხელახლა ვიმეორებ, რომ მზათ ვარ შევხვდე ბ-ნ კრასინს ინგლისის პროლეტარიატის თანადასწრებით და წავუყენო დამამტკიცებელი საბუთები იმ ბოროტი მოქმედების, რომელიც მისმა მთავრობამ ჩაიდინა ჩვენი ხალხის წინააღმდეგ.

3. მისტერ კოტსი აცხადებს, შეუძლებელია საქმის გარჩევა 3,000 მილის სიშორეზე იმ ადგილიდან, სადაც მას ქონდა ადგილიო. მე ამას სრულიად ვეთანხმები. და აი ამიტომ ჩვენ დაბეჯითებით მოვითხოვდით გაგზავნილიყო საქართველოში საერთაშორისო შერეული კომისია, შემდგარი სოციალისტებისა და კომუნისტებისაგან, რომელიც ადგილობრივ გამოარკვევდა საქმის მდგომარეობას და შეიტყობდა ქართველი ხალხის ნამდვილ ნებისყოფას.

ჩვენ მოხარული ვიქნებოდით, რომ ამ კომისიაში მონაწილეობა მიეღო მისტერ კოტსს, რომელიც წინდაწინ დარწმუნებულია, რომ ბოლშევიკები ყველაფერში მართალი არიან მაშინაც კი, როდესაც დამოუკიდებელ პატარა ქვეყანას იპყრობენ, თავისუფალ ხალხს იმონებენ, მისგან შექმნილ დემოკრატიულ დაწესებულებებს ანგრევენ და ციხეებს კი მუშებითა და გლეხებით ავსებენ.

როგორც ვიცით, მოსკოვის მთავრობამ (თავის აგენტების პირით, რომელნიც თფილისში ყავს გაგზავნილი მმართველების თანამდებობაზე), უარი განაცხადა შერეული კომისიის დაშვებაზე საქართველოში.

მე ვსარგებლობ შემთხვევით, რომ ხელახლა გავიმეორო ჩვენი მოთხოვნილება ამ კომისიის შესახებ და ვფიქრობ, რომ მისტერ კოტსს ბევრი საბუთი არ დაურჩება ამ მოთხოვნის წინააღმდეგ.

4. მისტერ კოტსს სურს, რომ ჩვენ ამხ. მაკდონალდთან ერთათ ვიშუამდგომლოთ ინგლისის საგარეო სამინისტროს წინაშე ლონდონში „საბჭოთა საქართველოს წარმომადგენლის“ დაშვების სასარგებლოთ.

მაგრამ საბჭოთა საქართველო არ არსებობს დედამიწის ზურგზე, ვინაიდან მუშათა დეპუტატების საბჭოები დიდი ხანია ბოლშევიკებისგან გარეკილი არიან.

არსებობს მხოლოდ ოკუპაციით დაკავებული საქართველო და ამ ქვეყანაში არის ორი საწინააღმდეგო ძალა: საქართველოს ხალხი და რუსის საოკუპაციო არმია. ამ ჯარის სახელით, რომელიც მოსკოვის მთავრობისგან არის გამოგზავნილი, დაე, ამ მთავრობის წარმომადგენლებმა ილაპარაკონ.

მომჩივანი და მოპასუხე - ორივე აქ იმყოფებიან. ჩვენ ვიწვევთ მთელი ქვეყნის პროლეტარიატს ჩვენს მოსამართლეთ და მზათ ვართ, რასაკვირველია, ყოველ წუთს წარვუდგინოთ ჩვენი საქმე განსახილველათ ინგლისის მუშებს.

ხელახლა ერთი-ორათ უფრო დაჟინებით ვიმეორებთ ჩვენს მოთხოვნილებას, რომ საკითხი გადაჭრილ იქნეს მუშათა ინტერნაციონალის არბიტრაჟით.

ნ. ჟორდანია

თავისუფალი საქართველო. /ჟურნალი/. - 1922. - №16.

ადამიანის უფლებათა ლიგის ბ-ნ პრეზიდენტს!

ბ-ნო პრეზიდენტო!

როცა საქართველოს ტერიტორიას საბჭოთა ჯარები შემოესია, - ადამიანის უფლებათა ლიგამ დაუყოვნებლივ აღიმაღლა ხმა ამ აქტის გამო მოსკოვის დამპყრობელთა წინააღმდეგ პროტესტის გამოსაცხადებლათ. როცა შემდეგ საქართველოს ხალხი, თავდამსხმელთა უღელ ქვეშ მოქცეული, მწარეთ გმინავდა მისი სიმძიმისგან, ლიგის ბიულეტენის ფურცლებზე ჩვენ არა ერთხელ ამოგვიკითხავს მჭერმეტყველური სიტყვები, რომელნიც ამტკიცებენ, რომ ლიგას სრულიადაც არ აქვს სურვილი გულგრილი მაყურებელი იყოს იმის, თუ როგორ აღრჩობს პატარა ერს დიდი მეზობელი.

და მე დარწმუნებული ვარ, რომ ლიგა, როგორც გამომხატველი საფრანგეთის დემოკრატიის მისწრაფების, უარს არ იტყვის მხარი დაუჭიროს პატარა საქართველოს ხალხს სწორეთ მაშინ, როცა მისი საკითხი შედის გადაჭრის ფაზაში.

თქვენ კარგათ მოგეხსენებათ, რომ ახლო მომავალში იკრიბება საერთაშორისო კონფერენცია, რომელმაც უნდა გაარკვიოს ქვეყნებს შორის კომერციულ ურთიერთობის განახლებისა და ევროპის ეკონომიურათ აღდგენის საკითხი.

საბჭოთა რუსეთის მთავრობა, რომლის ჯარებს დაკავებული აქვს დღეს საქართველო, მოწვეულ იქნა ამ კონფერენციაზე მონაწილეობის მისაღებათ და უმაღლესმა საბჭომ, კანნაში შეკრებილმა, გარკვეულათ შემოხაზა პირობები ამ მთავრობის ოფიციალურათ ცნობის.

მე-6 მუხლი ამ პირობისა უთითებს რუსეთის „მოვალეობაზე, თავი შეიკავოს მეზობელ სახელმწიფოების მიმართ ყოველივე აგრესიული ნაბიჯისაგან“.

გამოუცნობელი იქნება ეს პირობა საქართველოს მიმართ?

აიძულებენ ჩვენი ქვეყნის დამპყრობთ, გაიყვანონ საქართველოდან თავის ჯარები და ასე საშვალება მისცენ ჩვენს ხალხს თვით განაგოს თავის ბედი?

აი, ეს არის საკითხი საერთაშორისო შეგნების, რადგან მხოლოდ ხალხთა შეგნებას შეუძლია გადასჭრას, დასაშვებია თუ არა განათლებულ კაცობრიობისთვის იარაღით ხელში შელახვა ადამიანის და ერის უფლებების!

თქვენ გეცოდინებათ დღევანდელი მდგომარეობა საქართველოსი. ხალხის დამოუკიდებლობა ფაქტიურათ მოსპობილია, დამფუძნებელი კრება და ადგილობრივი თვითმართველობანი გარეკილია, პოლიტიკური თავისუფლება გაუქმებულია, სატუსაღოები კი სავსეა საუკეთესო მოქალაქეებით, განსაკუთრებით სოციალისტებით; მუშები და გლეხები კატორღულ მდგომარეობაში არიან ჩაცვივნული, ეკონომიური ცხოვრება მოშლილია. ერთი სიტყვით, აი ასეთია საშინელება ბარბაროსული დესპოტიზმის და შიმშილობის ჩვენს ქვეყანაში.

აი, ასეთია შედეგი რუსეთის ოკუპაციისა საქართველოში.

და ეს ტანჯვა, რომელსაც განიცდის ჩვენი ხალხი შემოსეულ ოკუპანტებისაგან, განა შეიძლება საერთაშორისო ურთიერთობის დროს უყურადღებოთ იქნეს დატოვებული იმათგან, ვინც მოწადინებულია უფლების საფუძველზე დაამყაროს საერთაშორისო ურთიერთობა?

ჩვენ გვინდა, ჩვენ ვთხოულობთ, რომ საქართველოდან რუსის ჯარების გაყვანა წამოყენებულ იქნეს ევროპის მთავრობების მიერ, როგორც წინასწარი პირობა მოსკოვის მთავრობის ცნობის.

და ჩვენ გთხოვთ, ბ-ნო პრეზიდენტო, რომ ადამიანის უფლებათა ლიგის მთელი ავტორიტეტი და მორალური ძალა მოახმაროთ საქართველოს სამართლიან მოთხოვნილების დაცვას.

მიიღეთ, ბ-ნო პრეზიდენტო, ჩემი უღრმესი პატივისცემა.
ნ. ჟორდანია

თავისუფალი საქართველო. /ჟურნალი/. - 1922. - №1

პასუხი ოპონენტებს

(ეს წერილი დაიბეჭდა ინგლისის სოც.-დემ. გაზეთ „ფორვარდში“)

მ. ხ.

თქვენი პატივცემული გაზეთის 21 და 28 იანვრის და 4 თებერვლის №№-ში მოთავსებულია ვრცელი წერილები ა. პ. ლ.-ის სათაურით: „ბოლშევიკების შემოსევა საქართველოში“ და კოტსის წერილი, ჩემდამი მიმართული. ორივე ავტორი თავის წერილებში მოსკოვის მთავრობის დამცველთა როლში გამოდიან. ამიტომ ნება მიბოძეთ, აქვე გავსცე პასუხი ორივე ავტორს.

დავიწყოთ ბ-ნი ა. პ. ლ.-დან. მის წერილს არ ეტყობა, რომ მისი ავტორი კარგათ იცნობდეს საქართველოს საკითხს, ან დაინტერესებული იყოს მით. საქართველოს საკითხს ის უყურებს, როგორც ინგლისის მუშათა კლასის ლიდერებთან ანგარიშის გასასწორებელ საშვალებას. რამდენათ მართალია ის, როცა ინგლისის საქმეებზე ლაპარაკობს, ამას მე არ შევეხები. მაგრამ თუ ამ სფეროშიაც ის ისეთსავე ცოდნას იჩენს, როგორც საქართველოს საკითხში, - ეს კი არ შეიძლება მივულოცოთ.

მართლაც:

1) ბ-ნი ა. პ. ლ. მოგვითხრობს, როგორც უდავო ფაქტს, თითქოს 1921 წლის თებერვალ-მარტში საქართველოში მუშათა უმცირესობას მოეხდინოს აჯანყება გლეხთა უმრავლესობის წინააღმდეგ და ამით იყოს გამოწვეული რუსეთის ჯარის შემოსვლა საქართველოში.

ნამდვილათ კი ასეთი ვერსია ცარიელი ფანტაზიაა.

საქართველოში ისე, როგორც რუსეთში, შეუძლებელია ასეთი დაპირდაპირება „მუშების“ და „გლეხების“, როგორც მაგ., ინგლისში ან გერმანიაში. იქ, სადაც მუშებს შენარჩუნებული აქვთ კავშირი მიწასთან და სოფელთან, სადაც მათი ოჯახები ხშირათ გლეხებთან ერთათ ცხოვრობენ, როცა თვითონ ისინი ქარხნებში მუშაობენ, ასეთ ქვეყნებში, ვამბობ მე, მუშები და გლეხები ბუნებრივათ წარმოადგენენ ცოტათ თუ ბევრათ ერთნაირ მასსას როგორც პოლიტიკური იდეალებით, ისე თავის ყოფა-ცხოვრებით და ფსიხოლოგიით.

ამიტომ არც რუსეთში და არც საქართველოში არ ყოფილა და არც შეიძლებოდა ყოფილიყო „მუშათა უმცირესობის აჯანყება გლეხთა უმრავლესობის წინააღმდეგ“, და ეს სრულიად ბუნებრივია ამ ქვეყნების დღევანდელ ეკონომიურ განვითარების საფეხურზე.

საქართველოს საზოგადოებრივი ცხოვრების დამახასიათებელი თვისება ამ უკანასკნელ წლებში იყო სწორეთ ის, რომ გლეხთა დიდი უმრავლესობა მუდამ მუშებთან ერთად მიდიოდა და ამ ორ სოციალურ ჯგუფს შორის არავითარ პოლიტიკურ შეხლა-შემოხლას და დავას ადგილი არ ქონია.

ასე იყო ოთხივე სახელმწიფო დუმის არჩევნების დროს, ასე იყო 1917 წლის რევოლიუციაშიც, დამფუძნებელ კრების არჩევნებშიც, დამოუკიდებელ საქართველოს 3 წლის არსებობის განმავლობაში და, რასაც განსაკუთრებით მივაქცევ ბ-ნ ა. პ. ლ.-ს ყურადღებას, - ასე იყო საქართველოს თავდაცვის საქმეშიაც საბჭოთა რუსეთის ჯარების თავდასხმის დროს.

თუ რომელიღაც „იტალიელი სოციალისტი“, - მოსკოვის ინტერნაციონალის წევრი, - მხარს უჭერს გაზეთ „ავანტ“-ში იმ ვერსიას, რომელიც ამბობს, თითქოს ბოლშევიკები საქართველოში აჯანყებულ მუშების დასახმარებლათ იყვენ შემოსული, ეს მხოლოდ იმას ნიშნავს, რომ იტალიაშიაც ყოფილა ერთი ისეთი სოციალისტი, რომელმაც თავი მოატყუებინა მოსკოვის აგენტებს სწორეთ ისე, როგორც ა. პ. ლ.-მა... თვით ბოლშევიკებმა ძალიან კარგათ იციან ამ მტკიცების ფასი და ღირსება. ამიტომაა, რომ ისინი არსებით პასუხს ვერ იძლევიან დღემდე ჩვენს ბრალდებებზე. ამიტომაა, რომ ისინი უარს ამბობენ საქართველოში ევროპის სოციალისტების და კომუნისტებისგან შემდგარი შერეული საანკეტო კომისიის დაშვებაზე.

2) ბ-ნ ა. პ. ლ.-ს უკვირს, რომ ჩვენ პროტესტით მივმართეთ ევროპის პროლეტარიატს საბჭოთა რუსეთის ჯარების შემოსევის გამო, მაშინ როდესაც ხმა არ ამოგვიღია, როცა საქართველოს ტერიტორიაზე ინგლისის ჯარები იმყოფებოდენ.

ავტორი ცხადია, ვერ ამჩნევს, რა განსხვავებაა ამ ორ მოვლენას შორის: საბჭოთა რუსეთის ჯარები შემოვიდენ ჩვენში ომით; მათ მოსპეს რესპუბლიკის ყველა დემოკრატიული დაწესებულებები, გააუქმეს სამოქალაქო თავისუფლებები, ძალით მოახვიეს ხალხს თავის მართველობა და დღესაც განაგრძობენ მოძალადეობის რეჟიმს. ინგლისის ჯარი კი შემოვიდა ჩვენში გერმანელ და ოსმალთა ჯარების შესაცვლელათ, თანახმად ზავის პირობებისა და ისიც დროებით. ისინი სრულიადაც არ ჩარეულან ჩვენს შინაურ საქმეებში, არ შეულახავთ ჩვენი სახელმწიფო დაწესებულებები, არ გაუუქმებიათ მოქალაქეთა უფლებები და არც შეხებიან ჩვენში არსებულ საზოგადოებრივ ურთიერთობას.

რაც შეეხება ქ. ბათუმს, უნდა ვთქვათ, რომ ბ-ნ ა. პ. ლ.-ს, რომელსაც რუსეთის საქმეების კარგ მცოდნეთ მოაქვს თავი, არ უნდა დავიწყებოდა ის გარემოება, რომ ბათუმი ბოლშევიკებმა ბრესტ-ლიტოვსკის ხელშეკრულებით ჩამოსჭრეს საქართველოს და გადასცეს ოსმალეთს; ინგლისელებმა კი ეს ქალაქი ჩამოართვეს ოსმალეთს და შემდეგ, 1920 წლის ივლისში, საქართველოს რესპუბლიკას დაუბრუნეს.

ამის შემდეგ გასაკვირველი არ უნდა იყოს, რომ ჩვენ არ გაგვიცხადებია პროტესტი ჩვენში ინგლისის ჯარის ყოფნის წინააღმდეგ, ხოლო მთელი ჩვენის ენერგიით ვაცხადებდით პროტესტს იმ საოკუპაციო და ტერორისტულ რეჟიმის წინააღმდეგ, რომელიც მოსკოვის მართველობამ შემოიღო საქართველოში.

3) ბ-ნი ა. პ. ლ. ცოდვათ გვითვლის ნეიტრალიტეტის დაცვას რუსეთის სამოქალაქო ომში.

აქ კი ჩვენ შორის პრინციპიალური განსხვავებაა. ჩვენ ვფიქრობთ, რომ ყველა ქვეყნის სახელმწიფო წყობილება უნდა გამომდინარეობდეს მის მცხოვრებთა სურვილისაგან და შინაგან საზოგადოებრივ ძალთა განწყობილებისაგან, და რომ შეუძლებელია გარედან, ხიშტების საშვალებით ხალხისთვის ამა თუ იმ მართველობის თავზე მოხვევა. ბ-ნი ა. პ. ლ. კი წინააღმდეგია ინტერვენციის, როცა ის მისი მეგობრების წინააღმდეგ არის მიმართული, მაგრამ მზათ არის ქებათა-ქება შეასხას ასეთ ჩარევას და პირდაპირ მოითხოვოს იგი, როცა იგი მის სასურველ პარტიას უწევს დახმარებას.

ამ საკითხში ჩვენ, რასაკვირველია, ვერ შევრიგდებით.

მაგრამ გარდა ამ პრინციპიალური განსხვავებისა, ბევრი რამ ბ-ნ ა. პ. ლ.-ს წერილში წმინდა გაუგებრობაზეა დამყარებული. მაგ., ის ჩვენ გვიკიჟინებს, ალექსეევს და კრასნოვს რატომ არ დაესხით თავს მათი ოპერაციების დასაწყისშივე 1918 წელსო. მაგრამ ამ თეთრი გენერლების ძალთა დაგროვება ხდებოდა დონზე, რომელიც 1000 კილომეტრით არის დაშორებული საქართველოს საზღვრებზე. ბ-ნ ა. პ. ლ.-ის აზრით, ჩვენ უნდა გაგვეგზავნა ჩვენი ჯარები როსტოვსა და ნოვოჩერკასკში, გზა და გზა დაგვეპყრო ყუბანის, თერგის და ჩრდილო კავკასიის რესპუბლიკები, რომელნიც თავის ნებით, რასაკვირველია, არ გაატარებდენ თავის ტერიტორიაზე ჩვენს შეიარაღებულ ჯარებს. ეს ისეთი აბსურდი გამოუდის ბ-ნ ა. პ. ლ.-ს, რომ ჩვენ შეგვიძლია ავხსნათ, რომ ბ-მა ა. პ. ლ.-მა არ იცის, სად რა არის, არ იცის, სად იყო 1918 წელს ალექსეევ-კრასნოვი და სად - საქართველო.

მაგრამ ბ-ნ ა. პ. ლ. ისტორიაშიაც არა ნაკლებ სუსტია, ვინემ გეოგრაფიაში. მაგ., ის თავს ესხმის კერენსკის დროებით მთავრობას და უსაყვედურებს, ფინლიანდიის მუშებს დახმარება არ აღმოუჩინა 1918 წელს აჯანყების დროსო. ეს მოღალატეობაა! - გაიძახის ბ-ნი ა. პ. ლ. - კეთილი, მაგრამ ვინ ჩაიდინა ეს მოღალატეობა? 1918 წელს დროებითი მთავრობა რუსეთში უკვე არ არსებობდა, იყო მხოლოდ ლენინის მთავრობა. და აი, ეს მთავრობა იცავდა ნეიტრალიტეტს პეტროგრადიდან 50 ვერსტის მანძილზე გაჩაღებულ სამოქალაქო ომის მიმართ, რომელიც, აქვე უნდა ითქვას, თვით მისგან იყო გამოწვეული.

ცხადი არის, რომ ბ-ნი ა. პ. ლ. ტყვილათ გვისაყვედურებს სამოქალაქო ბრძოლაში ჩაურევლობას 1000 კილომეტრის სიშორეზე თფილისიდან და ისიც ისეთ ბრძოლაში, რომლის გაჩაღებაში ჩვენ არავითარი წილი არ გვიდევს!

და ბოლოს, ალექსეევ-დენიკინის და ლენინ-ტროცკის სახით სამოქალაქო ბრძოლაში ერთმანეთს დაეტაკა ორი დიქტატურა: შავი და წითელი. ორივე მხარე ერთნაირათ უარყოფდა დემოკრატიას, ხალხის სუვერენიტეტს და პოლიტიკურ თავისუფლებას; ორივე მხარე ემყარებოდა ხიშტების ძალას და თავის ბატონობის ტერორის საშვალებით დამყარებას; ორივე მხარეები ერთნაირათ მტრულათ უყურებდენ საქართველოს რესპუბლიკას, როგორც დემოკრატიულ ოაზისს.

ასეთ პირობებში, ცხადია, ჩვენ ერთათ-ერთი მიზანი უნდა გვქონოდა: საკუთარ საზღვრებზე გამაგრება და ხან ბოლშევიკების, ხან დენიკინელების შემოსევისაგან თავის დაცვა იმის მიხედვით, თუ რომელი ძალა მოუახლოვდებოდა ჩვენს საზღვრებს.

4) ბ-ნი ა. პ. ლ. თვითონაც გრძნობს, რა სუსტია მისი პოზიცია და ამიტომ საკითხის არსებითათ დაყენებას გაურბის. ის მხოლოდ წვრილმანებზე აჩერებს თავის ყურადღებას და მრავალ მცირე შენიშვნებს ეტანება, რომელნიც საქმეს სრულიად არ ეხებიან.

რატომ მისცა 1920 წელს ინგლისის მთავრობამ პასპორტები მაკდონალდს, შოუს, ქ-ნ სნოუდენს საქართველოში წასასვლელათ და არ მისცა 1917 წელს პასპორტები რუსეთში წასასვლელათ დამ. მუშ. პარტიის ზოგიერთ წევრებს?

რატომ 1921 წელს მე მომცეს ნება ლონდონში მოსვლის, ხოლო 1919 წელს ამხ. ლონგემ ვერ მიიღო ასეთი ნებართვა?

მე, როგორც დემოკრატი, წინააღმდეგი ვარ ყოველგვარი საპასპორტო შეზღუდვების და ჩვენში, საქართველოში ბოლშევიკების შემოსევამდე არავითარ ამგვარ შევიწროებას ადგილი არ ქონია.

ბ-ნი ა. პ. ლ.-ც სჩანს, ჩემსავით წინააღმდეგია ამ სახის აკრძალვების, მაგრამ ეს რაღაც გაუგებარი მიზეზების გამო არ უშლის მას დაიცვას ბოლშევიკები, რომელთაც არა თუ წაართვეს თავის მოქალაქეებს უცხოეთში წასვლის უფლება, არამედ სახელმწიფოს შიგნით ერთი ქალაქიდან მეორეში გადასვლასაც არ ანებებენ.

ხოლო თუ ა. პ. ლ.-ს არ ესმის, რატომ გასცა ადვილათ ინგლისის საგარეო სამინისტრომ პასპორტები 1921 წელს და არ გასცა 1917 და 1919 წლებში, მაშინ უნდა მოვახსენო, რომ 1917 წელს ომი ისევ სწარმოებდა, ხოლო 1919 წელს ის-ის იყო ჩამოვარდა ზავი. ამიტომ იყო, სხვათა შორის, რომ ჯერ კიდევ სოციალისტური დელეგაციის ჩამოსვლამდე საქართველოში, ინგლისის მუშ. დელეგაციამ მიიღო პასპორტები საბჭოთა რუსეთში წასასვლელათ.

5) და ბოლოს, რა წყაროებიდან კრეფს თავის ცნობებს ბ-ნი ა. პ. ლ.?

სოციალისტების მოწმობას ის არ უჯერის, ჩვენი მუშების მოწოდებებს და მიმართვას განზე სდებს. სამაგიეროთ, ებღაუჭება რომელიღაც ინგლისელი კომერსანტის ცნობებს, რომელიც სწერს საქართველოს რესპუბლიკაზე „ნევ სტატემ“, მოსაქმე კაცის თვალსაზრისით, რომელსაც შეიძლება თავის გადაჭარბებული კომერციული ანგარიშები არ გაუმართლდა და ამიტომ საქართ. დემ. რესპუბლიკის მთავრობაზეა გაჯავრებული. ასეთი მოწმეები ბ-ნ ა. პ. ლ.-ს შეუძლია საკმაოთ იშოვნოს.

ბ-ნი ა. პ. ლ. ხშირათ იხსენიებს აგრეთვე მარტოვს და მის ავტორიტეტს დიდის ნდობით ეპყრობა. მაგრამ მას ამავე დროს სრულიად ავიწყდება ერთი რამ, ამცნოს თავის მკითხველებს ის, რომ მარტოვი ენერგიულ პროტესტს უცხადებს საქართველოს რესპუბლიკაზე ბოლშევიკების თავდასხმას და მოითხოვს იქიდან რუსის საბჭოთა ჯარების გაყვანას.

რა დასკვნების გამოყვანა შეიძლება ამ რიგათ ბ-ნ ა. პ. ლ.-ის ვრცელი წერილიდან?

1. ავტორი სწერს იმაზე, რაც არ იცის.

2. მიიღო რა თავის თავზე უიმედო საქმის დაცვა, ის იძულებულია არსებითი საშუალების ნაცვლათ წვრილმანი შენიშვნებით და ჩხირკედელაობით გაგვიმასპინძლდეს ჩვენ და ჩვენს ინგლისელ მეგობრებს.

გადავიდეთ ბ-ნ კოტსის წერილზე.

ეს ავტორი ახლაც ხელაღებით ამტკიცებს, თითქოს საქართველო დღესაც დამოუკიდებელ რესპუბლიკას წარმოადგენდეს და მაზე მოსკოვის ხელის-უფლება არ ვრცელდებოდეს. ეს სრული შეცდომაა. მართლაც და, ეგრეთ წოდებული „საქ. რევოლ. კომიტეტი“ ქართველ მუშებს და გლეხებს არ აურჩევიათ, ისინი მოსკოვის მთავრობამ დანიშნა თავის ძველი მოსამსახურეებიდან. ასე მაგ., რევ. კომ. თავმჯდომარეთ დანიშნულია ბ. მდივანი, რომელიც წინეთ მოსკოვის ელჩათ იყო ანგორაში. მის ამხანაგათ არის ს. ქავთარაძე - თანაშემწე მოსკოვის ელჩისა თფილისში; სამხედრო კომისრათ - ელიავა, რომელიც ამავე თანამდებობაზე იყო თურქესტანში; შინაგან საქმეთა კომისრათ - კვირკველია, რომელსაც იგივე პოსტი ეჭირა ჩრდილო-კავკასიაში; ჩეკას თავმჯდომარეთ - კ. ცინცაძე, ამავე თანამდებობაზე იყო ჩრდილო-კავკასიაში, და ასე ბოლომდე. აქვე უნდა აღვნიშნოთ, რომ ყველა ეს პირები (გარდა ს. ქავთარაძისა) რუსის ჯარებს შემოყვენ საქართველოში.

მეორე გარემოება არანაკლებ დამახასიათებელია: ერთათერთი რეალური ძალა, რომელსაც ეს ვაჟბატონები ეყრდნობიან საქართველოში, - ეს საოკუპაციო რუსული ჯარებია. სხვა შეიარაღებული ძალა საქართველოში არ არსებობს, რადგან ქართულ „წითელ ლაშქრის“ შედგენაზე ბოლშევიკებმა თითონ აიღეს ხელი.

და მე ვეკითხები ყოველ მიუდგომელ მკითხველს: შეიძლება ასეთ პირობებში რომელიმე ქვეყნის ნამდვილ დამოუკიდებლობაზე ლაპარაკი?

აი, ამიტომ მე ხელახლა ვაცხადებ, რომ დავა გვაქვს არა უუფლებო მოსკოვის ნოქრებთან, რომელნიც თფილისში მსახურებენ, არამედ მოსკოვის მთავრობასთან, რომელმაც ჩვენი ქვეყანა ძალით დაიკავა. „ხაზეინებს“ ძალიან კარგი წარმომადგენლობა ყავთ ლონდონში და შეუძლიათ თვითონ იზრუნონ იმაზე რომ თავის ნოქრები გვერდში ყავდესთ საქმის გარჩევის დროს.

რომ ბ-ნ კოტსს მართლა აინტერესებდეს საქართველოს საკითხის გადაჭრა ინგლისის შეკავშირებული მუშების წინაშე, - ის მხარს დაუჭერდა ჩვენს მოთხოვნილებას არბიტრაჟის შესახებ ჩვენსა და მოსკოვს შორის. მაგრამ შეიძლება საქართველოს საკითხი უფრო ნაკლებ აინტერესებს, ვინემ ქართველ კომუნისტებისთვის პასპორტების მიღება?

თუ ასეა, მე პირდაპირ უნდა ვუპასუხო მის მიერ დასმულ კითხვებზე:

ჩვენი ქვეყანა დაპყრობილია მტრისაგან, რომელიც თვალთ უნახავი სისასტიკით სტანჯავს ხალხს. ქართველი ერის თავისუფლება მოსპობილია, მისი დემოკრატიული დაწესებულება - დანგრეული, მისი დამოუკიდებლობა - არარათ ქცეული. ქართველი მუშები შრომის მილიტარიზაციის გამო უუფლებო კატორღელებათ არიან გადაქცეული. ათასობით მუშები გადასახლებულია უცხოეთში, ათასობით სოციალისტები და მოწინავე მუშები ციხეებში იტანჯებიან, ათასობით მოქალაქეები იძულებული არიან ტყეებს შეაფარონ თავი, რომ ბოლშევიკურ ჯალათებისგან იხსნან თავის სიცოცხლე.

და ბ-ნი კოტსი მე მაძლევს წინადადებას, მასთან ერთათ გავწიო შუამდგომლობა ამ ჩვენი ქვეყნის ჯალათების სასარგებლოთ!

მე არაფერი არ მაქვს საწინააღმდეგო, თუ ეს ვაჟბატონები წაბრძანდებიან იქ, სადაც მათ მოესურვებათ. მაგრამ ქართველი მუშები და ქართველი ხალხი, რომელმაც მე მომანდო თავის ინტერესების დაცვა, ვერასოდეს ვერ მიხილავს მისი მტრებისა და მტარვალების დამცველთა როლში.

ჩვენ ვუთმობთ ბ-ნ კრასინს და კოტსს მათზე ზრუნვას. ჩემი ხმა კი მათსას არასოდეს არ შეუერთდება.

რომ საბოლოოთ მოვრჩეთ ბ-ნ კოტსთან კამათს, აი კიდევ ერთი ნიმუში იმის, თუ რა გადაჭარბებულ ერთგულებას იჩენს ის ბოლშევიკების დაცვის საქმეში.

ის ირწმუნება, თითქოს უკანასკნელ საბჭოთა არჩევნების დროს საქართველოში, მიუხედავათ ჩვენი პარტიის მიერ (ნამდვილათ ბოიკოტს მიემხრო ყველა პოლიტიკური პარტიები საქართველოში) გამოცხადებულ ბოიკოტისა, - მუშათა და გლეხთა 80% მიეცეს ხმა ბოლშევიკებისთვის. უნდა ვაღიაროთ, რომ ამის მტკიცება თვით ბოლშევიკებსაც არ გაუბედიათ: ისინი თავს იწონებენ იმით, რომ არჩეულ კომუნისტებში 80% კომუნისტებიაო. მაგრამ ეს % ძლიერ მცირეა, თუ მხედველობაში მივიღებთ იმ პირობებს, რომელშიაც ხდებოდა არჩევნები, როგორც ამას ჩვენი ცენ. კომ. მოწოდება გვიჩვენებს. მაგრამ ბოლშევიკური წყაროები უმალავენ მკითხველებს იმას, რომ საარჩევნო კრებებზე, რომელსაც 500-მდე კაცი ესწრებოდა, არჩეულათ აცხადებდენ ისეთ კანდიდატს, რომელმაც 5-6 ხმა მიიღო, დანარჩენი ხმები კი ბათილდებოდა.

მაგრამ შეიძლება კი განა სერიოზულათ ლაპარაკი თავისუფალ არჩევნებზე იმ ქვეყანაში, სადაც არავითარი პოლიტიკური თავისუფლება არ არსებობს?

რას იტყოდა ბ-ნი კოტსი, ინგლისის მთავრობას რომ მოესურვებია ასეთი არჩევნების მოხდენა მის ქვეყანაში?

ნ. ჟორდანია

თავისუფალი საქართველო. /ჟურნალი/. - 1922. - №18.

ინტერნაციონალში

საქართველო თავისუფლების ღირსია და ღირსია მისი ის მთის შვილები, რომელთაც მიუვალ კლდეებში ამართეს საქართველოს წმინდა ალამი, დღეს წითელი იმპერიალისტებისაგან შეურაცხყოფილი.

სვანეთი, რომელმაც ნახევარ წელზე მეტია, იარაღით ხელში მოითხოვეს ის, რაც მთელ ქართველ ერს ასულდგმულებს - რუსის ჯარის გაყვანა საქართველოდან და თავისუფალი არჩევა თავის მთავრობის - დღეს მთელი ევროპის ყურადღებას იპყრობს. პირველ ყოვლისა, მათ გამოეხმაურა ევროპის ჩაგრული კლასი პროლეტარიატი და მისი გამოჩენილი ბელადები.

სისხლ მოწყურებულ ბოლშევიკებს ჯარმა, რომელსაც ნაბრძანები ქონდა გენუის კონფერენციამდე დაეპყრო ეს მთის არწივების ბუდე, იმედი გაუცრუათ: გენუამაც და მთელმა კაცობრიობამ გაიგო ის, რაც მათ სურდათ სისხლის მორევში ჩაემარხათ.

და სვანეთის მებრძოლთ ხმა მისცა ევროპამ.

ნ. ჟორდანიამ შემდეგი დეპეშა გაუგზავნა მეორე და ვენის ინტერნაციონალის აღმასრულებელი კომიტეტების, მათი სეკრეტრების სახელზე:

„დეპეშა. ადლერს, მაკდონალდს.

გასულ ზაფხულს დასავლეთ საქართველოს მთიან ნაწილში, სვანეთში, მცხოვრებლებმა გარეკეს რევკომები და დაამყარეს დემოკრატიული მმართველობა. სექტემბერში აჯანყებულთა წინააღმდეგ გაგზავნილი რუსის ჯარები დამარცხებულ იქნენ და სვანეთმა მას შემდეგ შეინარჩუნა თავისუფლება. ნოემბერში აჯანყებულებმა გაუგზავნეს ბოლშევიკურ მთავრობას თფილისში დელეგაცია, რომლის პირითაც მოითხოვდენ საოკუპაციო ჯარების ევაკუაციას და ქართველი ხალხისათვის მთავრობის თავისუფლად არჩევის უფლების აღდგენას. ბოლშევიკებმა უკუაგდეს ეს მოთხოვნილებები. მაშინ სვანებმა გაამაგრეს თავიანთი საზღვრები და დაუკეტეს გზა ბოლშევიკებს. მარტში რუსის ჯარებმა დაიწყეს შეტევა სვანეთის წინააღმდეგ ოთხი მიმართულებით: ორი მიმართულებით ჩრდილოეთიდან (რუსეთის მხრით) და ორი მიმართულებით სამხრეთიდან (ქუთაისის მხრით). ომი გრძელდება ხან ერთის და ხან მეორე მხარის წარმატებით. აჯანყება ფართოვდება, ედება აგრეთვე მეზობელ რაიონებს - რაჭას და ლეჩხუმს. აჯანყებულებმა, პარლამენტიორების პირით, განაახლეს მოთხოვნილება საქართველოს ოკუპაციის მოხსნის შესახებ და წინადადება მისცეს მტერს ტყვეების გაცვლის შესახებ, აღუთქვეს თითოეულ აჯანყებულში სამი რუსის ჯარისკაცის მიცემა. ოკუპანტები უარს ამბობენ ყოველივე მოლაპარაკებაზე, აგროვებენ ჯარებს დასავლეთ საქართველოში და აორკეცებენ რეპრესიებს მშვიდობიან მცხოვრებლების წინააღმდეგ, განსაკუთრებით გურიის მხარეში. ხალხის აღელვება უკიდურეს წერტილს აღწევს და ეს ბადებს საერთო კატასტროფის საშიშროებას. გთხოვთ, საჩქაროთ მიიღოთ ზომები სისხლისღვრის შესაჩერებლათ, მოუწოდოთ მოსკოვს დაუყონებლივ შეაჩეროს სამხედრო მოქმედება, ჩამოაგდოს დროებითი ზავი და მიიღოს სამივე ინტერნაციონალების შუამავლობა კონფლიქტის სალიკვიდაციოთ. გთხოვთ, დაუყონებლივ დააყენოთ ეს კითხვა ცხრათა კომისიაში“.

ნ. ჟორდანია

თავისუფალი საქართველო. /ჟურნალი/. - 1922. - №21.

„ჰუმანიტეს“ რედაქტორს, მოქ. კაშენს¹

თქვენი გაზეთის 6 მაისის ნომერში მოთავსებულია ინტერვიუ თფილისის ბოლშევიკურ მთავრობის თავმჯდომარის ბ. მდივანის, რომელიც ასეთი ხელისხელ საგოგმანებელი განცხადებით თავდება:

„მე ვაცხადებ კატეგორიულათ, რომ იმ დღიდან, რაც საქართველოს მშრომელმა კლასმა ნება-სურვილით დაამყარა საბჭოთა რეჟიმი საქართველოში, არც გაფიცვას და არც, მით უმეტეს, რაიმე აჯანყებას ადგილი არ ქონია“.

მე არ მინდა აქ პოლემიკა გავმართო თქვენთან, ან დავფარო თქვენი გაზეთის პოლიტიკური და მორალური პოზიცია საქართველოს საკითხში. თუ თქვენ თქვენს მოვალეობად მიგაჩნიათ, გაამართლოთ უფრო ძლიერი დიდი მეზობლის თავდასხმა პატარა ქვეყანაზე; თუ თქვენ იცავთ საქართველოს საოკუპაციო რეჟიმს, სამხედრო რეპრესიებს, უკანონოთ დატუსაღებას, - ეს თქვენი პოლიტიკური რწმენის და შეგნების საქმეა. მე არ მინდა, მით უმეტეს, შევეხო თქვენს იმ ყალბ დებულებებს, რომელიც გაფანტულია თქვენს წერილებში საქართველოს შესახებ. გაზეთის რედაქტორს ვერ მოვთხოვთ, რასაკვირველია, რომ დაწვრილებითი და უტყუარი ცნობები ქონდეს ყოველ საკითხის შესახებ: შეიძლება ნაკლებ სინდისიერმა ინფორმატორმა ბოროტათ ისარგებლოს მისი ნდობით და შეცდომაში შეიყვანოს იგი.

მე მინდა ვიფიქრო, რომ სწორეთ ასეთი იყო თქვენი მდგომარეობა თქვენი კამპანიის დასაწყისში საქართველოს წინააღმდეგ: მთელი წლის განმავლობაში თქვენ გარწმუნებდენ, თითქოს რუსის ჯარები არ შეჭრილან საქართველოში. და თქვენ ამასვე იმეორებთ დღესაც, როცა თქვენმა ინფორმატორებმა, - მე ვგულისხმობ მოსკოვის მთავრობას, - რადეკის პირით უკვე აღიარა ბერლინში, რომ მათი ჯარი მართლაც შეესია და დაიპყრო საქართველო... მოსალოდნელი იყო, რომ ეს გაკვეთილი შემდეგში მაინც გამოიწვევდა თქვენს უნდობლობას იმ პირთა ცნობების მიმართ, რომელთაც ასე დაგატყუეს საქართველოზე თავდასხმის საკითხში. მაგრამ თქვენ მაინც ხალას ჭეშმარიტებათ ასაღებთ ყოველივეს, რასაც ისინი გაწვდიან. საქმე ეხება არა სინამდვილის ასე თუ ისე სუბიექტიურ დაფასებას, არა თეორიულ საკითხს, არამედ ფაქტიურ სისწორეს.

საქართველოს დღევანდელი ხელისუფალნი არიან თუ არა ცნობილი ხალხისაგან? დღევანდელი მუშათა საბჭოები მუშებისგან არიან არჩეული თუ საოკუპაციო მთავრობის დაყენებული?

გამოსთქვეს თუ არა საქართველოს მუშებმა საყოველთაო გაფიცვით, პეტიციებით, დემონსტრაციებით თავისი სიძულვილი ბოლშევიკური მმართველობისადმი? და წითელი ჯარი, რომელსაც უპყრია საქართველო, ვის იცავს: ხალხს ანტანტისაგან, თუ ბოლშევიკურ მთავრობას ხალხის რისხვისაგან? სვანეთი და სხვა მთის რაიონები საქართველოში აშკარათ აჯანყებული არიან თუ არა ოკუპანტების წინააღმდეგ?

თქვენ იცით ჩვენი პასუხი ამ კითხვებზე, რომელნიც სრულიად ეწინააღმდეგება თქვენი ინფორმატორის ცნობებს. ვინ არის მართალი და ვინ - მტყუანი?

მთელი წელიწადია ჩვენ მოვითხოვთ ევროპის სოციალისტური და კომუნისტური პარტიებისაგან საქართველოში შერეული კომისიის გაგზავნას, რომელსაც შეეძლება ადგილობრივ შეისწავლოს მდგომარეობა და გაიგოს ხალხის ნება-სურვილი.

თქვენ გწამთ იმის სიმართლე, რასაც თქვენი ინფორმატორები გაწერინებენ საქართველოს შესახებ. მაშინ თქვენ უნდა მიემხროთ ამ ჩვენს წინადადებას. და მე მინდა ვიფიქრო, რომ თქვენ ასეც მოიქცევით.

პასუხის მომლოდინე ნ. ჟორდანია

თავისუფალი საქართველო. /ჟურნალი/. - 1922. - №23.

______________

1. მოთავსებულია მრავალ სოციალისტურ გაზეთებში.

პასუხათ ბ. ტროცკის

რამდენიმე თავი ტროცკის წიგნის „იმპერიალიზმსა და რევოლიუციის შუა“, რომელიც უმთავრესათ საქართველოს წინააღმდეგ არის მიმართული, ფრანგულ გაზეთ „ჰუმანიტეში“ და აგრეთვე სხვა კომუნისტურ გაზეთებში დაიბეჭდა. ამ წერილების საპასუხოთ გამოქვეყნებულ იქნა ნ. ჟორდანიას შემდეგი პასუხი, რომელიც დაიბეჭდა ფრანგულ გაზეთ „სოციალისტურ ცხოვრებაში“, საიდანაც მოგვყავს სრული თარგმანი:

„როცა 1921 წელს საბჭოთა რუსეთის ჯარი შემოესია და დაიპყრო საქართველო, ბ. ტროცკი, როგორც სამხედრო მინისტრი და ამ შემოსევის მომწყობი და ხელმძღვანელი, იმ ჟამათ მოხერხებულათ არ თვლიდა აშკარათ გამოსულიყო თავის ჯარის ნამოქმედარის გასამართლებლათ და ქების შესასხმელათ. საბჭოთა მთავრობა იმ ხანათ ყოველივე ღონისძიებას ხმარობდა, რომ თავის როლი ამ საქმეში დაეფარა და მთელი ქვეყანა დაერწმუნებია იმაში, რომ ის სრულიათ არაფერ შუაში იყო იმ ომში, რომელიც საქართველოში მძვინვარებდა.

მაგრამ შეუძლებელია ისეთი რამის დამალვა, როგორიცაა ომი. ეს თვით საბჭოთა მთავრობასაც კარგათ ესმის. და აი ჩვენ ვხედავთ, რომ ის მალე ახალ გეზს იღებს საქართველოს საკითხის გაშუქებაში.

ბ-ნი ტროცკი თავის ბროშიურაში, ისე როგორც ბ. რადეკი სამი ინტერნაციონალის კონფერენციაზე ბერლინში, აღარ ცდილობენ ამაოთ უარყონ საბჭოთა ჯარის მონაწილეობა იმ მოვლენაში, რომელიც აქამდე გამოქონდათ კომუნისტურ პრესაში, როგორც საქართველოს „მუშათა და გლეხთა რევოლიუცია“. პირიქით, ორივენი აღიარებენ, რომ საქართველო მოსკოვის ჯარებისგან იქნა დაპყრობილი და მიზნათ ისახავენ მოგვაჩვენონ, თითქოს ეს დაპყრობა რევოლიუციური ნაბიჯი იყოს და არა იმპერიალისტური აქტი.

ჩვენს განკარგულებაში არ არის ისეთი საშუალება, როგორიც მოეპოება ბ. ტროცკის, რომელიც ათარგმნინებს თავის წერილებს ყველა ენებზე და უხვათ აჯილდოვებს ჟურნალ-გაზეთებს, რომელნიც მათ მოთავსებას დათანხმდებიან,¹ და იძულებული ვარ აქ დავკმაყოფილდე მხოლოდ ძირითადი დებულებების გარჩევით და ისიც მხოლოდ ინგლისურ და ფრანგულ პრესაში გამოქვეყნებულ ადგილებს შევეხო.

მკითხველს ამითაც საკმაო საშუალება მიეცემა იმის დასაფასებლათ, თუ როგორ მოურიდებლათ ეპყრობიან ბოლშევიკები სიმართლეს და პოლიტიკურ მორალის ელემენტარულ მოთხოვნილებას.

მაგრამ თვით ტროცკი აღარ უარყოფს, რომ ის იმათ რიცხვშია, რომელნიც აღიარებენ, რომ მიზანი ამართლებს საშვალებას. „ჩვენ ვცემთ ჩვენს მტრებს, ან ვატყუებთ მათ გარემოებების მიხედვით“, - აცხადებს ის (გვ. 26. რუსული გამოცემა). და მან ჩვენ მართლაც დაგვიპყრო 1921 წელში, ხოლო დღეს ევროპას ატყუებს, რომ თავი იმართლოს“.

როგორ დგას საკითხი

ბ. ტროცკი გაკვირვებულია, - ან უნდა მოგვაჩვენოს, რომ გაკვირვებულია ინტერნაციონალურ სოციალისტების მიერ საქართველოდან წითელი ჯარის გაყვანის დაუყონებლივ მოთხოვნით.

რათ აძლევენ, - კითხულობს ის, - ამ უპირატესობას ქართველ მენშევიკებს რუსეთის მენშევიკების წინაშე? რათ მოითხოვენ საქართველოს მენშევიკებისთვის მართვა-გამგეობის დაბრუნებას, რუსის მენშევიკებისთვის კი მხოლოდ თავისუფლების მინიჭებას?

ნამდვილათ ინტერნაციონალს არასოდეს არ წამოუყენებია მოთხოვნა საქართველოს მენშევიკების ხელისუფლების აღდგენის: ის მხოლოდ მოითხოვს ქართველი ხალხისთვის თავისუფლების დაბრუნებას.

ბოლშევიკების ხელისუფლება რუსეთში და საქართველოში დიდათ განსხვავდება ერთმანეთისაგან. რუსეთში იგი წარმოიშვა შინაგან გადატრიალებით, საქართველოში კი გარედან თავდას ხმით. რუსეთი - ესაა უმცირესობის დიქტატურა, საქართველოში კი უცხოელთა ოკუპაცია.

და აი, ეს არის მთავარი მიზეზი იმის, რომ საქართველოს საკითხი სოციალისტურ ინტერნაციონალის თვალსაზრისით სულ სხვანაირათ სდგას, ვინემ საკითხი რუსეთის. ამ უკანასკნელის შესახებ სოციალისტური ინტერნაციონალი პროტესტით ხვდება ბოლშევიკთა ხელისუფლების მიერ დანაშაულის ჩადენას, სოციალისტური და დემოკრატიული პრინციპების ფეხქვეშ გათელვას. საქართველოს საკითხში კი პირიქით, იგი მოითხოვს ოკუპაციის მოხსნას, რუსის ჯარის გაყვანას და ხალხისთვის წართმეული თავისუფლების დაბრუნებას.

მაგრამ დაპყრობილი ქვეყნებიდან ტროცკის ჯარების გაყვანა ნიშნავს ამ ქვეყნებში ბოლშევიკური ხელისუფლების დასამარებას. და აი ამიტომ მას უნდა თავი ისე მოგვაჩვენოს, თითქოს ვერ ამჩნევდეს განსხვავებას, რომელიც რუსეთისა და საქართველოს მდგომარეობას შორის არსებობს.

საქართველოს დამოუკიდებლობა

ბ. ტროცკის ვერსია საქართველოს დამოუკიდებლობის წარმოშობის შესახებ სავსებით ამახინჯებს სინამდვილეს.

მის მიხედვით, ჩხეიძე და წერეთელი, დამარცხდენ რა იმ ბრძოლაში, რომელსაც პეტროგრადში აწარმოებდენ ბოლშევიკების წინააღმდეგ რევოლიუციის პირველ ხანებში 1917 წელს, იქიდან კავკასიაში გამოიქცენ. და რომ ამიერ-კავკასია თავის უკანასკნელ სიმაგრეთ გაეხადათ, აქ დამოუკიდებლობის დროშის ამართვას შეეცადენ.

ბ. ტროცკი ამ შემთხვევაში მხოლოდ იმეორებს იმ ზღაპარს, რომელსაც მაზე წინ დენიკინის გაზეთები ავრცელებდენ.

სახელმწიფოს წარმოშობის ახსნა ამა თუ იმ პიროვნების, ან ამა თუ იმ პოლიტიკურ პარტიის სურვილებით ნიშნავს ისტორიის ევოლიუციის სრულ უცოდინარობას და ამ ევოლიუციის საკითხების წარმოდგენას ჩეკას თვალსაზრისით, რომელიც ყველგან მხოლოდ დამნაშავეს დაეძებს. სახელმწიფო იბადება, როგორც შედეგი ისტორიული ევოლიუციის, ამა თუ იმ მოვლენათა იძულებით, რომელნიც განსაზღვრავენ როგორც კერძო მოქალაქეების, ისე მთელი ერის ნებისყოფას.

როგორი იყო ეს მოვლენები საქართველოში?

2000 წლის განმავლობაში საქართველო დამოუკიდებელი იყო და მხოლოდ მე-18 საუკუნის დასასრულს მტრების - სპარსებისა და თურქების - მიერ შევიწროებული იგი თავის ნებით შეუერთდა რუსეთს (ხელშეკრულება 1783 წლის) იმ პირობით, რომ უკანასკნელის ჯარს დაეცვა მისი საზღვრები. მაშასადამე, საქართველომ ხელი აიღო თავის დამოუკიდებლობაზე, რათა შეენარჩუნებია ერის არსებობა და კეთილდღეობა.

ბოლშევიკური გადატრიალების შემდეგ 1917 წლის ოქტომბერში რუსეთი სამოქალაქო ომმა მოიცვა. ამ ნიადაგზე აღმოცენდენ მრავალი რესპუბლიკები და ამიერ-კავკასიაც გამოეყო ცენტრს, საიდანაც ის აღარ იღებდა არც სურსათს, არც ფულს და არც ხელმძღვანელობას ჯარისათვის, რომელიც ოსმალეთის ფრონტს იცავდა. თავის საკუთარ ძალების ამარა მიტოვებული ქვეყანა იძულებული იყო თვით აეღო ხელში თავის ბედის საჭე, რომ ხალხი დაღუპვისგან გადაერჩინა. ყველა პოლიტიკური და რევოლიუციური ორგანიზაციები შეიკრიბენ 1917 წ. 24 ნოემბერს თფილისში და გადასწყვიტეს შეექმნათ ამიერ-კავკასიის მთავრობა პოლიტიკურ პარტიების და ეთნიური ჯგუფების კოალიციის ნიადაგზე, რომელიც უნდა გაძღოლოდა სამხედრო და საშინაო საქმეებს. ასე წარმოიშვა ამიერ-კავკასიის კომისარიატი, რომლის შემადგენლობაში საქართველოს სოციალ-დემოკრატიას ორი წევრის მეტი არ ყოლია.

მაგრამ ბოლშევიკების კომისრები ამ ხანათ უკვე გაძვრენ ფრონტზე ჯარის მოწინავე რაზმებში, რომელნიც ოსმალეთის ტერიტორიაზე იმყოფებოდენ. მათ მოსკოვის სახელით გამოაცხადეს ჯარის დემობილიზაცია და ამით ჯარის-კაცთა მასსა შეარყიეს. უკანასკნელთ მოშალეს ფრონტი, დაუცველათ დააგდეს საზღვრები და ოსმალებს დაუტოვეს ამუნიციის ყველა საწყობები. ოსმალთა ჯარები ფეხდაფეხ მოსდევდენ რუსეთის არმიას ამ უკან დახევის დროს. რამდენიმე ხნის შემდეგ ბრესტ-ლიტოვსკში თურქებზევე იქნა გადაცემული ამიერ-კავკასიის კარები: ბათუმი, ყარსი და არტაანი. ამიერ-კავკასია შეეცადა ოსმალთა შემოსევა მოეგერიებია. მაგრამ თავდაცვის საქმის კარგათ შესასრულებლათ საჭირო იყო პოლიტიკური დამოუკიდებლობის გამოცხადება და სხვადასხვა ქვეყნებთან მოლაპარაკების დაწყება.

ამგვარათ შეიქნა აუცილებლობა ამიერ-კავკასიის დამოუკიდებელ რესპუბლიკათ გამოცხადების, რაც შესრულებულ იქნა 22 აპრილს 1918 წელს.

საუბედუროთ ჩვენი ძალები უძლური აღმოჩნდენ ამიერ-კავკასიის საზღვრების დაცვაში ოსმალთა ჯარების წინააღმდეგ, რომელნიც ბოლშევიკების მიერ გაღებული კარებით შემოიჭრენ ჩვენს ქვეყანაში. თურქების ამ შემოსევას შედეგათ მოყვა ამიერ-კავკასიის რესპუბლიკების დარღვევა და საქართველოს დამოუკიდებლობის გამოცხადება.

ასე და ამგვარათ, ერთ და იმავე მიზეზმა - ოსმალთაგან თავდაცვის საჭიროებამ - გამოიწვია მე-18 საუკუნის დასასრულში საქართველოს დამოუკიდებლობის დათმობა, ხოლო 1918 წლის 26 მაისს მისი ხელახლა აღდგენა.

აქ ბ. ტროცკი გვისვამს საკითხს: სად არის თქვენი რეფერენდუმი? მაგრამ მას არ უნდა შეიგნოს, რომ ისტორიული აუცილებლობა უმაღლესი ძალაა, რომელიც განაგებს ერის ცხოვრების სვე-ბედს. რეფერენდუმი გულისხმობს იმას, რომ ერს ქონდეს წინასწარ თავისუფლება არჩევის, ე.ი. მიღების ან უარყოფის, მაშინ როდესაც გარემოებები ამ შემთხვევაში არ იძლეოდა ასეთ არჩევანის თავისუფლებას. თავის არსებობის დასაცავათ ერს მხოლოდ ის ერთათ-ერთი გზა მოეპოებოდა, რომლითაც ის წავიდა. ეს კარგათ შეიგნეს ერის ყველა პოლიტიკურმა და რევოლიუციურმა ორგანიზაციებმა. და ეროვნულმა საბჭომ, დემოკრატიულათ არჩეულმა მუნიციპალიტეტებმა, თვითმმართველობის ადგილობრივმა ორგანოებმა, მუშათა სინდიკატებმა, ისე როგორც თფილისის მუშათა საბჭომ და საბჭოთა საოლქო ცენტრმა, ერთსულოვნათ მიიღეს და დაამტკიცეს ჯერ ამიერ-კავკასიის და შემდეგ საქართველოს დამოუკიდებლობა. ხალხის ნების ასეთ აღიარებას აქვს რეფერენდუმის ოდენი პოლიტიკური მნიშვნელობა და მორალური ღირებულება. გარდა ამისა, რამდენიმე ხნის შემდეგ საქართველოს დამოუკიდებლობა საჯაროოთ და ბრწყინვალეთ იქნა დამტკიცებული დამფუძნებელ კრების მიერ, რომელიც საყოველთაო, პირდაპირი, თანასწორი და ფარული კენჭის-ყრით იყო არჩეული საქართველოს ორივე სქესის ქვეშევრდომთაგან.

და ბ. ტროცკის ცდა, წარმოგვიდგინოს საქართველოს დამოუკიდებლობა, როგორც შედეგი ანტიბოლშევიკურ პოლიტიკურ მოღვაწეთა მუშაობის, რომელნიც ხალხის დაუკითხავათ მოქმედებდენ, ეს ცდა, ვამბობთ, დღეს ვერავის შეიყვანს შეცდომაში.

საქართველოს ნეიტრალობა

ბ. ტროცკის წარმოდგენილი აქვს საქართველოს ნეიტრალობა, როგორც ლეგენდა, და მის გასაბათილებლათ არა ნაკლებ ძალღონეს ხარჯავს, ვინემ გერმანიის იმპერიალისტების ვექილებმა ბელგიის ნეიტრალიტეტის ლეგენდის დარღვევას მოანდომეს. ორივე შემთხვევაში მიზანი ერთია: გერმანიის იმპერიალიზმი ცდილობდა ბელგიის ოკუპაციის გამართლებას. ბ. ტროცკის უნდა, რათაც უნდა დაუჯდეს, საქართველოს ოკუპაცია გაამართლოს. ამ მიზნით ბ. ტროცკი ეყრდნობა საქართველოს რესპუბლიკას, ყუბანის მთავრობას და მოხალისეთა არმიას შორის 1918 წლის 25 და 26 ენკენისთვეს ეკატერინოდარში მომხდარს კონფერენციის ანგარიშებს. ეს ანგარიშები ჩვენ თვითონ გამოვაქვეყნეთ ჯერ სოც.-დემ. პარტიის გაზეთ „ბორბაში“, შემდეგ საქართველოს საგარეო საქმეთა „დოკუმენტებსა და მასალებში“.

მაგრამ ის სარგებლობს აქედან ზოგიერთი ფრაზებით, რომელიც ანგარიშებიდან ამოუგლეჯია, და ამავე დროს უმალავს თავის მკითხველებს ეკატერინოდარის კონფერენციის ნამდვილ ხასიათს, საგანს და შედეგებს.

1918 წელს სექტემბერში საქართველოს შიმშილი მოელოდა. მთავრობის უმთავრესი საზრუნავი იყო ხალხისთვის სურსათის მოპოვება. ეს საქმე დაევალა ამხ. გეგეჭკორს, რომელიც წავიდა ყუბანის ოლქში (საიდანაც საქართველო ყოველთვის იღებდა პურს) ამ საკითხზე იქაურ საოლქო დემოკრატიულ მთავრობასთან მოსალაპარაკებლათ, იმ მთავრობასთან, რომლის წევრებს შემდეგ გ. ნ. დენიკინმა სიკვდილით დასჯა გადაუწყვიტა. მაგრამ ამ რაიონში იმჟამათ მხოლოდ სამოქალაქო ხელისუფლება იყო ადგილობრივ მთავრობის ხელში, სამხედრო ძალა-უფლებას მოხალისეთა არმია წარმოადგენდა, და სწორეთ ამ უკანასკნელებმა უარყო საქართველოში პურის გამოგზავნა მხოლოდ იმიტომ, რომ ზოგიერთი პოლიტიკური საკითხების მოწესრიგება არ მოხერხდა.

ასეთია სინამდვილე ამ კონფერენციის, რომლის ოქმების ტექსტი თითქო ნებას აძლევდენ ბ. ტროცკის, წამოაყენოს ჩვენს წინააღმდეგ ორი ბრალდება: ერთი - რუსის ოფიცრებისთვის თავშესაფარის მიცემა, მეორე - გენერალ ალექსეევთან და დენიკინთან შეთანხმების მოხდენა ბოლშევიკებთან ერთათ საბრძოლველათ.

პირველ ბრალდებას ჩვენ სავსებით ვიღებთ და ხმამაღლა ვაცხადებთ: დიახ, ჩვენ არასოდეს არ მიგვიბაძავს იმ ბოლშევიკების ბარბაროსულ მეთოდისათვის, რომელნიც ხოცდენ და ლინჩის სამართალს (თვითგასამართლებას) უწყობდენ ოფიცრობას რუსეთის ყველა კუთხეებში.

ხოლო რაც შეეხება მეორე ბრალდებას, ის თავიდან ბოლომდე ცილისწამებას წარმოადგენს.

მოვიყვანოთ ჯერ სიტყვა, რომლითაც გენ. ალექსეევმა დახურა კონფერენცია: „ჩვენი და საქართველოს თვალსაზრისი იმდენათ განსხვავებული აღმოჩნდა, რომ გვისპობს სხვა კითხვების გარჩევის ყოველივე შესაძლებლობას. რადგან პოლიტიკური და სამხედრო საკითხების მოწესრიგება არ მოხერხდა და ურთიერთის აუცილებელი დათმობით შეთანხმება მიღწეული არ იქნა, ჩვენ მოკლებული ვართ ყოველივე საშვალებას, ეკონომიურ საკითხების გარჩევას შევუდგეთ. ამიტომ მე, თუმცა ეს დიდათ სამწუხაროა, მაგრამ მაინც ჩვენი კონფერენცია უშედეგოთ დათავებულათ უნდა გამოვაცხადო“...

ეს იყო საბოლოო ურთიერთობის გაწყვეტა საქართველოსა და მოხალისეთა არმიას შორის, რამაც შემდეგ შეიარაღებულ შეტაკებამდე მიგვიყვანა.

ბ. ტროცკი ყოველივე ამას უმალავს თავის მკითხველებს და უნდა დაარწმუნოს ისინი, თითქოს ჩვენ ალიანსი გვქონდა მეფის გენერლებთან, რომლის მიზანი ბოლშევიკების შემუსრვა იყო.

ჩვენი პოზიცია რუსეთის სამოქალაქო ომის შესახებ - ჩვენ ბოლშევიკების გადატრიალების მეორე დღეს, 1917 წ. 26 ოქტომბერს გამოვთქვით იმ დადგენილებაში, რომელიც მიღებულ იქნა თფილისის მუშათა საბჭოს და აღმ. კომ. საბჭოთა საოლქო ცენტრის შეერთებულ სხდომაზე. ამ დადგენილებაში ჩვენ ვამბობდით: „შეიარაღებული ძალით ამის (აჯანყების) ჩაქრობა აუცილებლათ მოგვიტანს კონტრ-რევოლიუციის გამარჯვებას და მოპოვებულ თავისუფლებათა გაუქმებას“.

მაშ ასე, ჩვენ ვერიდებოდით ყოველ შეიარაღებულ ჩარევას, ყოველ სამოქალაქო ომს, და მით უმეტეს ვერიდებოდით მოხალისეთა არმიასთან თანამშრომლობას.

ამ რიგათ, ჩვენ არ დაგვიშვია საქართველოს ტერიტორიაზე ის ექსპერიმენტები, რომელმაც რუსეთში საკმაოთ ცნობილი შედეგები მოიტანა, ჩვენ მხოლოდ ვებრძოდით ადგილობრივ ბოლშევიზმს. ამხ. გეგეჭკორი სწორეთ ამაზე უთითებდა, როცა განაცხადა კონფერენციაზე: `ჩვენი მიზანია ჩვენი საზღვრების და ჩვენი რესპუბლიკის დაცვა ყველა მტრული ძალებისაგან. ჩვენ გვინდა დავიცვათ ჩვენი დემოკრატიული რესპუბლიკა, ჩვენი ტერიტორია, მისი დაწესებულებები და უფლებები ყოველივე თავდასხმისაგან, საიდანაც უნდა მოდიოდეს ის, - ბოლშევიკებისგან თუ ვინმე სხვისაგან“.

ისიც უნდა ითქვას, რომ იმ ხანათ საქართველო თავდაცვით ომს აწარმოებდა ბოლშევიკებთან, რომელნიც შავი ზღვის ნაპირებზე შემოიჭრენ ჩვენს საზღვრებში. ყუბანის ყაზახების სულ რამდენიმე ასეულმა, რომელთაც გადმოლახეს კავკასიის მთები, თანამშრომლობა შესთავაზეს ბოლშევიკების წინააღმდეგ გენ. მაზნიევს, რომელიც საქართველოს ჯარს მეთაურობდა. თავისთავად ცხადია, მაზნიევმა, რომელმაც მისივე სიტყვით, არც კი იცოდა მაშინ მოხალისეთა არმიის არსებობა, ამ ყაზახების წინადადება მიიღო. თუ ბ. ტროცკი ყოველთვის იღებდა და დღესაც არ თაკილობს ხალხის მოძრაობის ჩასაქრობათ იმ ჩინელი რაზმების დახმარებას, რომელთაც რუსეთის საქმეების არაფერი გაეგებათ, რატომ არ შეგვეძლო ჩვენ მიგვეღო ჩვენი საზღვრების დასაცველათ ჩვენივე მეზობლების დახმარება და თანამშრომლობა?

ნეიტრალობა ავალებს სახელმწიფოს თავის მეზობლების წინააღმდეგ ყოველივე აგრესივობის უარყოფას და არა დაცვაზე ხელის-აღებას. ჩვენ არ შევსევივართ რუსეთს, მაგრამ ჩვენ არც ის გვსურდა, რომ რუსეთი შემოსეოდა ჩვენს ქვეყანას.

საქართველო და გენერალი ვრანგელი

ბ. ტროცკი ჩვენ გვაბრალებს გენ. ვრანგელისთვის 30 000 მეომრის გაგზავნას, მაგრამ ამ განცხადების დასამტკიცებლათ სულ მცირედი საბუთიც არ მოყავს. ბ. ტროცკი გამოქნილი ჯადოქარივით თავის თითებიდან სწუწნის ამ ციფრს და არც კი ფიქრობს, რომ მის ბრალდებას სინამდვილის მსგავსებაც არა აქვს.

მართლაც, რამდენი გემი უნდა ყოფილიყო ჩვენს განკარგულებაში, რომ 30 000 მხედარი გადაგვეგზავნა თავის იარაღით და ამუნიციით? ან როგორ შეგვეძლო ჩვენ შეგვენახა ამოდენა უცხო ჯარი ჩვენს საზღვრებში, როცა ჩვენი შეიარაღებული ძალები ამის ნახევარსაც არ შეადგენდენ?

რაც შეეხება ჩვენს ნამდვილ დამოკიდებულებას გენ. ვრანგელთან, ის გამოიხატება შემდეგში: მოხალისეთა არმიის ერთი ნაწილი, ჩრდილოეთიდან ბოლშევიკების მიერ დევნილი, ჩამოვიდა მთებით საქართველოს ტერიტორიაზე სწორეთ ისე, როგორც მათზე წინეთ შემოვიდენ ბოლშევიკების ჯარები. ჩვენ იარაღი ავყარეთ მოხალისეებს, რომელთა რიცხვი სულ 5 000-მდე აღწევდა. ამათში დიდი ნაწილი იყვენ ჩვენი მეზობლები: ლეკები, ინგუშები, ოსები, ჩერქეზები, დენიკინის მიერ ძალით გაწვეულნი ჯარში. ესენი ადრევე ჩამოშორდენ ჯარს, სანამ უკანასკნელი რკინის-გზას მიაღწევდა, და თვითეულმა თავის სახლს მიაშურა; დანარჩენები გაიფანტენ საქართველოში და ცხოვრობდენ, ვისაც როგორ შეეძლო. ბოლოს, ჩვენ თავი მოვუყარეთ ფოთში რამდენიმე ასეულ ყაზახს, რომელთაც რამდენიმე თვის განმავლობაში ჩვენს ხარჯზე ვარჩენდით, შემდეგ კი წინადადება მივეცით: ან გამოეძებნათ თავის სარჩენათ რაიმე საქმე, ან წასულიყვენ. ბ. ტროცკი ალბათ ფიქრობს, რომ ჩვენ ისინი მუდამ უნდა გვერჩინა? მაგრამ რა საბუთით? ნეიტრალობის დაცვა მეზობელ ქვეყანაში სამოქალაქო ომის დროს და ნეიტრალობის დაცვა საერთაშორისო ომის დროს ერთ და იმავე კანონით არ განისაზღვრება. უკანასკნელ შემთხვევაში მებრძოლნი, რომელთაც გადმოლახეს საზღვარი, უნდა განიარაღებულ და დაკავებულ იქნენ ომის გათავებამდე; მეორე შემთხვევაში კი ნეიტრალურ ქვეყანაში გადასული მებრძოლნი უბრალო ემიგრანტებათ ითვლებიან.

მიუხედავათ ამისა, ჩვენ წინეთ ვასვი-ვაჭამეთ, ჩავაცვ-დავხურეთ 7 000 ასეთსავე ემიგრანტ ბოლშევიკებს და ტროცკის ჯარის-კაცებს. ესენი ჩვენ მოვათავსეთ თფილისში, შემდეგ მივეცით იმდენი თანხა, რამდენიც საჭირო იყო ბოლშევიკების სახელმწიფოს საზღვრებამდე მისაღწევათ და გამოვისტუმრეთ.

ის რამდენიმე კაზაკი, რომელნიც გადმოხიზნული იყვენ ჩვენში და რომელთაც შემდეგ თანდათან დასტოვეს ეს ქალაქი, ბატონ ტროცკის კალამმა 30 000 რჩეულ მეომრათ გადააქცია.

აი, კიდევ მეორე მაგალითი ბოლშევიკების სიმართლის მოყვარეობის: 1920 წლის 21 ივლისს საქართველოს მთავრობამ მიიღო საბჭოთა რუსეთის წარმომადგენლისგან თფილისში, ბ. კიროვისაგან ნოტა, რომელშიაც ვკითხულობთ შემდეგს:

„სარწმუნო წყაროებიდან ჩვენ გავიგეთ, რომ 18 ივლისს გემი საფრანგეთის დროშის ქვეშ გავიდა ბათომის პორტიდან „კიზილ-არვატი“, რომელიც ყირიმისკენ გაემართა და თან წაიყვანა 800 მეომარი ვრანგელის ჯარისათვის. ამ ჟამათ გემი „პეტრე დიდი“ იტვირთება ბათომში. მასზე არიან მოხალისენი, ე.ი. ვრანგელის ჯარის-კაცები, რომელნიც ყირიმში მიემგზავრებიან და თან არის ნავთი ვრანგელისთვის“.

ამ ნოტის მიღებისთანავე საქართველოს მთავრობამ საკითხის გამოსაკვლევათ დაუყონებლივ შეადგინა შერეული კომისია საბჭოთა მისიის ბათომის სექციის ორი წევრის - ბ. ბეკენდოსოფის და ჩერნიშოვის მონაწილეობით. საქმის განხილვის შემდეგ კომისიამ შეადგინა 24 ივლისს ორი ოქმი, რომელშიაც აღიარა, რომ კიროვის ნოტის ცნობები მოკლებულია ყოველივე საფუძველს. ერთ-ერთ ამ ოქმში ვკითხულობთ:

„ჩვენ ვნახეთ იალქნიან და მატორიან გემ „პეტრე დიდზე“ მხოლოდ იმდენი ნავთი, რამდენიც აუცილებელი იყო მატორისთვის და არ გვაქვს საბუთი ვიფიქროთ, რომ მეტს მიიღებენ. თვით ეს ნავთიც გემს ნოვოროსიაში აუღია. გემის დათვალიერების დროს მაზე მგზავრები აღმოჩნდენ. გემს დაყავს სულ 20-30 კაცი, მეტის დატევა არ შეუძლია“.

მეორე ოქმში სწერია: „გემი „კიზილ-არვატი“ მოვიდა ბათომში 7 ივლისს საღამოს 7 საათზე საფრანგეთის დროშით. მგზავრთა დიდი ნაწილი გემზევე დარჩა. 13 ივლისს საღამოს 7 საათზე, როცა გემი გავიდა ნავთსადგურიდან, მაზე იქნებოდა 1 000 კაცამდე, უმრავლესობა ქალები და ბავშვები. ბათომში გემმა დაიმატა სულ 40 კაცამდე, რომელთა შორის სამხედრო პირები არავის შეუმჩნევია“.

კომისიის ასეთი დასკვნის შემდეგ ბოლშევიკებს აღარ გაუბედიათ ჩვენთვის გენერალ ვრანგელის დახმარების დაბრალება. და აი, მხოლოდ საქართველოს ოკუპაციის შემდეგ, ბ. ტროცკი ხელახლა აყენებს კიროვის ამ გაცვეთილ ცილისწამებას, რომელიც თვით ბოლშევიკურ მოხელეთაგან იქნა დარღვეული და მას იყენებს საბუთათ, რადგან უკეთესი არ მოეპოვება.

ჩემი წერილი გენ. ფონ-კრესისადმი

სურს რა ჩვენს წინააღმდეგ გამოიყენოს ჩემი წერილი ფონ-კრესისადმი 1918 წლის 1 ოქტომბრის თარიღით, ბ. ტროცკი ორნაირ სიყალბეს სჩადის: 1) ის უკავშირებს ბოლშევიკების იმ დოკუმენტს, რომელშიაც არც რუსეთსა და არც ბოლშევიკებზე ერთი სიტყვაც არ არის ნათქვამი; 2) დამახინჯებულათ მოყავს ამონაწერი, რაც სრულიად აუკუღმართებს დოკუმენტის აზრს.

1918 წლის ოქტომბრის შუა რიცხვებში გენ. ფონ-კრესმა მომართა საქართველოს მთავრობას წინადადებით, რომ მას აქტიური მონაწილეობა მიეღო მსოფლიო ომში ცენტრალ სახელმწიფოების მხარეზე. მე მას უარყოფით ვუპასუხე და ჩემს წერილში განვაცხადე:

„მე არასოდეს არ მქონია წარმოდგენილი საქართველოს საერთაშორისო მდგომარეობა, როგორც აბსოლიუტურათ² ნეიტრალური, ვინაიდან საყოველთაოთ ცნობილი ფაქტები სულ წინააღმდეგს ლაპარაკობს. ამიტომ მე სიამოვნებით გეთანხმებით, როდესაც თქვენ საქართველოს პოზიცია შეზღუდულ - ნეიტრალიტეტის პოზიციათ მიგაჩნიათ. გამოვდივარ რა ამ განმარტებიდან, რომელიც სავსებით შეესაბამება ჩვენი პოლიტიკური ცხოვრების მოვლენებს, მე უნდა მოგახსენოთ, რომ რაც უნდა შეზღუდული იყოს ჩვენი ნეიტრალიტეტი და როგორიც უნდა იყოს მისი ფარგლები ის ყოველ შემთხვევაში, რეალური ფაქტია“ (დოკუმენტები და მასალები. გვ. 387).

მართლაც, როგორი იყო ფარგლები ჩვენი ნეიტრალობის? ის იყო შეზღუდული თვით იმ ფაქტებით, რომ ჩვენს ტერიტორიაზე დიდი ომის დროს გენერალ ფონ-კრესი და მისი ჯარები იმყოფებოდენ - სწორეთ იმგვარათ, როგორც საბჭოთა რუსეთის ნეიტრალიტეტი იყო კიდევ უფრო მეტათ შეზღუდული მოსკოვში გრაფ მირბახის ყოფნით.

საქართველო და ბაქო

ტროცკი გვაბრალებს თურქების დახმარებას მათი ეშელონების გადაზიდვით ბაქოს წინააღმდეგ სამოქმედოთ. ეს სრული ცილისწამებაა... არავითარ თათრების ეშელონს, ბაქოს წინააღმდეგ გაგზავნილს, არ გაუვლია საქართველოს ტერიტორიაზე. სულთანის ჯარებმა მიაშურეს ბაქოს - ყარსის და არტაანის ოლქებიდან, ე.ი. იმ ადგილებიდან, რომელიც თვით ტროცკიმ დაუთმო სულთანს ბრესტ-ლიტოვსკში.

რაც შეეხება მილოცვას, რომელიც თითქოს გაგვეგზავნოს თათრებისთვის ბაქოს აღების გამო, ეს ძველის-ძველი ჭორია, რომელიც არა ერთხელ დამირღვევია. ნამდვილათ თუ ოსმალეთის სულთანს ყავდა დამხმარე ამიერ-კავკასიაში, - ეს იყვენ ბოლშევიკები; ეს იყვენ ისინი, ვინც გაუღო ოსმალებს კავკასიის კარები ყარსის, ბათუმის და არტაანის გადაცემით; ისინი, ვინც ვეხიბ-ფაშის ჯარს მიუტოვა უდიდესი საწყობები ამუნიციისა ფრონტზე; ისინი, ვინც აწყობდენ აჯანყებას ჩვენი ჯარის ზურგში, როცა უკანასკნელი ოსმალეთის წინააღმდეგ იბრძოდა; ისინი, ვინც ყოველ ღონეს ხმარობდენ მობილიზაციის ხელის შესაშლელათ; ეს არიან აგრეთვე ისინი, ვინც გადამწყვეტ მომენტში უღალატეს ბაქოს და ცოტა ხნის შემდეგ კი ქემალისტებს დაუკავშირდენ.

რუსეთის მენშევიკების საკითხი

მე უნდა გავაბათილო აქ ბ. ტროცკის ცდა, გამოიყენოს ჩვენს წინააღმდეგ ჩვენს რუსეთელ ამხანაგ მენშევიკების რეზოლიუცია.

1918 წლის დეკემბერში რუსეთის სოც.-დემ. პარტიის კონფერენციამ გამოიტანა რეზოლიუცია, რომელიც შეიძლება გავიგოთ, როგორც ერთგვარი დაგმობა საქარ. სოც.-დემ. პარტიის პოლიტიკის.

ბ. ტროცკი სიხარულით ცას ეწევა.

მაგრამ ჯერ უნდა გავიხსენოთ, როგორი იყო მისვლა-მოსვლა იმ ხანათ რუსეთსა და კავკასიას შორის; უნდა გავიხსენოთ აგრეთვე ის მორალური ბლოკადა, რომელშიც მომწყვდეული ყავდა ბოლშევიკებს მთელი რუსეთი; როგორ სისტემატიურათ ატყუებდა იგი რუსის ხალხს. და რა გასაკვირველია, რომ ჩვენ რუს ამხანაგებს 1918 წლის დეკემბერში არ ქონდათ სრული წარმოდგენა ჩვენი საქმეების, და შესაძლებლათ მიიჩნიეს პირობითათ უარეყოთ ის პოლიტიკა, რომელსაც ტროცკის გაზეთები გვაწერდა.

მაგრამ მცირე ხნის შემდეგ ეს გაუგებრობა გაიფანტა. მიიღეს რა საქართველოდან სწორი და ნამდვილი ცნობები პოლიტიკური მდგომარეობის შესახებ, ჩვენმა რუსის ამხანაგებმა გააუქმეს თავის ზემო-აღნიშნული რეზოლიუცია და ამასთანავე მრავალგზით მხარიც დაგვიჭირეს ბოლშევიკების წინააღმდეგ.

შინაური რეჟიმი

ჩვენი შინაური პოლიტიკის რეაქციონური ხასიათის დასამტკიცებლათ ბ. ტროცკი უთითებს ეგრეთ წოდებულ გლეხთა აჯანყებაზე, რომელთაც ადგილი ქონდათ საქართველოში. მაგრამ ის გაურბის ამ აჯანყებების ჩამოთვლას და ეს სულ უბრალო მიზეზის გამო: ასეთი ჩამოთვლა საკმარისი იქნებოდა მკითხველისათვის ამ მოვლენების ნამდვილ ბუნების გასაგებათ: დემოკრატიულ რესპუბლიკის არსებობის განმავლობაში მართლაც სამჯერ მოხდა ისეთი მოვლენა, რომელთა გლეხთა აჯანყებებათ გასაღებას ცდილობენ ბოლშევიკები:

1) 1918 წ. ივნის-ივლისში შავი ზღვის ნაპირის საზღვრებზე; 2) 1919 წ. ენკენისთვეში დუშეთის მაზრაში; 3) 1920 წ. ოსეთში. სამივე შემთხვევაში ეს არეულობები ერთ და იმავე სახით ხდებოდა. რუსის ჯარის ბანდები შემოიჭრებოდენ ჩვენს ქვეყანაში და ცდილობდენ ზოგიერთი ადგილობრივი ელემენტების მომხრობას მოსყიდვით, მუქარით, ძალდატანებით და საშინელი დემაგოგიური აგიტაციის გაწევით, რომლის მიზანი იყო აფხაზეთის და ოსების ყველაზე ჩამორჩენილ მცხოვრებთა სეპარატისტული მისწრაფების გამოყენება თავის სასარგებლოთ. უმეტეს შემთხვევაში ჩვენი ჯარების მოახლოვებისთანავე, რომელსაც მხარს უჭერდა მცხოვრებთა უმრავლესობა, ბოლშევიკური ბანდები სტოვებდენ ზარბაზნებს, ტყვიისმფრქვეველებს და თოფებს და გარბოდენ. მაგრამ ხანდისხან ადგილი ქონდა შეიარაღებულ შეტაკებასაც, რომელსაც თან სდევდა ექსცესები ბოლშევიკური პროვოკაციის ამყოლ მცხოვრებთა მიმართ. ხვრეტდენ აგრეთვე ყაჩაღებს, რომელთაც სამხედრო სასამართლო სიკვდილს გადაუწყვეტდა.

ტროცკის მიერ მოყვანილი ამონაწერი ამხ. ჯუღელის წიგნიდან მოწმობს მხოლოდ იმას, თუ რამდენათ მძიმე იყო ჩვენი ამხანაგებისთვის სახალხო გვარდიიდან ამ ექსცესების მოწამეთ ყოფნა, რომელიც სამწუხაროთ მუდამ თან სდევს სამხედრო მოქმედებას.

რაც შეეხება აფხაზეთის ამბებს, ისინი ოდნავათაც არ გვანან გლეხთა აჯანყებას: ეს იყო ცდა მსხვილ მემამულეების მიერ

ოსმალთა დახმარებით ძალა-უფლების ხელში ჩაგდებისა. თავისთავათ ცხადია, ჩვენ ამას წინააღმდეგობა გავუწიეთ და ოსმალთა შემოსეული ჯარები განვდევნეთ.

საგანგებო რაზმი

ბ. ტროცკის აბსოლიუტურათ ყალბი ცნობები აქვს შეთხზული თფილისის „საგანგებო რაზმის“ შესახებ. ნამდვილათ ეს იყო ორგანიზაცია საიდუმლო პოლიციის, რომელიც ჩვენში სრულიად უბრალო როლს თამაშობდა, სავსებით ანალოგიურს იმისას, რასაც ამ ხასიათის ორგანიზაციები ასრულებენ ყველა დემოკრატიულ ქვეყნებში. მას არ ქონდა არც უფლება გამოძიების, არც უფლება ტრიბუნალის ფუნქციათა ასრულების; მით უმეტეს, იგი არ იყო დამოუკიდებელი ორგანო. მაშასადამე, სასაცილოა ამ რაზმის შედარება რუსის ჩეკას საშინელებასთან, რომელიც წარმოადგენს ავტოკრატიულ დაწესებულებას, კანონით შეუზღუდველს, რომელიც არავის წინაშე პასუხს არ აგებს და რომელსაც ხელთ უპყრია უფლება მოქალაქეთა სიკვდილ-სიცოცხლის.

კომუნისტების დევნა

თუ ტროცკის დავუჯერებთ, ჩვენ დაგვიხვრეტია მხოლოდ 1919 წლის ოქტომბერში 30 კომუნისტი! სრული სიცრუეა! მე გაკვირვებული ვარ, რომ ბ. ტროცკი ასე მცირე ციფრით კმაყოფილდება. მას შეეძლო, მართლაც, ასევე დასაბუთებულათ განეცხადებია, თითქოს ჩვენ დავხვრიტეთ 300, გინდ 3 000 ბოლშევიკი, რაიც ცხადია, უფრო მეტ შთაბეჭდილებას მოახდენდა მკითხველებზე.

ბოლშევიკების პარტია, - ამტკიცებს ტროცკი, - 1918-1921 წლამდე არალეგალურათ არსებობდა. ეს არ არის მართალი.

პარტია აშკარათ არსებობდა. მხოლოთ მისი პრესის ორგანოები, რომელნიც აქეზებდენ ხალხს აჯანყებისათვის და უარყოფდენ თვით საქართველოს დამოუკიდებელ არსებობას, დახურულ იქნენ მილიციისაგან, ხოლო ამ პარტიის აგენტები, რომელნიც აწყობდენ შეთქმულებას, დატყვევებულ და გაძევებულ იქნენ რესპუბლიკიდან.

1920 წლის 7 მაისის შემდეგ კომუნისტურმა პარტიამ განაცხადა, რომ ის ცნობს საქართველოს დამოუკიდებლობას და უარყოფს აჯანყების ტაქტიკას მთავრობის წინააღმდეგ. ამის შემდეგ არა თუ პარტია ლეგალურათ იქნა ცნობილი, არამედ მთავრობისგან მიიღო კიდეც ბინა თავის ორგანიზაციების მოსათავსებლათ. სწორეთ ამ ხანაში საქართველო გავსებული იყო საბჭოთა რუსეთის აგენტებით, რომელნიც გადმოდიოდენ ყოველ დღე ჩვენს საზღვრებში, გადმოქონდათ იარაღი და აუარებელი ქაღალდის ფული პროპაგანდის გასაწევათ. ჩვენ ხელში ჩაგვივარდა მრავალი მათგანი, რომელნიც განთავისუფლებულ იქნენ საბჭოთა რუსეთთან ხელშეკრულების დადების შემდეგ.

ბ. ტროცკი აღტაცებით აღნიშნავს საქართველოს ციხეებიდან განთავისუფლებულ ბოლშევიკთა სიმრავლეს. მაგრამ კეთილი ინებოს და გვიპასუხოს ბ. ტროცკიმ შემდეგ კითხვებზე:

რუსეთის რომელიმე მეზობელ სახელმწიფოს რომ გაეგზავნა იქ თავის აგენტები შეთქმულობის მოსაწყობათ, აჯანყების მოსამზადებლათ, ხიდების და სხვ. ასეთების ასაფეთქებლათ, და სხვ. და ეს აგენტები საბჭოთა ხელისუფლებას ჩავარდნოდა ხელში, განა შეეძლოთ ამ უკანასკნელთ იმედი ქონოდათ ცოცხალი გადარჩენის და კვლავ თავისუფლების მოპოვების?

ბ. ტროცკი, საბჭოთა სამხედრო მინისტრი, უმაღლესი შეფი განსაკუთრებული დანიშნულების რაზმებისა მთელ რუსეთში, სისასტიკეს უკიჟინებს საქართველოს - დაპყრობილს, გათელილს, განადგურებულს მისი ჯარებისაგან! მართლაც რომ ამ ადამიანის ფარისევლობას ცალი არ მოეპოვება.

კონტრ-რევოლიუციონერები საქართველოში

ბ. ტროცკი გვაბრალებს, რომ ჩვენ სტუმართ-მოყვარეობით მივიღეთ თფილისში უკრაინის, ყუბანის, დაღესტანის და ჩრდილო-კავკასიის კონტრ-რევოლიუციონერები. მაგრამ ცნობილია, რომ ბოლშევიკები კონტრ-რევოლიუციონერს უწოდებენ ყველას, ვინც მე-3 ინტერნაციონალის წევრი არ არის.

რაც შეეხება ჩვენს საქციელს, ჩვენ მართლაც ვუწევდით სტუმართ-მოყვარეობას ყველა პოლიტიკურ დევნილებს, ბოლშევიკებს, რომელნიც დენიკინის მომხრეებმა გამოდენეს, - ისე როგორც უკრაინელებს, ყაზახებს და მთიელებს, რომელნიც ბოლშევიკების `ჩეკას~ გამოექცენ. ეს არ მოსწონს ბ-ნ ტროცკის. მაგრამ თავისუფალი და დამოუკიდებელი სახელმწიფო სხვაგვარათ ვერ მოიქცეოდა.

სახალხო გვარდია

ბ. ტროცკი ცდილობს დაუმტკიცოს მკითხველებს, რომ საქ. დემ. მთავრობა ეყრდნობოდა მხოლოდ სახალხო გვარდიის ხიშტს, და ის არ უშვებს შემთხვევას ყოველგვარი ჭორი შეთხზას ამ გვარდიის შესახებ, და ის რესპუბლიკის დემოკრატიულ დაწესებულებებზე აბსოლიუტურათ დამოუკიდებელ ძალათ მოგვაჩვენოს.

მაგრამ საიდან წარმოიშვა ეს გვარდია?

1917 წლის ნოემბერსა და დეკემბერში თფილისის მუშათა საბჭომ დაადგინა შეიარაღება უფრო შეგნებულ მუშათა ერთი ნაწილის და მათგან შექმნა წითელი გვარდია. ეს იყო შეიარაღებული ძალის დაარსება საქართველოში. და თავდაპირველათ ეს ორგანიზაცია, წმინდა რევოლიუციური, ემორჩილებოდა მხოლოდ თფილისის მუშათა საბჭოს.

საქართველოს დემოკრატიულ რესპუბლიკის გამოცხადების და მისი მთავრობის შედგენის შემდეგ, რომელშიც მხოლოდ სოციალისტები შედიოდენ, და რომელსაც თფილისის მუშათა საბჭოს და საბჭოთა საოლქო ცენტრის თავმჯდომარე ყავდა პრემიერათ, ამ რევოლიუციურ ორგანიზაციათა კრებაზე გამოტანილ იქნა შემდეგი დადგენილება:

„განვიხილეთ რა ოსმალეთთან საზავო ხელშეკრულების დადებით შექმნილი მდგომარეობა, საერთო კრება საოლქო საბჭოსი, თფილისის საბჭოსი და წითელი გვარდიის მთავარ შტაბის აღიარებს:

რომ უპირველესი საჭიროება მომენტისა არის შექმნა ძლიერი მთავრობის, რომელსაც შეეძლება შეაერთოს მთელი დემოკრატია და წინააღუდგეს ყოველგვარ თავდასხმას, საიდანაც უნდა გამოდიოდეს იგი, გარედან თუ შიგნიდან, რომელსაც მიზნათ ექნება ჩვენი დამოუკიდებლობის დანგრევა და რევოლიუციის მონაპოვართა წართმევა.

არც რევოლიუციურ ორგანიზაციებს, რომელთაც აქვთ რეალური ძალა და ასრულებენ მმართველობის ზოგიერთ ფუნქციებს, არც მთავრობას, რომელსაც მინიჭებული აქვს სახელმწიფოს ყველა ფუნქციები, მაგრამ საჭირო რეალური ძალა არ მოეპოვება, არ შეუძლიათ ცალ-ცალკე შექმნა დემოკრატიული სახელმწიფოსი.

ამ ორი ელემენტის შეერთება, ე.ი. რევოლიუციურ ორგანიზაციების შენახვა, როგორც მუშათა კლასის ხელმძღვანელ ორგანიზაციების, ხოლო ყველა შეიარაღებული ძალის დემოკრატიულ მთავრობის ხელში გადაცემა, წარმოადგენს ერთათ-ერთ საშვალებას ძლიერი სახელმწიფო მთავრობის შესაქმნელათ“.

ამ შეერთების ფორმა უნდა შემუშავებულ იქნეს აღმასრულებელ კომიტეტის ბიუროსაგან მთავრობასთან შეთანხმებით.

ასე მოხდა შეერთება საბჭოთა რეალური ძალის მთავრობასთან, და ამ დროიდან სახალხო გვარდია დამორჩილებული იყო პირდაპირ მთავრობის თავმჯდომარეზე, რომელიც ამავე დროს იყო თავმჯდომარე საბჭოების...

ერთა თვითგამორკვევის უფლება

თავის ბროშიურის მხოლოდ მე-9 თავში შეუდგა ბ. ტროცკი ჩვენი მთავარი სადაო საკითხის განხილვას. ესაა საკითხი ერთა თვითგამორკვევის.

როგორ ამართლებს ბ. ტროცკი ქართველი ერისათვის ამ უფლების ფეხქვეშ გათელვას?

ის მას სულ უბრალოთ სწყვეტს, როცა აცხადებს:

„ჩვენ არა თუ ვცნობთ ერთა თვითგამორკვევის უფლებას, არამედ მთელ ჩვენს ძალღონეს ვახმართ ამ უფლების განხორციელებას ყოველთვის, როცა ის მიმართულია ფეოდალურ, კაპიტალისტურ და იმპერიალისტურ ქვეყნების წინააღმდეგ. მაგრამ როცა ერთა თვითგამორკვევის ფიქცია მუშათა რევოლიუციის საწინააღმდეგო იარაღათ იქცევა ბურჟუაზიის ხელში (როგორც მაგ., ეს არის საქართველოს შესახებ), ჩვენ არ შეგვიძლია ამ ფიქციას უფრო მეტი პატივისცემით მოვეპყრათ, ვინემ სხვა დემოკრატიულ პრინციპებს, რომელნიც კაპიტალიზმმა დაამახინჯა“.

ლაპარაკობს რა ამ რიგათ, ბ. ტროცკი თავისთვის იტოვებს აბსოლიუტურ უფლებას გადაწყვიტოს, სად არის „ბურჟუაზია“ და სად „მუშათა რევოლიუცია“, სად არის ჭეშმარიტი „უფლება“ და სად „ფიქცია“. საერთოთ, ბ-ნი ტროცკის აზრი მისახვედრია. ის ამბობს: ჩვენ ანგარიშს ვუწევთ ერთა თვითგამორკვევის უფლებას, როცა ის ჩვენთვის ხელსაყრელია; წინააღმდეგ შემთხვევაში კი ჩვენ არ შევდრკებით იმის წინაშე, რომ ხიშტებით და ზარბაზნებით წინააღვუდგეთ მის განხორციელებას.

აი, ეს არის ძველი სახარება ყველა იმპერიალისტური ყაჩაღების და ბ. ტროცკის სურს, ჩვენ ის მიგვაღებინოს, როგორც პროლეტარული რევოლიუციის ახალი აღმოჩენა.

ბ. ტროცკი ბოლოს დასავლეთის იმპერიალისტებს იშველიებს, რომ გაამართლოს მოსკოვის მთავრობის უარი საქართველოდან თავის ჯარების გაყვანის თაობაზე.

„მოთხოვნა საქართველოდან საბჭოთა ჯარის ევაკუაციის და რეფერენდუმის მოხდენის, სოციალისტების და კომუნისტებისგან შემდგარი შერეული კომისიის კონტროლ ქვეშ, წარმოადგენს, მისი სიტყვით, საშინელ იმპერიალისტურ ხაფანგს, ერთა თვითგამორკვევის უფლების ნიღაბ ქვეშ დაფარულს“.

და ამის მთელი საბუთი - ანტანტის გემებია, რომელნიც თურმე შავ ზღვაში გამოჩენილან!

ასეთი საბუთი, ცხადია, ვერავითარ კრიტიკას ვერ გაუძლებს, ისე როგორც ის დებულება, თითქოს რუსეთის საბჭოთა ჯარები საქართველოში ადგილობრივ ბოლშევიკების დასახმარებლათ იყვენ მოსული. მართლაც და, ერთი მუჭა ბოლშევიკები ყველა ქვეყანაში მოიძებნება, და როცა საბჭოთა მთავრობა ყოველ მუჭა თავის მომხრეებისათვის იარაღით დახმარების უფლებას იტოვებს, ამით ის წინასწარ ქმნის საბაბს დედამიწის ყოველ კუთხეში ომის საწარმოებლათ. ამასთანავე, წინდაწინ ძნელი გასათვალისწინებელია, თუ სად შეჩერდება ბ. ტროცკის საომარი პლანები, თუ ის სერიოზულათ ფიქრობს თავის ჯარები გზავნოს ყველა მხარეებში, რომელიც აკრავს იმ ზღვას, საცა ანტანტის ფლოტი დაიარება.

არა, ამ ბავშვურ ახსნაში არ უნდა ვეძიოთ ნამდვილი მიზეზები საბჭოთა რუსეთის საქართველოზე შემოსევის. ეს მიზეზი, რომელსაც ბ. ტროცკი მხოლოდ გაკვრით იხსენიებს, საჯაროთ გამოაშკარავებულ იქნა ბ-ნ რადეკის მიერ. ამ უკანასკნელმა სამი ინტერნაციონალის კონფერენციაზე ბერლინში აღიარა, რომ მოსკოვის მთავრობამ დაიპყრო საქართველო და მის ოკუპაციას აგრძელებს დღესაც, რომ ამით თავის ხელში იქონიოს ნავთის გასატანი ყელი შავი ზღვის ნაპირზე.

ქვეყნის დაპყრობა ეკონომიური მოსაზრებებით არის სწორეთ ის, რასაც ეწოდება იმპერიალიზმი. ამ ძალადობის პოლიტიკას აწარმოებდენ ყოველთვის დიდი სახელმწიფოები თავის პატარა და სუსტი მეზობლების მიმართ. ბ. ტროცკის შეუძლია, რამდენიც სურს, ავრცელოს ჭორი საქართველოს შესახებ; შეუძლია ათასნაირი ახსნა მოგვცეს ჩვენი ქვეყნის დაპყრობის გასამართლებლათ, მაგრამ ის ვეღარ დაატყუებს თავის მკითხველებს და ვერ მოიცილებს თავის შუბლიდან იმპერიალისტურ დაღს, რომელიც მან მემკვიდრეობით მიიღო ცარიზმისგან.

საქართველოს საკითხი უნდა მოწესრიგდეს არბიტრაჟის საშვალებით

ბ. ტროცკი თავის ბროშიურაში გვიწვევს გამოვაქვეყნოთ ჩვენი არქივის ყველა დოკუმენტები.

კამათის დასასრულ, მე მინდა ამ წინადადებასაც გავსცე პასუხი. და მე ვაცხადებ: ჩვენ სიამოვნებით ვიღებთ გამოწვევას და საქმის დასაჩქარებლათ შემდეგ წინადადებას ვაძლევთ ბ-ნ ტროცკის:

გადაეცეთ ყველა დოკუმენტები საქართველოს შესახებ ინტერნაციონალურ პროლეტარიატის მიუდგომელ ტრიბუნალს.

დაე, მან საკითხი შეისწავლოს და გამოიტანოს თავისი განაჩენი.

ჩვენ წინდაწინვე ვიხრით თავს ამ განაჩენის წინაშე. დაე, ბოლშევიკებმაც დასდონ ასეთივე პირობა.

ველი პასუხს.

ნ. ჟორდანია

თავისუფალი საქართველო. /ჟურნალი/. - 1922. - №25.

______________

1. „დეილი ჰერალდი“-ს რედაქციამ, რომელმაც ტროცკის ბროშურას 18 სვეტი დაუთმო, აშკარათ განაცხადა, რომ ამის საფასურათ განსაზღვრული თანხა მიიღო განცხადებათა ტარიფის კვალობაზე.

2. ბ. ტროცკის ამონაწერში, რომელიც „დეილი ჰერალდ“-ში იყო მოთავსებული, ეს სიტყვა სულ გამოტოვებულია.

სოციალიზმის ერთი ძირითადი პრინციპთაგანია ერის უფლება თვითგამორკვევისა.

რას ნიშნავს ეს დებულება, რა საფუძველზეა ის აგებული და რა ფორმას იღებს პოლიტიკაში?

ერი, ეროვნული იდეია სრულიად ახალი მოვლენაა, ის საუკუნის ღვიძლი შვილია. წინეთ პოლიტიკური მოძრაობის კალაპოტი იყო არა ეროვნება, არამედ საზოგადოება, რომელიც დგებოდა და იშლებოდა გარეშე ერის დამახასიათებელ ნიშნებისა. საშუალო საუკუნეთა ბატონები - თავად-აზნაურობა და სამღვდელოება - სავსებით კოსმოპოლიტური სოციალური ერთეულია და მოკლებულია ყოველგვარ ნაციონალურ სულისკვეთებას. მრეწველობის განვითარება და ბურჟუაზიული ურთიერთობის აღორძინება - პირველათ იწყებს საზოგადოების დანაწილებას ეროვნული ნიშნით. ეს მიმდინარეობა იურიდიულ სფეროში იხატება რევოლიუციებით, გამოღვიძებით ხალხის, როგორც დემოკრატიის და ერის, როგორც ნაციონალური ერთობის. ეს დიადი მოძრაობა ევროპას მოსდვა ნაპოლეონის ომებმა და ძირბუდიანათ ააფორიაქა ძველი რეაქციონური წესწყობილება.

წინანდელი კოსმოპოლიტური საზოგადოება ახლა იღვიძებს დემოკრატიულ და ეროვნულ საზოგადოებათ. ეს პირველი ნაბიჯი პოლიტიკაში მარცხდება, ძველი ქვეყანა მასზე შურს იძიებს ვენის კონგრესით (1815 წ.) და „წმიდა კავშირის“ დაარსებით. ეს დიპლომატიური ხუხულა ერთი დაკვრით ინგრევა ორმოცდარვაში და რევოლიუცია ევროპის საერთაშორისო მოვლენათ ხდება. დამარცხებულ მიმდინარეობამ კვლავ იფეთქა და თან ჩაითრია თითქმის ყველა ხალხი და ერი. ის აღმოჩნდა საკმაოთ ძლიერი დროგადასული წყობილების დასანგრევათ, მარა ნაკლებათ ძლიერი თავის ბატონობის დასამყარებლად. „წმიდა კავშირი“ ვეღარ შედგა, ახალი იდეია ცნობილ იქნა, მარა მას დაეპატრონა ძველი ბატონები. იწყება ლიბერალიზმის გატარება კონსერვატორების მიერ. ბრძოლა ეროვნების და დემოკრატიის წინააღმდეგ ღებულობს ახალ სახეს. დამორჩილება ხალხის და ნაციის ცენზიანი კონსტიტუციის საშუალებით გამოცხადდა მთავარ ფარხმალათ ინტერნაციონალური რეაქციისა. ამ მდგომარეობას არ ურიგდებიან პროლეტარიატი და დამორჩილებული ერები. ბრძოლა გრძელდება.

როგორც ხედავთ, ერის თვითგამორკვევა ისტორიულათ გაშინჯული, არის ერთი შტო ხალხთა პოლიტიკური თვითგამორკვევისა, ნაწილია დაჩაგრულთა საერთო განმათავისუფლებელი მოძრაობისა. ისინი ერთათ მიდიან, ერთ სათავეში თავს იყრიან. მათი ერთათ აცმა, ერთ პრინციპიალურ მთელათ და პროლეტარიატისათვის სავალდებულოთ გამოცხადება პირველათ მოახდინა კარლ მარქსმა პირველი ინტერნაციონალის პირველსავე სხდომაზე თავის „დამაარსებელ მიმართვაში“, 1864 წ. აქ ჩვენ ვკითხულობთ:

„უსირცხვილო დადასტურება, სასაცილო თანაგრძნობა თუ იდიოტური გულგრილობა, რომლითაც ევროპის მაღალი კლასები შეხვდენ რუსეთის მიერ დაპყრობას კავკასიის სიმაგრე - მთის და გმირული პოლონეთის დაკვლას, დაპყრობა უდიდესი და დაუბრკოლებელი ამ ბარბაროსული სახელმწიფოს მიერ, რომლის თავი ძევს პეტერბურგში, ხოლო ხელებს კი ვხედავთ ევროპის ყველა კაბინეტებში - ყველა ამან ასწავლა მუშებს, აუცილებლათ თვალყური ადევნოს ინტერნაციონალური პოლიტიკის საიდუმლოებას, მათ საკუთარ მთავრობათა დიპლომატიურ მოქმედებას და მას ებრძოლოს ყოველნაირი საშუალებით. ხოლო როცა მუშები დაინახავენ, რომ არიან უძლურნი მათ ხელი შეუშალონ თავის მოქმედებაში, საჭიროა მათ საერთო შეთანხმებული პროტესტი განაცხადონ და მოითხოვონ კანონები მორალის და სამართლიანობის, რომელიც უნდა მართავდეს დამოკიდებულებას ადამიანთა შორის, იქნას შემოღებული უზენაეს წესათ ერთა შორის დამოკიდებულებისა. ბრძოლა აი ამნაირი საგარეო პოლიტიკისათვის ნიშნავს მონაწილეობის მიღებას მუშათა განთავისუფლების საერთო ბრძოლაში“.

ცხადია, მარქსის აზრით, ბრძოლა ერის თავისუფლებისათვის დამპყრობელთა წინააღმდეგ ნიშნავს ბრძოლას მუშათა განთავისუფლებისათვისაც. ეს საერთო პროლეტარული ბრძოლაა. ამ პრინციპების გატარება მოითხოვს კავკასიის და პოლონეთის განთავისუფლებას უცხო უღლისაგან. მარქსი იძლევა არა მარტო თეორიულ დებულებას, არამედ ბრძოლის კონკრეტიულ საგანსაც. დაპყრობა ერთი ერის მეორისაგან, ისე როგორც ერთი პიროვნების მეორისაგან, დაგმობილია. თავისუფალი შეთანხმებული ურთიერთობა ერთა შორის, ისე როგორც ადამიანთა შორის, უმაღლეს წესათ წამოყენებულია. აი ამას ნიშნავს ერის თვითგამორკვევა, ეს არის უფლება ერის თავისუფლათ, სხვა ერის ძალდაუტანებლათ გააწესრიგოს თავისი ცხოვრება და სხვა ერებთან დამოკიდებულება. ეს აზრი რეზოლიუციებში იქნა შემდეგ ჩამოყალიბებული ინტერნაციონალურ კონგრესებზე.

ამნაირათ, სოციალისტური შეხედულობა ნაციათა ურთიერთობაზე გამომდინარეობს მისი შეხედულებისაგან ადამიანთა ურთიერთობაზე. ორივე აგებულია ერთ მთავარ დებულებაზე - თანასწორობაზე. ყველა ერი, მიუხედავათ მისი რიცხვისა და მდგომარეობისა, თანასწორია, ერთნაირი უფლების მატარებელია. თავისუფალი შეთანხმება საერთაშორისო უფლების ერთათ ერთი გზა და ხიდია.

აი ეს შეხედულობა შეითვისა შემდეგ ბურჟუაზიიდან გამოსულმა რევოლიუციურ დემოკრატიამ, რომელმაც 1873 წ. თავის ინტერნაციონალურ კონგრესზე იტალიის პატრიოტების (გარიბალდი, მაძინი და სხ.) და საფრანგეთის რადიკალების (ვიქტორ ჰუგო, მიშლე, კინე და სხ.) მეთაურობით გამოიტანეს „ხალხთა უფლების დეკლარაცია“. აი ამ „დეკლარაციის“ ზოგი მუხლი:

„ყველა ხალხი ურთიერთშორის თანასწორია, მიუხედავათ მათი ტერიტორიის რაოდენობისა და მოსახლეობის სქესისა“.

„არავითარ პიროვნებას, არავითარ მთავრობას, არავითარ ხალხს არ შეუძლია კანონიერათ, რაიმე მომიზეზებით დაეპატრონოს მეორე ხალხს ანექსიით, დაპყრობით თუ სხვა რაიმე საშუალებით“.

„ყველა ხალხს აქვს უფლება შემოსევის უკუქცევისათვის მოიხმაროს თავისი ტერიტორიის ყველა რესურსები, მცხოვრებთა ყველა პირადი თუ კოლექტიური ძალა“.¹

პრინციპი ხალხთა თანასწორობისა არის პრინციპი სოციალისტური და რევოლიუციური დემოკრატიის. დაჩაგრულ ერთა ყველა ჭეშმარიტი პატრიოტები ამ ორ მიმდინარეობას ეკუთვნოდენ.

სულ სხვაა პრინციპი ნაციონალისტებისა. ისინი ერის სრულუფლებიანობას აღიარებენ მხოლოდ თავის ერისათვის, ხოლო სხვა ერს, სადაც კი მიახელებენ, იმორჩილებენ. ნაციონალიზმი მთავარი პოლიტიკური შინაარსია იმპერიალიზმის.

სოციალისტური და ნაციონალისტური შემეცნება ნაციისა წარმოადგენს ორ მოპირდაპირე მიმდინარეობას, რომელთა შორის მუდმივი ბრძოლაა. მათ შორის მომწყვდეული რევოლიუციური დემოკრატია თითქმის სავსებით გაილესა, გაითქვიფა და ბოლოს დაიშალა. ამ ჟამათ „ადამიანის უფლების“ სახელით ის ცდილობს აღდგეს და ინტერნაციონალურ ორგანიზაციათ გახდეს.

ერის თვითგამორკვევის პრინციპიალურ დებულებისაგან პრაქტიკულ პოლიტიკათ გადასაქცევათ საჭიროა ერთი პირობა - დაჩაგრული ერის გაცნობიერება და დამჩაგვრელის წინააღმდეგ დარაზმვა. ის უნდა გრძნობდეს თავის თავს თანასწორათ გაბატონებულ ერთან, საკუთარი განვითარების და გზის აუცილებლობას, თავის თავის პატრონობის შესაძლებლობას. ასეთი ცვლილება ხდება არა აგიტაციის და პროპაგანდის საშუალებით, არამედ ობიექტურ, ისტორიულ გარემოებათა ძალდატანებით. 1848 წელს ჩეხო-სლოვაკები არა თუ არ ითხოვდენ თავისთვის რაიმე უფლებებს, არამედ ეხმარებოდენ მეფის მთავრობას ვენგრელთა მოძრაობის ჩასაქრობათ. საქართველო მესამოცე წლებში არა თუ არ ეხმარებოდა მთას რუსეთის წინააღმდეგ, არამედ პირიქით, ეხმარებოდა რუსეთს მთის წინააღმდეგ. ჩეხელები და ქართველები თავის ინტერესებს არ ყოფენ ამ ხანაში გაბატონებული ერის ინტერესებისაგან. საქართველოს სოციალ-დემოკრატიამ ეს ისტორიულათ ბოძებული ნიადაგი თავიდანვე იცნო და მასზე ააგო თავისი ცხოველმყოფელი მოღვაწეობა. მარა როგორც კი გარემოება შეიცვალა და ისტორიამ ერი შემოაბრუნა ნაციონალური პოლიტიკის შარაგზაზე, პარტიაც შემობრუნდა მასთან ერთათ და ერის თვითგამორკვევა პრაქტიკული პოლიტიკის საგნათ აქცია.

ამნაირათ, ერის თვითგამორკვევის პოლიტიკური მატარებელია თვით ერი. ეს უპირველესი და მიუცილებელი პირობაა მისი გატარებისა. აქ, ამ გზაზე, მას ხვდება მოწინააღმდეგე პოლიტიკური მიმდინარეობანი, გაბატონებული ერის მეთაურ კლასების ნაციონალური პოლიტიკა, მათი ნაციონალიზმი და იმპერიალიზმი.

იმპერიალიზმი გამოიხატა ომებში, მძლავრის მიერ სუსტის დარბევაში და დამარცხებაში, ხოლო რევოლიუციური დემოკრატიზმი და ერის თვითგამორკვევა - იტალიის აღდგენაში და წვრილ ერთა განმათავისუფლებელ მოძრაობაში. ერთა და მუშათა მოძრაობამ აიძულა იმპერიალისტები ყველა ქვეყნისა შეთანხმებულიყვენ და ამ საერთო მტრის წინააღმდეგ ერთათ დამდგარიყვენ. ხმალი ქარქაშში ჩააგეს და საერთაშორისო კონფერენციები დაიწყეს. დიდი სახელმწიფოები შეთანხმდენ და ქვეყანა გაინაწილეს. და რომ ეს განაწილება მისაღებათ გამოეტანათ, მას სახელი გამოუცვალეს, დაპყრობის და ანექსიის მაგიერ დაარქვეს „გავლენის სფერო“. ამით ვითომ მშვიდობიანობა დამყარდა.

ნათქვამია: კაცი ბჭობდა, ეშმაკი იცინოდაო. ამ ეშმაკის როლს ასრულებს იგივე იმპერიალიზმი, იგივე ნაციონალიზმი, რომელიც თავის საზღვრებში ვერ ისვენებს, არ ისვენებს და მუდამ „ხელის მოსათბობს“ ეძებს. მსოფლიო ომმა იფეთქა, მთავარი იმპერიალისტურ-პოლიციური სახელმწიფოები დაინგრენ და ამით გზა გაეხსნა სოციალისტურ ნაციონალურ პოლიტიკას. ვილსონმა მთელი თავისი სახელოვანი დეკლარაცია ამ პოლიტიკაზე ააგო. ერთა თვითგამორკვევის უფლება სახელმწიფო უფლებათ გამოაცხადა. დაარსდა მთელი რიგი ნაციონალური სახელმწიფოებისა. მარა ვინაიდან ბურჟუაზიული იმპერიალიზმი არ მომკვდარა, ის დაბნეულობისაგან ჩქარა გამოვიდა და ძალა მოიკრიბა, ხოლო მეორე მხრით აღორძინდა მეფური იმპერიალიზმის ალაგას ბოლშევიკური იმპერიალიზმი. ამიტომ ერთა თანასწორობის პრინციპი სავსებით ვერ გატარდა ვერც ევროპაში, ვერც აზიაში და აფრიკაში. მოსკოვმა დაიწყო ძველი იმპერიის აღდგენა, ევროპამ გამოსჭრა ნაციონალური ერთეულები არა ნაციონალური მოსახლეობის, არამედ „პოლიტიკური წონასწორობის“ მიხედვით და მით შექმნა მრავალი ახალი კერა ნაციონალური შუღლისა.² ერთი კი აშკარაა - „სფეროების“ პოლიტიკა გაკოტრდა, დასავლეთში ის დასამარდა. იმპერიალიზმი უფრო მორცხვ სახეს ღებულობს. სამაგიეროთ ამ გაკოტრებულ პრინციპს მოსკოვი ჩაებღაუჭა და ის თავისათ გამოიტანა. ჩიჩერინმა ეს აშკარათ აღიარა და მით საქართველოს დაპყრობას ფარდა ახადა. მან ცაკის უკანასკნელ სესიაზე თფილისში წარმოსთქვა შემდეგი:

„ბათომიდან ინგლისელების წასვლის შემდეგ ლოიდ ჯორჯმა განუცხადა ამხანაგ კრასინს, რომ ინგლისი არ ჩაერევა საბჭოთა რესპუბლიკისა და კავკასიის ურთიერთ დამოკიდებულებაში და რომ იგი კავკასიას უცქერის, როგორც საბჭოთა რესპუბლიკის გავლენის სფეროს“ („კომ.“, 5 მარტი 1925 წ.).

ე.ი. ლოიდ ჯორჯმა ნება დართო ჩიჩერინს საქართველო თავის „გავლენის სფეროში“ მოექცია, რაიცა გამოიხატა მის ანექსიაში. აქ მოხდა ბოლშევიკური და ბურჟუაზიული იმპერიალიზმის შეთქმულობა თავისუფალი ერის წინააღმდეგ. მარქსი ითხოვდა კავკასიის განთავისუფლებას რუსეთისაგან, ლოიდ ჯორჯი კი, პირიქით, მას უტოვებს რუსეთს; ხოლო ჩიჩერინი ემყარება არა მარქსს, არამედ ლოიდ ჯორჯს: ის სცნობს არა ნაციათა თანასწორობას, არამედ მათ ანექსიას!

ბოლშევიზმი ნაციონალურ საკითხშიაც, ისე როგორც პოლიტიკურში და ეკონომიურში, სავსებით გამოეყო სოციალიზმს და აშკარათ ააფრიალა იმპერიალისტური დროშა. ის მართალია ყვირის ერის თავისუფლებაზე, მარა იმ ერის, რომელიც მის ხელში არ არის და მას ვერსაიდან ვერ უდგება. აქაც მას აინტერესებს არა ერის სვე-ბედი, არამედ წაქცევა მისი კონკურენტის, მისი მოწინააღმდეგე იმპერიალისტური სახელმწიფოსი. ეს არის აღდგენა პრიმიტიული იმპერიალიზმის. მოსკოვი ექანება სულ უკანა-უკან, გასული საუკუნის მესამოცე წლების საერთაშორისო ინტრიგის და შუღლის პოლიტიკისაკენ.

ამგვარათ, სოციალისტურ ნაციონალურ პოლიტიკამ საკმაოთ შეანგრია იმპერიალიზმის კედელი, მარა სავსებით ის ვერ დალეწა. მისი მტერია აშკარათ ბოლშევიზმი, მორცხვათ ბურჟუაზია. მარა ამ უკანასკნელს ებრძვის ყველა ფეხის ნაბიჯზე გამძლავრებული სოც. ინტერნაციონალი და არ ანებებს თავისი პოლიტიკის პირდაპირ გატარებას. ევროპა დღეს იმყოფება სოციალიზმის მძლავრ გავლენის ქვეშ. ეს გავლენა არ არის მხოლოდ საბჭოთა ქვეყანაში. იქ ოპოზიცია ჩაკლულია, ავანტიურისტთა ვიწრო წრე გაბატონებულია. საიდუმლო დიპლომატია, შეთქმულობა, ძალმომრეობა ამ ბატონების მთავარი ფარხმალია. მთელი მათი საგარეო მოქმედება წყვდიადით მოცული და ყოველივე პასუხისმგებლობას მოკლებულია.

თუ მარქსს ადამიანთა თანასწორობის პრინციპიდან გამოყავს ერთა თანასწორობა, ბოლშევიზმს პირიქით - ადამიანთა უთანასწორობისაგან გამოყავს ერთა უთანასწორობა. დემოკრატიის ძირითადი დებულების უარისყოფა თავისთავად გულისხმობს ერის უფლების უარისყოფასაც. ნაციის თვითგამორკვევის მთავარი მტერი მოსკოვში ზის.

დღეს მსოფლიოში იბრძვის ორი პოლიტიკური ძალა უფროსობისათვის. ერთი მხრით დგას სოციალისტური ინტერნაციონალი და მუშათა საერთაშორისო სინდიკალური ორგანიზაცია, მეორე მხრით - ბურჟუაზია, ბოლშევიზმი და მათი მოკავშირე ძველი და ახალი ბატონები. ეს მათი სოციალური და პოლიტიკური წინააღმდეგობა ნაციონალურ სფეროში ნიშნავს წინააღმდეგობას იმპერიალიზმს და ერის თვითგამორკვევას შორის. იმპერიალიზმი დამარცხდა, მარა გატეხილი არ არის; ერის თვითგამორკვევამ გაიმარჯვა, მარა გაბატონებული არ არის. ქართველი ერის თვითგამორკვევა მოხვდა ამ კალაპოტში და განიცადა მისი ბედი - გამარჯვება და დამარცხება. ის დგას ნაციონალურ კვანძის ცენტრში და როგორც კი ეს კვანძი ისევ დაიწყებს დახსნას, - იქიდან პირველ ყოვლისა საქართველო უნდა გამოვიდეს თავისუფალი და აღდგენილი.

ნ. ჟ.

ბრძოლა /ჟურნალი/. - 1925. - №1. - გვ. 6.

_______________

1. „დეკლარაცია მშვიდობიანობის და თავისუფლების ინტერნაციონალური ლიგისა“.

2. ვერსალის ზავით ნაციონალურ უმცირესობათ უნდა მიეცეს გარანტია თავისი კულტურის განვითარებისა.

არის ორი პოლიტიკა, ორი იდეიური მიმდინარეობა, ყოველგან, ყველა დიდ თუ წვრიმალ მოვლენაში დაპირდაპირებული და ერთი მეორის უარის მყოფი. ერთია ბოლშევიკური, მეორე - სოციალისტური.

პირველი თავის მოქმედებას, თავის მერმისს აგებს დასავლეთ ევროპის არევ-დარევაზე, სახელმწიფოთა შორის გაღვივებულ შუღლზე, წარმოების დაუძლურებაზე, ერთა კონფლიქტებზე, ომზე და დამარცხებაზე, მასის გაღატაკებაზე და დაცემაზე. ის ამ ჭაობში ხარობს, ამ უბედურებაში ეძებს თავის სასიცოცხლო წყაროებს.

მეორე, სოციალიზმი კი, პირიქით, მთელ თავის მოქმედებას, მთელ თავის მომავალს აგებს მშვიდობიანობის დამყარებაზე, დასავლეთ ევროპის შეთანხმებაზე, ერთა და სახელმწიფოთა ერთობაზე, წარმოების გამდიდრებაზე, მასის ნივთიერათ და მორალურათ გაღონიერებაზე, ერთი სიტყვით, საერთო აღორძინებასა და ამაღლებაზე.

ეკონომიური და პოლიტიკური განვითარება კლავს ბოლშევიზმს, ართმევს სარბიელს, უსპობს ნიადაგს და აქცევს მას არარათ. ის თან ატარებს ყველა თვისებას იმ ჭირისას, რომელიც ყოველთვის ომს მოყვებოდა ხოლმე. როგორც კი ომი ბოლოვდებოდა, მინგრეულ-მონგრეული ქვეყანა კალაპოტში დგებოდა და სოციალური კანონები ნორმალურად ამუშავდებოდა. ჭირიც კარგავდა საკვებ მასალას და ქრებოდა.

სოციალიზმი მიილტვის ომით მოწამლული ატმოსფეროს გაჯანსაღებისაკენ, ხალხთა შორის დაწყვეტილ ძაფების აღდგენისაკენ. ეს არის იმავე დროს სურვილი და მოთხოვნილება ყველა ხალხის, მთელი კაცობრიობის, გარდა იმ მცირედი ნაწილისა, სპეკულიანტების და მეზარბაზნეების, რომელნიც ომით და სისხლის ღვრით იტენენ ჯიბეს და იძენენ კაპიტალს.

ამნაირათ, ერთი მხრით დგას ბოლშევიზმი და მილიტარისტულ-სპეკულიანტური ბურჟუაზია, მეორე მხრით სოციალიზმი და მთელი დანარჩენი კაცობრიობა.

ბრძოლა ამ ორ ბანაკს შორის წარმოებს ყოველ ფეხის ნაბიჯზე, პირველ ყოვლისა, მიმდინარე პოლიტიკაში.

მთავარი პოლიტიკური მომენტი, რომელიც ყოფდა დასავლეთს ომამდე და ყოფს დღესაც, არის კონფლიქტი საფრანგეთს და გერმანიას შორის. ის წარმოიშვა მესამოცდაათე წლებიდან, როგორც ნაყოფი ნაპოლეონ მესამის და ჰოჰენცოლერნთა პირადი პოლიტიკის, რასაც მოყვა ომი და დამარცხება, წინეთ საფრანგეთის, ახლა გერმანიის. ევროპის ატმოსფეროს გაწმენდა მოითხოვს პირველ ყოვლისა აი ამ კონფლიქტის ამოწურვას, ყოველ შემთხვევაში, მის მინელებას, თანხმობის და კეთილ-მეზობლობის მოდავეთა შორის ჩამოგდებას. მარა ამ შემთხვევაში რუსეთი რჩება გარიყული. ის ვეღარ ითამაშებს ვერც „საერთაშორისო ჟანდარმის“, ვერც „საერთაშორისო დამანგრეველის“ როლს. ამიტომ ცარიზმი მთელი თავისი ძალღონით ებრძოდა ამ თანხმობის პოლიტიკას და ემსახურებოდა შუღლს. ის მოევლინა საფრანგეთს მოკავშირეთ და მხსნელათ. ბოლშევიზმი ამ ჟამად პირწმინდათ იმეორებს ამავე პოლიტიკას: ის მოევლინა მეგობრათ გერმანიას საფრანგეთის წინააღმდეგ და ლამის ეს მდგომარეობა სამიდღემჩიოთ შეინარჩუნოს.

მაგრამ აი გერმანიამ უცებ პირი იბრუნა საფრანგეთისაკენ და მას მიმართა მოთხოვნით, - მოვრიგდეთო. საფრანგეთმა ამ მომართვას ხელი წაატანა და ინგლისის დასტურით თანხმობით უპასუხა. დაიბადა პირველათ ამ ორ მეტოქეთა დაახლოვების შესაძლებლობა. შეშფოთდა მოსკოვი, აწრიპინდა ბოლშევიკური კალმები, ამუშავდენ დიპლომატები ამ შესაძლებლობის ჩასაშლელათ. ისინი ახლა იმეორებენ იმ კამპანიას, რომელიც მათ ასტეხეს დაუსის პლანის წინააღმდეგ, ე.ი. წინააღმდეგ გერმანიის ფინანსიური გაჯანსაღებისა და საკუთარ, რუსეთზე დამოუკიდებელ ფეხზე დადგომისა. დაუსის პლანი განხორციელდა, მოსკოვი დადუმდა. გერმანია გადაჭრით დაადგა დასავლეთის ეკონომიურ ორიენტაციას და ახლა ის ამას აგვირგვინებს პოლიტიკურადაც. ეს კი ქმნის სრულიად ახალ საერთაშორისო მდგომარეობას მოსკოვისათვის.

პირველ ყოვლისა, უნდა გავითვალისწინოთ თვით მათი მორიგების შინაარსი. სოციალისტები მოითხოვენ ერთა საერთო კავშირის დამყარებას ყველა სადაო საკითხის სავალდებულო მედიატორული წესით გადაჭრით. ვინც ამ წესს არ დაემორჩილება და ხმალს იშიშვლებს, - ის ისჯება ყველა მოკავშირეთა შეერთებული ძალღონით. ამ კავშირს მეთაურობს ნაციათა ლიგა.

დაიბადა ჟენევის პროტოკოლი მაკდონალდის და ერიოს მეთაურობით. პროტოკოლს აუხირდენ რეაქციონერები და გააკეთეს მოსკოვის გასახარელი: ის დაიმარხა და მის ალაგას წამოაყენეს კერძო პირობა („პაკტი“) გერმანია-ანტანტას შორის. რაკი პირველი არ გავიდა, მეორე მაინც მისაღებია, ვინაიდან ის ამავე პოლიტიკური ხაზიდანაა აღებული. მას ემხრობა საერთაშორისო დემოკრატია. მხოლოდ საკითხია ის, თუ რა სახის იქნება პაკტი: პირობის მონაწილენი თანხმდებიან ყველა სადაო საკითხი გადასჭრან მოლაპარაკებით ან მედიატორული წესით ნაციათა ლიგის საშუალებით, თუ ქმნიან კავშირს, რომლის წევრები ერთი-მეორეს წაესევიან, როგორც კი რომელიმე მათგანი პირობას დაარღვევს? ნაციათა ლიგის ძირითადი სტატუსია მედიატორული წესი და ყველა სახელმწიფო ამ პრინციპის მომხრე ვალდებულია გახდეს ლიგის წევრათ. „პაკტის“ ასრულება მოითხოვს გერმანიის ლიგაში შესვლას და მისი წესების მიღებას. კავშირების და კონტრკავშირების პოლიტიკა დაამარცხა ომმა. სწორეთ ასეთ სამხედრო ბანაკებათ დანაწილებამ გამოიწვია უმაგალითო სისხლის ღვრა. სოციალიზმის ძველი პრინციპი - არბიტრაჟი - დღეს ერთადერთი საერთაშორისო პოლიტიკაა შესაძლებელი და მჭრელი. კაცობრიობა იძულებული შეიქნა მიეღო ეს პრინციპი და მის საფუძველზე აეგო ნაციათა ლიგა.

მოსკოვი ებრძვის როგორც ამ პრინციპს, ისე ამ ლიგას. ის ჩარჩა ძველი, დამარცხებული პოლიტიკის ჩარჩოში, ცარიზმის ბარბაროსულ საერთაშორისო უფლებით გაჟღენთილი. ის განაგრძობს საიდუმლო დიპლომატიას, ბნელეთში ხელის ფათურს, ერების დამორჩილებას და ძალათ გასაბჭოებას, კავშირების და კონტრ-კავშირების ძიებას. ერთი სიტყვით, დესპოტიზმზე დამყარებულ საგარეო საქმიანობას. მთელ ამ მუშაობას ლახვარს სცემს ერთა ლიგის გამარჯვება, მისი რეალურ ძალათ გადაქცევა. გერმანიის მის წევრათ შესვლა და პროტოკოლის თუ არა, ამ ხანათ პაკტის მაინც განხორციელება მოსკოვს უკარგავს ყოველგვარ გავლენას ევროპის საქმეებზე. ეს არის დასავლეთის საერთაშორისო მდგომარეობის სრული სტაბილიზაცია და მოსკოვის იზოლიაცია. დასავლეთი ეპირდაპირება ბოლშევიკურ რუსეთს. მოსკოვი ამაში ხედავს ინგლისის ინტრიგებს, შემთხვევით მოვლენას გერმანიის რუსეთისაგან ჩამოსაშორებლათ. ნამდვილათ კი აქ არაფერია შემთხვევითი, არც ინტრიგანური: ეს აუცილებელი, ისტორიული გზაა კაცობრიობის განახლების და განვითარებისაკენ. ბოლშევიზმი მას ეპირდაპირება და მით ბუნებრივათ ამ შარაგზის გარეთ რჩება. ის ცდილობს თავის დაღუპვაში ამხანაგები იშოვოს, ცოცხალი სამარეში ჩაიჭიროს და ასე სული კბილით დაიჭიროს. მთელი ბოლშევიკური პრესა „იზვესტიას“ მეთაურობით გერმანიას ემუქრება. თუ გამეცი და ლიგაში შედი, შენს მტრებს - საფრანგეთს და პოლონეთს - მოვურიგდებიო. „გერმანიის მთავრობამ უნდა იცოდეს, - სწერს „იზვესტია“, - თუ ის ამ გზას დაადგება, საბჭოთა კავშირი მიიღებს ზომებს თავის ინტერესების დასაცავათ და იმოქმედებს იმ გზით, რომელიც არ მიდის გერმანიასთან პოლიტიკური და ეკონომიური დამოკიდებულების განვითარებისაკენ“. ამავე დროს ეს გაზეთი ეარშიყება საფრანგეთს და თანაც ჭკუას ასწავლის - გერმანიასთან მორიგება მეორე სედანს გიქადისო.

ერთი სიტყვით, მოსკოვი აშკარა პოლიტიკურ შანტაჟს ეწევა, ორივე მხარეს თვალებს უპაჭუნებს, ორივეს თავის თავს შეაძლევს. მაგრამ ისინი მისგან გარბიან, როგორც ჟამისაგან და მას გატიტვლებულს ქვეყნის შარაზე ტოვებენ. ერთათ ერთი მისი თაყვანისმცემელია გერმანიის მილიტარისტები და ნაციონალისტები.

ესენი ბოლშევიკებთან ერთად ილაშქრებენ „პაკტის“ წინააღმდეგ და იცავენ ღვრიე წყალს, სადაც ნაყოფიერათ თევზაობენ. მაგრამ გერმანიის მთავრობამ, სოციალ-დემოკრატიის და რადიკალური ბურჟუაზიის ზეგავლენით, უკვე გადასწყვიტა საფრანგეთის წინადადება მიიღოს და მის საფუძველზე მოლაპარაკება აწარმოოს. ის უკვე ზურგს აქცევს რუსეთს და პირს იბრუნებს დასავლეთისაკენ. წყდება ევროპის უდიდესი პოლიტიკური საკითხი:

მტკიცდება დასავლეთის მორალური ერთობა, ირიყება ამ ერთობის აღმოსავლეთის მტერი.

პირველათ ახლა დაისვა მიმდინარე პოლიტიკის დღის წესრიგში ნათლათ და საჯაროთ ბოლშევიკური რუსეთის წინააღმდეგ ევროპის ბლოკის შექმნის საკითხი. საფრანგეთის საგარეო სამინისტროს გამომხატველო ორგანო „ტანი“, რომელიც ეს ერთი ხანია ბოლშევიკებს ეარშიყება, იძულებული გახდა ალაპარაკებულიყო ამ ბლოკის აუცილებლობაზე. ის სწერს: „დაირეკა ჟამი გერმანიისათვის ამოირჩიოს ან გერმანო-რუსული ბლოკი, სადაც ის დაიჭერს მეტათ საშიშარ მდგომარეობას, ან ევროპის ბლოკი, საითკენაც მას მიაქანებს მისი ინტერესები და მისი ტრადიციული ლტოლვილება... მან (გერმანიის საგარეო მინისტრმა) კარგათ იცის, უეჭველია, რომ მჭიდრო კავშირი საბჭოთა რუსეთთან დაუპირისპირებს გერმანიას ინგლისს, ყველა თავისი მძიმე შედეგებით, რასაც ეს მოუტანს მის პოზიციას კონტინენტის ცენტრში. საკმარისია გაიგონოთ ჩიჩერინის განცხადება იმაზე, რომ ლონდონის მიერ კავშირის გაწყვეტა საბჭოებთან ნიშნავს ომს, რომ ვთქვათ: ამჟამათ ბრძოლაა მოსკოვს და ლონდონს შორის“ („ტან“, 4 ივლისი).

ამაზე უფრო ნათლათ თქმა აღარ შეიძლება. რუსეთი თუ ევროპა - აი, ორი მოპირდაპირე ბანაკი და მათ შორის ახდენს არჩევანს გერმანია. ყველა სხვა სახელმწიფოებს არჩევანი კაი ხანია მოხდენილი აქვთ ევროპის სასარგებლოთ. მხოლოთ გერმანია ყოყმანობდა, ვინაიდან ის მოსკოვისაგან რეალურ სარგებლობას გამოელოდა. მაგრამ ეს იმედი არ გაუმართლდა, არც მილიტარულათ, არც ეკონომიურათ. რუსეთის დამარცხებამ პოლონეთის მიერ და წითელი არმიის დაუძლურებამ საბოლოოთ გააქრო გერმანელთა ოცნება პოლონეთის კორიდორის რუსის ხიშტით დაპყრობაზე, ხოლო რუსეთის ქრონიკულ ეკონომიურ კრიზისმა მეურნეობაში და მრეწველობის დაცემამ მოუსპო იმედი რუსეთისაგან რაიმეს „გამორჩენისა“. აი ამ ორგვარ იმედის გაცრუება გერმანიას დღეს ძალას ატანს ისევ დასავლეთში ეძიოს მეგობარი და მომხმარე. ასეთია მისთვის პირველ ყოვლისა ინგლისი, რომელსაც მხარში უდგია საფრანგეთი და მისი მეგობარ-მოკავშირენი.

გერმანიის ლიგაში შესვლას რით უპასუხებენ ბოლშევიკები? ორში ერთი: ან თვითონაც უნდა შევიდენ, ან ევროპის მთლიან ფრონტს შეებრძოლონ. პირველ შემთხვევაში ისინი იძულებული იქნებიან მიიღონ ლიგის სტატუსი, ე.ი. დემოკრატია საგარეო პოლიტიკის ქვაკუთხედათ აღიარონ და თავის მოქმედების ანგარიში ქვეყანას აძლიონ. საქართველოს საკითხი თავიდანვე წინ დახვდება და არბიტრაჟი მისთვის სავალდებულო გახდება. ეს იქნებოდა ბოლშევიზმის ლიკვიდაცია არა მარტო საგარეო, არამედ საშინაო პოლიტიკაშიაც. ამ გზას უეჭველია ის არ დაადგება და ისევ სასიკვდილოთ გამზადებულსავით შეეცდება გაერთიანებულ ევროპას შორიდან უყეფოს და თავისი სამარე თვითონვე მოამზადოს.

ევროპა მთლიანდება, რუსეთი მარტოვდება. მიმდინარე პოლიტიკის ძარღვი აი, აქ სცემს. ძველი დახლართული კვანძი იხსნება დასავლეთში და ახალი კვანძი იხლართება საბჭოების საბრძანებელში. მას ირგვლივ რკინის სალტე ერტყმება და ის მავთულ-ხლართში ებმება. რაც მოგივა დავითაო, ყველა შენი თავითაო...

ნ. ჟ.

ბრძოლა. - 1925. - №2.

სოციალისტური ინტერნაციონალი ჰამბურგში გამრთელდა ორგანიზაციულათ და იდეიურათ, მარსელში - პოლიტიკურათ და ტაქტიკურათ.

ჰამბურგში მან აღმართა დროშა სოციალიზმისა და ზედ მოქარგა მისი ძირითადი დებულებანი.

მარსელში ეს დებულებანი მან ჩამოასხა მიმდინარე პოლიტიკათ და გახადა სოციალისტური საქმიანობის კალაპოტათ.

რა საკითხებმა მიიპყრო ინტერნაციონალის ყურადღება მარსელში?

ეს ის საკითხებია, რომელიც დღეს იპყრობს ქვეყნის ყურადღებას - საკითხი ომის და ზავის, დაცემის და აღორძინების, თავისუფლების და მონობის, კულტურის თუ ველურობის.

ამ ჟამათ დასავლეთში წარმოებს დიდი ისტორიული დავა სოციალიზმს და კაპიტალიზმს შორის. თუ წინეთ, ომის წინ, ინტერნაციონალი წარმოადგენდა მომავალი წყობილების მოციქულთა კრებულს, რომელიც ქვეყნათ ახალ სახარებას ღაღადებდა, ახლა ის უკვე შეიჭრა ცხოვრების შუაგულში და თავის მჭრელ სიტყვას საქმეთ აქცევს. აქ მას ეჯახება ბურჟუაზიის ტრადიციული პოლიტიკა და გაჩაღდა ბრძოლა ამ ორ ბანაკს შორის.

მსოფლიო ომმა, ქვეყნის ასე გაჩანაგებამ და დარბევამ სამუდამოთ დაუკარგა პრესტიჟი ამ უბედურობის მეთაურს - ბურჟუაზიას და განადიდა სოციალიზმი. საზოგადოებას სიტყვა-სიტყვით აუსრულდა სოციალისტების გაფრთხილება, ჟორესის, ბებელის, გედის და მრავალ სხვა ლიდერთა ნათქვამი. იმპერიალისტური პოლიტიკა საქვეყნოდ გაკოტრდა, სოციალისტური პოლიტიკა აუცილებელი შეიქნა.

მარსელის კონგრესი აღარ იყო ყრილობა მქადაგებელთა, იქ არ ისმოდა ხმა მღაღადებლისა უდაბნოსა შინა; პირიქით, ეს გახლდათ კრება სახელმწიფო მოღვაწეთა, პრაქტიკული პოლიტიკის გამტარებელთა. მისი ერთი სხდომის თავმჯდომარეობა ბელგიის და შვეციის სოციალისტი მინისტრების მიერ უტყუარი ნიშანია სიტყვის საქმეთ გადაქცევის, რეზოლიუციის სახელმწიფო აქტში განხორციელების.

ამიტომ სრულიად გასაგებია ის ინტერესი კონგრესისადმი, რომელიც ქვეყანამ გამოიჩინა. აქ წყდება მისი ხვალინდელი ბედი, აქ იყრება მისი ხვალინდელი შენობის საძირკველი. როგორი უნდა იყოს ეს საძირკველი? რაზე დაეყრდნოს საზოგადოება? რა გზით შეიძლება მისი აღორძინება და განვითარება?

ევროპაში ორნაირი პოლიტიკური საზოგადოებაა - დასავლეთის და აღმოსავლეთის, რომელნიც იმყოფებიან ორ სხვადასხვა მდგომარეობაში. პირველს ემუქრება კაპიტალისტური იმპერიალიზმი, მეორეს კი კომუნისტური იმპერიალიზმი. ამიტომ მარსელში ეს ორი საკითხი ცალ-ცალკე იქნა დასმული და მათ ირგვლივ დატრიალდა მთელი მუშაობა.

საზოგადოება უნდა აეგოს მშვიდობიანობაზე, ზავზე. ეს ძირითადი დებულებაა სოციალიზმის.

საზოგადოება უნდა აეგოს ომზე, დაპყრობაზე - ეს ასეთივე ძირითადი დებულებაა ბოლშევიზმის. ამ ორ მოპირდაპირე ბანაკს შორის დგას ბურჟუაზია, რომლის ერთი შტო - მილიტარისტული და ფაშისტური - ებჯინება ბოლშევიზმს, ხოლო მეორე - პროგრესიული და პაციფიური - სოციალიზმს. პირველმა ლამის ისტორია უკან შეატრიალოს, მიღწეული საფეხური დემოკრატიის და თავისუფლების მოსპოს და მის ალაგას ძალმომრეობა გაამეფოს. ომი გარეთ, რეაქცია შიგნით - აი, რას უმზადებს ის კაცობრიობას. მეორე მიმდინარეობა ამას სავსებით ეწინააღმდეგება, დემოკრატია და პაციფიზმი მისი ერთათ-ერთი ფარხმალია. აქ ერთდება პროლეტარიატი და მოწინავე ბურჟუაზია, ერთდება, მარა არ ითქვიფება. მარსელის კონგრესმა მათ შორის გაავლო ზღვარი, განასხვავა სოციალისტური პაციფიზმი ბურჟუაზიულისაგან. უკანასკნელი ომს აღიარებს უცაბედ, შემთხვევით მოვლენათ, გლახა დიპლომატების და მინისტრების შეცდომათ. შესცვალეთ უვარგისი მმართველი ვარგისიანით და ქვეყნათ მშვიდობიანობა დამყარდებაო. სოციალიზმი კი, პირიქით, აღიარებს ომს აუცილებელ მოვლენათ კლასიურ საზოგადოებაში. ომი კლასთა შორის ბადებს ომს ერთა შორის. მოსპეთ კლასთა ბატონობა, გააუქმეთ მისი უკანასკნელი ფორმა - კაპიტალიზმი, დაამყარეთ სოციალიზმი და ომი შიგნით და გარეთ მოისპობა, ნამდვილი დემოკრატია ერში და ერთა შორის გაბატონდება...

აი ამ ძირითადი პრინციპიალური განსხვავებით იწყება მარსელის რეზოლიუცია - „მშვიდობიანობის პოლიტიკა“. ის ამბობს:

„ეკონომიური კონკურენციის რეჟიმი ერთმანეთს აჯახებს ყველა ნაციონალურ კაპიტალიზმს, რომ მოიპოვონ დასამუშავებელი მასალა და ბაზარი, გაყვლიფონ მუშათა მასა, დააგროვონ დიდი კაპიტალი და ხელთ იგდონ ფინანსიური ბატონობა. ასეთი რეჟიმი რჩება ძირითად მიზეზათ ომის საშიშროების...“

სოციალისტური რევოლიუცია ბოლოს უღებს ომს, კომუნისტური რევოლიუცია კი, პირიქით, ხდება წყაროთ ახალი ომიანობის. ბოლშევიკებმა დაამყარეს რა „კომუნიზმი“, გადაიქცენ მილიტარიზმის და მსოფლიო სისხლის ღვრის მოციქულებათ. საკმარისი იყო მარტო ეს ერთი თანდაყოლილი ჩირქი მთელი მათი აზროვნების და წყობილების ამოსაგდებათ. პროლეტარიატი და მისი მიმყოლი მეზობელი კლასები თავს იყრიან სოციალიზმის დროშის ქვეშ, ვინაიდან აქ ხედავენ ისინი პირველ ყოვლისა მშვიდობიანობის ნამდვილ დამცველთ. მარა საბოლაო მიზნის მიღწევამდე არა ერთი და ორი ომი შეიძლება ატყდეს. სანამ პეტრე მოვა, პავლეს ტყავი გააძვრეს. ამიტომ პროლეტარიატი იბრძვის არსებულ პოლიტიკურ საზღვრებში ომის თავიდან ასაცილებლათ და ხალხთა ურთიერთობის მოსაწესრიგებლათ. აქაც ის დიდათ განსხვავდება ბურჟუაზიულ პაციფისტებისაგან. ესენი ფიქრობენ არსებული საერთაშორისო ურთიერთობის დაცვით, დადებული ტრაქტატების შესრულებით მშვიდობის გამეფებას. მათთვის ვერსალის ზავი, მაგ., ხელშეუხებელი მცნებაა, მისი შეცვლა ან შესწორება მომაკვდინებელი ცოდვაა. სოციალისტური ინტერნაციონალი კი ფიქრობს ზავის დამაგრებას არსებულ ხელშეკრულობათა გადაშინჯვით, უსამართლო საზღვრების გასწორებით, დამონებული ერების განთავისუფლებით, ომიანობის უახლოესი მიზეზების მოსპობით. ერთა ლიგა უნდა გახდეს იარაღათ ასეთი გადასხვაფერების. ამ პოლიტიკურ აღმშენებლობას უნდა მიეცეს შესაფერი ეკონომიური საფუძველი. ლიგამ უნდა თვალყური ადევნოს საწარმოო კონფლიქტებს, ამ მიზნით შექმნას განსაკუთრებითი ეკონომიური საბჭო, ჩაერიოს და მოაწესრიგოს საერთაშორისო შეჯახება დასამუშავებელი მასალის განაწილების ნიადაგზე. ყოველნაირი კონფლიქტი ხალხთა შორის უნდა გადაწყდეს სავალდებულო არბიტრაჟით. არბიტრაჟის უარისმყოფელი ჩაითვლება გამცემათ და ყველა სახელმწიფოთა რისხვა მის წინააღმდეგ მიიმართება.

როგორც ხედავთ, მარსელის გეგმა შეიცავს სრულ განახლებას არსებულ საერთაშორისო პოლიტიკური და მატერიალური ურთიერთობის. ის მას ათავსებს ერთ გარკვეულ კალაპოტში, ამარტივებს და დარაჯათ უყენებს მოწინავე კაცობრიობას. ამ პირობაში ომის გამომწყები, სხვისი დამპყრობი დაუყოვნებლივ მიიღებს შესაფერ სასჯელს. ყველა ნაბიჯი ამ მხრით გადადგმული არის. ეს ნაწილობრივი შეთანხმება (პაკტი) ერთა შორის თუ საერთო სავალდებულო შეთანხმება (პროტოკოლი) მისაღები და აღსასრულებელია.

„აი ამ შეხედულებას მუშათა სოციალისტური ინტერნაციონალის კონგრესი უპირდაპირებს, - ამბობს რეზოლიუცია, - შეხედულებას ბოლშევიზმისას, რომელიც სოციალიზმის აღმაშენებელი ნების ყოფის ალაგას აყენებს ბრმა დანგრევის ოცნებას და მით აგვიანებს იმ ჟამს, როცა პროლეტარიატი, ბატონი თავის ბედისა, შესძლებს განახორციელოს თავისი სრული განთავისუფლება კეთილ დღეობაში“ და სხვ.

ასეთია კონგრესის განაჩენი დასავლეთ ევროპის მწვავე საკითხებზე.

აღმოსავლეთ ევროპის მდგომარეობა, როგორც ვთქვით, რამოდენიმეთ განსხვავებულია. ნაციონალური სახელმწიფოები დასავლეთში დიდი ხანია არსებობენ და მათ არსებობას არავინ ემუქრება. აქ დგას არა ერის სუვერენიტეტის საკითხი, არამედ საკითხი ეკონომიური კონფლიქტებისა, სტრატეგიული და ისტორიული შუღლისა, კოლონიების მოვლა-პატრონობისა - ერთი სიტყვით, წინააღმდეგობანი კაპიტალისტური იმპერიალიზმისა. იქ, აღმოსავლეთში, ნაციონალური სახელმწიფონი ახლათ დაარსებულია, ზოგმა განთავისუფლებულმა ნაციამ კვლავ დაკარგა დამოუკიდებლობა. ყველა ამათ ემუქრება ახლათ აღორძინებული ბოლშევიკური იმპერიალიზმი, ემუქრება არა მარტო მათ ეკონომიკას, მათ ამა თუ იმ კერძო მხარეებს, არამედ მთელ მათ არსებობას, მათ სუვერენობას, მათ დამოუკიდებლობას. მათ ესაზღვრება ეს უშველებელი მოლოხი და უპირებს გადაყლაპვას.

და აი ამ საკითხში ინტერნაციონალმა ვერ გამოიჩინა საკმაო ერთსულოვნება. კიდევ მეტი, აქ ინტერნაციონალი გაიყო ორათ: ერთი მხრით დადგა ყველა ახალ დაარსებული სახელმწიფონი საფრანგეთ-ბელგიის მეთაურობით, მეორე მხრით - ინგლის-გერმანიის მიმყოლნი. ეს იშვიათი ამბავი სოციალისტური ინტერნაციონალისა აიხსნება თვით საკითხის სიახლით და გაურკვევლობით. ახალმოდის ბოლშევიკური იმპერიალიზმი აღორძინდა ეს რამდენიმე წელია, ის ნათელი გახადა საქართველოს დაპყრობამ. მას ჯერ ვერ შეეჩვია, ვერ გაეცნო დიდი სახელმწიფოების სოც. პარტიები, რომლის მუშაობა თავის შინაური იმპერიალიზმით ისაზღვრება ეს რამდენიმე ათეული წელია. მათ აწუხებს საკუთარი იარა და შორეულს ჯეროვანათ ვერ აფასებენ. მართალია, არც ერთი ეს პარტია დღეს ბოლშევიზმს აღარ რაცხს რევოლიუციურ ან სოციალისტურ ელემენტათ, არც ერთი ის მას მხარს არ უჭერს პოლიტიკურ ბროლაში. პირიქით, მთელი პრაქტიკა ინტერნაციონალისა მოწმობს იმას, რომ ბოლშევიზმის ინააღმდეგ ის ილაშქრებს ხშირათ პროგრესიული ბურჟუაზიის გვერდით, ხოლო მის მომხრეთ არასოდეს არ გამოდის. ერთათ-ერთ გამონაკლისს შეადგენს ავსტრიის სოც.-დემ. პარტია, რომლის ლიდერს ბაუერს კიდევ სწამს ბოლშევიკების სოციალისტობა. ის ჩამოთვლის ყველა უარყოფით მხარეებს კომუნიზმისას, მასში ქვას ქვაზე არ ტოვებს, მარა დასკვნას მოულოდნელს აკეთებს: „ყოველ შემთხვევაში ის მაინც სოციალიზმია. ამ საერთო სოციალიზმიდან, მიუხედავათ ყველა წინააღმდეგობისა ჩვენს შორის, გამომდინარეობს შედარებითი ერთობა ინტერესებისა, რაც არ უნდა იყოს დავიწყებული“.¹

და მართლაც, კონგრესის კომისიაში, სადაც ეს საკითხი ირჩეოდა, ერთათ-ერთი ბაუერი გამოდიოდა პრინციპიალური მოსაზრებისაგან ბოლშევიზმის სასარგებლოთ, რასაც დაუპირდაპირდა ასეთივე პრინციპიალური მოსაზრება ბოლშევიზმის საწინააღმდეგოთ. აი ამ ორი მიმდინარეობის შეჯახებამ მოგვცა კომპრომისული რეზოლიუცია, რომლის შესახებ ბაუერი ამბობდა, - ამას მე ვერ დავიცავ, ეს ჩემი აღარ არისო; თუმცა ნიჭიერათ დაიცვა კონგრესის სხდომაზე.

რასაკვირველია, ბაუერის მთელი ზემოთ მოყვანილი მოსაზრება ბოლშევიზმზე ძირბუდიანათ ეწინააღმდეგება ინტერნაციონალის შეხედულებას. ბოლშევიკების სოციალისტობა მას არ სწამს და აქედან გამოდის მისი ტაქტიკა - ბრძოლა მასთან თუნდაც მარცხენა ბურჟუაზიის დახმარებით. თვით ავსტრიაშიაც ეგევე ტაქტიკაა გამეფებული და მაშასადამე ბაუერის შეხედულება უნიადაგო დოქტრინერობაა. და თუ მას რამდენიმეთ გასავალი მიეცა მარსელში, - ამის ბრალია დიდი პარტიების დატვირთვა შინაური მუშაობით და ნაკლები ყურადღების მიქცევა შორეული კუთხეებისაკენ.

რას ამბობს რეზოლიუცია?

რეზოლიუცია ეკლეკტიურია, სხვადასხვა დებულებათა კრებულია; მას აკლია სწორი პრინციპიალური დაფასება ბოლშევიკური იმპერიალიზმისა. ის აღიარებს ბოლშევიკურ მოძღვრებას მიზეზათ ომის გამოწვევისა, მარა ამ საფრთხეს ის არ უთანასწორებს კაპიტალისტური იმპერიალიზმის ომის საფრთხეს. ბრძოლა ორივესთან ერთნაირი უნდა იყოს; რეზოლიუცია კი არ უსვამს ამ თანასწორობას ხაზს.

ამით აიხსნება რეზოლიუციის ერთი ორჭოფული დებულება - სოციალისტური პარტიები უნდა ებრძოლონ აგრესიულ პოლიტიკას საბჭოთა რუსეთის წინააღმდეგო. აგრესიული პოლიტიკა, როგორც ომის დასაბამი, რასაკვირველია დასაგმობია ყოველ შემთხვევაში, მარა როცა ამ მხრით მარტო საბჭოებია გამორჩეული, შეიძლება იფიქრონ, - ინტერნაციონალის ვალია ომის კონფლიქტში საბჭოების მხარი დაიჭიროსო. შეიძლება ასეთი იყო სურვილი ბაუერის და მისი მიმდევრების, მარა მთელ რეზოლიუციიდან ეს აღარ გამომდინარეობს. რაკი ბოლშევიკური ხელისუფლება აღიარებულია ომის ერთ ფერმენტათ და ანექსიონისტათ, აშკარაა, ომი რუსეთსა და სხვა დიდ სახელმწიფოს შორის ნიშნავს შეტაკებას ორი იმპერიალიზმის ინტერესებისა. აქ კი სოც. პარტიის პოზიცია ერთათ-ერთია - ორივეს დამარცხება დემოკრატიის და სოციალიზმის მიერ. დემოკრატიული და ნაციონალური რევოლიუცია რუსეთში, - აი ერთათ-ერთი პასუხი საბჭოთა საომარ ავანტიურაზე. ინტერნაციონალი სხვა პოზიციას ვეღარ დაადგება მარსელის რეზოლიუციის შემდეგ. გაქრა ის დრო, როცა მოსკოვ-პოლონეთის ომში დასავლეთის სოც. პარტიები პირველს ამაგრებდენ. მაშინ კიდევ სწამდათ ბოლშევიკების სოციალისტობა. შემდეგ ყველა პარტიამ ცალ-ცალკე და ახლა ერთად მარსელში სამუდამოთ წესი აუგეს ამ ილუზიას და ბოლშევიზმს ნიღაბი ახადეს.

ჰამბურგთან შედარებით მარსელმა ამ დარგშიაც დიდი ნაბიჯი გადადგა წინ. იქ საბჭოთა შინაურ საქმეში პირდაპირ ჩარევაზე უარი თქვეს და მხოლოდ რუსეთის სოციალისტურ პარტიებს დაუჭირეს მხარი მათ მოთხოვნილებაში (აქაც ინგლისელებმა თავი შეიკავეს). აქ კი იმავე ინგლისელების წინადადებით კონგრესი პირდაპირ ითხოვს რუსის ხალხისაგან, ბოლო მოუღოს საბჭოთა ტირანიას და დაამყაროს დემოკრატიული წყობილება; კიდევ მეტი, ინტერნაციონალი მოუწოდებს საბჭოთა ქვეშევრდომთ შეებრძოლონ თავის მთავრობის აგრესიულ და ანექსიონისტურ პოლიტიკას. დემოკრატიული ჩარევა რუსეთის საქმეებში ფაქტია. ცხადია, ინტერნაციონალის აზრით, ბოლშევიკური ხელისუფლება არის აგრესიული, ანექსიონისტური და ტერორისტული. არც ერთ კაპიტალისტურ მართველობას ასეთი სასტიკი განაჩენი მისგან არ მიუღია. მაგალითებიც იქავეა დასახელებული - სომხეთი, საქართველო, უკრაინა და სხვა რევოლიუციით განთავისუფლებული ერების ხელახალი დაპყრობა. ინტერნაციონალი ითხოვს მათ აღდგენას. დასავლეთში ყველა ერს აქვს დამოუკიდებლობა და კითხვაა მხოლოდ მათი უმცირესობის უფლებათა დაცვაზე. რუსეთში კი მთელი ერებია პატივაყრილი და დამონებული. ამ მხრითაც ბოლშევიკური რეჟიმი სამარცხვინო ბოძზე არის გაკრული.

ამ ნაირათ, მარსელში კომუნისტური წყობილება პირველათ ტარდება ინტერნაციონალის სასტიკ კრიტიკაში და ღებულობს დამსახურებულ მსჯავრს. ბრძოლა ამ წყობილებასთან სასტიკი და დაუნდობელი - აი ერთათ-ერთი დასკვნა ამ მსჯავრისაგან. და თუ მაინც წარმოდგენილ პარტიათა და ერთა დიდ უმრავლესობამ რეზოლიუციას ხმა მისცა მოტივების განცხადებით, ეს მხოლოდ იმიტომ, რომ ესენი კიდევ უფრო სასტიკ განაჩენს ითხოვდენ და ბოლშევიკური იმპერიალიზმის პრინციპიალურათ დადასტურებას აღიარებდენ.

დანარჩენ საკითხებს ასეთი მწვავე დავა არ გამოუწვევია და რეზოლიუციებიც ერთსულოვნათ იქნა მიღებული.

სოციალისტური ინტერნაციონალი საბოლოოთ გამთელებულია, მჭიდროთ შეკავშირებულია ერთი აზრით, ერთი გრძნობით გამსჭვალულია. ის დღეს უდიდეს როლს თამაშობს საერთაშორისო პოლიტიკაში, მას უსმენენ მტრები, მასზე იმედს ამყარებენ მოყვარენი, მის ირგვლივ თავს იყრიან სასიცოცხლო ძალები. ეს ფონი ყველაზე უფრო საიმედოა და მისი დახმარებით გავალთ ჩვენც.

ნ. ჟ.

ბრძოლა. /ჟურნალი/. - 1925. - ოქტომბერი. - №4. - გვ. 1.

_______________

1. იხ. მისი წერილი „კამფში“, აგვისტოს ნომერში.

I

საქართველოს სოციალ-დემოკრატიულ პარტიის მესამე არა-ლეგალურმა ყრილობამ ამ ზაფხულს გამოიტანა მთელი რიგი რეზოლიუციებისა საჭირბოროტო საკითხების შესახებ, რომელთა შორის უპირველესი ალაგი უჭირავს ტაქტიკურ რეზოლიუციებს. აქ პარტიამ მოკლეთ, სხარტულათ გამოთქვა მთელი თავისი შეხედულება მიმდინარე მომენტზე და უჩვენა ნათელი, უდაო გზა ქართველ მუშა ხალხს და მასთან ერთათ მთელ ერს. სოც.-დემ. პარტიის პოზიცია, მისი სამუშაო გეზი, მისი იდეალი გარკვეული და განათებულია. საიდან გამოდის ის, რა ასულდგმულებს მას, რაზე ემყარება მისი ტაქტიკა? ტაქტიკა - ეს გზა თუ გზებია, რომლის საშუალებით შესაძლებელია დასახული მიზნის მიღწევა.

პირველ ყოვლისა, თვით ეს მიზანი უნდა იყოს ნათლათ წარმოდგენილი, შესწავლილი, გამორკვეული და მისი განხორციელების შესაძლებლობა ნათელყოფილი. როგორიც მიზანი, ისეთი ტაქტიკა. ისინი ერთიმეორესთან მჭიდროთ დაკავშირებულია, ერთიმეორისაგან გამომდინარეა. მათ შორის კავშირის გარღვევა, ლოღიკურათ და პოლიტიკურათ მათი დაპირდაპირება ან განგანზე განდგომა აშკარა საბუთია ერთ-ერთის ან ორივესი ერთათ არევ-დარევის და მოქმედების გამრუდების. ამ უგზო-უკვლობის თავიდან ასაცილებლათ მიზანი და ტაქტიკა, იდეალი და საშუალება ეკავშირება ერთმანეთს საერთო თეორეტიულ და ფილოსოფიურ პრინციპებით, ისკვნება მათი ერთობა ერთ იდეურ სათავეში, საიდანაც ისინი იბადებიან და რომელშიაც თავს იყრიან. როცა თეორია, პროგრამა და ტაქტიკა ერთ ხაზზე დგება, ერთი მეორეს განუყრელათ ეჯაჭვება და ერთ ისტორიულ აუცილებლობას ეფუძნება, მოქმედებაც მიზანშეწონილია და გამარჯვება უზრუნველყოფილია.

არის მიზანი სადღეისო, სახვალიო, სამერმისო; ასევეა ტაქტიკაც. მხოლოდ ამ სხვადასხვაობაში უნდა იყოს დაცული ერთობა, ნათესაობა და თანხმობა. ეს ერთი ჯაჭვია, რომლის თვითეული რგოლი ნიშნავს განსაკუთრებით მომენტს მოვლენათა სერიისა, რასაც რიგ-რიგობით ახორციელებ. ისინი ერთმანეთს გზას უკაფავენ და ეხმარებიან.

რა არი ჩვენი მიზანი?

სადღეისო - საქართველოს სუვერენიტეტის აღდგენა და დემოკრატიული წყობილების დამყარება.

სახვალიო - კლასთა განსხვავების მოსპობა და სოციალიზმის დამკვიდრება.

საბოლოო მიზანი მთავარი მანათობელი ვარსკვლავია, რომელიც აშუქებს პირველს და მას იჭერს თავის საზღვარში.

სოციალიზმი იძლევა მკვეთრ თეორიას, მტკიცე პოლიტიკურ ხაზს, რომელსაც გაყვები ბოლომდე, გამარჯვებამდე.

იბადება საკითხი: აუცილებელია პირველი ორი ეტაპის გავლა? განა არ შეიძლება სოციალიზმის მიღწევა გარეშე ნაციონალური და დემოკრატიული თავისუფლებისა? ამ ორ საკითხში ერთი აღარ არის სადაო, ცხოვრებამ ის სამუდამოდ გადაჭრა. რუსეთის მაგალითმა აშკარათ გახადა, რომ სოციალიზმის დამკვიდრება უდემოკრატიოთ სრული ოცნებაა, ისტორიული დანაშაულობაა, რაც ძვირათ უჯდება ქვეყანას და კიდევ უფრო ძვირათ დაუჯდება ბოლშევიკურ პარტიას. ახლა თვით კომუნისტებიც კი იძულებული არიან ილაპარაკონ დემოკრატიის საჭიროებაზე, საბჭოთა თავისუფლებაზე. თუმცა ეს სიტყვა სიტყვათ რჩება და სინამდვილეთ ვერასოდეს ვერ გადაიქცევა. მათ ისე შორს შეტოპეს, რომ დემოკრატიისაკენ ხიდის გადება აღარ ძალუძთ, მათ შორის ორმოს ამოვსება ადამიანის შესაძლებლობას აღემატება.

მაგრამ აი გამოიჩევა მეორე ჯურის ხალხი - მოღალულნი, გზადაბნეულნი, მობოლშევიკო თუ ბოლშევიკების ადვოკატები და ერთხმათ ღაღადებენ: დემოკრატია კი, ამაზე არ გედავებით, მარა ეს ნაციონალური თავისუფლება, ერის დამოუკიდებლობა სრულიად არ მიგვაჩნია აუცილებელ საჭიროებათ: რუსეთთან ვიყავით და მასთან უნდა დავრჩეთ.

ამ დებულების ორი დედააზრია: სოციალიზმის ეტაპი არ არის ნაციის თვითგამორკვევა; და რომც იყოს, ჩვენს პირობებში ის მიუღწეველია, ფუჭი ოცნებაა, ე.ი. ის არ ვარგა არც მიზნათ, არც ტაქტიკათ.

მართალია ეს?

რას ქვია სოციალიზმის ეტაპი?

ჩვენ ვამბობთ, - სოციალიზმი აუცილებელი დასკვნაა კაპიტალისტური განვითარების, ის ამის საბოლოო რგოლია. ამ გზაზე მივდივართ ძალაუნებურათ, ჩვენი ნების და სურვილის დამოუკიდებლათ, ობიექტური, გარდაუვალი სოციალური კანონებით.

მარა გზადაგზა არის ეტაპები, საფეხურები, მოვლენები, რომელნიც ასეთსავე აუცილებლობით ჩნდებიან და მათ გზას ვერავინ აუხვევს. ერთი ამ მომენტთაგანია ნაციონალური მომენტი, ადამიანთა ნაციონალურ-პოლიტიკურ ერთეულებათ დანაწილება, ერის სახელმწიფოებრივათ თვითგამორკვევა. ეს არის ისტორიული ფაქტი, დღეს სრულიად უდაოთ აღიარებული და საყოველთაოთ მიღებული. დემოკრატიის გამოღვიძება ყოველგან მოხდა და ხდება აი ამ ნაციონალურ ფარგლებში. ეს ძველი სოციალურ-დემოკრატიული ტეზისი უკვე გადაიქცა ცოცხალ მოვლენათ, საზოგადოების დვრიტეთ, კაცობრიობის საფუძვლათ. ევროპაში არ არის არც ერთი ერი, რომელსაც დღეს არ ქონდეს საკუთარი სახელმწიფო, - ნაციონალურ-ისტორიული პროცესი აქ დასრულდა. საჭიროა მხოლოდ მისი შეკეთ-შემოკეთება, ნაციონალურ უმცირესობათა უმრავლესობისათვის შეერთება. იგივე პროცესი წარმოებს აზიაში. დაწყებული ოსმალეთიდან და აფრიკიდან, დაწყებული ეგვიპტიდან, ეს არის მსოფლიო მოვლენა და ნუ თუ მას რუსეთი აშორდება?

დღეს ერთათ-ერთი მრავალ ერიანი დიდი სახელმწიფო არის რუსეთი. მსოფლიო პროცესი მასაც მოხვდა, მარა სავსებით ვერ ჩაითრია. კიდევ დარჩა მის ფარგალში მრავალი ერი, რომელიც ელის განთავისუფლებას. ეს აუცილებელი ბუნებრივი კანონია და რომც ამ ერებმა უარი თქვან თავისუფლებაზე, ისტორია მათ ამას თავს დაატეხს მთელი თავისი რისხვით. რუსეთის ველიკოროსიათ გადაქცევა ისტორიის განაჩენია.

ნაციის თვითგამორკვევას ვერ აცდება ვერც ერთი ეროვნება. ეს რასაკვირველია არ ნიშნავს ერთა ერთიმეორისათვის დაპირდაპირებას, მუდმივ შუღლს და გადაკიდებას. პირიქით, ამ პროცესის გვერდით ვითარდება მეორე პროცესი - თავისუფალ ერთა დაკავშირება, დაახლოება და ერთი საერთაშორისო ოჯახის შექმნა. ნაციათა ლიგა ამ მიმდინარეობის გამოხატულებაა.

დანაწილება თანხმობაში, თანხმობა დანაწილებაში, - აი, ნაციათა ისტორიული კალაპოტი.

რუსეთის ველიკოროსიათ გადაქცევა არ ნიშნავს არც მის დაცემას, არც გამოშორებულ ერთა მის წინააღმდეგ დარაზმვას. ეს იქნება რუსეთის ერთა გადაჯგუფება ნაციონალური თავისუფლების და ინტერნაცინალური კეთილგანწყობილების ნიადაგზე. მოხდება ეს ნებაყოფლობით თუ ქარიშხალით, ეს არ ვიცით; ვიცით მხოლოდ, რომ ის უეჭველათ მოხდება, მას ვერ შეაჩერებს ვერავინ.

ამნაირათ, ნაციონალური მომენტი ისეთივე ბუნებრივი ეტაპია კაცობრიობის, როგორიცაა დემოკრატიული მომენტი. ეს ორი მსვლელობა ერთათ წარმოებს, ერთი მეორის შინაარსი და ფორმაა. დემოკრატია უეჭველათ ხდება ნაციათ, ნაცია უეჭველათ იქცევა დემოკრატიათ. ან ორივე უნდა უარყოთ და გადაიქცეთ მართლ-მორწმუნე ბოლშევიკათ, ან ორივე უნდა მიიღოთ და მით დარჩეთ ისტორიის საზღვრებში.

მაშასადამე, საქართველოს დამოუკიდებლობის მოთხოვნა არის არა უტოპია, არა გამოგონილი ოცნება, არამედ ის სრული რეალური მოთხოვნაა. ის დევს ისტორიის შარა გზაზე, როგორც აუცილებელი, შემოუვლელი საფეხური. უტოპიაში ვარდებიან მხოლოდ ამ საფეხურის მოწინააღმდეგენი, მისი გვერდის ამვლელნი და `პატარა საქმეების~ მღაღადებელნი. აი ესენი ნებით თუ უნებლიეთ რჩებიან ისტორიის გარეთ და მით ერის ხორცმეტათ ხდებიან.

მეტყვიან: ვთქვათ, ეს ყოველივე ასე არის, მარა ოდესმე რაღაც მოხდება, - იმას დღეს მოქმედების საგნათ ვერ გავიხდითო. ასეთივე მოსაზრების წამოყენება ხომ ყველა ძირითად საკითხში შეიძლება. სოციალიზმი ოდესმე მოხდება, - მაშასადამე, დღეს ამოვაგდოთ ის ბრძოლის ასპარეზიდან? ცარიზმი დაინგრეოდა ოდესმე, - ეს აშკარა იყო. მაშ, არ გვებრძოლა მის დასანგრევათ? ეს იქნებოდა ტიპიური ოპორტიუნიზმი, მედროვეობა, ჩხირკედელაობით დაკმაყოფილება და არა პოლიტიკური და კლასიური ბრძოლა. ასეთი ოპორტიუნისტები ყოველთვის ბლომათ მოიპოვებიან, მოძრაობის გაძლიერებით დაბლა ეშვებიან, მოძრაობის მოდუნებით წელში იმართებიან. ესენი ისტორიის მიერ განწირულნი არიან.

ნაციონალური თავისუფლება, ისე როგორც დემოკრატიული, უეჭველი პირობაა სოციალისტური წყობილების დამკვიდრების, დამორჩილებულ კლასების გამარჯვების. ამ კლასებს სხვა გზით, სხვა ფორმით არ შეუძლიათ არც გამარჯვება, არც აღორძინება. ეს მათი არსებობის ბუნებრივი სტიქიაა. როგორც კი საქართველოს პროლეტარიატი და მოწინავე გლეხობა დაეპატრონა ძალა-უფლებას, ის მაშინვე მოეწყო ნაციონალურ ფარგლებში. ხოლო როცა მას ეს ძალა-უფლება დაეკარგა და კომპარტიის მონობაში ჩავარდა, მაშინვე დაეკარგა ნაციონალური ფარგალიც და მოსკოვის საჯიჯგნათ გადაიქცა.

როგორც ხედავთ, ჩვენი ტაქტიკა აგებულია სრულიად შეუმცდარ ისტორიულ დაფასებაზე, საზოგადო განვითარების სწორ გამოკვლევაზე, კაცობრიობის მიუცილებელ გზა-კვალზე. ასეთია ჩვენი მუშაობის ისტორიული საფუძველი.

როგორია ამ მუშაობის კონკრეტიული საფუძველი?

შეიძლება დღეს არსებულ პოლიტიკურ პირობებში ჩვენი მიზნის მიღწევა?

ამის პასუხს მოგვცემს ამ პირობების ანალიზი, მისი სისწორით წარმოდგენა და გათვალისწინება.

პარტიის კონფერენციაც სწორეთ აქედან იწყებს.

ტაქტიკის უახლოეს საფუძველს, ყოველდღიურ მუშაობის ნიადაგს იძლევა მხოლოდ მიმდინარე ხანის საზოგადოებრივი ურთიერთობა, მისი დამახასიათებელი მხარეები და განწყობილება. და ისმება საკითხი: საბჭოთა წყობილება იძლევა ასეთ ნიადაგს? შესაძლებელია დღევანდელ რეალურ პირობებში საქართველოს სუვერენიტეტის აღდგენა?

საქართველოს განთავისუფლება შესაძლებელია, როგორც შედეგი რუსეთის შინაგანი და საგარეო კონფლიქტებისა, - გადაჭრით ამბობს პარტია. რა არის ამის უეჭველი საბუთი? ასეთი კონფლიქტების წარმოშობა დამოკიდებულია არა ჩვენ ნება-სურვილებზე, არა მის ნატვრაზე ან უარისყოფაზე, არამედ სრულიად ობიექტურ, აუცილებელ პირობებზე. ეს პირობები გამომდინარეობენ საბჭოთა წყობილების შინაგანი ბუნებისაგან, მის საარსებო ნიშნობლივი თვისებებისაგან, რომლის მოშლა იქნებოდა თვით წყობილების დარღვევა.

ერთი მხრით დგას რუსეთი, მომწიფებული ბურჟუაზიულ-ეკონომიურ ფორმების მისაღებათ, ინდივიდუალურ საწარმოო საშუალებათა გასავითარებლათ; ხოლო მეორე მხრით დგას ხელისუფლება, ამ ფორმების, ამ საწარმოო ძალების უარისმყოფელი და „კომუნისტური“ ურთიერთობის ძალათ გამტარებელი. ისტორიამ არ იცის ამაზე უფრო ღრმა წინააღმდეგობა ეკონომიურ შესაძლებლობასა და პოლიტიკურ ზედნაშენს შორის. ნამდვილი კომუნიზმი ანუ სოციალისტური მეურნეობა არის შედეგი საწარმოო ძალთა უმწვერვალესათ განვითარების: პირველი სათავეა მეორის. რუსეთში კი პირიქით, საწარმოო ძალთა განვითარება სურთ გამოიყვანონ „კომუნიზმიდან“, წმინდა პოლიტიკური მომენტიდან. სავსებით ობიექტურ, ისტორიულ მიმდინარეობას წინ ეღობება სუბიექტური, დოქტრინალური მიმდინარეობა და მათ შორის გამართულია სამკვდრო-სასიცოცხლო ბრძოლა.

მარა ვინაიდან ეს უკანასკნელი აღჭურვილია სახელმწიფო ძალაუფლებით, ამიტომ ბრძოლა ღებულობს ფორმას ხანგრძლივი შინაგანი კონფლიქტებისას. ამ ბრძოლაში ერთი - ეკონომიური ტენდენცია - მუდამ შემტევია, ხოლო მეორე - პოლიტიკური ძალა-უფლება - მუდამ მომგერიებელია. აქედან მომდინარეობს ბოლშევიკების იძულებითი შეუჩერებელი უკან დახევა მთელ ფრონტზე.

კომპარტიის ყველა ძირითადი ლოზუნგები, რომლითაც ის რევოლიუციაში შევიდა, დღეს დატოვებულია. დიდი ზეიმით გამოცხადებული კომუნისტური რევოლიუცია დღეს დრომოჭმულ „სამხედრო კომუნიზმათ“ არის აღიარებული და საყოველთაოთ დაგმობილი.

ჯვაროსანთა ომი, ბურჟუაზიის და „კულაკების“ წინააღმდეგ გამართული, დასრულდა ახალი ბურჟუაზიის შექმნით და კულაკებისათვის სასარგებლო კანონმდებლობის შემოღებით. კომუნიზმის ლიკვიდაცია ხდება თვით კომუნისტების მეთაურობით. ოქტომბრის რევოლიუცია მთელი თავისი სოციალური იდეოლოგიით გაკოტრებულია. ის უკვე დამარხულია და მის ალაგას წამოყენებულია მისი მოპირდაპირე ეკონომიური ლოზუნგები და იდეოლოგია.

აი ასეთი ოპორტიუნიზმი რევოლიუციური პარტიისა არ მომხდარა. ყოველგან ერთი პარტიის იდეოლოგია მარცხდებოდა მოწინააღმდეგე პარტიათა მიერ. კონსტიტუციონალისტები შესცვალა ჟირონდისტებმა, ჟირონდისტები - იაკობინელებმა, იაკობინელნი - დირექტორიამ, უკანასკნელი - ბონაპარტმა და სხ. და სხ. აქ, კურთხეულ რუსეთში კი ყველა ამ ევოლიუციას აკეთებს ერთი და იგივე პარტია! აქ წარმოებს ბრძოლა თავის თავთან, თავის რწმენასთან, თავის მიზანთან და პროგრამასთან. ეს საარაკო მოვლენა აიხსნება მხოლოდ ერთი გარემოებით: საწარმოო ძალთა განვითარების აუცილებლობა ძალზე არყევს ბოლშევიკურ შენობას, აფორიაქებს მის საძირკველს და აიძულებს ამ შენობის პატრონებს სძებნონ ახალ-ახალი ბინა, გადავიდენ ერთი სართულიდან მეორეში, მეორიდან მესამეში და ასე ბოლომდე, სანამ სახურავზე არ მოექცევიან და ქარიშხალის მსხვერპლი არ გახდებიან.

პოლიტიკური სტრუქტურა შემოქალტულია მებრძოლი ეკონომიური სტრუქტურით და მას სისტემატიურათ არღვევს. მთელი ეს ახალ-ახალი ლოზუნგები - პირი სოფლისაკენ, მომხრობა უპარტიოთა, არჩევნები თავისუფალი, სოციალიზმი ნაციონალურ მასშტაბში, სახელმწიფი კაპიტალიზმი და სხ. - დაჩიხული ხელისუფლების შეწუხებული წივილია, ფრთა დაჭრილი ფრინველის ფართხალია. ის არის ტყვე ინდივიდუალური ეკონომიკის, საიდანაც მისთვის გამოსავალი დახშულია.

ამნაირათ, ინდივიდუალური ეკონომიური ფორმა, აი საბჭოთა წყობილების მტერი, მისი დამმხობი და დამარღვეველი.

ეს კარგათ იციან ბოლშევიკებმა და ცდილობენ თავის ბაზათ გახადონ სახელმწიფო ეკონომიკა, ინდივიდუალურ წარმოებას დაუპირდაპირონ მთავრობის წარმოება, მოწინააღმდეგე გლეხობას - მომხრე პროლეტარიატი. ლენინის ლოზუნგი - სახელმწიფო კაპიტალიზმი - ახლა შესცვალეს სახელმწიფო სოციალიზმით, ხოლო ამ სოციალიზმს ისინი ხედავენ მთავრობის ხელში თავმოყრილ ფაბრიკა-ზაოდებში.

ველური ბოლშევიკები სტალინის მეთაურობით გატაცებულია ამ ჟამათ ამ „ნაციონალური სოციალიზმით“, ამტკიცებენ აუარებელ ციფრებით სხვილ მრეწველობის ზრდას უბურჟუაზიოთ, წმინდა „სოციალისტური აღმშენებლობით“. ერთი სიტყვით, რუსეთი „არცხვენს“ „დამპალ“ ევროპას და მთელ მის პოლიტიკურ ეკონომიას. ციფრებს რომ ქონდეს ის მნიშვნელობა რუსეთში, რაც ყოველგან აქვს, მაშინ უეჭველია ეს სასწაული მოხდებოდა და ბოლშევიკური ხელისუფლება თავის დამოუკიდებელ ეკონომიურ საფუძველს გაიჩენდა.

მაგრამ ეს ასე არ არის. ბოლშევიკური სტატისტიკა გვარიანი „თავისუფალი ხელოვნების“ ნაყოფია და არავითარ სინამდვილეს არ შეესაბამება. ყველა დაწესებულებას აქვს თავისი საკუთარი უებარი ციფრები, ერთიმეორისაგან დიდათ განსხვავებული და მის საშუალებით ამტკიცებენ ყველაფერს, რაც მოეპრიანებათ - სიღარიბეს თუ სიმდიდრეს, სესხის საჭიროებას თუ უსესხოთაც იოლათ წასვლას, ვაჭრობის გაფართოებას თუ ჩამოქვეითებას, - ერთი სიტყვით, ყველაფერს. აი მაგ., ავიღოთ ორი ცენტრალური დაწესებულება - ფინანსთა და სახელმწიფო-საგეგმო უწყება, რომელთა შორის ამ ბოლო დროს დიდი დავაა სწორეთ ციფრების სისწორეზე.

ფინანსთა სახალხო კომისარის, სოკოლნიკოვის აზრით, „ფინანსთა და სახელმწიფო-საგეგმო კომისიის ცნობებს შორის განსხვავება აღწევს 350-400 მილიონ მანეთამდე“ (კომ. №220). ეს ბოლშევიკური სტატისტიკის სრულ სიკოტრეს მოასწავებს და აკი არც ვინმე ენდობა მას, გარდა ბოლშევიკური გალიორკისა.

ერთი კი უეჭველი ფაქტია: ამ უკანასკნელ სამ წელიწადს საბჭოთა ხელისუფლებამ გააფართოვა თავისი მრეწველობა, გაზარდა თავისი ქარხნეულობა. ნიშნავს ეს რუსეთის სამრეწველო განვითარებას, ქვეყნის ეკონომიურ აღორძინებას? ე.ი. მოემატა ქვეყანას ახალი სიმდიდრე? კერძო ეკონომიკაში წარმოების გაფართოება უეჭველათ სიმდიდრის გამრავლებას ნიშნავს. საბჭოთა წარმოებაზე კი ეს კანონი არ კანონობს, პირიქით, აქ შეიძლება წარმოების გაძლიერება - გაღარიბება, უკან დაქანებასაც მოასწავებდეს. რატომ? ცხადია, რატომ. საბჭოების ეკონომიკის მთელი სტრუქტურა ისეთია, რომ არ შეუძლია არ იზარალოს, შემოსავალმა გასავალი დაფაროს. ის საჭიროებს დახმარებას, სუბსიდიებს, სესხს. ბოლშევიკური მრეწველობა დახმარებას იღებს საზოგადო სალაროდან მრავალნაირი ფორმით: საბიუჯეტო წესით, ბიუჯეტის გარეშე კრედიტით, სუბსიდიებით და დოტაციებით, ბანკების კრედიტით, საქონელზე მონოპოლიური ფასების დაწესებით, აკრძალვით კერძო მრეწველობის და კონკურენციის, - ერთი სიტყვით, ყოველნაირი ფინანსიური და პოლიციური მფარველობით. მრეწველობას ინახავს არა მრეწველობა, სახელმწიფო მეურნეობას - ინდივიდუალური მეურნეობა. აი, ძირითადი უკუღმართობა კომუნისტთა მთელ ეკონომიურ საქმიანობის, რაც ბადებს შეურიგებელ კონფლიქტს მათ და მთელ ხალხს შორის. ის ოცი მილიონი კერძო მეურნეობა, რომელიც რუსეთში ითვლება, ვალდებულია აირჩიოს საბჭოთა „სოციალისტური წარმოება“! ხდება უსაზღვრო ექსპლოატაცია მუშის და გლეხის კომუნისტური ექსპერიმენტების სადღეგრძელოთ.

როგორც ხედავთ, საბჭოთა მრეწველობა არა თუ მატებს რამეს ქვეყნის სიმდიდრეს, პირიქით, ის აქცევს ამ სიმდიდრეს, ფლანგავს ხალხის ნაოფლარს მხოლოდ იმიტომ, რომ სული კბილით შეინარჩუნოს და ხელისუფლება გაამაგროს. ამით აიხსნება ბოლშევიკების სიხარული მოსავალის გამო: გლეხის პურს ევროპაში გავიტანთ, ვალიუტას შემოვიტანთ და მოგება გაგვიწევს სესხის მაგიერობასო.

მარა მთელი ეს აღტაცება ფეხმოკლე გამოდგა. გლეხის და საბჭოს ინტერესები ერთმანეთს მოხვდა და უკანასკნელმა დაიხია. გლეხს ესაჭიროება საფაბრიკო საქონელი. საბჭო მას აწვდის დიდ ფასებში. სამაგიეროთ, გლეხი მას აწვდის პურს ასეთსავე პირობებში. მარა მთავრობა მას ვერ ყიდულობს, ვინაიდან მსოფლიო ბაზარზე პური უფრო იაფია და იზარალებს. პურის ყიდვა შეჩერდა. მეორე მხრით, მსოფლიო ბაზარზე საფაბრიკო საქონელი იაფია. რუსის გლეხი მას ადვილათ შეიძენს თავისი პურის ასეთსავე პირობებში შეძლევით. მარა შუაში დგას საბჭოთა მთავრობა და ამ ორ ბაზარს ერთმანეთთან არ უშვებს. მისი მიზანია თავის „სოციალიზმის“ გამაგრება, მრეწველობის გლეხის ხარჯზე შენახვა. დაიწყო კამპანია სოფლებში პურის გაიაფებისათვის, რაც გლეხის მეურნეობას დასცემს. სახელმწიფო ეკონომიკის და გლეხის ინტერესის წინააღმდეგობა შეურიგებელია. აქედან ერთათ ერთი გამოსავალია მრეწველობის გაევროპიელება, მისი მსოფლიო ბაზრის პირობებში ჩაყენება. ეს კი ნიშნავს საბჭოთა ეკონომიკის დამხობას და ბოლშევიზმის გაუქმებას.

ამნაირათ, საბჭოთა წყობილება ჩაყენებულია საალყო წესებში კერძო მწარმოებელთა მიერ და მას გასაქანს არ აძლევს. მათ შორის ორმო ამოთხრილია, ხიდი ჩატეხილია.

ეს საშინაო ულმობელი კონფლიქტი ბადებს საგარეო კონფლიქტს. მთავრობა იძულებულია თავისი შინაგანი ნაკლულევანება დაფაროს გარეგანი საშუალებებით. ის ერევა ყველა სახელმწიფოს საქმეებში, ჩუმათ თუ აშკარათ, რომ ძალა დაატანოს მათ ანგარიში გაუწიონ საბჭოებს და ის ფულით თუ საქონლით გაამაგრონ. ან მსოფლიო ბოლშევიკური გადატრიალება ან მსოფლიო კაპიტალი - აი განწირული წყობილების ერთათ-ერთი მხსნელი. ამ მიმართულებით მუშაობენ მოსკოვის დიპლომატია და კომინტერნი. დაიბადა რუსეთს და ევროპა-ამერიკას შორის ინტერესთა წინააღმდეგობა: ევროპა ირაზმება, მოსკოვი მარტოვდება. მისი „დასაყრდნობი წერტილები დასავლეთში თანდათან იშლება: კრიზისი შინ, კრიზისი გარეთ, აი როგორ ჩიხში ემწყვდევა დღეს საბჭოთა რუსეთი“, - ამბობს პარტიის რეზოლიუცია.

ამგვარათ, საქართველოს სოციალ-დემოკრატიის ტაქტიკა დაფუძნებულია ისტორიულ აუცილებლობაზე - საბჭოთა წყობილების უეჭველ დარღვევაზე, მისი ახალი წყობილებით, ახალი ურთიერთობით შეცვლაზე.

და აი აქ იბადება საკითხი: საითკენ მივმართოთ ჩვენი ტაქტიკა ამ წყობილების დარღვევამდე, დარღვევის ხანაში, დარღვევის შემდეგ?

ნ. ჟ.

ბრძოლა. /ჟურნალი, პარიზი/. - 1925. - №5.

II

საბჭოთა არსებული წყობილება, როგორც ვთქვით, უნდა დაინგრას მისი შინაგანი წინააღმდეგობით, მისი ბუნებრივი შეუძლებლობით. ისტორიაში არა ერთხელ მომხდარა დიდი ქარიშხალით ძველის დანგრევა, სრულიად ახალი წყობილების დაარსება და მისი მოკლე დროში დარღვევა. საკმარისია გავიხსენოთ გერმანიის გლეხთა ომები, ტომას მიუნცერის რევოლიუციური ხელისუფლება და სხვ., რომლის ვერც ერთი პრინციპი ვერ გატარდა. რატომ? იმიტომ, - ამბობს პლეხანოვი ერთ ალაგს, - რომ ძველი აზოგადოების დამარცხებასთან ერთათ არ დამარცხებულა მისი საწარმოვო წესები; ახალი ბატონები არ ყოფილან ახალ საწარმოვო ძალთა მატარებელი და მაშასადამე, არც მათი გამარჯვება იყო რევოლიუციური. პირიქით, ბურჟუაზიის მოძრაობა ქალაქებში და ახალი უფლებების მის მიერ დაპყრობა ნიშნავდა უდიდეს რევოლიუციურ აქტს, ვინაიდან ამ კლასთან ერთათ გაბატონდა შრომის ახალი ფორმა. რაკი ბოლშევიკურ წყობილებამ ვერ გააუქმა ვერც ერთი კაპიტალისტური საფუძველი, - ვერც პროლეტარიატი და ვერც ინდივიდუალური წარმოება, - ცხადია, ის უნდა გაქრეს და პოლიტიკური შენობა შეეგუოს თავის ეკონომიურ საფუძველს. ამ მსვლელობის აუცილებლობაში დღეს აღარავინაა დაეჭვებული, გარდა ურა-კომუნისტებისა. ამათი გონიერი ნაწილი ძლიერ კარგათ ხედავს თავის მომავალს და მხოლოდ იმის ცდაშია, ეს მომავალი უმტკივნეულოთ გადაიტანოს. ამაში მათ მხარს უმშვენებენ მრავალი არა კომუნისტებიც, ხშირათ მოწინააღმდეგენიც. რუსეთის სოც.-დემოკრატიული პარტია ფიქრობს რუსეთის გამოყვანას საბჭოთა რეჟიმიდან უკატასტროფოთ, ევოლიუციური გზით. ეს აზრი პოულობს გამოძახილს ინტერნაციონალშიაც.

და ისმება საკითხი: საბჭოთა ხელისუფლება დაეცემა რევოლიუციური თუ ევოლიუციური საშუალებებით? პირველი გზა მოითხოვს აჯანყების ტაქტიკას, მეორე - შეწყობის ტაქტიკას, - ამბობენ მშვიდობიანობის მოტრფიალენი. ნამდვილათ კი, არც ეს ალტერნატივა და არც ეს დასკვნა სრულიად არ შეესაბამება სინამდვილეს, გარემოებათა რეალურ მსვლელობას. ევოლიუციას და რევოლიუციას შორის არ არის არც პრინციპიალური, არც პოლიტიკური დაპირდაპირება: ევოლიუცია თავდება რევოლიუციით, რევოლიუცია თავდება ევოლიუციით. ისინი ერთიმეორეში გადადიან, ერთიმეორეს გზას უწალდვენ და ავსებენ.

უეჭველია, ბოლშევიკები განიცდიან ევოლიუციას, აკეთებენ მრავალ დათმობებს მატერიალურ სფეროში. ჯერ მათ დააბეს კაცი და ნივთი, ახლა უკანასკნელი რამდენიმეთ აუშვეს, იძულებული ხდებიან კიდევ უფრო აუშვან და ეკონომიური სარბიელი ხალხს გაუფართოონ. მაგრამ პოლიტიკაში არ ხდება არავითარი დათმობა, ადამიანი ისევ მიკრულია ჩეკაზე და პოლიციაზე. აქ მეორდება მეფეთა ახლო წარსული, არავითარი ახალი ამ ევოლიუციაშიაც ბოლშევიკებს არ გამოუგონიათ. ყველა განწირული წყობილება ამ გზით მიდიოდა და მიდის დღესაც.

მაგრამ, ვთქვათ, მოხდა სასწაული, ბოლშევიკებმა დათმეს პოლიტიკაშიაც, აღიარეს ხალხის სუვერენიტეტი. ამ შემთხვევაში ეს იქნებოდა არა ევოლიუცია, არამედ რევოლიუცია, ვინაიდან უფლებააყრილი კლასი თუ კლასები ბატონდებიან, ე.ი. კომუნისტური პარტია კარგავს პოლიტიკური სადავის მონოპოლიას, თვითმპყრობელობას და მის ალაგს იჭერს ხალხი. აი ასეთი ცვლილება, იქნება ის სისხლით თუ უსისხლოთ, ნიშნავს რევოლიუციურ გადატეხას, საზოგადოებრივ ნახტომს, საიდანაც იწყება ახალი წეს-წყობილება.

რაკი საბჭოთა წყობილების არსებობა შეუძლებელია, რაკი ის დასარღვევია, ცხადია, თვით დარღვევის პროცესი იწარმოებს ერთათ-ერთი არსებული მიმართულებით - ევოლიუციით და რევოლიუციით. ამიტომ ტაქტიკა - აჯანყება თუ მშვიდობიანობა, იარაღი თუ პროპაგანდა - ფუჭი ოცნების ნაყოფია. თვითეული კონკრეტიული მდგომარეობა იძლევა მოქმედების გეგმას, ხოლო მდგომარეობა კი იცვლება უჩვენოთ, სოციალისტურ ძალთა ჭიდილით, რაიცა იწვევს მოქმედების სხვადასხვაობას. საქართველოს დღევანდელ პირობებში ჩვენი ტაქტიკა ერთია - ხალხის დაყენება სოციალ-დემოკრატიის იდეურ სფეროში, მისი რიგების პოლიტიკურათ დაწყობა ჩვენი პარტიის გარეშემო, ჩვენი დროშის ქვეშ. ამ გზით მომზადებული ხალხი გადამწყვეტ მომენტში სარბიელზე გამოვა, როგორც ერთი შეგნებული მთელი და თავის თავს დაეპატრონება იმ საშუალებებით, რომელსაც იმ დროს აუცილებლობა უკარნახებს. მაშასადამე, ჩვენ ახლა თავს ნუ ვიმტვრევთ იმაზე, რა საშუალებები იქნება ეს - იარაღი, აჯანყება თუ უსისხლო რევოლიუცია. ჩვენთვის საკმარისია ვიცოდეთ ორი რამ: ამ რევოლიუციის უეჭველობა და ხალხის პოლიტიკურათ მომზადება.

როგორც ხედავთ, ჩვენი დღევანდელი მოქმედება იფარგლება პოლიტიკური მუშაობით, იდეიური და ორგანიზაციული წინამძღოლობით. რა შინაარსის უნდა იყოს ეს მუშაობა? რა სოციალურ-პოლიტიკური სარჩული დავუდვათ ერის განთავისუფლებას?

ჩვენი სოციალური პოლიტიკა სავსებით აგებულია ჩვენს სოციალისტურ მსოფლმხედველობაზე და პირდაპირ ეწინააღმდეგება ბოლშევიკურს. უკანასკნელის საფუძველია საწარმოვო ძალთა დაუძლურება და წარმოების სახელმწიფოს ხელში მოთავსება. ჩვენ კი, პირიქით, მივილტვით საწარმოვო ძალთა გაძლიერებისა და წარმოების საზოგადოების ხელში გადასვლისაკენ. საზოგადოება და არა სახელმწიფო, თავისუფალ მოქალაქეთა ასოციაცია და არა ბიუროკრატია და პოლიცია - აი, ჩვენი სახელმძღვანელო დედა-აზრი. თანახმათ ამისა, ჩვენთვის მისაღებია ყველა ის ეკონომიური ფორმა, რომელიც კი წინ გაგვაქანებს ამ ორი მთავარი მიზნისაკენ. რა ფორმებია ეს?

უკან ჩამორჩენილ ქვეყანაში საწარმოვო ძალთა განვითარება, მრეწველობის აღორძინება, ბუნებრივი სიმდიდრის საფუძვლიანათ დამუშავება და მისი ხალხისათვის მოხმარა - ერის მთავარი საზრუნავი საგანია. ეს კი შესაძლებელია ადამიანის თავისუფალი ინიციატივის აშვებით, საზოგადო და სახელმწიფო ორგანოების კერძო თაოსნობის გვერდზე თანასწორ პირობებში ამუშავებით. პირველის აღკვეთა ქმნის ბოლშევიკურ ეკონომიკას, მეორის აღკვეთა - წმინდა ბურჟუაზიულს, ხოლო ორივეს ერთათ შეერთება და ერთ ნაციონალურ ფარგალში მოთავსება იძლევა სოციალურ და დემოკრატიულ ეკონომიკას: სოციალურს იმიტომ, რომ ძლიერდება რა საწარმოვო ძალა, იმავე დროს საზოგადოების, ხალხის ჯიბეში გადადის მისი მოგების დიდი ნაწილი; დემოკრატიულს იმიტომ, რომ ეს პროცესი წარმოებს დემოკრატიული წყობილების მფარველობით, პოლიტიკურ უფლებათა მოქალაქეთა შორის თანასწორათ განაწილებით.

რაკი ერთხელ ბოლშევიკებმა თავისი კომუნისტური ეკონომიკა ნეპით შეანგრიეს, ყოველივე პრინციპიალური ნიადაგი დაეკარგათ და დღეს მხოლოდ უბრალო მიზანშეწონილობით ხელმძღვანელობენ, ე.ი. რა გააძლიერებს მათ ხელისუფლებას და რა დაასუსტებს. ამ უპრინციპობით აიხსნება ის საოცარი გარემოება, რომ ჩვენი ერის მთავარი სიმდიდრე - შავი ქვა უცხო კაპიტალს გადაუგდეს ჩალის ფასათ და თვითონ საწვრიმალო ჩხირკედელობით კმაყოფილდებიან. მილიონები კერძო კაპიტალს, გროშები საზოგადოებას - აი, მთელი მათი სოციალური ავლადიდება. სოციალ-დემოკრატია ამ ავანტიურისტულ პოლიტიკას უპირდაპირებს გარკვეულ, საღ დებულებას: ერის სიმდიდრის დამუშავება კერძო კაპიტალის მონაწილეობით საზოგადოებასთან ერთათ. დამოუკიდებელ საქართველოს სოციალური პოლიტიკა უნდა იქნას აღდგენილი და მის გარეშემო ფართე პროპაგანდა გაწეული. მხოლოდ ამ საშუალებით შეიძლება ჩვენი ქვეყნის ეკონომიური არარაობიდან გამოყვანა და მისი ევროპიულ ქვეყანასთან გათანასწორება. ხოლო ეკონომიური აღორძინება ერთათ-ერთი ნიადაგია კლასების გაძლიერების და მათი ინტერესების სათანადოთ დაცვის.

აი, ასეთ სოციალურ პოლიტიკის ფარგლებში შესაძლებელია იწარმოვოს მუშათა, გლეხთა და მოქალაქეთა ფართე პოლიტიკამ. თანამედროვე სოციალიზმის ანბანი, - მუშათა განთავისუფლება თვით მუშათა საქმეა, - უნდა გადაიქცეს ცოცხალ მოვლენათ, უფლებრივათ და ორგანიზაციულათ ამუშავებულ პრაქტიკათ. პროლეტარიატი დღეს გამოცხადებულია ოპეკის საგნათ, რომელსაც ბოლშევიკები პირში ლუკმას უდებენ და ძიძაობენ. მისი ამ ოპეკიდან გამოსვლა და თავისთავის სრულწლოვანათ აღიარება - წინასწარი პირობაა მისი აღორძინების და დამოუკიდებელი კლასიური მოძრაობის დაწყების. ეს წინეთ საკმაოთ ცნობილი პროლეტარული პოლიტიკა დღეს უკვე კარგავს მუშათა ერთ ნაწილში ნიადაგს და მის ალაგას ბატონდება ძიძაობის პოლიტიკა. ეგრეთ წოდებული „მუშათა კომისიის“ დეკლარაცია უტყუარი საბუთია ორჩოფეხაზე შედგომის. მათი აზრით, მუშათა ჩაბმა ამა თუ იმ საპასუხისმგებლო მუშაობაში უკვე „სოციალისტური აღმშენებლობაა“; ნამდვილათ კი ეს მხოლოდ მათი გამოშორებაა ხალხის ფართო მასიდან და პრივილეგიურ ჯგუფად გადაქცევაა. ერთ ცნობილ ბოლშევიკ მუშას უთქვამს: - მე უკვე მივაღწიე სოციალიზმს, ორი ძროხა მყავს და პიანინოც მიდგია!-ო. აი, ეს „ორი ძროხის და პიანინოს“ სოციალიზმი მეტათ მოედვა პროლეტარიატის მაღალ ფენას, გაჩინოვნიკებულ მუშათა წრეებს და ის ჩეკის მფარველობით პოლიტიკურ სიკვდილს უქადის მთელ კლასს. სოციალ-დემოკრატიის წმინდა ვალია შეებრძოლოს ამ გათახსირებას, შეამაგროს მუშათა მასა კლასიურ ნიადაგზე და მისგან მოკვეთოს დაცემული, დეკლასიური ელემენტები. მხოლოდ გაერთიანებულ მებრძოლ პროლეტარიატს შეუძლია შეინარჩუნოს გლეხობის წინამძღოლობა და საერთო მიზნისაკენ მისი მიმართვა. როგორც კი ის პრივილეგიურ და ბიუროკრატიულ წრეებათ დანაწილდება, მაშინვე მისი პრესტიჟი ხალხში დაეცემა და ხიდი მათ შორის დაინგრევა. რუსეთის გლეხობის დღევანდელი მტრობა ქალაქებისადმი უმთავრესათ ამ ნიადაგზეა აღმოცენებული.

მუშათა ერთი ნაწილის ბატონათ მოვლინება მათ მიიღეს მთელი პროლეტარიატის გლეხობაზე გაბატონებათ და აქედან შესაფერი დასკვნები გააკეთეს. საქართველოში ეს ანტაგონიზმი დღემდე უცნობი იყო, მხოლოდ ახლაა შესაძლებელი მისი ჩვენში გადმონერგვა ძამანაშვილისებურ მუშათა წყალობით. ამით ისტორიულათ შემუშავებული ქართველ მუშათა და გლეხთა ერთი ფრონტი დაირღვევა და მით დასუსტდება ერის პოლიტიკური სხეული.

ამნაირათ, ბრძოლა მუშათა ჯგუფურ პოლიტიკასთან, მათი კერძო ინტერესების მასის ინტერესებზე მაღლა დაყენებასთან, მათ სამრეწველო და ჩინოვნიკურ ნაცარქექიაობასთან - და ყველა ამის ალაგას წამოყენება კლასიური პოლიტიკის, მთელის ინტერესის დაკავშირების და მასთან ჭირში და ლხინში განუყრელობის, - აი, საქართველოს სოციალ-დემოკრატიის პროლეტარული პოლიტიკა მიმდინარე მომენტში. ეს არის ძირითადი საკითხი თვით მუშთა კლასის პოლიტიკური არსებობისა, მის მიერ დამოუკიდებლობის და მთლიანობის შენარჩუნების. აი, აქ წყდება მისი ბედი დიდი ხნით - დაკარგავს ის 30 წლის მუშაობით მოპოვებულ მეთაურობას, თუ მოიჭრის დასენიანებულ ნაწილებს და განაგრძობს თავის ისტორიულ გზას, გზას ბრძოლის და თავისუფლების.

ყველა დანარჩენი მუშათა სოციალური და პოლიტიკური მოთხოვნილებანი წვრილმანია ამ დიდ პრობლემასთან შედარებით. მებრძოლი კლასი მოიპოვებს გამარჯვებას, დაცემული კლასი განიცდის მუდმივ დამარცხებას. მაგრამ ეს მოთხოვნილებანი იმავე დროს შეიცავენ საშუალებას პროლეტარიატის გასამაგრებლათ და ბრძოლაში ჩასაბმელათ. პროლეტარიატის ეკონომიური გაჭირვება და პოლიტიკური უუფლებობა ერთათ-ერთი ფარ-ხმალია ბოლშევიკური ტირანიის და მისი ამყოლი მუშათა „ჯგუფიზმის“ წინააღმდეგ მიმართული. აი აქ, ამ ხაზზე უნდა მოხდეს გათიშვა პროლეტარიატს და მის ორგულ წევრთა შორის. მაშასადამე, ბრძოლა მუშათა ეკონომიური მდგომარეობის გაუმჯობესებისათვის და პოლიტიკური უფლების მოპოვებისათვის იყო და რჩება ჩვენი ტაქტიკის მთავარ ღერძათ.

საბჭოთა წყობილება განსაკუთრებით ანგრევს გლეხის კეთილდღეობას. თვით ბოლშევიკების მოწმობით გლეხის მეურნეობა დაცემულია, ის აღარ ამუშავებს მიწას წინანდელი ხალისით და მუყაითობით. ამის მთავარი მიზეზია, მათივე სიტყვით, (იხ. კომ. ორჯონიკიძის მოხსენება) გლეხის საკუთრების გაუქმება.

ჩვენ მიწა ჩამოვართვით მემამულეს და მივეცით გლეხს. ბოლშევიკებმა მიწა ჩამოართვეს გლეხს და მისცეს სახელმწიფოს. წინეთ ის იყო მემამულის მოიჯარადრე, ახლა ის სახელმწიფოს მოიჯარადრეა. ერთი ბატონი შესცვალა მეორემ. გლეხს ქონდა წინეთ თავისი კოოპერატივი, თავისუფალი და დამოუკიდებელი სავაჭრო ორგანიზაცია, რითაც თავის საშინაო მოთხოვნილებებს იკმაყოფილებდა. ბოლშევიკებმა წაართვეს ეს კოოპერატივი მას და გადასცეს თავის პარტიას, თავის სახელმწიფო დაწესებულებებს, რომელნიც სჭრიან და კერვენ სურვილისამებრ. გლეხს არ გააჩნია არც საკუთარი მიწა, არც საკუთარი კოოპერატივი. გაუქმება ახალი მებატონეობის, ახალი ბიუროკრატიული კოოპერატივის და გლეხის ჩვენი დროის მდგომარეობის აღდგენა ერთათ-ერთი საგლეხო მოთხოვნილებაა. გლეხის საწარმოვო ძალის გაძლიერება შეიძლება მიწის სრულ მის განკარგულებაში და მფლობელობაში გამოცხადებით. სოციალიზმის მიზანი არავითარ შემთხვევაში არ არის გლეხისათვის მიწის წართმევა, გლეხური საკუთრების ძალით განსაზოგადოება, მით უფრო ქართველი გლეხის, რომელსაც მხოლოდ პარცელური საკუთრება გააჩნია და იძულებულია სამრეწველო მუშაობით დანაკლისი აინაზღაუროს. აქედან წარმოსდგება მისი დაინტერესება სამრეწველო აღორძინებაში, ქვეყნის ეკონომიურ განვითარებაში. ის არის გლეხიც და მუშაც, სოფლელიც და ქალაქელიც; ის სრული მოქალაქეა, რომლის მსგავსს სხვა ქვეყანაში იშვიათათ შეხვდებით. როგორც მეურნე, ის საჭიროებს ბაზარს, ადგილობრივს და მსოფლიოს: აქედან მისი უარყოფითი დამოკიდებულება ბოლშევიკურ საშინაო და საგარეო სავაჭრო მონოპოლიებისადმი. თავისუფალი ბაზარი თავისუფალი კონკურენციით, - აი, მისი მთავარი მოთხოვნილება. ის არის ამავე დროს საფაბრიკო საქონლის მუშტარი.

აქედან მისი უარყოფითი დამოკიდებულება ბოლშევიკურ სამრეწველო მონოპოლიის და საქონლის გაძვირებისადმი. ერთი სიტყვით, გლეხი მთელი თავისი არსებით ეპირდაპირება არსებულ წყობილებას. აქ კომპრომისი, ზავი შეუძლებელია. ქართველი გლეხი დღესაც ისეთივე სათავეა ქვეყნის ოპოზიციური განწყობილების, როგორიც იყო წინეთ, მეფეთა დროს. ის ერთნაირათ უარსყოფს პომეშჩიკურ და ბოლშევიკურ წყობილებას. ვინაიდან სამრეწველო მუშა მოდის სოფლიდან, გლეხობიდან, ცხადია, ის ქალაქშიაც თან მოიტანს თავის პოლიტიკურ სულისკვეთებას და დაიჭერს ადგილს გაბოლშევიკებულ მუშებისას. პროლეტარიატის მთლიანობას მოწინავე გლეხი ხელს შეუწყობას.

ამნაირათ, მიწის კერძო საკუთრება, სავაჭრო-სამრეწველო მოქმედების თავისუფლება, წარმოების განვითარება, სამეურნეო ბაზრის და სამუშაოს უზრუნველყოფა, - აი, მთავარი საგლეხო ეკონომიური მოთხოვნილება.

მისი პოლიტიკური და უფლებრივი მოთხოვნილებანი არ განსხვავდებიან დანარჩენ მოქალაქეთა ასეთსავე მოთხოვნილებებისაგან. დემოკრატია შეიცავს მთელ საზოგადოებას, მთელ ერს გამოუკლებლივ. ბოლშევიკებმა ძველი რეჟიმის წოდებრივი პრინციპი თავისათ გამოაცხადეს, მხოლოდ ის შეაბრუნეს, თავად-აზნაურულ უფლების მაგიერ მუშა-გლეხის უფლება წამოაყენეს. მარა ნამდვილათ, ორივე შემთხვევაში, არც ერთ ამ წოდებას თუ კლასს, არავითარი რეალური უფლება არ ქონებია და არ აქვს, ვინაიდან ორივე დესპოტიის საფუძველზეა აგებული, ხოლო დესპოტია კი ყველას უფლებას თვით პატრონობს. აი, ამ წოდებრივ უფლება-უპირატესობას ეპირდაპირება დემოკრატიული თანასწორობა და თავისუფლება. ამ მხრით ჩვენი ტაქტიკა უცვლელია.

როგორც ხედავთ, ერთი მხრით ვიბრძვით ყოველდღიური მოთხოვნილებების, კერძო საკითხების ირგვლივ ხალხის მდგომარეობის გასაუმჯობესებლათ, ხოლო მეორე მხრით, ყველა ამ საკითხებს ვუკავშირებთ მოძრაობის მიზანს, ძირითად პოლიტიკურ, ნაციონალურ და ეკონომიურ პრობლემას. არავითარი რეალური გაუმჯობესება ხალხს არ ძალუძს არსებული რეჟიმის ფარგლებში. მხოლოდ მისი დამსხვრევა იძლევა ფართო გამოსავალს, შესაფერ საშუალებას ცხოვრების შეცვლის და გაუკეთესებისათვის. ყველა პოზიცია, იქნება ის კულტურულ-ეკონომიური, საზოგადოებრივი თუ სხვა, ჩვენი ამხანაგების თუ თანამგრძნობთა მიერ მოპოვებული, უნდა გადაიქცეს იარაღათ სახალხო საქმის წინ წასაწევათ. პარტია შედის ყველა წრეში, ყველა დაწესებულებებში, გარდა რასაკვირველია, პოლიციურისა და პოლიტიკურათ პასუხისმგებელ პოსტისა და შეაქვს იქ თავისი აზრი, თავისი მუშაობა, თავისი დროშა. ამ ბოლო დროს, ბოლშევიკების გადმოცემით, იზრდება ხალხის აქტიობა, მისი ჩარევა საბჭოთა საქმეებში. ცხადია, ეს მას ეჭირვება, ამ გზით ფიქრობს მძიმე ტვირთი შეიმსუბუქოს ოდნავათ მაინც. პარტია მიყვება ხალხს ყოველგან. სადაც ის მიდის, უხსნის და უკარნახებს მოქმედებას, პასუხს აძლევს ყველა საჭირბოროტო საკითხზე, არ ტოვებს არას შემთხვევაში უწინამძღვროთ დაბნეულობის და მტერთა ამარა. თვითეული ასეთი გამოსვლა ხალხს დაანახვებს მთელ მოჯადოებულს წრეს, რომელიც მას გასაქანს არ აძლევს და ეს მასში განამტკიცებს ოპოზიციურ განწყობილებას.

რა ტაქტიკა უნდა ვაწარმოვოთ ბოლშევიზმის დაცემის ხანაში? ეს დამოკიდებულია ამ დაცემის ფორმებიდან. ყველა შემთხვევაში, ერთი ძირითადი მოქმედება სავალდებულოა: საქართველოს ადგომა და დემოკრატიული რესპუბლიკის გამოცხადება. ყველა შემდეგი ნაბიჯი დაექვემდებარება ამ რესპუბლიკის დაცვის საჭიროებას და ამ მიზნით კავკასიაში, რუსეთში და ევროპაში მოკავშირეთა მოძებნას. თავისთავათ ცხადია, რომ ქართველ ხალხს არაფერი აქვს სადაო და საომარი რუსეთის ხალხთან, რომელიც თვითონ იტანჯება საბჭოთა ტირანიით. რუსეთს არ აქვს არც ერთი ნამდვილი ინტერესი, რომლის შეთავსება არ შეიძლებოდეს საქართველოს დამოუკიდებლობასთან. მოლაპარაკების და თანასწორობის ნიადაგზე ყველა უთანხმოება ადვილათ ამოიწურება, მარა ეს კიდევ არ ნიშნავს ჩვენი თავისუფლების შესაძლებლობას რუსეთის ყოველგვარ წყობილების გვერდით. ამიტომ ჩვენთვის უდიდესი საკითხია ის, თუ ვინ იქნება ბოლშევიკების მემკვიდრე - პომეშჩიკური რეაქცია, დემოკრატია თუ ნეპმანური ბონაპარტული ბატონობა. ამ სამში ერთათ-ერთი რადიკალური დემოკრატია საერთაშორისო დემოკრატიის დახმარებით იძლევა შესაძლებლობას შინაგანი ძალებით დამოუკიდებლობა შევინარჩუნოთ. პირველი ჩვენი ისეთივე მტერია, როგორც ბოლშევიკები. ესენი ერთი ხის ნაყოფია და ჩვენს მიმართ ერთათ ვარდებიან. მათთან საერთო არაფერი გვაქვს. მესამე ფორმის წყობილებაში შეიძლება ჩვენი სუვერენიტეტის შერჩენა გარეშე ძალის შემწეობით, - ძალის არა სამხედროს, არამედ დიპლომატიურის და ფინანსიურის. მოსკოვის ბურჟუაზიული ბონაპარტიზმი უევროპოთ ფეხს ვერ აიდგამს.

ერთი სიტყვით, ჩვენი ტაქტიკა არსებული რეჟიმის გადატეხის ხანაში დაემორჩილება ჩვენს მთავარ მოთხოვნილებას - საქართველოს სუვერენიტეტის აღდგენას და ამის შესაფერათ მოხდება მისი მიხვრა-მოხვრა.

აი ამ რწმენით, ამ მუშაობით, ამ ტაქტიკით ქართველი სოც.-დემოკრატია მიზანს მიაღწევს, ქართველი ხალხი დაკარგულ უფლებას მოიპოვებს, საქართველო წართმეულ თავისუფლებას დაიბრუნებს...

ნ. ჟ.

ბრძოლა. /ჟურნალი, პარიზი/. - 1925. - დეკემბერი. - №6. - გვ. 1.

რუსეთის პოლიტიკური წყობილების ხასიათი დღეს სადაო აღარავისათვისაა. მას საბოლოოთ ახადა ფარდა თვით ამ წყობილების ქურუმებმა თავის უკანასკნელ ყრილობაზე და სააშკარაოზე გამოიყვანა. ტლანქ ძალაზე აგებული ხელისუფლება ყოველთვის იყო, არის და იქნება დესპოტია. ეს არ იწვევს არავითარ დავას და აზრთა განსხვავებას თვით ბოლშევიკთა შორისაც. პოზიცია და ოპოზიცია, სტალინის ლაშქარი და ზინოვიევის დამქაშნი, ამას ერთნაირათ ხელშეუხებლათ აღიარებენ, თავის მოღვაწეობის მიუცილებელ ნიადაგათ აცხადებენ.

დავაა არა ამ პოლიტიკურ ფორმაზე, არამედ მის შინაარსზე. ცნობილია, რომ ყველა დესპოტია თავის არსებობის საბუთს ეძებდა ხალხის უზენაეს მოთხოვნილებაში, ერის აყვავების და აღორძინების საჭიროებაში. ჯერ კიდევ ჰეროდოტის სიტყვით, დარიუსი ასაბუთებდა დესპოტიის აუცილებლობას ძველ სპარსეთში ხალხის ინტერესებით, ვინაიდან, ამბობდა ის, „თუ ხალხი იქნება ბატონი, შეუძლებელია ბოროტება არ დაიბადოს და მისი მოციქულები არ შეერთდენ ხალხის წინააღმდეგ. დაიწყება უმრავლესობის დაჩაგვრა მჩაგვრელთა საერთო ძალღონით“.(ჰეროდოტის

„ისტორია“, წიგნი მე-3). დარიუსის ეს მოძღვრება „უპირველესი მცნებაა ყველა დესპოტთა ყველა დროისა. დესპოტია ხალხს ემსახურება, ერთხმათ ღაღადებენ ისინი ათასი წლობით და მათ გამოეხმაურენ მოსკოველებიც. აქაც, ამ ძირითად საკითხში, მოსკოვის ბატონები შეხმატკბილებული არიან. საბჭოთა დესპოტია ხალხს ემსახურება, ძალმომრეობა უებარი წამალია მისი ჭრილობების განსაკურნავათ, - ღაღადებენ კომუნისტური პარტიის ორივე მოდავენი ერთნაირი თავგამოდებით. რუსეთი ქირურგიული ჩარევით უნდა გაჯანსაღდეს და წარმატების გზას დაადგეს - ეს მათთვის უდაო დებულებაა. როგორ ფიქრობენ ისინი ამ მიზნის მიღწევას, რა შინაარსისაა მათი სოციალური დესპოტია? აი აქ კი პარტიის ყრილობა გაიყო და ენათა შერევა დაიწყო. დიდი უმრავლესობა ც. კ. მეთაურობით დადგა ერთ მხარეზე. პატარა უმცირესობა ზინოვიევ-კამენევის წინამძღოლობით ჩაირაზმა მეორე მხარეზე. გავიცანით პირველის მოძღვრება.

ჩვენ ვაშენებთ სოციალიზმს აგრარიულ ქვეყანაში, - ამბობს ც. კ. მეთაური სტალინი თავის გრძელ მოხსენებაში („იზვესტია“ 22 დეკ.). ცხადია, დესპოტიის სოციალური მიზანია სოციალიზმი, ხოლო სარბიელი - აგრარიული ქვეყანა, სადაც 80 პროც. გლეხობაა. ყველა სოციალისტი იკითხავს: რანაირათ შეიძლება სოციალიზმის განხორციელება აგრარიულ ქვეყანაში? თანამედროვე სოციალიზმი არის სამრეწველო ურთიერთობის გამოხატულება, მარქსიზმი სამრეწველო ქვეყნის მოძღვრებაა. ცხადია, რუსულ სოციალიზმს არავითარი საერთო არ უნდა ქონდეს ამ ერთათ-ერთ ნამდვილ, ინტერნაციონალურ სოციალიზმთან. და მართლაც, თუ დაუკვირდებით სტალინის მოხსენებას, დაინახავთ, რომ აქ სოციალიზმათ გამოტანილია სწორეთ ამ მოძღვრების მოპირდაპირე მიმდინარეობა. ეს სახელი დარქმეულია სრულიათ სხვა საგნისათვის და ასე ბრჭყვიალა ფრაზებით დაფარულია შავი, რეაქციონური საქმიანობა.

სტალინი ამბობს: „ჩვენ ვმუშაობთ კაპიტალიზმით შემოქალტულ გარემოებაში“, ამიტომ საჭიროა ჩვენი სახალხო მეურნეობა განვითარდეს „როგორც დამოუკიდებელი ეკონომიური ერთეული, დაყრდნობილი შინაგან ბაზარს“. ამით საბჭოთა კავშირი გამოშორდება კაპიტალისტური მეურნეობის სისტემას და ჩადგება სოციალისტურ სისტემაში.

ასეთია მთავარი ტეზისი. ის, როგორც ხედავთ, აგებულია პოლიტიკური ეკონომიის თავდაყირა გადატრიალებაზე. აქ უკუგდებულია ძირითადი თვისება თანამედროვე ნივთიერი წყობილების და მასზე აშენებული ცივილიზაციის. ეს არის მსოფლიო ბაზარი, მისი ყოვლადშემძლებლობა და ერთბატონობა. არ არის ერი, გარდა აფრიკის ზოგი ტყეში მობინადრე ტომებისა, ამ ბაზრის გარეშე დარჩენილი. ყველა ხალხი პირდაპირ თუ არაპირდაპირ აქ გამოდის, იძულებულია გამოვიდეს და მით მსოფლიო ეკონომიურ სისტემაში შევიდეს. მსოფლიო ბაზარი, ქმნის რა ერთ საწარმოო სისტემას, ქმნის ამავე დროს ერთ მსოფლიო პროლეტარულ მოძრაობას, ერთ მის მოძღვრებას, ერთ ინტერნაციონალს. ამ ერთობის გარღვევა, ცალკე გასვლა და ამ გზით განვითარება არ ძალუძს არც ერთ ქვეყანას, არც ერთ პროლეტარიატს, არც ერთ ინტერნაციონალურ პარტიას.

აშკარაა, რუსეთს, არც სხვა რომელიმე ქვეყანას, არ შეუძლია იყოს „დამოუკიდებელი ეკონომიური ერთეული“, არ შეუძლია დაეყრდნოს „შინაგან ბაზარს“, მაშასადამე, არ შეუძლია შექმნას რაიმე დამოუკიდებელი ეკონომიური და სოციალური სისტემა. სტალინის უტოპია წყალწაღებული კაცის ნაჩმახევია. მარა ამ ჩმახვას აღმოაჩნდა შესაფერი აუდიტორია, რომელიც მას იჯერებს. რატომ? იმიტომ, რომ მისი ინტერესია ეს დაიჯეროს. რაკი პარტია ქვეყანას სათავეში მოექცა და თავის ხელში დააგროვა საზოგადოების მთელი სიმდიდრე, საჭიროა გასამართლებელი საბუთი ხალხის წინაშე, ახალ-ახალი საშუალება ბატონობის გასაგრძელებლათ. როგორც სასულიერო წოდებას ეჭირვება ღმერთი, ურომლისოთ მას არსებობის საფუძველი არ აქვს, ისე ბოლშევიკურ პარტიას ეჭირვება საკუთარი „სოციალისტური სისტემა“, უამისოთ ის დაინგრევა. და აი სტალინი განაგრძობს ამ „სისტემის“ დახასიათებას.

მოსკოვის სოციალიზმის ნიშნობრივი თვისებაა ის, რომ მთავრობის ხელშია მატერიალური სიმდიდრის უმთავრესი წყაროები. სტალინის ცნობით, მისი ღირებულება უდრის 11 მილიარდ მანეთს, ხოლო კერძო პირთა ქონება კი 7 მილიარდისაა. სახელმწიფო მდიდარი, მოქალაქე ღარიბი, მთავრობა მძლავრი, საზოგადოება სუსტი - აი „დამოუკიდებელი ეკონომიური ერთეულის“ თვისება. ამით მართლა განირჩევა რუსეთი ევროპისაგან. მაშასადამე, სოციალური დესპოტიის შინაარსია სახელმწიფოს ნივთიერათ გაღონიერება კერძო პირთა ანგარიშზე. აქედან იბადება ორი საკითხი: სახელმწიფოს როლი საზოგადოებაში და სახელმწიფოს და საზოგადოების ურთიერთშორის დამოკიდებულება.

მოძღვრება - სახელმწიფო ყველაფერია, კერძო პირი არაფერია, - ძველის-ძველია. ასევე ძველია მისი განხორციელება. აზიის ყველა სახელმწიფო ამ დებულებაზე იყო აგებული. კრემლის მდგმურთ არც კი დასიზმრიათ ის სიმდიდრე, რომელიც ეპყრათ ეგვიპტის ფარაონთ, ბაბილონის მეფეთ და მრავალ სხვა მათ წინამორბედთ. შემდეგ ამ მოძღვრებას ხელი წაატანეს საშუალო საუკუნის მიწურულში ევროპაში და მერკანტელიზმის სახით თავისათ გამოიტანეს. მრავალ სახელმწიფოებმა ვაჭრობა-მრეწველობა ხაზინის მონოპოლიათ გამოაცხადა (მე-13-15 საუკ.). როგორც კი სახელმწიფო ამით გაძლიერდა, მოინდომა დესპოტიათ გადაქცევა. მას შეებრძოლა ქალაქები, მესამე წოდება და მრავალი რევოლუციებით დაამხო მთელი ეს მიმდინარეობა. ცხადია, მთავრობის ხელში ქვეყნის სიმდიდრის დაგროვება ძველი, რეაქციონური სოციალური პრინციპია და მასთან ბრძოლით აღორძინდა თანამედროვე საზოგადოება. და როგორც ყოველთვის ასეთ შემთხვევაში, ბრძოლამ წარმოშვა მეორე უკიდურესობა - მანჩესტერიზმი, ანუ სახელმწიფოს ჩაურევლობა კერძო პირთა საქმეებში. სოციალიზმმა გამოასწორა ეს ოღროჩოღრო და გამართა სწორი ხაზი სახელმწიფოს და საზოგადოებას შორის. მან აღმართა დროშა საზოგადოების, რომლის მოთხოვნილებას დაუმორჩილა ყველა პოლიტიკური ორგანოები. სოციალური პრობლემაა სიმდიდრის დაგროვება არა სახელმწიფოს, არამედ საზოგადოების ხელში და მისი სამართლიანათ განაწილება, განსაზოგადოება და არა გასახელმწიფოება, მოქალაქეთა საწარმოვო ასოციაციები - აი სოციალიზმის დასაყრდნობი ფუძენი.

ამნაირათ, ბოლშევიკური სოციალიზმის ძირითადი თვისება - ხელისუფლების გამდიდრება, ხალხის გაღატაკება - დესპოტიის ძველი სოციალური პრინციპია. აქ სოციალიზმის ყველა გზა დახშულია. საზოგადოების განვითარება ბორკილ-დადებულია.

სტალინი განაგრძობს:

„შეიძლება ჩვენ სახელმწიფო მრეწველობას უწოდოთ სახელმწიფო კაპიტალიზმი? არა. რატომ? იმიტომ, რომ აქ წარმოდგენილია არა ორი კლასი (ბურჟუაზია და პროლეტარიატი), არამედ ერთი - მუშათა კლასი, რომლის ხელშია წარმოების იარაღი და საშუალებები და რომელიც ექსპლოატაციას არ განიცდის, ვინაიდან რაც მოიგება წარმოებიდან, გარდა მუშის ქირისა, მიდის მრეწველობის გასაფართოვებლათ, ე.ი. მთელი მუშათა კლასის მდგომარეობის გასაუმჯობესებლათ“.

აი ტიპიური მსჯელობა ვულგარული ეკონომისტებისა, რომელთაც ისე სასტიკათ დასცინოდა მარქსი. მთელი ეს ამონაწერი „ხელიხელ საგოგმანები მარგალიტია“. ბოლშევიკურ ფაბრიკაში მუშა თურმე არ იყვლიფება. რატომ? იმიტომ, რომ ბურჟუაზია არ არის, მარა გაყვლეფა შეიძლება უბურჟუაზიოთაც. ბურჟუაზია ახალი ისტორიის მოვლენაა. მაშ წინეთ გაყვლეფა არ იყო? საკმარისია იყოს დამქირავებელი და დაქირავებული, რომ ზედმეტი ღირებულება შეიქმნას და მუშა გაიყვლიფოს. საბჭოთა წყობილებაში დამქირავებელია მთავრობა, მისი აპარატები, დაქირავებული მუშა. იქმნება ზედმეტი ღირებულება. ეს გადადის დამქირავებელთა ხელში, რითაც ფართოვდება წარმოება, ე.ი. ფართოვდება ახალ-ახალი მუშების გაყვლეფის შესაძლებლობა, ეს მარქსისტულ პოლიტიკურ ეკონომიის ანბანი დღეს სტალინის ლაშქარის ანგარიშში აღარ შედის, მათთვის ხელსაყრელია ლიბერალების ეკონომიური მოძღვრება - და მისი „სოციალისტურათ“ გასაღება. მარა აქ კი მათ კოვზი ნაცარში ჩაუვარდათ, ოპოზიცია შედგა. ზინოვიევის ჯარი დაეჭვდა ამ საბჭოთა „სოციალიზმში“ და გაიმართა ბრძოლა.

კამენევი თავის მკაცრ კრიტიკაში აყენებს ასეთ დებულებას:

ჩვენი ზაოდები და ფაბრიკები „არ წარმოადგენენ სოციალიზმის განხორციელებას, მათში არც კი არის განხორციელებული სოციალისტური ურთიერთობა“. (იზვესტია 24 დეკემბრის). ხოლო ზინოვიევი თავის მიკიბულ-მოკიბულ სიტყვაში ამბობს, რომ თუმცა ჩვენი სახელმწიფო მრეწველობა „სოციალისტური ტიპისაა, მაგრამ კიდევ არ არის სოციალისტური“, ე.ი. არის და არც არის. მარა ეს სტალინ-ბუხარინს არ აკმაყოფილებს. მათ სურთ ის უეჭველათ „სოციალისტური“ იყოს, ვინაიდან წინააღმდეგ შემთხვევაში „როგორ შეგვიძლია გავსწიოთ კამპანია, მუშამ გააძლიეროს წარმოება? მუშა არ გაანაყოფიერებს შრომას ფაბრიკებში, თუ ეს წმინდა სოციალისტური ფაბრიკა არ არის“, ამბობს ბუხარინი. ფაბრიკის „სოციალისტობა“ ყოფილა საშუალება მუშის მოსატყუებელი და უკეთ გასაყვლეფი. ტყუილი - პროლეტარიატის დასამორჩილებელი იარაღია. მარა ეს ხომ ასე იყო ყოველთვის, ბოლშევიკებს ახალი არაფერი გამოუგონიათ, გარდა უზომო უსირცხვილობისა. ამ „ოპიუმის“ მთავარი თეორეტიკოსი ყოფილა, ზინოვიევის სიტყვით, ბუხარინი. და მართლაც, ეს ვაჟბატონი პირდაპირ ლაპარაკობს:

„როცა მუშა გეკითხება, რას წარმოადგენს ეს ფაბრიკაო, პარტია ვალდებულია პასუხი გასცეს (ევდოკიმოვი: აკი ველაპარაკებით!) თქვენ კი, მარა ზინოვიევი არა, ზალუცკი არა და თუ ახლა იტყვიან (რომ ის სოციალისტურია), ჩვენ მოხარული ვიქნებით“ („იზვესტია“ 23 დეკ.).

ზინოვიევი დამარცხდა, პარტიამ გამოაცხადა - ჩვენი მრეწველობა უეჭველათ სოციალისტურიაო. ეს დღეს უკვე დოგმათაა აღიარებული და მასში დაეჭვება სასტიკათ აკრძალული.

ეს „სოციალისტური მრეწველობა“ წარმოადგენს ეკონომიურათ მეტათ საწყალ სანახაობას, რომელსაც აკლია ყველაფერი ის, რითაც მრეწველობა სულდგმულობს. სტალინის სიტყვით, მას აკლია კაპიტალი („კაპიტალის ნაკლებობა დიდია“), აკლია სათბობი მასალა (ის „არ შეესაბამება მრეწველობის დონეს“), მეტათ მცირეა რკინეულობა („გვაკლია ათეული მილიონების“), არ არის საკმაო კვალიფიციური მუშა ხელი - ერთი სიტყვით, შერყეულია მთელი მისი მატერიალური საფუძველი. კაპიტალისტური მრეწველობა იმდენ საქონელს ქმნის, რომ ვერ ერევა საზოგადოება, ვერ იტევს ბაზარი. აქ კრიზისია გასაღების და არა წარმოების. იქ საბჭოთა სოციალურ დესპოტიაში მრეწველობა არა თუ საკმაო საქონელს ვერ ამუშავებს, მას თვითონ აკლია სამუშაოსათვის მიუცილებელი მასალა, თვით განიცდის კრიზისს ამ ნიადაგზე და რა გასაკვირალია, მუშტარს საკმაო საქონელს ვერ აწვდიდეს. „სოციალისტური ფაბრიკა“ ნიშნავს დაცემულ წარმოებას, დავარდნილ ეკონომიკას, უძლურ საწარმოო ძალას. აქედან გამომდინარეობს დაცემული ვაჭრობა. სტალინის სიტყვით, საგარეო აღებ-მიცემობა 1913 წელთან შედარებით 1923-24 წ. უდრიდა 21 პროც., ხოლო 1924-25 წ. 26 პროც. ეს მცირე ვაჭრობაც თავდება დეფიციტით (144 მილიონით), ვინაიდან პურის ქვეყანაში პური საზღვარ-გარეთიდან შემოაქვთ!

თავისთავათ ცხადია, რომ ამ სოციალისტურ სამოთხეში ყველაზე უფრო იყვლიფება თვით „ხაზეინი“ - მუშა. მას იდეალათ აქვს გადაქცეული მეფის დროინდელი ხელფასის აღება, მარა მას კიდევ ვერ მიაღწია. სტალინის სიტყვით, შარშან აპრილში სამუშაო ხელფასი სამრეწველო მუშის ყოფილა თვეში 35 ომის წინა დროის 62 პროც. სექტემბერში ის აწეულა 95 პროცენტამდე. მარა თუ ამ რაოდენობას გამოვაკლებთ იმ მრავალ გადასახადებს, რაც მუშა იძულებულია მისცეს ბოლშევიკურ დაწესებულებებს და სახეში მივიღებთ საქონლის სიძვირეს - ნათელი იქნება მუშის საწყალი მდგომარეობა. მეფის დროის ვალიუტა, საქონელი და დღის ქირა - „სოციალისტური რუსეთის“ შორეული იდეალია, ამას ზევით მისი ოცნება ვერც კი აიწევს.

ამნაირათ, სოციალური დესპოტიის ერთი საფუძველია დაცემული, დაჩაჩანაკებული სახელმწიფო ფაბრიკა, მარა ვინაიდან ეს ვერაფერი საიმედო საძირკველია, ამიტომ ბოლშევიკები ახლა ეძებენ მეორეს, უფრო მკვიდრს და მაგარს. და აი აქაც თავი იჩინა პარტიაში განხეთქილებამ. უმრავლესობამ კურსი აიღო საშუალო გლეხობაზე, გამოიცა „კულაკების“ სასარგებლო კანონები, გაისმა ბუხარინის ლოზუნგი სოფლელთა მიმართ - გამდიდრდითო. ერთი სიტყვით, გლეხის წვრილ-ბურჟუაზიული სტიქია კომუნისტების სტიქიათ გამოცხადდა. ოპოზიცია ამეტყველდა, „პროლეტარული იდეოლოგია“ დაეტაკა გლეხურს და სასტიკათ დამარცხდა. ლენინიზმი ჩამოქვეითდა ბუხარინიზმამდე. გლეხური რუსეთის დროშა აფრიალდა. რა სწერია ამ დროშაზე? პარტიის ც. კ. სწერს: „ჩვენ ერთგვარ დათმობაზე წავედით სოფლის ახალი ბურჟუაზიისადმი, მივანიჭეთ ფართე იჯარის, დაქირავებული შრომის ფართოთ გამოყენების უფლებები“. საბჭოებს ეჭირვებათ სოფლის ბურჟუაზია. რატომ? ამის პასუხს იძლევა კამენევი: „ჩვენ ვიღებთ კურსს სოფლის საწარმოვო ძალთა განვითარებაზე, ჩვენ ვიღებთ კურსს იმაზე, რომ სოფლის მთელი მასა აღორძინდეს; რომ სოფელი გახდეს უფრო მაძღარი, უფრო მდიდარი; რომ მან უფრო მეტი მოიხმაროს სამრეწველო საქონელი; რომ სოფლის მოთხოვნილების ნიადაგზე განვითარდეს ჩვენი მრეწველობა“. („კომ.“ №250). ცხადია, სოფლის ბურჟუაზია უნდა შეიქმნას დამხმარე საბჭოთა „სოციალისტური“ მრეწველობის, სოფელმა უნდა იხსნას ქალაქი, გლეხმა - მუშა. ამით შესრულდება სტალინის დებულება - „დამოკიდებული ეკონომიური ერთეულის“ შექმნა. მარა ეს კომუნისტური უტოპია ასკდება გლეხის რეალიზმს და დგება სრულიად მოულოდნელი ურთიერთობა. რაც უფრო ბოლშევიკები იხრებიან გლეხისაკენ, მით უფრო გლეხები მათ ზურგს აქცევენ და ასე ეს ვაჟბატონები განმარტოებულნი რჩებიან. სტალინი გულმტკივნეულობით მოუთხრობს ყრილობას იმას, თუ როგორ აურია მას სოფელმა საგარეო ვაჭრობის გეგმები, როგორ შერცხვა სტატისტიკის ცენტრალური დაწესებულება და სხ. აქედან ერთათ-ერთი გამოსავალია, ამბობდა ოპოზიცია, დაკარით „კულაკს“! არა, არა, შესძახა თითქმის მთელმა ყრილობამ, „კულაკი“ გვეჭირვებაო. და ასე, კომუნისტური პარტია აშკარათ ხდება იმათ, რაც მუდამ იყო - წვრილ-ბურჟუაზიულ, მეშჩანურ პარტიათ. ოპოზიციის თვალის ასაბნევათ აქ ბევრი ლაპარაკია ღარიბი გლეხის დახმარებაზედაც კრედიტის მიცემით. ნამდვილათ კი კრედიტის მოხმარა შეუძლია მხოლოდ შეძლებულ გლეხს და გაღებული მილიონებიც მის ჯიბეში მიჩხრიალებს. ხდება სოფლათ ჩვეულებრივი ეკონომიური პროცესი: ღარიბი ღარიბდება, მდიდარი მდიდრდება. სტალინის სიტყვით, პეტროგრადში კომუნისტებს გამოუციათ სახელმძღვანელო, სადაც ამტკიცებენ, რომ მეფის დროს სიღარიბე შეიცავდა 60 პროც., ხოლო ახლა კი ის 75 პროც.! „ეს ციფრები კონტრ-რევოლიუციაზე უარესია“, ყვირის სტალინი, მარა ის მას ვერაფრით ვერ არღვევს. პირიქით, მათივე სტატისტიკა ამოწმებს პეტროგრადელთა სიტყვებს. აი მაგ. უკრაინაში უკანასკნელ ოთხ წელიწადს „რიცხვი მეურნეობათა, რომელთაც სამუშაო პირუტყვი არ ყავს, გაიზარდა 132 პროცენტით, ხოლო უინვენტაროთა რიცხვი 77 პროცენტით“. 1917 წელს უღელი საქონელი ყავდა 32 პროცენტს, ახლა კი ყავს 20 პროცენტს. სამი დესიატინის მქონეთა 70 პროც. თავის მიწას იჯარით აძლევენ მდიდარ გლეხთ. ასეთივე სურათია შუაგულ რუსეთში. ეკონომ. ჟიზნ. №270, 272, გასული წლის). მოლოტოვის ცნობით, სოფელში 45 პროც. ღატაკია (იხ. კამენევის სიტყვა).

ბოლშევიკებიც „ყველაი“არიან, ყველა კლასის და პარტიის მოსაშუალე და მაგიერი. აი ამ პოლიტიკურ მონოპოლიაში შუაგულ რუსეთში. (ეკონომ. ჟიზნ №270, 272, გასული წლის). მოლოტოვის ცნობით, სოფელში 45 პროც. ღატაკია (იხ. კამენევის სიტყვა).

მასის გაღატაკება, მცირე რიცხვის გამდიდრება, რომელთა შორის კომუნისტებიცაა - აი საბჭოთა დესპოტიის სოციალური პოლიტიკა. ამ პოლიტიკის შედეგია კლასიური დიფერენციაცია და კლასთა ბრძოლა. ბოლშევიკები კი უწყობენ რა ხელს პირველს, ებრძვიან მეორეს. კლასებმა არ უნდა იბრძოლონ, თავიანთი ინტერესი არ დაიცვან, არამედ ყველამ კომპარტიას უნდა მიმართონ და მისი საშუალებით თავისი მიზნები განახორციელონ. ისინი მოგვაგონებენ იმ გურულ გლეხს, რომელმაც მოისმინა რა სხვადასხვა პარტიის წარმომადგენელნი მიტინგზე, შესძახა: „აი, ყველაი ვარ მე-ო“! ბოლშევიკებიც „ყველაი“ არიან, ყველა კლასის და პარტიის მოსაშუალე და მაგიერი. აი ამ პოლიტიკურ მონოპოლიაში ძევს ამ პარტიის დამარცხების და დარღვევის აუცილებლობა. ც. კ. იძლევა დირექტივას: შეაკავშირეთ და დაიცავით ღარიბი გლეხებიო („კომ.“ №250 ). ჩინებული ბრძანებაა. მარა ვის წინააღმდეგ უნდა მოხდეს ეს მათი შეკავშირება? ვის და საბჭოთა მრეწველობის, ვაჭრობის, პოლიციის, ჩეკის, უუფლებობის, ძალმომრეობის - ერთი სიტყვით, ყოველივე იმ ბოროტების წინააღმდეგ, რაც ხალხს უმთავრესათ აწუხებს და რომელიც ბოლშევიკების ღვიძლი შვილია. გამოდის, რომ პარტია აკავშირებს ხალხს პარტიის წინააღმდეგ! ნავში ჯდომა და მენავესთან ბრძოლა შეუძლებელია. ის თითო-ოროლა კომუნისტი, რომელიც ასეთ დირექტივას მართლა ახორციელებს, პარტიიდან იდევნება და პოლიციის განკარგულებაში ირიცხება.

ცხადია, საბჭოთა სოციალური დესპოტია დღეს აფორიაქებულია: ის განიცდის შინაგან კრიზისს; დაიბადა უმცირეს-უმრავლესობა, აზრთა არევ-დარევა, შუღლი და განხეთქილება. რატომ, რაშია საქმე? მიზეზია ერთათ-ერთი - ოქტომბერი, ე.ი. აგრარიული ქვეყნის და მსოფლიო ბაზრის აბუჩათ აღება, მათი ბუდიდან გადმოხტომა და სოციალური დესპოტიის შემოღება. უმრავლესობა ფიქრობს უკან დაიხიოს, მწარმოებელი ძალები ააღორძინოს, ბურჟუაზიას კარები გაუღოს, გლეხობას დაეყრდნოს - ერთი სიტყვით, აწარმოვოს პრაქტიკული საამდროვო პოლიტიკა ძველი ფრაზეოლოგიის სამოსელში. მაგრამ მას ზურგზე აკიდული აქვს უშველებელი სიმძიმე - ოქტომბერი - და გასაქან საშუალებას არ აძლევს. ის იძულებულია ერთ ალაგას იბეკნოს, პიროვნებები სცვალოს, სისტემას არ შეეხოს, დესპოტია გააფართოვოს, პარტიაშიც ის გადაიტანოს და ასე უკმაყოფილება საყოველთაო გახადოს. სტალინის ტეტიებს აქედან გამოსვლა არ უწერიათ, ასაფრენი ფრთები დაჭრილი აქვთ, ნებისყოფა დაჩლუნგებულია, გამბედაობა არ მოეპოვებათ. თავსა ახლათ ვერვინ იშობს, ოქტომბერს ისინი ვერ გადაახტებიან და მით იქმნება აუცილებლობა - ქვეყანა მათ გადაახტეს, ცხოვრების რკინის კანონებმა გასავალი მონახოს და ეს საცოდავი უტოპისტები ისტორიას ჩააბაროს. საბჭოთა დესპოტიის უკანასკნელი ჟამი მოახლოვებულია.

ნ. ჟ.

ბრძოლა. /ჟურნალი, პარიზი/. - 1925. - №7.

მთლიანი ფრონტით დამოუკიდებლობისაკენ. ამ სამი სიტყვით ამოიწურება „დამოუკიდებელ საქართველოს“ დანიშნულება, მისი მიზანი და საშუალება, მისი გამოსავალი წერტილი და ხაზი.

დამოუკიდებლობისათვის ბრძოლა და მთლიანი ფრონტი ერთსა და განუყოფელ ცნებას წარმოადგენს ჩვენთვის. მათი ერთი მეორისაგან გათიშვა ეწინააღმდეგება საღს წარმოდგენას ერზე და დიდი ვნების მოტანაც შეუძლია მისთვის.

ერი ცოცხალი ორგანიზი არის, მას აქვს თავისი სახეობა, ნების-ყოფა, მაშასადამე, ის მთლიანია და განუყოფელი.

თქმა არ უნდა, ერის შიგნით სწარმოებს ცვალებადობა, გარდაქმნა, ბრძოლა... მაგრამ სულ სხვაა, როცა მას ემუქრება, როგორც მთელს, გარეშე ძალა. ეს უკანასკნელი ხდება ამ შემთხვევაში ერის დამრღვევ ფაქტორად. ის იჭრება მის ცოცხალ სხეულში, სწამლავს, აფორიაქებს იქაურობას და შეგნებულათ ადუნებს მის მაჯის ცემას. იწყება რღვევის პროცესი...

ერი რა ერია, თუ ის არ ეკვეთა მთელის თავისი ენერგიით, მთელის თავის შემადგენლობით ამ გარედან შემოჭრილ ფათერაკს! და რაც უფრო მომწიფებულია ერი, რაც უფრო მძლავრია მასში თავდაცვის ინსტიქტი და ბრძოლის ტრადიცია, მით უფრო მთლიანათ და მწყობრათ ირაზმება ის გარეშე მტრის წინააღმდეგ.

ქართველი ერი, რომლის დაცვას ეს გაზეთი ისახავს თავის მიზნად, თვით არის ამ სიმწიფის ხორცშესხმული მაგალითი, განსახიერება. კიდეც ამიტომ ჩქარა აუღო მან ალღო შექმნილ მდგომარეობას. პოლიტიკურ პარტიებს ჯერ კიდევ ვერ დაეღწიათ თავი ეროვნულ უბედურების თავზარ-დამცემ შთაბეჭდილებისათვის, როცა თვით ხალხის სიღრმიდან გაისმა ხმა მთლიან ფრონტის საჭიროებისა.

ის შეიქმნა - მთლიანი ფრონტი, და ქართველი ერი ამ ნიშნის ქვეშ აწარმოებს შეურიგებელ ბრძოლას გარეშე მტერთან. აგვისტო-სექტემბერი, რომლის პროცესით, ამ ახლო ხანში, მტერმა თავისი თავი გაასამართლა, მამულიშვილურ თავდადების უმაღლესი წერტილი იყო.

ერი დამარცხდა ფიზიკურათ, მან გაიმარჯვა მორალურათ - აი, დასკვნა, რომელიც გამოიყვანა საქართველოს დამოუკიდებლობის კომიტეტმა მისი თავმჯდომარის პირით. ეს დასკვნა ამოკითხულია თვით მტრის შუბლიდან. ის მას მოსვენებას არ აძლევს. სისხლი, მრავალ ათასთა დანთხეული სისხლი წმინდა ანდერძია ქართველის გულში და საბედისწერო მტრისათვის.

ვისზე ამყარებს „დამოუკიდებელი საქართველო“ თავის იმედს? ქართველ ერზე. მას სწამს ქართველ ერის ბრძოლის უნარი, გამჭრიახობა, გამძლეობა, მისი გამარჯვება.

გაზეთი მოვალეა გახდეს ქართველ ერის გამოძახილი, მისი თავისუფალი ხმა.

უჩვეულო მტერთან გვაქვს საქმე. უჩვეულო არა მარტო თავის მტარვალობითა და სიმხეცით, არამედ კიდევ უფრო თავის საარაკო სიფლიდითა და გაიძვერობით. მოსკოვი სრულიად შეგნებულათ და წინასწარი მოფიქრებით იმარჯვებს რევოლიუციურ ფრაზეოლოგიას, როგორიცაა: სოციალიზმი, პროლეტარიატის დიქტატურა, ერთა თვითგამორკვევა და სხ., რომ ამით დაფაროს თავისი ავაზაკური დაპყრობითი სახე. ჩვენი გაზეთი მოვალეა მას ნიღაბი ახადოს.

მაგრამ თვით ქართველმა ერმა დიდი ხანია კბილი გაუსინჯა მოსკოვიტებს. ამაოა უკანასკნელთა ცდა სიმძიმის ცენტრი ოკუპაციიდან საბჭოთა რეჟიმზე გადაიტანონ, ერის განთავისუფლების პრობლემა სოციალურ მლიქვნელობაზე გადაახურდავონ, ეროვნული ბრძოლა ბოლშევიკ-მენშევიკურ მეტოქეობად გაასაღონ.

ქართველ ერისთვის ნათლათ სდგას კითხვა: საქართველოს დამოუკიდებლობა თუ რუსეთის ბატონობა? ვინ უნდა იყოს ბატონ-პატრონი საქართველოს ტერიტორიაზედ - ქართველი თუ რუსი? მოსკოვის ტიკინები - ორჯონიკიძე და ძმანი მისნი, ქართველ მოდგმის ეს მახინჯნი ანარეკნი სათვალავში არ შედიან, ამით ვერავის მოატყუებენ.

განა საბჭოთა რეჟიმის სიდუხჭირე ვის არ ესმის. მან ათეულ წლებით უკან გადისროლა საქართველოს ნივთიერ და სულიერ განვითარების საქმე. გაზეთი მოვალეა დაუზოგველათ ამხილოს ეს. მაგრამ ერთ წუთსაც არ უნდა დაივიწყოს მან, რომ სათავე ყველა უბედურებათა არის და დარჩება ქვეყნის უცხოელთა მიერ დაჭერა.

რუსეთი უცხოეთია ჩვენთვის, ისე როგორც სხვა მრავალი ქვეყანა. ჩვენ მას არ ვებრძვით, გვსურს პირიქით კეთილმეზობლობა მასთან, - მაგრამ საქართველოს ტერიტორიაზედ ქართველი ერი ვერ შეურიგდება მის თარეშს. დეე, მან შემოიღოს თავის საბრძანებელში საბჭოთა თუ სხვა რეჟიმი, ეს მისი საქმეა, საქართველოს კი არ ესაჭიროება მისი თვალთმაქც მზრუნველობა.

ქართველი ერი კვლავინდებურათ დემოკრატიულ პრინციპების ერთგული რჩება, აქედან გამოდის ჩვენი მთლიანი ფრონტიც და მასში წარმოდგენილი პარტიები, - მაგრამ ეგ არ არის ჩვენი დავის ღერძი უცხოეთთან. უკანასკნელს ხელი არა აქვს ილაპარაკოს, მით უფრო ნაკლებ - შემოიღოს ესა თუ ის რეჟიმი ჩვენს ქვეყანში.

აქედან ცხადია, ჩვენთვის მიუღებელია უცხოეთის ბატონობა, რა სახითაც არ უნდა მოგვევლინოს იგი: საბჭოთა, მონარქიის თუ დემოკრატიის სახით. ნორმალური დამოკიდებულება რუსეთსა და საქართველოს შორის მხოლოდ მაშინ გახდება შესაძლებელი, როცა პირველი იცნობს მეორის უდაო უფლებას დამოუკიდებელ არსებობისა, მის ხელუხლებლობას.

არ არის ჩვენს შორის ერთი პირიც, ვისაც არ სურდეს ნებით დაბრუნება იმის, რაც ტლანქმა ძალამ წაგვართვა. მაგრამ სურვილი ერთია, მკაცრი სინამდვილე კი მეორე. მოსკოვი არ დათმობს ნებით თავის მსხვერპლს. ამიტომ საქართველო, ეყრდნობა რა თავის მაჯას, იძულებულია მიმოიხედოს ირგვლივ, ახლო თუ შორს, და ეძიოს მეგობრები.

მზაკვარი მოსკოვი ამას ინტერვენციას ეძახის, - და ეს მაშინ, როცა მისი ჯარები საქართველოში სდგას! ამაზე შორს, ქვეყნის დასაბამიდან, არც ერთი ცინიკი არ წასულა. როცა მოსკოვმა ფეხქვეშ გასთელა მის მიერ ცნობილი საქართველოს უფლება და მაჯლაჯუნად აწევს ქართველ ხალხს გულზედ, ეს არ არის თურმე ინტერვენცია! როცა საქართველო მოითხოვს მისი უფლების აღდგენას და ამ მიზნით მიმართავს განათლებულ კაცობრიობას შველისათვის, ეს თურმე ინტერვენცია ყოფილა!

„დამოუკიდებელი საქართველო“ თავისუფალია ილიუზიისაგან, ვითომ ქართველ ერის დასახსნელათ ომს გამოუცხადებს ვინმე რუსეთს. დღევანდელ საყოველთაო დაზავების ხანაში, როცა თვითეული დაწინაურებული ერი შეგნებულათ გაურბის შეიარაღებულ შეტაკებას, ერთად ერთი მოსკოვი დარჩა, რომელიც წყალს ამღვრევს ყველგან და იარაღს აჟღარუნებს. მართალია, ლოკარნოს ურთიერთ დამზღვევ პაქტის მეოხებით მოსკოვი საგონებელში ჩავარდა, მაგრამ კუზიანს მარტო საფლავი გაასწორებსო - იტყვიან, და ისიც ვერ დაიშლის ცეცხლის წამკიდებლის ხელობას.

მეორეს მხრით, ჩვენ არა გვწამს ევოლიუციური გზით ნორმალური მდგომარეობის აღდგენა რუსეთში. თვით ბოლშევიკები უარყოფენ ამ გზას, ენაზე პერმანენტული რევოლიუცია აკერიათ, თუმცა დიდი ხანია ისინი უშავეს რეაქციის მოციქულებად იქცნენ. რაც უფრო მეტ დათმობებს აკეთებენ ეკონომიურ სფეროში, მით უფრო ფანატიკოსურათ ებღაუჭებიან ისინი ხელისუფლებას. მაგრამ ამაოა ეს ცდაც. გაშიშვლებულ მტარვალებს მხოლოდ ფიზიკური ძალა გადმოაბრძანებს ტახტიდან, ამას უნდა ელოდეთ ადრე თუ გვიან.

ქართველი ერი მზათ უნდა დახვდეს ამ მომენტს. მისივე მდგომარეობაშია სხვა ერებიც, რომელნიც ეგრედ წოდებულ „კავშირში“ შედიან. ჩვენი გაზეთი ეცდება თვალ-ყური ადევნოს ამ ჩაგრულ ერთა ბრძოლას თავისუფლებისათვის. ეჭვს გარეშეა, პოლიტიკურ კრიზისის ჟამს ეს ერები ეცდებიან ხელთ იგდონ დამოუკიდებლობა, და ჩვენი ერიც გაჩნდება, როგორც მას სჩვევია, წინა რიგებში.

განსაკუთრებული ყურადღება მიექცევა ჩვენს მეზობლებს. კავკასიის ერთა ლხინში და ჭირში ერთათ ყოფნა ნაკარნახევია გეოგრაფიით, ეკონომიით, მათი სასიცოცხლო ინტერესებით.

ამ რიგათ, ქართველი ერი განმარტოებული არ არის, მას ჰყავს ბუნებრივი მოკავშირენი, აქვს პერსპექტივები.

დადგა დრო, როცა რუსეთის საკითხი იღებს გარკვეულ ფიზიონომიას. მისთვის არ ეცალა ევროპას აქამდის. ის თვითონ განიცდიდა დიდ კრიზისს. დღეს, როცა ლოკარნოს შემდეგ გვიხდება წერა, ჩვენ გადაჭრით უნდა ვთქვათ, რომ რუსეთის საკითხი პრაქტიკულათ არის დასმული მთელის თავის სიგრძე-სიგანით.

მაშასადამე, ქართველ პოლიტიკურ მოღვაწეთა დანიშნულება იმაში მდგომარეობს, რომ ფხიზლათ იდგნენ სადარაჯოზედ. ისინი რაც შეიძლება ნათლათ უნდა გაერკვენ საერთაშორისო მდგომარეობაში, კვალ და კვალ მისდიონ მის განვითარებას და მოუპოვონ საქართველოს თავისი ადგილი მოსალოდნელ ამბებში.

ჩვენი გაერთიანებული ფრონტი და მისი ორგანოც ამ საქმეს ემსახურება. არსებულ პირობებში, როცა საოკუპაციო ხელისუფლება ნამდვილ ჭურში ამყოფებს ქართველ ერს და ჰკვებავს მას ლათაიებით, სრულიად განსაკუთრებულია გაზეთის პასუხისმგებლობა.

ჩვენ არ გვაშინებს, რა თქმა უნდა, მოსკოვის ჩმახვა, ვითომ ჩვენ ამით კონტრ-რევოლიუციას ვაწყობთ. საქართველოს აქვს და უნდა ჰქონდეს თავისი საგარეო პოლოტიკა. მოსკოვს არ ძალუძს გახადოს იგი თავის შინაურ პოლიტიკად. მთლიანი ფრონტი ისეთივე ბუნებრივია, როგორიც ქართველ ერის ბრძოლა უცხოეთის უღლის გადაგდებისათვის.

„დამოუკიდებელი საქართველო“ სწორეთ ამ განმათავისუფლებელ ბრძოლის ორგანოა.

ერთი ფრონტი

მოსკოვის უღელმა ქართველი ერი გააერთიანა, ერთი აზრი და ერთი მისწრაფება მას ჩაუნერგა. თავის თავის ბატონობა, თავის თავისუფლების და დამოუკიდებლობის აღდგენა - აი ამ ერთობის მიზანი და დროშა. მის ირგვლივ თავს იყრის ერის ყველა სასიცოცხლო ძალები, მისი ყველა აქტიური და მოწინავე ელემენტები. ქართველი ხალხი იქცა ერთ ფრონტათ, ერთ სიმაგრეთ, რომელზედაც უნდა შეასკდეს მოწინააღმდეგე. თვითეული პარტია, თვითეული მოქალაქე, თვითეული მოსახლე უნდა იდგეს თავის პოსტზე, თავის სადარაჯოზე, გაჟღენთილი სიძულვილით უცხო ძალმომრეობისადმი და სიყვარულით თავისუფლებისადმი. ჩვენი პოლიტიკური მობილიზაცია არ შემწყდარა, ვერ შეწყდება, სანამ მისი საგანი განხორციელებული არ იქნება. მხოლოდ პოლიტიკური შეგნება, მხოლოდ შეუდრეკელი ნებისყოფა ქმნის იმ უძლეველ ძალას, რომლითაც ხალხი საბოლოოთ გაიმარჯვებს. ვისაც სურს თავისუფლება, ის იქნება თავისუფალი.

მთავარია ეს სურვილი, ეს შეგნება დარჩეს გაუქანებელი და მოუშლელი. შერიგება მტარვალების თუნდაც დროებით, სამუდამოთ სტეხს სულიერ ენერგიას, აბნელებს ნათელ გონებას, აჩლუნგებს მტკიცე ხასიათს და აჩვევს ბოროტებას და მონობას. ქართველობა ბრძოლაში გამოწრთვნილია; მის ძარღვებში სჩქეფს სისხლი ათასი წლების თავდადებულთა, ის მოდის ისტორიის ქარცეცხლში თავაწეული და იმედით მოცული. მის მატიანეში არ სწერია სასოწარკვეთილება და დაგლახება. ეს ხვედრია თითო-ოროლა ლაჩართა და გზადაბნეულთა. ეს ასე ყოფილა მუდამ, ასეა დღესაც. მარა ამათ ზურგზე ხალხი გადადის, ისტორიის ულმობელი ბორბალი მათ სჭყლეტს და მიდის წინ ერის აღორძინებისაკენ.

ვიღას ახსოვს ჩვენი ქვეყნის ორგულნი და გამყიდველნი? მრავალნი იყვენ ისინი: წუთიერ გამარჯვებას დღესასწაულობდენ; მარა ანგარიშში მოსტყუვდენ. ერმა მათ დიდი ხანია წესი აუგო და მისცა დავიწყების სამარეს. ისტორიის თეთრ ფურცელზე მხოლოდ ხალხის ერთგულება იწერება, მსოფლიო ოჯახში მხოლოდ მებრძოლი ერი იპატიჟება. სიცოცხლის ნაპერწკალი არასოდეს არ ჩამქრალა საქართველოში. ის გაჭირებაშიაც მუდამ ბჟუტავდა და პირველ შემთხვევისთანავე ცეცხლათ აღიგზნებოდა. ის ვერ ჩააქრო ვერც დღეს მოსკოვის ურდოებმა. ის ალათ ავარდა შარშან. ალი ჩაქრა, ცეცხლი დარჩა, ცეცხლი გულში ანთებული და სულის გამამტკიცებელი. არა, არ გვინდა უცხო უღელი - ეს არის მრწამსი ქართველი ერის. ეს სიმბოლო სარწმუნოებისა მას არ დაუგდია მაშინაც კი, როცა იყო მარტო, უმწეო, ქვეყნათ უცნობი და განთვითებული. არ დააგდებს მით უფრო დღეს, როცა მარტო აღარ არის, როცა ქვეყნათ გაისმის მისი ხმა სიცოცხლის და თავისუფლების.

ჩვენ მარტონი არა ვართ. ჩვენი საქმე ყალბ თამასუქზე არ იწერება. ჩვენ გვყავს სამი მოკავშირე, სამივე ერთნაირათ ძლიერი და შეუდრეკელი.

პირველი ჩვენი მოკავშირეა რუსეთის საქმეთა მსვლელობა, შიგნით და გარეთ. მტარვალთა რეჟიმი მიწურულშია; მას გადაეკიდა მთელი ხალხი, მას ებრძვის გლეხობა, მით უკმაყოფილოა მუშები. ვერ მოინადირეს ვერც ერთი კლასის გული, ვერ დააკმაყოფილეს მასის ვერც ერთი საარსებო საჭიროება. ის განმარტოებულია შიგნით. ასეთსავე მდგომარეობაშია გარეთ. ლოკარნომ მას ჩასცა სასიკვდილო მახვილი. ან გაევროპიელება ან გაქრობა - აი მისთვის დაწერილი განჩინება. ვინც არ აჩქარდება, მტარვალთა სეირს მოესწრება.

მეორე ჩვენი მოკავშირეა მსოფლიო საზოგადო აზრი. აქ ჩვენს საკითხში დიდი ხანია შემდგარია ერთი ფრონტი, დაწყებული უკიდურესი მემარცხნით და გათავებული უკიდურესი მემარჯვნით. საქართველოს საკითხი გადაქცეულია საერთაშორისო საკითხათ, რომელსაც ყავს მედგარი დამცველები. ის აქ გამოტანილია სისხლით და რკინით ქართველი ერის მიერ და მოპოვებული აქვს საერთო თანაგრძნობა. საკმარისია მოსკოვი იცნოს ქართველმა ხალხმა და შეურიგდეს მის ბატონობას, რომ საქართველო უცებ ამოიშალოს საერთაშორისო სარბიელიდან და დაკარგოს მოპოვებული მდგომარეობა. ჩვენი ურყევი ნებისყოფა - გვქონდეს საკუთარი სახელმწიფო, არის ერთათ ერთი საფუძველი მსოფლიოს თანაგრძნობის. ამ თანაგრძნობის რეალიზაცია მოხდება პირველ ხელსაყრელ გარემოებაში. აზრი ვერ შეაბრუნებს ჟამთა ბრუნვას, მარა შემობრუნებულს კი გამოიყენებს.

მესამე ჩვენი მოკავშირეა ისტორია, კაცობრიობის აუცილებელი მსვლელობა ერთა თავისუფლების და თანასწორობისაკენ. ამას ვერ შეაჩერებს ვერავითარი ძალა, მისი გამრუდება აღემატება ადამიანის შესაძლებლობას. ეს ისტორიული კანონო მუშაობს მუდამ, ყოველგან, ყველა ხალხში და ყველა ქვეყანაში. ჩვენი საქმე ამ საერთო მდგომარეობასთან არის რკინის არტახებით გადახლართული. ჩვენ გვაქვს მერმისი, ჩვენი მტრები კი ამას მოკლებულია; ისინი ცოცხლობენ წარმავალი წუთებით, ჩვენ კი სამუდამო მომავლით. ჩვენი გზა ისტორიის შარა გზაა და მიდის სიცოცხლისაკენ.

როგორც ხედავთ, მარტონი არა ვართ, ჩვენ ფრონტში დგას უძლეველი ძალები. ჩვენ გვამაგრებს აუღებელი სიმაგრენი. საჭიროა მხოლოდ ჩვენ, ქართველები, ვიყოთ ერთათ; საჭიროა საქართველოს ყველა შვილნი გაიმსჭვალონ იმ დიადი მოწოდებით, რომელიც მათ დღეს ისტორიამ არგუნა - ერთათ დგომა, ერთათ ბრძოლა, ერთი დროშა!

ნ. ჟორდანია

დამოუკიდებელი საქართველო /ჟურნალი, პარიზი/. 1926 წ. №1

26 მაისი, დღე თავისუფლების და აღორძინების, საუცხოვო წარსულის და გამარჯვებული მომავლის.

26 მაისში ქართველმა ერმა გამოკვეთა თავისი სახე, გამოაქანდაკა თავისი სულიერი და ფიზიკური აგებულება, გამოჭედა თავისი პიროვნება, როგორც ერთი განუყოფელი მთელი.

26 მაისს საქართველო გამოვიდა მსოფლიო შარა-გზაზე და შევიდა საერთაშორისო ოჯახში, როგორც ერთი მისი სწორუფლებიანი წევრი.

26 მაისიდან იწყება ჩვენი ახალი ისტორია, გრძელდება ცოტახნით შეწყვეტილი ორი ათასი წლის საკუთარი მსვლელობა და ებმება ძაფები მომავალ საუკუნოებს.

26 მაისს ფრთაშეკვეცილმა ქართველობამ აიშვა, აფართქალდა და ჩრდილოეთს თავისი თავისუფლება გამოსტაცა, თავისი დროშა კავკასიონის ქედზე ააფრიალა და იქ წაშლილი საზღვარი აღიდგინა.

26 მაისი არის დღე ზეიმის, დღესასწაული მთელი ერის, განურჩევლათ აზრისა და მდგომარეობისა.

მაგრამ სიბნელემ გაიმარჯვა სინათლეზე. მოპოვებული თავისუფლება მტერმა მოგვტაცა და სიცოცხლის ალაგას სიკვდილის დროშა ააფრიალა.

ქართველ ერს აღარ ძალუძს 26 მაისი იდღესასწაულოს. ის დღეს ამირანივით მიჯაჭვულია კავკასიონის ქედზე და იფლითება შემოსეული მტაცებლებისაგან.

26 მაისი დღეს მხოლოდ სიმბოლოა და არა ცოცხალი მოვლენა. ის მხოლოდ მოგონებაა წარსულის და მანათობელი ვარსვლავია მომავლის. ის საქართველოს ხიდია, წარსულიდან მომავლისკენ გადებული და მასზე ჩვენ ყველა, მთელი ქართველობა შეურყევლათ გავდივართ. მტერი დარაჯობს ამ გზას, ის ჩასაფრებულია ყოველი მხრით, მარა ჩვენ მაინც წინ მივდივართ, მივდივართ, და არ არის ძალა ჩვენი შემაჩერებელი, ვინაიდან არ არის ძალა ისტორიის უკან დამქანებელი.

26 მაისის დღეს ქართველი ხალხი თავის გულში, თავის ოჯახში დღესასწაულობს; ის იგონებს დაკარგულ თავისუფლებას და იმედოვნებს მის დაბრუნებას.

26 მაისი ანთებული ჩირაღდანია; ის ინათებს მუდამ, ჩაუქრობლათ, შეუსუსტებლათ და ჩვენ მოგვიწოდებს თავისი სხივების ქვეშ.

სანამ ქართველი ერი იარსებებს, 26 მაისს იდღესასწაულებს.

მოულოცავ საქართველოს ამ დიდებულ დღეს და უსურვებ ბრძოლის გაგრძელებას, იმედიანათ ცხოვრებას.

ნ. ჟორდანია

დამოუკიდებელი საქართველო /ჟურნალი, პარიზი/. 1926 წ. №5

ხუთი წელი ტანჯვის და მონობის, ტყვეობის და ბორკილების!

რანი ვიყავით გუშინ? ყველაფერი!

რა ვართ დღეს? არაფერი!

ერი პატივაყრილი, ხალხი დაქცეული, მოქალაქე შეკრულ-შებოჭვილი.

საქართველოს მესაფლავენი დღეს დღესასწაულობენ თავის გაბატონებას, საქართველო კი ძაძებით გლოვობს თავის დამარცხებას და მათდამი დამორჩილებას. ისინი იცინიან და სტკბებიან, ჩვენები ოხრავენ და იტანჯებიან.

დღეს ორგვარი მოგონებაა: ერთია ჯოჯოხეთის და მისი მოციქულების, მეორეა თავისუფლების და მისი მოტრფიალეების.

ხუთი წლის წინ ქართველმა ერმა დაკარგა უდიდესი განძი - თავისუფლება და მიიღო უმძიმესი უღელი მოსკოველების. ერის უღირსი შვილები თავს დაეცენ მშობელ დედას უცხო ძალებით, ამოართვეს სული და გაბაწრული ცოცხალ-მკვდარი მიუტანეს მსხვერპლათ თავის მომავლინებელთ. ეს საშინელი სულთამხუთავი, რომლის თავია მოსკოვში, ხოლო ბრჭყალები კი ჩვენში, სწუწნის დაუსჯელათ ჩვენს სიმდიდრეს, ჩვენს ავლა-დიდებას, ჩვენს სულიერს და ნივთიერ საუნჯეს. წაიღეს, რის წაღებაც კი შეეძლოთ; გააპარტახეს, რაც დახვდათ; მოსპეს მთელი ახალი კულტურა, შრომით და ბრძოლით შეძენილი, და გადაგვისროლეს უკან, დაცემის და გავერანებისაკენ. ისინი დღეს ცეკვობენ ერის სასაფლაოზე.

რა სურდათ, რას ფიქრობდენ? სურდათ ჩვენი ჩაბრუნება რუსეთის სამფლობელოში, ფიქრობდენ ჩვენს გადაქცევას ძველი იმპერიალიზმის გზა და ხიდათ. საქართველო დასჭირდა მოსკოვს მეფეთა აღმოსავლეთის პოლიტიკის გასაგრძელებლათ; ოსმალეთში, სპარსეთში, შორეულ სამხრეთში სამოქმედო ბაზის შესაქმნელათ. მათ კარგათ იცოდენ, რასაც შვრებოდენ, რისთვის აგზავნიდენ თავის ჯარებს ჩვენს წინააღმდეგ. ეს იყო დიდი სახელმწიფოს შეთქმულობა პატარას ჩასაყლაპავათ. ქართველები, ამ ბოროტების მებაირაღტრენი? ამათ ქვეყანა გაყიდეს და მიიღეს სამსახური! თანამდებობაზე გადასცვალეს ერის სვე-ბედი. განმეორდა სიტყვა-სიტყვით ძველი ამბავი, რუსის ჯარი შემოდის საქართველოში მეორეჯერ ქართველების წინამძღოლობით. ფაქტი ერთნაირია, მისი აზრი კი სხვადასხვაა. პირველი მოპატიჟება მოხდა უცხო მტრის მოსაგერებლათ. ჭავჭავაძენი ემსახურებოდენ ქართველი ხალხის ფიზიკურათ გადარჩენას. რას ემსახურებიან მახარაძენი? რომელი მტრის წინააღმდეგ ამხედრდენ ისინი? ეს მტერია ქართველი ხალხი. მის დასამორჩილებლათ და მასზე გასაბატონებლათ მათ მოიხმეს ნამდვილი მტრები. ჩვენს წინაპართ აქვთ გასამართლებელი საბუთები. ამათ, ამ ჩვენს თანამედროვეთ, არავითარი გამართლება, არავითარი საბუთი არ ადგებათ. ესენი რუსეთის იმპერიალიზმის ყურმოჭრილი მონებია.

ერი თავისუფალი, აღორძინებული, ახალი იმედებით და იდეალებით აღფრთოვანებული დაატყვევეს და რესეთის დესპოტიას დაუმორჩილეს. რას წარმოადგენს ეს ბატონი, ქვეყანამ იცის. ის გამოფიტულია, არ შერჩა არავითარი ნივთიერი და გონებრივი ღირებულება, გარიყული, განცალკევებული, კაცობრიობიდან გამდგარი - აი ამ არარაობაზე ვართ მიკრული და მის საჯეკნათ გადაქცეული. საქართველო ყოფილა დამცირებული, მარა არასოდეს არ ყოფილა ასე დაბლა დაშვებული. ის დღეს უფსკრულშია, ამაზე ქვემოთ წასვლა აღარ შეიძლება. მხოლოდ სულის სიმტკიცე და იმედი ატანიებს მას ამ საშინელ ტრაგედიას. „ჭირსა შიგან გამაგრება ისე უნდა ვით ქვიტკირსა“ - ეს ძველი სიბრძნე დღევანდელი ჩვენი მნათობია. თავს დაგვატეხეს ჭირი, ჩვენ უპასუხებთ სიმაგრით. „გასტეხს ქვასაცა მაგარსა გრდემლი ტყვიისა ლბილისა“. ქართველი ხალხის გრდემლს შეასკდა უთვალავი მტერი. ასეთი ბოლო მოელის ახლანდელ მის მტერსაც; ოღონდ კი გრდემლი მუდამ სცემდეს და ერს აღვიძებდეს. აწმყო არა გვწყალობს, მარა მომავალი ჩვენია.

ჩვენი გზა მიდის აღმართ-აღმართ, აღორძინების და თავისუფლებისაკენ. აქეთ მოდის მთელი კაცობრიობა. მათი გზა კი ეშვება დაღმართ-დაღმართ, ჭაობის და ჯურღმულისაკენ. მათ არავინ მისდევს, იმ გზით არავინ მიდის, მას ყველა, მთელი კაცობრიობა, ზიზღით შეყურებს. ახლა ბრმაც კი ხედავს, რომ მოსკოვის მიმართულება გადაშენების ხიდია, აქეთ გასავალი არ არის: ამას ქვანიც კი ღაღადებენ. ამ ღაღადმა გაარღვია თვით კრემლის კედელიც და შეიტანა ხმა სინანულის. მათი დღენი დათვლილია, ხალხის ამაღლება მათი დაცემაა; ქვეყნის აღდგომა მტარვალთა დამარხვაა. ასე ყოფილა მუდამ და ასე იქნება. გლახათ დამწყები გლახათ ათავებს. ეს უცვლელი განაჩენია.

ეს ხუთი წელი, წელი ცრემლთა გუბების და სისხლთა მორევის, არის წელი ქართველი ხალხის სულიერი განკურნების. ის ამ ციხეში ინათლება მტკიცე ნებისყოფით. იბანება თავისუფლების წყაროთი და იჭედება სასიცოცხლო ძალებით.

განვლეთ ეს ხუთი წელი, დრო მეტათ ძნელი. ჩვენი დროშა დაბლა არ დაშვებულა. დგება დრო ნაკლებათ ძნელი, შევდივართ გარდატეხის წლებში, ჩვენი დროშა მაღლა აიწევა.

მაშ იმედი, კიდევ იმედი, მეტი იმედი!

ნ. ჟ.

ბრძოლა. /ჟურნალი, პარიზი/. - 1926. - №8.

კიდევ ერთი მგლოვიარე მოგონება, კიდევ ერთი სატირალი წელი.

17 თებერვალს, ოთხი წლის წინეთ, დავკარგეთ ჩვენი სიამაყე სილვა. დაღუპულ სამშობლოს მსხვერპლათ დაედვა მისი საუკეთესო შვილი. გრძნობიერმა გულმა ვერ აიტანა მოზღვავებული უბედურება და გასქდა. ბოროტმა სძლია კეთილი. მოჩირაღდნე ლამპარი დაიწვა, ჩაქრა ერთ წელიწადში: ვერ აიტანა ეს საშინელი ძალადობა, ერის დაკვლა, მისთვის სულის ამორთმევა და ურდოების გასათელათ გადაგდება. სპეტაკ, წმინდა სილვას შეეხო ბნელი, ჭუჭყიანი ხელები; მან თავის თვალით ნახა ხალხი დაცემული, პატიოსანი და ნათელი დევნილი და წამებული. ხანგრძლივი ბრძოლით და თავის დადებით მონაპოვარი განიავებული და აი ყველა ამ ბოროტების ჩამდენნი მისი ყოფილი მეგობრები და ამხანაგები! ტრაღედია ერის, პიროვნების, სულის ატოკებს სათუთ გრძნობებს და იწვევს ჩვენს სილვაში სულიერ ენერგიას და ფიზიკურ სნეულებას... ის, მოხუცი, რჩება გაჭირებულ ხალხთან ერთათ და მას ნუგეშათ ევლინება. სილვას ნუგეში - ეს დიდი სიმაგრე, დიდი იმედია. მარა მას დიდი დრო არ მიეცა. ის დადნა ერთ წელიწადში, წავიდა ჩვენგან და თან წაიღო ჩვენი გული. მან დაგვიტოვა თავისი სული, მან ჩაგვბერა თავისი სიმტკიცე, თავისი გაუტეხლობა და აღფრთოვანება. და ჩვენც არ დავაგდებთ ძველსა გზასა, არცა ძველსა მეგობარსა. სილვა ჩვენთანაა და ჩვენ მასთან. ჩვენი სული გაერთიანებულია, ჩვენი აზრი განუყრელია, ჩვენი სურვილი შეურყეველია. სილვას ანდერძი ჩვენი ანდერძია; თუ ჩვენ ვერ ავასრულებთ, მომავალი თაობა აასრულებს, უკვდავი ერი აასრულებს, ის ასრულდება, ბოროტი დაითრგუნება, ერს სიცოცხლე მიენიჭება.

შენ ვერ იხილავ, ჩემო სილვა, ამ აღდგომას, ეგება ვერც მე ვიხილო, მარა იქ, შენთან, ცის სივრცეში, ჩვენი აჩრდილნი იმ დღეს ერთათ შეიყრებიან და სიხარულის სიმღერა ჩვენამდე ამოწვდება. ჩვენში დღეს მოღრუბლულია, სქელი ნისლი ფარავს არემარეს. ყველა რიგიანი და ერთგული, ვისაც კი იცნობდი, დამალულია. ბნელი ზეწარი ფართეთ გაშლილია და მისი მფარველობით ყველა ბოროტი და გაიძვერა აშვებულია. მარა იმ დღეს, განკითხვის დღეს, ნისლი განიბნევა, მზის სხივები ქვეყნათ მოეფინება და ერთი მძივი შენკენაც ჩამოგორდება. ამ ამბავს შენ გადასცემ ჩვენ საყვარელ ნოეს, ჩვენ მამაც ვალიკოს, ჩვენ რაინდ ბენიას, ჩვენ ახალგაზრდა შევარდენ გოგიტას, ყველას, ყველა წამებულთ და თავდადებულთ. მანამდე კი ვდგევართ შენ მიერ დატოვებულ სადარაჯოზე, მივდივართ შენთან ერთათ აღებულ მიმართულებით.

ეკლიანია ეს გზა, დიდ მსხვერპლს ითხოვს, ზოგი ეცემა სულით, ზოგი მტრის მახვილით, მარა გზა შენ მიერ თელილი ჩვენგან არასოდეს დატოვებული არ იქნება.

ნ. ჟ.

ბრძოლა. /ჟურნალი, პარიზი/. - 1926. - №8

რუსეთის კომპარტიის დიდი გემი, მრავალ გზით დაზიანებული და გვარიანათ მინგრეულ-მონგრეული, როგორც იყო მიადგა თავის საკუთარ ნავთსაყუდარს. მან ოფიციალურათ აღმართა იალქანი რუსული, ნაციონალური სოციალიზმისა და მის ქვეშ საბოლოოთ დაისადგურა. ძველი, დრომოჭმული სლავიანოფილურ-ნაროდნიკული დოქტრინა ახლა აღიარებულია რუსეთის სახელმწიფო დოქტრინათ და მასზე იგება საბჭოთა საქმიანობა. პარტიის მე-14 ყრილობამ ის აკურთხა და კეთილმორწმუნეთა წმინდა სახარებათ გამოაცხადა. თუ წინეთ რუსეთი დასავლეთს ეპირდაპირებოდა თავისი „ობშჩინური“ სოციალიზმით და მას ჭკუას ასწავლიდა, ახლა ის მას ეპირდაპირება ნეპური სოციალიზმით და იმავე ჭკუის სწავლებას განაგრძოს. სინათლე მოდის აღმოსავლეთიდან; დასავლეთიდან იქ მიდიან მხოლოდ მზამზარეული ჭეშმარიტების მისაღებათ და ახალ მოვლენილ მესიათა სადიდებლათ. რუსეთის მესიანობა მკვდრეთით აღდგა და კომუნისტურ სამოსელში გამოცხადდა. მოხდა მისი მეორეთ გამოჩინება და „ჩამორჩენილ“ ევროპის კიდევ ერთხელ „შერცხვენა“. მართალია, მსოფლიომ არ იწამა მოსკოვის სარწმუნოება, მარა მით უარესი მისთვის; მოსკოვი აღარ საჭიროებს ამას. ის შინაური საშუალებებითაც იოლათ მიდის და თავისი „მიღწევებით“ ქვეყანას აშტერებს. ერთი სიტყვით, ნაციონალური სოციალიზმის დროშა კრემლზე ფრიალებს და განცვიფრებული ერი მას სასოებით შეყურებს.

რა სწერია ამ დროშაზე, რა კეთდება მის ირგვლივ?

კომპარტია თავის უკანასკნელი ყრილობის რეზოლიუციაში გვაუწყებს: „ჩვენ ქვეყანას, ქვეყანას პროლეტარიატის დიქტატურისა, აქვს ყველაფერი, რაც საჭიროა სრული სოციალისტური საზოგადოების ასაშენებლათ... სახელმწიფო სოციალისტური მრეწველობა უფრო და უფრო ხდება მეთაური მთელი სახალხო მეურნეობის“, ხოლო „ვისაც არ სჯერა სოციალიზმის აშენების საქმე ჩვენს ქვეყანაში და მიაჩნია ჩვენი წმინდა სოციალისტური ტიპის სამრეწველო დაწესებულებანი სახელმწიფო კაპიტალისტურ წარმოებათ, აი ამ ურწმუნოთ უნდა გამოეცხადოს ბრძოლა“.

რუსეთს აქვს „ყველაფერი სოციალისტური საზოგადოების ასაშენებლათ“; ევროპას ის, რასაკვირველია, არ აქვს და ამიტომ ის რუსეთს უნდა მისჩანჩალებდეს. მარა ეს ხომ ბოლშევიკებს პირველათ არ უთქვამთ, ისინი მხოლოდ სიტყვა-სიტყვით იმეორებენ იმას, რაც იწერებოდა და იქადაგებოდა მას ჟამსა შინა. გასული საუკუნის მესამოცე წლებიდან რუსეთს უკვე „ყველაფერი აქვს“ სოციალიზმის განსახორციელებლათ, საკმარისია ერთი კარგი დაკვრა ცენტრში, რომ კომუნიზმი უეჭველათ დამკვიდრდეს. ბოლშევიკებმა პოლიტიკური ამოცანა შეასრულეს, ძალა-უფლება ხელთ იგდეს, ახლა ასრულებენ ეკონომიურ ამოცანას, სოციალიზმს ამყარებენ. ძველი იდეოლოგია, ძველი პროგრამა - ბოლშევიზმი აშკარათ გამოეთიშა ინტერნაციონალურ სოციალიზმს და უნიღბოთ ჩადგა რუსულ უტოპიურ სოციალიზმის კალაპოტში. მის პოლიტიკურ და ეკონომიურ განკერძოებას ზედ დაერთო იდეოლოგიური განკერძოებაც. რუსული ნაციონალური სოციალიზმი

ჩამოყალიბდა. მისი მთავარი ნიშანდობლივი თვისებაა პოლიტიკური მომენტი, სამმართველო აპარატი, რომელსაც შეუძლია თურმე დაამკვიდროს ახალი საწარმოო ფორმები.

ბუხარინი ამბობს:

„ბურჟუაზიულ ქვეყნებში აგრარიულ რევოლუციის შემდეგ მეტათ სწრაფათ ვითარდებოდა კაპიტალისტური ურთიერთობა. მაგრამ ჩვენში არსებობს პროლეტერიატის დიქტატურა, რომელიც არის არა მარტო სახელმწიფო ძალა, არამედ უშველებელი სამეურნეო მუშტიც. პროლეტარიატის დიქტატურას შეაქვს ისეთი „შესწორებანი“ ეკონომიურ განვითარების მსვლელობაში, რომელიც საგრძნობლათ სცვლის ამ განვითარების მთელ მსვლელობას“.¹

როგორც ხედავთ, აქ აზრთა ძაფი ასეთია: აგრარიული რევოლიუციის შედეგია ევროპაში კაპიტალიზმი, რუსეთში კი სოციალიზმი. ასეთ დიდ განსხვავებას ეკონომიურ სტადიათა შორის იწვევს ერთი გარემოება - რუსეთში ძალაუფლების „პროლეტარიატის“, ანუ სინამდვილეში, კომუნისტების ხელში გადასვლა, ე.ი. პოლიციურ ძალას შეუძლია ხალხი გადაახტუნოს კაპიტალიზმის ფაზას და პირდაპირ სოციალიზმის სამეფოში შეიყვანოს. ამით მთელი ისტორიული მატერიალიზმი, ევოლიუციონიზმი და მარქსიზმი დაგმობილია, და რაციონალიზმი და იდეალიზმი აღდგენილია. საზოგადოება აღარ ექვემდებარება ულმობელ კანონს ეკონომიური განვითარებისა, სხვადასხვა საფეხურების განვლის აუცილებლობას. საკმარისია ამ პროცესში ჩაერიო კარგათ მოქნეული ხმალით, რომ ის ერთიანათ თავდაყირა დაატრიალაო, აუცილებლობა გააუქმო და უდაბლესი საფეხურიდან პირდაპირ უმაღლესზე გადახტე. ძველი მრავალჯერ დამარხული სუბიექტივიზმი და ბაკუნიზმი კიდევ ერთხელ გაცოცხლდა ბოლშევიზმის სახით.

ამნაირათ, ბოლშევიკების ნაციონალური სოციალიზმი, „სოციალიზმი ერთი ქვეყნის“ წმინდა პოლიციური სოციალიზმია, მთავრობის ეკონომიური ჭაპან-წყვეტაა, ხიშტზე დაფუძნებული სოციალური შენობაა. რუსეთის მთავრობის ასეთი სასწაულთმოქმედება არ გამოუგონია ბოლშევიკებს, არც მათ წინაპარ ნაროდნიკებს; არა, ეს სიბრძნე პირველათ აუწყა პრუსიის მოხელემ ჰაკსტჰაუზენმა, რომელმაც მეორმოცე წლებში რუსეთში იმოგზაურა და იქ ობშჩინა აღმოაჩინა. მართალია ის არ იყო სოციალისტი, პირიქით, პირწავარდნილი მონარქისტია, მარა ამას მისთვის ოდნავათ არ დაუშლია ექადაგა „სოციალური რუსეთი“ და მიეცა მოძღვრება ნაროდნიკ-ბოლშევიკებისათვის. რუსეთის ინტელიგენციამ ამ პრუსიელისაგან გაიგო პირველათ თავის სამშობლოში სამოთხის - ობშჩინის - არსებობა და საზოგადოთ, რუსეთის „უფრო ახლო ყოფნა სოციალიზმთან“, ვინემ ევროპის. ავტორი სწერს თავის წიგნში „რუსეთზე“ (1847 წ.) სხვათა შორის შემდეგს:

„რუსეთში შემოიღეს დასავლეთ-ევროპისებური კერძო ფაბრიკები, წინააღმდეგ ნაციონალური საფაბრიკო ასოციაცებისა. მთავრობამ იმის მაგიერ, რომ გლეხები წააქეზოს, წარმართოს და გააუმჯობესებიოს ნაციონალური სამრეწველო ასოციაცია, აიძულა აზნაურობა შემოეღო საზღვარ-გარეთელი ფაბრიკა და გადაქცეულიყო ფაბრიკანტებათ. რუსის ხალხი მეტათ მორჩილი და მომთმენია. ასეთ ხალხთან ადვილია შექმნა მაგ. ბამბეულის ფაბრიკაცია სახელმწიფო გლეხებისაგან. ფაბრიკის ტეხნიკები და გამგენი ხომ მაინც ინგლისიდან და გერმანიიდან მოდიან... რუსეთისათვის არ არის აუცილებელი ევროპიულ-საფაბრიკო სისტემის შემოღება.“*)

აზრი ნათელია: რუსიის ხალხი მორჩილია, მთავრობას შეუძლია ის ჩააბას ამა თუ იმ ეკონომიურ სისტემაში თავის სურვილისამებრ; მაშასადამე, მას შეუძლია კერძო კაპიტალისტური წარმოების ალაგას შემოიღოს ნაციონალური წარმოება მომუშავეთა ასოციაციის ნიადაგზე. აი მთელი ეს პრუსიულ-პოლიციური სოციოლოგია გახდა ასოციაციის ნიადაგზე. აი მთელი ეს პრუსიულ-პოლიციური სოციოლოგია გახდა იდეიური სალარო დამარცხებულ ნაროდნიკების და გამარჯვებულ ბოლშევიკების. ბუხარინი ჰაკსტჰაუზენის ღირსეული მემკვიდრეა. საბჭოთა მთავრობა გულმოდგინეთ ასრულებს პრუსიელი მოხელის პროგრამას. მან გააუქმა ევროპიული ფაბრიკა, თავის ხელში დააგროვა მთელი სხვილი მრეწველობა, გააჩაღა სახელმწიფო ფაბრიკაცია, მორჩილ ხალხს თავს მოახვია თავისი ნაციონალური ეკონომიკა - ერთი სიტყვით, ჰაკსტჰაუზენის ოცნებასაც კი გადააჭარბა. კაპიტალიზმის „ქვაბი“ დამსხვრეულია, რუსიის მუჟიკი სოფლიდან პირდაპირ შედის სოციალიზმის აღთქმულ ქვეყანაში, ყოველ შემთხვევაში, ყურით ექაჩავებიან ამ გზაზე და თუ არ გაყვა, ვაი მისი ბრალი, ჩეკა და ხიშტი მის ზურგს უკან ამუშავებულია. ბუხარინელთა მთელი იმედიც სწორეთ ამ „ზურგის ჯარზეა“ დაყრდნობილი, სხვა საბუთი მათ არ მოეპოვებათ. ამ ჰაკსტჰაუზენის პროგრამას შეცთომაში შეუყვანია ოტო ბაუერიც, რომელსაც მასში ახალი სიტყვა დაუნახავს. ის კარგა ხანია დიდათ ექომაგება საბჭოთა ბატონობას, ხოლო რა მოსაზრებით - ეს დღემდე ნათელი არ იყო. ახლა კი ეს ბურუსიც გაიფანტა და მალული გახდა აშკარა. ერთ თავის სიტყვაში მან განაცხადა გასული წლის 21 დეკემბერს:

„ჩვენთვის, სოციალ-დემოკრატებისათვის მთავარია ის, რომ ახლა გამოჩნდა იმედი, თუმცა საბუთი კიდევ არ გვაქვს, მარა ეს რუსეთში ორ წელში იქნება, რომ უკაპიტალისტოთაც შეიძლება საქმის წაყვანა. ადვილათ წარმოსადგენია, რანაირათ გააძლიერებს სოციალიზმს მთელს ევროპაში, თუ ეს დამტკიცდა. დღეს კიდევ არ ვართ ასე შორს. რუსეთში სოციალიზმი არ არის, მარა არც კაპიტალიზმია; იქ არის გარდამავალი ხანა, მისი ეკონომიკა შეიცავს ბევრ კაპიტალისტურ ელემენტს, მარა აგრეთვე ბევრ სოციალისტურსაც“.²

ბაუერს ეს გატაცება გვარიანათ ჩაამწარა კომინტერნის მეთაურმა ზინოვიევმა სწორეთ იმავე კვირაში. ოპოზიციამ მას მისცა საკმაო გაკვეთილი საბჭოთა „სოციალიზმზე“ და არა მგონია თავისი დებულება კიდევ განიმეოროს. მარა ერთი საკითხი რჩება გაურკვეველი: მართლა მიდის საქმე უკაპიტალისტოთ? და თუ მიდის, როგორ? ანუ, ნაციონალური სოციალიზმი გამართლებულია პრაქტიკაში, მუშაობაში? ჰაკსტჰაუზენი და ლენინი მართლა წინასწარმეტყველებია? ამის გასაგებათ საჭიროა მოვშორდეთ ბოლშევიკების თეორიებს, რეზოლიუციებს, წიგნებს და გადავიხედოთ ცხოვრებაში, რეალურ ურთიერთობაში, სინამდვილეში. ნაციონალური სოციალიზმი ამუშავებულია, ის ცოცხალი ძალაა, ხორცშესხმულია, მისი ნაყოფი დანახულია: ეს საიდუმლოება აღარ არის, ის თვალწინ აქვს მთელ რუსეთს, მის გავლენას განიცდის მთელი ერი, მის მარხილში ზის ყველა და მაშასადამე, მისი გათვალისწინებაც ადვილია.

კომუნისტურ პარტიამ იტვირთა 130 მილიონი ხალხის ჩაცმა, დახურვა, დაბინავება და გამოკვება. ამ მიზნით მან თავის ხელში დააგროვა სხვილი მრეწველობა, აღებ-მიცემობა და მიწა. ეს ძლიერ კარგი. აქამდის საქმე ჩინებულათ მიდის უკაპიტალისტოთაც. გასაჭირი იწყება მხოლოდ აქედან: როგორ განაღდდეს ეს გაცემული თამასუქი? კომპარტიამ დააარსა სავაჭრო-სამრეწველო დაწესებულებანი, დაიწყო ვაჭრობა-წარმოება. მან კარგათ დაიმახსოვრა, რომ სოციალიზმი ნიშნავს პირველ ყოვლისა პლანით მუშაობასო და მანაც აქედან დაიწყო. დაარსდა „სახელმწიფო პლანი“ (გოსპლანი), რომელიც იმუშავებს წინასწარ სამოქმედო გეგმას წარმოების და აღებ-მიცემობის ყველა დარგისათვის. პლანით მუშაობა ჩაღდება. მარა აგრარიულ ქვეყანაში 22 მილიონი გლეხის ოჯახია, თვითეულ ამათგანს თავისი საკუთარი პლანი აქვს. ამას ზედ ერთვის წვრილი მრეწველები და ვაჭრები. ამოდენა პლანში გაიხლართა სახელმწიფო პლანი. სანამ ყველა ერთ ხაზზე დგას და ერთ მიზანს ემსახურებიან - მრავალპლანიანობა საშიშარი არ არის, უმთავრესი გაიყოლიებს დანარჩენთ. როგორც კი მათ შორის დაირღვევა წონასწორობა და გამოჩნდება წინააღმდეგობა, ბრძოლა აუცილებელია. პირველ შემთხვევას ადგილი ჰქონდა სამოქალაქო ომის წლებში, როცა წარმოება და ვაჭრობა არ იყო და მთელი „პლანი“ მემამულეთა დამარცხებაში მდგომარეობდა.

ასეთი გამოდგა გლეხობის პლანიც და აგრარიულ რევოლიუციამ გაიმარჯვა. მაგრამ როგორც დაიწყო წარმოების აღორძინება და მთავრობა და კერძო პირნი აქეთ იქით მიდგა-მოდგა, მონასტერი აირია. სახელმწიფო პლანი სავსებით დაშორდა დანარჩენთ და მათ შორის განხეთქილება ჩამოვარდა. აი ერთი ცნობილი მაგალითი. შარშან მთავრობამ მთელი თავისი პლანი ააგო პურის იაფათ შეყიდვაზე და ევროპაში ძვირათ გაყიდვაზე. მარა გლეხს აღმოაჩნდა სრულიად წინააღმდეგი გეგმა - პურის ძვირათ გაყიდვა და საფაბრიკო საქონლის იაფათ ყიდვა. ამ შეტაკებაში სავსებით დამარცხდა მძლავრი მთავრობა და მისი მთელი პლანიც თავდაყირა დატრიალდა. ამას მოყვა ოპოზიციის გაჩენა, მე-14 ყრილობა - მთელი იდეიური და პარტიული არევ-დარევა. უმწეო გლეხმა დააჩოქა მრისხანე ხელისუფლება. ორში ერთი: ან უნდა აიკრძალოს ყველა კერძო პლანი, და მსგავსად პარაგვაის იეზუიტების კომუნიზმისა (წერილი აქვს ვოლტერს), მთელი მიწის შემოსავალი მთავრობის ბეღელში გროვდებოდეს, ან და კერძო სამეურნეო პლანს მიემატოს კერძო სამრეწველო და სავაჭრო პლანიც, ე.ი. ეკონომიური სისტემა უნდა იყოს მთლიანი: ან ერთ საფუძველზე, ან მეორეზე. ახლა კი საბჭოთა ეკონომიკა გაჩხირულია ორ გრდემლს შორის და მაგრათ ითეთქვება. ამით ირევა თვით სახელმწიფო პლანი და ის ემსგავსება სრულიად უპლანობას.

აი რას ვკითხულობთ „ეკონომიურ ცხოვრებაში“ (№38) ამ საგანზე:

„როგორია ამ ჟამათ პლანების მდგომარეობა? თავდება პირველი ნახევარი წელი და მრეწველობის ბევრ დარგს დღემდე არ აქვს დამტკიცებული პლანი. არ აქვს მაგალითად ისეთ მსხვილ მრეწველობას, როგორიცაა ნავთი... ამიტომ მე იძულებული ვარ მქონდეს ჩემი ტრესტის პლანი, ვინაიდან უპლანოთ ყოფნა ნახევარ წელიწადს შეუძლებელია“. ვთქვათ, პლანი დამტკიცდა, მარა ის უვარგისია. ეს იმიტომ, რომ „ჩვენ 6-7 თვეს ვმოგზაურობთ უთვალავ ინსტანციებში, სადაც არჩევენ, სცვლიან, ამტკიცებენ, ითხოვენ მილიონ „სპრავკებს“, შემდეგ რამდენიმე თვე გრძელდება პროცედურა ბალანსების“...

ასეთია მთავარი ეკონომიური დაწესებულება: სახელმწიფო გეგმა უდრის სახელმწიფო ხაოსს. გამოდის, რომ თვითეულ მრეწველობას თავისი საკუთარი პლანი აქვს ისე, როგორც კერძო პირთ. მთავრობა მხოლოდ მათ უფუჭებს და ბორბალში ჯოხს უყრის. კერძო ეკონომიური სტიქია იმდენათ მძლავრია, რომ ის ანგრევს საბჭოთა შენობის კედელს და იქ მომქმედ ეკონომიურ ძალებს ერთიმეორეს ახეთქებს. „სახელმწიფო პლანის“ უმწეობა აშკარაა. ვერც ერთი მისი „გეგმა“ ვერ სრულდება მრეწველობის ვერავითარ დარგში (იხ. თებერვლის „ვესტნიკ პრომიშლენოსტი, ტორგოვლი ი ტრანსპორტა“).

„სოციალისტურ პლანს“ ებრძვის კერძო ეკონომიკა, პირველ ყოვლისა, თვით მრეწველობაში. სხვილი და წვრილი მრეწველობა სხვადასხვა უფლებრივ და ფინანსიურ მდგომარეობაშია ჩაყენებული. პირველს იცავს მთელი სახელმწიფო, მისი ბანკებით, პოლიციით, ფასების დაწესებით, შეღავათებით და სუბსიდიებით. მეორის ხვედრია დარბევა, უზომო გადასახადები, დაჭერა და გადასახლება, ყოველნაირი პოლიციური და ფინანსიური დაბრკოლება. მიუხედავად ამისა, რიცხვი კერძო მრეწველობისა საზღაპროთ მრავლდება. კომინტერნის ცნობით, მათი რიცხვი უდრიდა 1922-23 წ. 97,812, 1923 - 24 წ. ბოლოს კი 246,797. სახელმწიფო წარმოებათა რიცხვი იმავე დროს 3,536 გაიზარდა 5,834-მდე, კოოპერაციის კი 2,915-დან 3,819-მდე. ის, სანახევრო ლეგალური მრეწველობა ახერხებს თავის საქმეში დააბანდოს მთელი ინდუსტრიალური თანხის 26-33 პროც., კოოპერატივი კი აქაც სულს ღაფავს (2 პროც.)⁴ ე.ი. წვრილ მრეწველობას დღესაც ისეთივე ალაგი უჭერია საერთო წარმოებაში, როგორიც მას ეჭირა ომის წინ, 1913 წ. „კომუნისტური“ რეჟიმი მას ოდნავათაც ვერ არყევს. კომინტერნის ტრაბახობა - „სოციალისტური ეკონომიკა“ ამარცხებს არა სოციალისტურსო, მოკლებულია ყოველივე საფუძველს.

თუ მხედველობაში მივიღებთ მთელ წვრილ მრეწველობას, როგორც კერძოს, ისე სახელმწიფოს, დავინახავთ, რომ მისი ნაყოფი, ცენტრალური სტატისტიკური დაწესებულების ცნობით (ცსუ), უდრის მთელ სამრეწველო პროდუქციის 41 პროცენტს (7,6 მილიარდიდან 3,1 მილიარდს). განსაკუთრებით გაძლიერდა ხელოსნური და შინა მრეწველობა (კუსტარი). მაგ. უკრაინაში ის შეიცავს მთელი მრეწველობის 27, 5 პროც. („ნაროდნოე ხოზიაისტვო უკრაინი“ №10, 1925), ბელორუსიაში კი 90 პროც. („ეკონ. ჟიზნ.“ №42). სოფლის კაპიტალიზმის განვითარება წარმოებს კუსტარული ფორმით. როგორც კი ბაზარზე საფაბრიკო და კუსტარული საქონელი ერთმანეთს შეეცილება, გამარჯვებული გამოდის უკანასკნელი. ფეხსაცმლის ინდუსტრია ჩივის, რომ მისი „ძირითადი გაჭირვების მიზეზია ძლიერი კონკურენცია კუსტარების და კერძო პირების, რომელნიც ნედლ მასალას იძენენ 35-75 პროც. მეტ ფასებში, ვინემ ეს სინდიკატისაგან დამტკიცებულია“. („ეკ. ჟიზნ.“ №39). ეს იმ დროს, როცა კერძო მეწაღეს მთავრობა ყოველნაირ შევიწროებას აყენებს: ის ძლივს-ძლივობით, ხრიკებით და ქრთამებით, იძენს მთავრობისაგან ნედლ მასალას, სახელოსნო მოკლე ვადით ეძლევა (ექვსი თვით) და მას არ აქვს არავითარი ინტერესი ის მორთოს და ფართე მუშაობა გააჩაღოს (იქ №41). წვრილი წარმოების ასეთი ძალა და სხვილისათვის სასტიკი მოცილეობის გაწევა აიხსნება უკანასკნელის სიძაბუნით და უილაჯობით. და მას რომ მოაკლდეს სახელმწიფოს საგანგებო მფარველობა და ჩადგეს წვრილი წარმოების უფლებრივ პირობებში, ის დამარცხდება და საბოლოთ დაირღვევა. კუსტარის მიერ ფაბრიკის დამარცხება რუსეთში არ ახალია, ძველია. ტუგან-ბარანოვსკის გამოკვლევით, რუსეთის ფაბრიკას ამარცხებდა შინამრეწველი ბატონ-ყმობის ხანაში, ფაბრიკა თვით ირღვეოდა და პატარავდებოდა. (იხ. მისი „ფაბრიკა“). ახლანდელი ბოლშევიკური ფაბრიკა დაბრუნებაა უკან, პრიმიტიული მდგომარეობისაკენ. მისი არსებობა ეკონომიურათ შეუძლებელია და მხოლოდ ბუხარინის „შესწორებანი“, ანუ პოლიციური ძალა ამაგრებს. 1924-25 საბიუდჟეტო წელს საჭოთა მრეწველობამ მისცა ხაზინას 70 მილიონი მან., ხოლო იმავე ხაზინიდან მიიღო დახმარებათ 115,5 მილიონი. ამავე დროს იმავე მრეწველობას ბანკების ემართა 897 მილ. მან. (ეკონ. ობოზ. №12, 1925). ე.ი. სახელმწიფო მრეწველობა ნაციონალურ სიმდიდრეს არა თუ არ ამრავლებს, პირიქით, ის თვით სულდგმულობს იმ სიმდიდრით, რომლის მთავარი შემქნელია გლეხობა. სტალინის ანგარიშით იმავე წელს სასოფლო მეურნეობის მთელი შემოსავალი უდრიდა 9 მილიარდ მანეთს (მრეწველობის 5 მილიარდს). აი ეს კერძო სიმდიდრე წარმოადგენს ერის ნამდვილ ღირებულებას.

ამნაირათ, საბჭოთა სამეფოში წარმოებს ორგვარი ეკონომიური პროცესი - სახელმწიფო და კერძო. არის ორი ხაზეინი - მთავრობა და კერძო პირი. ამ ორ პატრონს შორის უძლიერესი - მთავრობა - აღმოჩნდა უსუსტესი, სუსტი კერძო პირი კი უძლიერესი. რატომ? იმიტომ რომ მთავრობა ვერ ასრულებს ნაკისრ მოვალეობას, ჩააცვას და დაახუროს მთელ ქვეყანას. მას არ აქვს ამის საშუალება, ვერ აკმაყოფილებს მოთხოვნილებას და მით ვარდება ქრონიკულ კრიზისში. „საქონლის შიმშილი“ საყოველთაო მოვლენაა. ამ მდგომარეობას ასე აგვიწერენ თვით კომუნისტები: „ჩვენ განვიცდით უძლიერეს შიმშილს მთელ რიგ ფართოთ სახმარ სამრეწველო საქონლისა. ეს შიმშილი ნიშანია იმის, რომ მრეწველობა ვერ ეწევა გლეხობის და ფართე მომხმარებელ მასების კეთილდღეობის გაზრდას“⁵ ე.ი. კერძო მეურნეობა წინ უსწრებს სახელმწიფო მეურნეობას, მარა იმავე დროს მას სული ეხუთება უკანასკნელის ფარგალში. მთავრობას არ ძალუძს აღადგინოს დაცემული მრეწველობა და იმავე დროს არც ანებებს კერძო პირთ ის აღადგინონ. ის დიდი ზეიმით აცხადებს ცნობებს მრეწველობის ზრდისას, მარა ადარებს სამოქალაქო ომის დროის მდგომარეობას, როცა არავითარი წარმოება არ იყო. როგორც კი ამ შედარების ერთეულათ ხდება ომის წინა დრო ან არსებული საბაზრო მოთხოვნილება - მისი საარაკო უმწეობა ნათლათ აშკარავდება. მრეწველობის ორი უმთავრესი დარგი: თუჯის და ბამბის დამუშავება გასულ წელს უდრიდა 1913 წ. შედარებით პირველი 33 პროც., მეორე 56 პროც.“⁶. სათბობი მასალის დამუშავება სრულიად ვერ აკმაყოფილებს ფაბრიკა-ზაოდებს და ესენი ქრონიკულ კრიზისშია. მოსკოვის ტრესტი იტყობინება ფაბრიკების მძიმე მდგომარეობას უნახშირობით; კრასნო-პრესნიას ტრესტი იტყობინება, რომ მას მხოლოდ ოთხი დღის სათბობი მასალა აქვს. „მკაცრი უთანასწორობა სათბობი მასალის მრეწველობის და მეტალურგიის ზრდას შორის იძულებულ გვყოფს გადავსინჯოთ მთელი პლანი სათბობის მიწოდებისა“, სწერენ იქავე („ეკონ. ჟ“ №22), ხოლო ბამბის ნაკლებობის გამო წელს გადაწყვეტილია შეამცირონ ბამბეულის დამუშავება ექვსი პროცენტით (იქ). ნავთიც კი აღარ ითვლება „საკმაო საქონლათ“, თუმცა ის ბუნების მოცემული საუნჯეა. მისი შინაგანი მოთხოვნილება ამ წლისათვის გამოანგარიშებულია 46 მილიონი ფუთი, ხოლო ბაქოს ნავთის მთელი რეზერვი უდრის 40 მილიონს; გროზნის რაიონის ნავთის მოთხოვნილებას აკლია 3 მილიონ ფუთამდე. „ამ ნაირათ ამ წელს ნავთი დაგვაკლდება, თუ ნავთის ტრესტმა არ მიიღო საგანგებო ზომები მომავალ ნავიგაციის დროს“ (იქ №45). ნავთის ნაკლებობა არ აშორდა მოსკოვსაც კი. მთავრობამ ბრძანება დაგზავნა 8 იანვარს, ნავთი მოგვაშველეთ საჩქაროთ, „ვინაიდან მრავალ წარმოებაში მხოლოდ 4 დღის „ზაპასი“ დარჩათო (იქ №8). საზოგადოთ მოსკოვი განიცდის მუდმივ საქონლის შიმშილს. აქ საწარმოვო ბაზრის მდგომარეობა ხასიათდება გასული წლის ბოლოსათვის შემდეგი ფორმულით: „საქონლის მიწოდების ნაკლებობა, მომხმარებელთა მოთხოვნილების გაძლიერება“. ამის გამო შემცირდა ლურსმნის დამზადება (არ იყო მავთულები), ბამბეულების ფაბრიკაცია (არ იყო სართავი ბამბა), აშკარა ნაკლებობაა საწერი ქაღალდის და სხ. (იქ №8, 21). თუ ასეთ მდგომარეობაშია დედა-ქალაქი, ადვილათ წარმოსადგენია პროვინციის და შორეულ კუთხეთა მდგომარეობა. მაგ. ბამბის ნაკლებობა უმთავრესათ აიხსნება იმით, რომ ბამბის მოყვანის რაიონში, თურქესტანისაკენ, მთავრობა პურს ვერ აწვდის მცხოვრებთ, რომელნიც ამბობენ: „არ არის პური, არ იქნება ბამბა“. მიტანილი პური მოთხოვნილების ათ პროცენტს ძლივს აკმაყოფილებს (იქ №8). მოსკოვის რაიონის საქსოვი ფაბრიკები განიცდიან ქრონიკულ ნაკლებობას სათბობი მასალის. „მრავალ ფაბრიკაში სათბობი მასალა დახარჯულია, მიწოდება უწესრიგოა, ფაბრიკების გაჩერება მოსალოდნელია“ (იქ. №24).

ერთი სიტყვით, სრული უთავბოლობა და არევ-დარევა - აი საბჭოთა წარმოების ხვედრი. „სახელმწიფო პლანის“ ნაგვიანევი პლანები არსად არ სრულდება, ის ქაღალდზე რჩება და მრეწველობა მიშვებულია ალალბედზე; აკეთებს, ვისაც როგორ შეუძლია.

ასე გამწარებით დამუშავებული საქონელი, რასაკვირველია, ვერ დააკმაყოფილებს მუშტარს. მთელი ქვეყანა ჩივის უსაქონლობას. უკრაინაში მაგ. სასოფლო იარაღზე მოთხოვნილება კმაყოფილდება მხოლოდ 15-20 პროც., ხოლო გენოს გუთანი სრულიად არ არის; მუშის მოთხოვნილება კმაყოფილდება 50 პროცენ. ლურსმნის - 10 პროც; მანუფაქტურა „მიაქვთ ბრძოლით“ და სხ. რეზინის რაიონიდან იწერებიან: „ბაზარი განიცდის კრიტიკულ მდგომარეობას: არ არის მანუფაქტურა, ტყავი, რკინეულობა... საქონლის შიმშილის გამო კოოპერაცია იძულებულია მიაწოდოს საქონელი მხოლოდ თავის წევრთ. ყველა დანარჩენი გლეხთა მასა საქონელს ეძებს კერძო ბაზარზე“ (ეკონ. ჟ. №52). ამ უსაქონლობას ამწვავებს ტრანსპორტის არევ-დარევა, არ არის საკმაო ლოკომოტივი, ვაგონი, გაცვეთილია ლიანდაგი, გამეფებულია უმწეობა.

„რკინეულობის ნაკლებობის მიზეზით მოძრაობის შემადგენლობის რემონტი მიმდინარეობს მეტათ სუსტათ. ამიტომ რკინის - გზის ძირითადი სენია საქონლის ვაგონთა ნაკლებობა. ამ მდგომარეობას აორკეცებს მძიმე პირობები სათბობი მასალიის - ნახშირის და განსაკუთრებით ნავთის“. ცისტერნები ცოტაა; ნავთს საკმარისს ვერ იღებს დიდი რკინის-გზები - მოსკოვ-რიაზანის, აღმოსავლეთ-ციმბირის, ნოვგოროდის გუბერნია და სხ. ვერ გადმოაქვთ სამრეწველო და სამეურნეო საქონელი (ეკ. ჟ. №47 ).

ახლა ვიკითხოთ, რა ხარისხისაა დამზადებული საქონელი და როგორ მიდის ის მუშტრებამდე. აი, რას მოგვითხრობდა ამაზე ბოლშევიკები:

„სოფელი ყოველგან ზის სიბნელეში ან და ანათებენ კვარით, ვინაიდან ლამპა უვარგისია, შუშა ცუდია, ხოლო ნავთის გული კიდევ უარესია. სოფელი ეძებს კარგ სპიჩკას, ღებულობს დიდ პროცენტს უვარგისისას. სოფელი არ ხედავს ახალ კარგ ფანქარს, არც ცოტაოდნათ მაინც რიგიან მელანს. ჩვენ სოფელს ხშირათ ვერ ვაკმაყოფილებთ ჩვენი ფართლეულობითაც, თუმცა მისი დამუშავება გლახათ არ გვაქვს დაყენებული, თუმცა სოფელი საქონლის ხარისხს დიდათ არ დაგიდევს. ჩვენ ვაძლევთ სოფელს იარაღებს და მანქანებს, მარა ეს გლეხს ხშირათ უბედურებათ ევლინება; იარაღები იმტვრევა ან სწრაფათ ცვდება. მანქანა და მისი ნაწილები, როგორც კი ამუშავდება, ჩერდება, ხოლო ზოგი ისეთია, რომ გლეხი მას თავისი ძალით და საშუალებებით ვერ ხმარობს. ინსტრუქტორი და ოსტატი ნაკლებია“ (იქ. №34).

ასეთი ხარისხისაა საბჭოთა საქონელი! საქონლის უვარგისობაზე საზოგადოთ მთელი ეკონომიური პრესა ღაღადებს. ამ ბოროტების თავიდან აცილება არა ერთხელ ყოფილა გამოცხადებული „დამკვრელ ამოცანათ“, მარა „ტვირთი იქვე ძევს“. არეულ-დარეულ წარმოებას საქონელიც არეულ-დარეული ექნება, რასაკვირველია. მთავრობა გლახა საქონელს აწვდის არა თუ მუშტარს, არამედ თავისთავსაც, თავისავე დაწესებულებებს (იქ №18). ამ დაბალი საქონელის გაკეთებაც ძვირათ ჯდება. კაუფმანის სიტყვით, „სამრეწველო საქონელთა თვითღირებულება ისეთი დიდია, რომ ის ვერ უძლებს უცხო საქონლის კონკურენციას“ (№8). ამიტომ მას იცავს დიდი ბაჟები, მაღალი სადამოჟნო კედლები. ამ მაღალ თვით ღირებულებას ემატება დანართი ხარჯები, რაც მრავალგზით ადიდებს საბაზრო ფასებს. ის უთვალავი სავაჭრო აპარატები, რომელიც უნდა განვლოს სახელმწიფო საქონელმა, საზღაპროთ ზრდიან ფასებს. უკრაინაში მაგ. მანუფაქტურა მუშტრამდე მისვლამდე გადის 2-3 საბითუმო ორგანიზაციას, შემდეგ 1-2 ნახევრათ საბითუმო აპარატს, ბოლოს სახელმწიფო კოოპერაციას. შაქარი, გარდა ამ გზებისა, მოგზაურობს აგრეთვე ბანკებში და ტრესტის საწყობში. ჩითი ტრესტიდან მომხმარებლამდე მიდის 127 დღე, ძაფი - 178 დღე, მაუდი - 257 დღე; ბორბლის ზეთი, რომლის დანიშნულებაა სხვისი სწრაფათ ამოძრავება, თვითონ მოძრაობს 673 დღეს მუშტრამდე! ამ გზებზე საქონელს ერთვის ახალ-ახალი ფასები: მანუფაქტურას - 100 პროც., შაქარს 157 პროც., მახორკას 144 პროც., მაგარ ტყავს 110 პროც., (იხ. ხარკოვის „კომ.“ 19 თებერვლის). უბრალო რკინის ფეჩი, სოფლის ხელოსნის მიერ გაკეთებული, როგორც კი გადავა საბჭოთა სავაჭრო დაწესებულებაში, იმატებს 60 პროცენტს („ეკონ. ჟ“ №18 ).

საქონლის ნაკლებობა იწვევს აჟიოტაჟს და სპეკულაციას. მოსკოვში მანუფაქტურულ ბაზარზე ეს აჟიოტაჟი უმწვერვალეს ხარისხამდე მივიდა შარშან შემოდგომაზე; ყველა სახელმწიფო და კოოპერატიული მაღაზიები შემორტყმული იყო კერძო ვაჭრებით, რომელნიც შემდეგ 100 - 300 პროცენტის ზედდართვით ყიდდენ ნაყიდ საქონელს იქვე ბაზარზე. ფასების დაწევა რამდენიმეთ მოხდა შემდეგ, განსაკუთრებით ხელ-შეკრულებით, საბჭოთა ვაჭრებს შორის. (იქ. №39). მარა ეგევე აჟიოტაჟი განმეორდა იანვარში იმავე კუდებით და ფასების აწევით. „განსაკუთრებით ეძებდენ შინამრეწველობის ნაწარმოებთ, რაიცა იყიდებოდა 25-30 პროცენტით მეტათ, ვინემ ტრესტების საქონელი“ (იქ. №33).

ამნაირათ, გლახა საქონელი, დიდი ფასები - აი, საბჭოთა ეკონომიკის ნაყოფი. მარა ესეც სანატრელათ აქვს გამხდარი სოფელს. მთავარი გამსაღებელია კოოპერატივი, ხოლო აქ კი დაბუდებულია უძირო ბოროტმოქმედება და ნათლიმამობა. იუსტიციის კომისარის, კურსკის ცნობით, გასული წლის პირველ ნახევარს შედგა 10,387 საქმე, შესახებ გაფლანგვისა კოოპერატივებში: გაფლანგულია 10,5 მილიონი მან. ამ ბოროტებისაგან დაზღვეული არ არის არც მოსკოვის და პეტროგრადის გუბერნიები (იქ .№19). სოფელში რა ხდება, ასე აგვიწერს ერთი კორესპონდენტი:

„გაფლანგვა ისეთი ჩვეულებრივი მოვლენაა, რომ პატიოსან კოოპერატორებს პრემიები უნდა დაენიშნოს. ყოველგან მეუბნებოდენ, რომ არ ახსოვთ ისეთი თავმჯდომარე და ხაზინადარი, რომელთაც არ გაეფლანგოთ“. აი ასეთ კოოპერატივში მოვიდა საქონელი, „ბიჭები დარბიან ქუჩა-ქუჩა და გაკივიან: საქონელი მოვიდა, საქონელი მოვიდა! ჩემი თვალით ვნახე, ღმერთმანი, სამი ტვირთია! ქალები საჩქაროთ მიდიან, მათ მიყვება მუჟიკები, კოოპერატივის წინ უკვე ხალხია“. მარა მათ კარს უკეტენ და შიგნით ხდება „საიდუმლო სხდომა“ მოხელეთა და გამგეობის წევრთა. რაც კარგია, ჯერ ესენი ინაწილებენ თავიანთ და თავის ნათესავებს შორის, რაც მათ გადარჩებათ - ხალხს (იქ №21).

და ასე დიდის დავიდარაბით და დაგვიანებით მისული გლახა საქონელი უვარდება ხელში სოფლის წურბელებს, რომელნიც საბჭოთა კოოპერატივში არიან მოკალათებული. ხალხს რჩება ნიორთა ნაქურჩელა. საქონლის შიმშილი ოდნავათაც არ ნელდება.

რა გზით შეიძლება ბაზრის საქონლით გავსება? ამ საკითხს უტრიალებს დიდი ხანია საბჭოთა მთავრობა და შეუდგა მის გადაჭრას საგარეო ვაჭრობის დახმარებით. აქ კი მას წინ აღუდგა კიდევ უფრო დაუძლეველი კედელი. რუსეთმა დაკარგა მსოფლიო ბაზარზე ყველა მოპოვებული პოზიციები. მისი პური, რითაც წინეთ ევროპა იკვებებოდა, შესცვალა ამერიკის პურმა. მაშასადამე, აქ რუსეთს დღეს ძლიერი კონკურენტები ყავს და მათ დამარცხება მას არ ძალუძს საბჭოთა ფარგლებში. და მართლაც, ჯერ ერთი, ჩამორჩენილ რუსის გლეხს საუკეთესო მოსავლის დროსაც ნაკლები პური მოყავს, ვინემ დასავლეთის გლეხს. შარშან მაგ., სულზე მოდიოდა პური რუსეთში 120 კილო, არგენტინაში 711, კანადაში 1299, ავსტრალიაში 544, ვენგრიაში 240, საფრანგეთში 227 და სხვა⁷. მაშასადამე, რუსეთს გამოსატანიც არაფერი აქვს, თუ არ გაიჭირვებს და ზოგ რაიონებს არ დაამშევს. მეორეთ, რუსის პური ძვირია, ვინაიდან იქ მანუფაქტურა ძვირია, ე.ი. საბჭოთა მრეწველობა პურის ფასს მაღლა სწევს და მით აძლიერებს უცხო კონკურენტთ. კაუფმანის სიტყვით, „უარესათაა სასოფლო მეურნეობის საქონლის ფასების მდგომარეობა; ეს ფასები ცალ-ცალკე საქონელზე თითქმის უდრის მსოფლიო ბაზრის ფასებს, რაც საფრთხეს უმზადებს ჩვენს ექსპორტს. ზოგიერთ საქონელზე ფასი აიწია რა შიგნით, იმავე დროს დაეცა საზღვარ-გარეთ. ასეთია მაგ. სელი, რომლის ფასი შარშან ტონაზე იყო 128 გირვანქა, წელს კი 78-80 გირ. ამნაირათ, დამოკიდებულება საგარეო და საშინაო ფასების მთელ რიგ საქონელზე აშკარათ აბრკოლებს ჩვენს ექსპორტს“ (ეკ. ჟ. №8). პურის ფასი არა თუ არ კლებულობს შიგნით, არამედ პირიქით, თანდათან მატულობს, რამაც გამოიწვია დღევანდელი სამრეწველო კრიზისი (იქ. №41). ასეთ პირობებში საბჭოთა პური ვერავითარ შთაბეჭდილებას უცხოეთის ბაზარზე ვერ მოახდენ: აქ ბატონობს ამერიკა. საბჭოთა ეკონომისტები ასე ახასიათებენ ამ მდგომარეობას:

„და მართლაც, ლაპარაკიც კი არ შეიძლება რაიმე გავლენაზე რუსეთის მიერ მცირედათ გამოტანილი პურისა მსოფლიო ბაზრის პურის ფასებზე... ავსტრალიის და არგენტინის გამოსვლამ ბაზარზე ევროპის მდგომარეობა კიდევ უფრო დამოუკიდებელი გახადა, ვინემ მიმდინარე სასურსათო წლის პირველ თვეებში, როცა თითქმის მთელ დროს ერთათ-ერთი კანადა აძლევდა ტონს მსოფლიო პურის ბაზარს“ (იქ. №24).

ერთი სიტყვით, ევროპაში ბრძანებლობს პატარა პურის ქვეყნები, დიდი რუსეთი კი აქედან სავსებით გამორიცხულია. საბჭოთა ეკონომიკა აქ მოხვდა კაპიტალისტურ ეკონომიკას და დამარცხდა. აქ ხომ მას არ ყავს ჩეკა და „გოსპლანი“, არ შეუძლია წართმევა და ძალმომრეობა. აქ კულტურული კონკურენციაა და აი მრისხანე მოსკოვს ამარცხებს უბრალო კანადელი ფერმერი. საბჭოთა ქურუმები ეძებენ გამოსავალს. „სამეურნეო ფასების გადატეხის აუცილებლობა, სწერენ ისინი, პირველ ყოვლისა პურზე, სრულიად კატეგორიულათ დგას ჩვენ წინ. ამას მოითხოვს სახალხო ეკონომიური ინტერესები, ამას გვიკარნახებს ვალიუტის ინტერესი, ამას ითხოვს მსოფლიო ბაზრის პირობები“. რა საშუალებით? სამრეწველო ფასების დაწევით (იქ. №33).

ამნაირათ, საგარეო ვაჭრობის მთელი სიმძიმე ისევ საბჭოთა მრეწველობაში გადმოდის. გაუმჯობესება არ შეიძლება უცხოეთის დაუხმარებლათ, უცხოეთის დახმარება არ შეიძლება მის გაუუმჯობესებლათ. ამ ჩიხშია მომწყვდეული საბჭოთა მთელი ეკონომიკა. აქედან გამოსვლას ფიქრობენ პირდაპირ უცხო კაპიტალისტებისაგან დასესხებით. ამ მიზნით მუშაობს საბჭოთა უთვალავი კომისიები ევროპაში. საბჭოთა მრეწველობა ისევ კაპიტალისტებისაგან გამოელის ხსნას! ის შინ ტრაბახობით აყრუებს რუსიის ხალხს, ხოლო აქ, უცხოეთში კი ბანკების დერეფანში ხელგაშვერილი ჩარაზმულია.

ამნაირათ, ოტო ბაუერის დასმულ საკითხზე, რუსეთის ეკონომიკის უკაპიტალისტო განვითარებაზე, სინამდვილე სრულიად უარყოფით პასუხს იძლევა. საქმე აქ ვერ მიდის უკაპიტალისტოთ და ეს არა თუ არ ასუსტებს საერთაშორისო სოციალიზმს, პირიქით, მას სწორეთ ეს აძლიერებს და ყველა მის პოზიციას ამართლებს. სოციალიზმის ერთ ქვეყანაში მართლა განხორციელება და ისიც აგრარულ ქვეყანაში, იქნებოდა სრული გაკოტრება მთელი მარქსიზმის. ნაციონალური სოციალიზმი ძირბუდიანათ ეწინააღმდეგება ინტერნაციონალურ სოციალიზმს და ებრძვის ყველა მის ძირითად დებულებებს. და სწორეთ გასაშტერებელია, როცა სოც-დემ. ბაუერი ფიქრობს მეცნიერულ სოციალიზმის დასაბუთებას რუსული უტოპიური სოციალიზმით!

ბრძოლა (ჟურნალი, პარიზი). 1926. №9

_____________

1. ბუხარინის „სამი სიტყვა“, გვ. 7, მოსკოვი, 1926.

2. იხ. ტუგან-ბარანოვსკის „ფაბრიკა“.

3. „არბიტერ-ცაიტუნგ“, 22 დეკემბრის. 1925 წ.

4. იხ. კომინტერნის თებერვლის თეზისები.

5. კვირინგ „ტავარნი გოლოდ“, მოსკოვი. აგრეთვე „ეკონომ. ჟიზნ.“ №41.

6. კვირინგ, იქავე.

7. „ექსელსიორ“, 21 თებერ. ახლა თვით კომუნისტებმა გამოაცხადეს, რომ მათი პურის სტატისტიკა გადამეტებული აღმოჩნდა.

საქართველომ ერთი უდიდესი მსხვერპლი შეიწირა საზღვარგარეთ.

აღარა გვყავს ჩვენი კარლო, ჩვენი ბრძენი, ჩვენი გამამხნევებელი და იმედის მომცემი კარლო.

მოხდა წარმოუდგენელი ამბავი: კარლომ თავის ხელით გადაიჭრა სიცოცხლის ძარღვი, თავის ნებით დააბოლავა თავისი დღენი.

რისთვის? რატომ გამოგვეთიშა საერთო უღლიდან, რატომ დაგვტოვა ობლათ ამ უცხოეთში?

ბრძენმა უარყო ბრძნული აზრი - „სიკვდილამდე არ მოუკლავს თავი კაცსა მეცნიერსა“. მან კი თავი მოიკლა შუა გზაზე, ბრძოლის და ტანჯვის მიწურულში. რისთვის გაიღო ასეთი მსხვერპლი?

ჩვენ მივეჩვიეთ მსხვერპლის მიტანას, მტერმა მოგვტაცა მრავალი. ჩვენი ქვეყანა სავსეა წამებულთა საფლავით.

არ ვართ ჩვეული თავის თავის თავისავე ხელით სამსხვერპლოზე მიტანის. და აი, კარლომ გახსნა ეს გზაც და მოგვცა საშინელი მაგალითი. რატომ, რისთვის!

კარლოს ტრაღედია - ქართველი ერის ტრაღედიაა. ამ ერის ტანჯვა-წვალებამ კარლოში პოვა ტრაღიკული გამოძახილი. მან ვერ გაუძლო ამ წვალების ყურებას, გოლგოთაზე გაკრული ხალხის დაავადებას და მან არჩია სამუდამოთ თვალების დახუჭვა.

კარლო პოლიტიკურათ არ მოტეხილა, ის ისეთივე კლდე დარჩა ბოლომდე, როგორიც იყო თავიდანვე. მას მუდამ სწამდა ჩვენი საქმის გამარჯვება და ეს რწმენა მას არ დაკარგვია სიკვდილამდე.

ეს მაგარი სული აღმოჩნდა სუსტ ფიზიკურ აგებულებაში. ის მოტყდა ფიზიკურათ, მისმა ნერვებმა ვეღარ აიტანა ბოროტი სულის ეს ხანგრძლივი პარპაშობა, თავის სამშობლოს ამ ზომამდე დაბეჩავება, თავის ამხანაგების მტრის მახვილით დაცემა და გადასწყვიტა თავის სისხლის დანთხეული სისხლისათვის შემატება. სიკვდილი სიკვდილით დაითრგუნება.

კარლო უმაღლესი მორალური არსებაა. მასში არ ყოფილა არასოდეს პატივმოყვარეობა, შური და ამაყობა. ის მეთაურობდა უდიდეს საქმეებს, მაგრამ ცდილობდა წინ სხვა წამოეყენებია და თვითონ უკან დამდგარიყო. ის ეკუთვნოდა ეგნატე ნინოშვილის და სილიბისტრო ჯიბლაძის თაობას, რომლის დამახასიათებელი თვისება იყო - თავის დადება და მორცხვობა. წმინდა მიზანი, წმინდა საშუალება ამ თაობის სახარებაა. ამ სახარების გაბიაბრუებას, უწმინდური მიზნის და კიდევ უფრო უწმინდური საშუალების გაბატონებას ვერ უძლებს ეს ფაქიზი თაობა - სილვას გული უსქდება, კარლო ყელს იჭრის.

კარლო ღრმათ აზროვნობდა და მსუბუქი ენით იტყოდა. ის იყო მეტათ მწიგნობარი, განათლებული მოღვაწე, ჩუმი და ოხუნჯი, საზოგადოების მოყვარული და მარტოობას ჩვეული, კაბინეტის კაცი და ტრიბუნი. თფილი გულის და ცივი გარეგნობის, ნაზი ნერვების და მშრალი გონების - კარლო ერთობ რთული მორალური პიროვნებაა, ბევრისათვის ბოლომდე უცნობათ დარჩენილი.

კარლო კერძო დამოკიდებულებაში იშვიათი ადამიანი იყო. არასოდეს არ მომხდარა, რომ ის ვინმეს წაკიდებოდეს, ვინმე ცუდათ ეხსენებიოს, რაიმე ინტრიგაში მონაწილეობა მიეღოს. მას ყველაზე და ყველაფერზე თავის აზრი ქონდა, მარა ამას იშვიათათ იტყოდა. აბა კარლო, შენი აზრი გვითხარი, - ხშირათ მივმართავდით, რომ აგველაპარაკებია. მუდამ მის სიტყვას ყველა გულდასმით ისმენდა, მასში მუდამ მოსჩანდა ღრმა დაკვირვება და გულწრფელობა. როცა კარლო დუმის ტრიბუნაზე ავიდოდა, დეპუტატები თავის სკამებიდან დაიძროდენ ქვემოთ, ტრიბუნისაკენ, რომ ორატორის თვითეული სიტყვა არ გამოპაროდათ.

კარლოს არ ქონდა პირადი „მე“, არასოდეს თავის ცხოვრების ამ მხარეს არ დაგვანახებდა; არავის ეტყოდა თავის გაჭირებაზე, თავის მოთხოვნილებასა და მოვალეობაზე. ასეთი იყო თვისება მისი თაობის. სილვას უკანასკნელ წერილში, სიკვდილის წინა დღეს დაწერილში, ერთი სიტყვაც არ არის მის ავათმყოფობაზე, მის პირად საქმეზე და ტკივილებზე. როგორ ცხოვრობდა კარლო, უჭირდა, აწუხებდა რამე - ამას მისგან ვერავინ გაიგებდა, ამას მის გულში იკლავდა. ამ თაობის გაგება ახალი ხალხისათვის ძნელია, მათი პსიხოლოგია ერთმანეთს არ ეკარება. ამიტომ ძველი ამხანაგები თავისთავს გრძნობენ განმარტოვებულათ, ეულათ: ისინი მხოლოდ საზოგადო საქმით ეკავშირებიან ნაცნობ-მეგობართ, მტერთ და მოყვარეთ; პირადი გაჭირების გამოჩვენება სათაკილოთ მიაჩნიათ. ყველამ ვიცოდით, რომ კარლოს აწუხებდა თავის ქალიშვილების სვე-ბედი, მარა ამას ის მალავდა, კერძო საქმეთ მიაჩნდა და მაზე ლაპარაკსაც კი სხვების დაუმსახურებელ შეწუხებათ თვლიდა. მარა ეს არ იყო კერძო საქმე, ვინაიდან ეს მის სულს ღრღნიდა და მის თავს ჩვენს ქვეყანას ართმევდა. ამ თაობას არასოდეს არ გადაუბამს თავისი პირადი მდგომარეობა საზოგადო მოღვაწეობასთან, მათ შორის მუდამ მაღალ ზღვარს ავლებდა, ვინაიდან თავისი ფასი არ იცოდა. ჩვენი ეგნატე ისე ჩავიდა საფლავში, რომ ეგონა მისი ნაწერები მოცლილი კაცის ნაცოდვილევია და ყოველივე ღირსებას მოკლებულიო.

ეგნატე, სილვა, კარლო - ეს პირველი სერიაა ჩვენი მოძრაობის, ჩვენი ბრძოლის და განვითარების. ესენი ერთი-მეორეს ავსებენ, ერთი მეორეს აგრძელებენ. ბელეტრისტი, ორგანიზატორი, მოაზრე; ერთი ასწერდა ხალხის გაჭირებას, მეორე აერთებდა ამ გაჭირებულთ, მესამე მათ აძლევნდა თეორეტიულ დადასტურებას დიდ ტანიანი წიგნებით. აი როგორ დაიწყო პირველი ნაბიჯი, პირველი პოლიტიკური ამოსაღები ჩვენში. კარლოს ბოლო ხანა საყოველთაოთ ცნობილია. ბავშვმაც კი იცის, ვინ არის კარლო და ეს არა მარტო საქართველოში. მარა მისი პირველი ხანა წყვდიადით მოცულია, მისი ცოდნა პატარა წრის ხვედრია. აი ამ დროს კარლოს სიტყვას და აზრს დიდი ძალა და მნიშვნელობა ქონდა. ის მუდამ ავტორიტეტულათ სჭრიდა და ჩვენ ახალ-ახალი ცოდნის წყურვილს გვიღვიძებდა. პირველათ კარლო აღმოაჩინა ეგნატემ. მის სიხარულს საზღვარი არ ქონდა, ერთი ნასწავლი კაცი მოგვემატაო. კარლოს იმ დროს ერთ ხელში ეჭირა მიხაილოვსკი, მეორეში მარქსი, რაზედაც ეგნატე ოხუნჯობდა - ალბათ ერთი გულისათვის, მეორე თავისათვისო. მარა როცა ამ წრეს მე წაუკითხე პირველი ჩემი წერილი („ეკონომიური განვითარება და ეროვნება“) და კარლოს კრიტიკა მოვისმინეთ, აშკარა იყო, რომ ის მიხაილოვსკის სავსებით გამოთხოვებოდა. წერილი გადავაკეთე მისი აზრის თანახმათ. ამ დღიდან კარლო ითვლებოდა ავტორიტეტათ და მას მიმართავდენ რთული საკითხების გამოსარკვევათ.

ამ თაობის ნიშნობლივი თვისებაა თავის თავის დამცირება თავის თავის წინაშე. რა ვართ ჩვენ! არაფერი, სრულიად არაფერი - აი, მათი სიტყვა-პასუხი თავის პიროვნებაზე. ეს აიხსნება იმითაც, რომ საზოგადო მოღვაწისაგან ბევრს თხოულობენ, გრძელი ადლით ზომავენ, დიდ ამოცანებს ისახვენ, რის წინაშე თავისი ძალა მცირეთ ეჩვენებათ. კარლო ამ მხრით ჩვენი პირველი თაობის ტიპიური გამომხატველია. - კარლო, ხმოსნათ უნდა გაგიყვანოთ, - უთხარი ერთხელ. რას ლაპარაკობ, სადაური სახმოსნე მნახე, ამის ძალა სად მაქვს, - მომიგო მან. როცა დეპუტატობა შევთავაზეთ, გაშტერდა - კაცი, ვერ მონახეთო! ამიტომ კარლოს ლახვარივით ესობოდა გულზე, როცა ხედავდა დღეს ამდენ მაწანწალას ქვეყნის სათავეში. მისთვის საზოგადო საქმე ის წმიდათა წმიდაა, სადაც მხოლოდ პოლიტიკურათ და მორალურათ წმინდა ადამიანნი შედიან. მას ღრმათ აღშფოთებდა ამ იდეალის ჩაწიხვლა და დაცლილ მოედანზე ნაძირალთა გაბატონება. კარლო ამას ვერ ურიგდებოდა და უკვირდა - სად იყო ამდენი წუმპე დაგუბებულიო. მისთვის ბოლშევიზმის საკითხი იყო უმთავრესად მორალის საკითხი. ჩვენი საქმე წმინდააო, საშუალებაც წმინდა უნდა იყოს - აი, კარლოს ჩვეულებრივი სიტყვები, რითაც ის ხელმძღვანელობდა მთელ თავის სიცოცხლეში. ეს იდეალიზმი შეადგენდა მის ბუნებას, მის სულიერ აგებულებას, რომლის გარეშე მას ცხოვრება არ შეეძლო. კარლომ განვლო მრავალი საფეხურები, ის სულ აღმართ-აღმართ მიდიოდა, შევარდენივით ცისკენ იწევდა, მარა ყოველგან და ყოველთვის თავისთავად რჩებოდა, თავის ბუნებას არ ღალატობდა. მისი ზნეობრივი პიროვნება არასოდეს არ გადატეხილა, არ გადაქანებულა; მისი ჩონგური, რომელზედაც ის ასე მკვეთრათ საქვეყნოთ უკრავდა, არასოდეს ყალბ ხმას არ იძლეოდა: მას აჟღერებდა თავისი გულის სიმებით, თავისი სულის ჰანგებით. მისი საქმე მას გავდა, მათ შორის საზღვარი არ იდვა. ასეთ მთლიან პიროვნებას შეეძლო თავისთავისათვის ტრაღიკული ბოლო მიეცა. და როცა ახლა ამას უკვირდები, ვრწმუნდები, რომ გაათავა ისე, როგორც იცხოვრა. აქაც ის თავისთავად რჩება. მასში გაიღვიძა მიძინებულ თვისებამ, თავის თავი დაარწმუნა, რომ ის აღარაფერია, ის მეტი ბარგია; რის მოცემაც შეეძლო, უკვე მოგვცა და ამიტომ არსებობას აზრი დაეკარგა. ასე სჩადიოდენ ხშირათ ძველი რომაელები, სტოიკის სკოლაში აღზრდილნი, რომელნიც ცხოვრების მიზნათ ისახავდენ არა სიამოვნებას, არამედ მოვალეობის ასრულებას. ბრუტი დარწმუნდა, რომ ოქტავზე ვერ გაიმარჯვებს და თავის თავს ბოლო მოუღო. ამ რწმენას, მართალია, ნიადაგი არ ჰქონდა. ბრუტს შეეძლო კიდევ ბრძოლა და შეიძლება გაემარჯვა, მარა რაკი თავის თავი დაარწმუნა წინააღმდეგში, სიცოცხლეს გამოესალმა. ესენი პიროვნების როლს ისტორიაში მეტათ ამცირებენ, ამიტომ თავის თავს შესაფერ პატივს არ სცემენ.

კარლომ ხელი აიღო ცხოვრებაზე, მარა სრულიად არ აუღია ხელი საქმეზე. მისი უკანასკნელი სიტყვა, გეგეჭკორისადმი მიმართული, იყო: „საქმეს მოუარეთო“. ცხადია, ჩვენი საქმის ბედი ბოლომდე აწუხებდა და მისი ერთგულება საფლავში ჩაიტანა. ყველამ კარლოს რომ მიბაძოს, საქმეს ვინღა მოუვლის? ეს საკითხი, უეჭველია, მასაც დაებადა და გადაჭრა უბრალოთ: საქმეს თქვენ უპატრონეთ, მე გავათავე ჩემი სამსახურიო. მას ბრუტივით ბევრის გაკეთება შეეძლო, კიდევ მისცემდა მტერს არა ერთ და ორ ბრძოლას. მაგრამ ეს ჩვენი რწმენაა, მას კი ეს არ სჯეროდა და თავისი ანდერძი ჩვენ დაგვიტოვა ასასრულებლათ. და ჩვენ მას შევასრულებთ, შევასრულებთ ბოლომდე, შეუდრეკლათ, შეუშინებლათ.

დღეს ქართველი ხალხი გლოვობს თავის უდიდესი შვილის დაკარგვას. დღეს მტერი თხზავს ყოველნაირ ჭორებს კარლოზე და მას თავის სადიდებლად იყენებს. მათი ზეიმი ნაადრევია; პიროვნება მიდის, ერი რჩება და მის გულს ვერ გატეხს ვერავინ. კარლო აღარ არის, კარლოს მიერ დაწყებული საქმე აქ არის და ის მიდის წინ, წინ გამარჯვებისაკენ. შორს აღარ არის ის დრო, როცა კვდრეთით ამდგარი საქართველო კარლოს ნეშტს თავის სავანეში მიიბარებს და იქ, წამებუთა და დაღუპულთა გვერდით, უკვდავების გვირგვინით შეამკობს. მანამდე კი მის მიერ დატოვებული მეგობრები და თანამებრძოლნი ივლიან ნაცადი გზით, იდგომებიან თავიანთ სადარაჯოზე და გაორკეცებული ენერგიით დაიცავენ მის ანდერძს...

ნ. ჟ.

ბრძოლა (ჟურნალი, პარიზი). - 1926. - №12/13.

1. ორი წელი

გავიდა ორი წელი, წელი საქართველოს აჯანყების, წელი ჩვენი ამხანაგების ციხეებში დახოცვის.

ხალხი ადგა თავისუფლების მოსაპოვებლათ, თავის თავის მართველათ გამოსაცხადებლათ. ამ გზით, ამ დროშით მიდიოდა და მიდის ყველა სასიცოცხლო ერი, ყველა დაჩარული და გამწარებული საზოგადოება. ეს შედის ბრძოლის საშუალებათა რიგში, როგორც ერთი მისი ნაწილი. ისტორიამ არ იცის ისეთი ხალხი, რომელსაც თავის შელახულ უფლების აღსადგენათ იარაღისათვის არ მიემართოს. რამდენი ასეთი მომენტი განვლო მაგ. საფრანგეთმა უკანასკნელ საუკუნეში? აჯანყება აჯანყებას მისდევდა, სანამ საბოლოოთ არ შექმნა თავისი სურვილის გამომხატველი წყობილება. რამდენი ბრძოლა მისცა იტალიელთა რაზმებმა ავსტრიის მთავრობას, სამშობლოს გასანთავისუფლებლათ და აღსადგენათ? და ასე ყოველგან, ყველა ერში. მიმოიხედეთ უკან, საქართველოს წარსულში. განა ჩვენი მატიანე სავსე არ არის აჯანყებებით სპარსთა, თურქთა, არაბთა და სხვა უცხო მტარვალების წინააღმდეგ? განა მეცხრამეტე საუკუნეში ამავე იარაღს არ მივმართეთ მრავალჯერ? და თვით ახალ დროშიაც, ცხრაას ხუთში, უიარაღოთ დავნებდით გამარჯვებულ მტერს?

საქართველოს უკანასკნელი ადგომა ერთი რგოლია, ერთი მომენტია იმ დიდი ბრძოლის, რომელსაც ქართველობა ეწევა საუკუნეთა განმავლობაში თავის თავის გადასარჩენათ, თავის სახის შესარჩენათ. ამაში გამოიხატება მისი სასიცოცხლო ძალა, მისი უნარი და მხნეობა. უძრავი, დავარდნილი ხალხი - ხალხი არ არის. ის უბრალო მძოვრია, სხვის საჯიჯგნათ და სათელათ შარაგზაზე დაყრილი. ამ რიცხვს არ ეკუთვნის ქართველი ხალხი და სწორეთ ამით მოიტანა თავი დღევანდლამდე. გაჭირებით ის წელში არ იზნიქებოდა და მუცლით მიწაზე არ ხოხავდა; პირიქით, სწორეთ ამ დროს წელში იმართებოდა და მტერს ეკვეთებოდა. ეს ჩვენი ნაციონალური თვისება რუსის მეფის ბიუროკრატიამაც კი შეიგნო და ამიტომ ვერ ბედავდა მართველობის იმ მეთოდების ხმარას ჩვენსში, რასაც ხმარობდა რუსეთში. რუსის გლეხს „როზგავდენ“ როგორც ცხოველს, ჩვენსას კი ხელს ვერ აკარებდენ. აი თვალსაჩინო განსხვავება ამ ორ ხალხთა სავალ გზას შორის. ქართველი თავს არ წადებს დასაკლავათ, არ სურს დაემორჩილოს სიკვდილს და როცა ასეთი ჟამი უდგება - ის იფეთქებს და უბედურებას ლახვარს მიაგებებს.

აჯანყება დამარცხდა, მაგრამ ყველა აჯანყებას გაუმარჯვია? ეს ასე არსად, არასოდეს არ მომხდარა. ასე იოლი არ არის სიცოცხლისათვის ბრძოლა. მისი გზა ეკლით არის მოფენილი, რის აკრეჭა ხელის დაუჩხვლეტათ არ შეიძლება. თეთრი ხელთათმანი ბრძოლაში გამოსადეგი არ არის. რასაკვირველია, დამარცხებას გამარჯვება სჯობია, მაგრამ დამარცხებული მოძრაობაც შედის სოციალური ტკივილების წამლობაში; ყველა ასეთ მოვლენას მოყოლია საერთო მდგომარეობის შემსუბუქება.

მტერი მით უფრო ულმობელია, რაც უფრო ითმენენ. მაგრამ თუ მოთმენის ფიალა გაივსო და გადმოხეთქა, ის უკან იხევს და ბატონობის ახალ გზას ეძებს. ტანჯვის შემსუბუქებაც კი გამარჯვებაა, მტანჯველის ჩარჩოში ჩაყენებაც კი უღლის შემსუბუქებაა. ერთი დაკვრით ქვეყანა არ აშენდება, ერთი შენძრევით ხალხი არ განთავისუფლდება. საჭიროა მუდმივი, შეუპოვარი ბრძოლა სხვადასხვა საშუალებებით და მეთოდებით, რომ ის გამარჯვებით დაგვირგვინდეს. აჯანყება მხოლოდ ერთი საშუალებაა, ერთი მეთოდია სხვა მრავალთა შორის, მარა აუცილებელი კი. მებრძოლი მას გვერდს ვერ შეუარს. ის ძევს ისტორიის შუაგულში და მას ვერც ერი, ვერც კლასი ვერ გადაახტება.

გავიღეთ მრავალი მსხვერპლი, დავკარგეთ ბევრი პოლიტიკური მოღვაწენი. მარა განა ისინი აჯანყებაში დავკარგეთ? არა, პირიქით, ბრძოლაში ყველაზე ნაკლები მსხვერპლი ვნახეთ. ლაჩარი მართველობის თვისებაა ბრძოლას გაექცეს და უიარაღოთ და ტყვეთ თავს დაეცეს, ხოლო ბოლშევიკური მართველობა ხომ ლაჩარზე ულაჩრესია. მან დახოცა პოლიტიკური ტუსაღები. ასევე ჩაიდინა მან წინეთაც, ობოლაძის მოკვლის გამო. აჯანყება იყო საბაბი პოლიტიკური შურისძიების. ჩვენ ვიცით მხოლოდ ერთი მაგალითი ტყვეთა დახოცვის - ეს არის პარიჟის კომუნარების დახვრეტა გამარჯვებული ღენერლის მიერ. მარა ეს ტყვენი იყვენ მებრძოლნი, იარაღით ხელში დაჭერილნი. ბოლშევიკებმა დიდათ გადააჭარბეს ღენერალ გალიფეის თავისი ბარბაროსობით. ქართველ ხალხს და მათ შორის სისხლის გუბეებია: ხიდი აქ გაუდებელია და მათი გზა სამუდამოთ გაყრილია.

დიახ, მსხვერპლი დიდია, მარა ეს გამომდინარეობდა არა აჯანყების ბუნებისაგან, არამედ მტრის ბარბაროსობისაგან. ის ამ საშუალებით მართველობს მიუხედავათ აჯანყებისა. ეს მისი სტიქიაა, მისი სული და გულია. ის უნდა დაინგრეს, რომ ხალხი აღსდეს. ამ მსხვერპლმა გააკაჟა ქართველი ხალხი, გაუძლიერა მტარვალთა სიძულვილი; ხოლო სულმდაბალნი დააშინა და მტარვალთა ბანაკში გადაისროლა. ამათი მრწამსი ასე გამოხატა ერთმა მობოლშევიკო მწერალმა: „კვდარ ლომს ცოცხალი კატა სჯობიაო“ (ჯაყოს ხიზნები). მოკლე ჭკუის ხალხი გადაბარგდა კატებისაკენ და მათ ელაქუცებიან. ამ ვაჟბატონთ დაავიწყდათ, რომ ლომი კვდარიც ლომია და მისი ერთი ფაფარი ყველა კატას სჯობია. მხოლოდ გზადაბნეულს შეუძლია იფიქროს, რომ სახელოვან კვდარს ბოროტი ცოცხალი სჯობიაო. განა იუდამ აჯობა ქრისტეს? განა ინკვიზიტორებმა გაიმარჯვეს გალილეიზე, ივანე გუსზე და მრავალ სხვა მათ მიერ მოკლულ დიდებულ ადამიანებზე? განა კ. სულაქველიძემ აჯობა ნ. ხომერიკს? დაცემის მოციქულებს არასოდეს არ გაუმარჯვია აღორძინების მოციქულებზე. „სჯობს სიცოცხლესა ნაძრახსა, სიკვდილი სახელოვანი“.

თავდადებულნი ბრძოლაში იხოცებიან - ეს ძველი ამბავია, ლაჩარნი ნაცარქექიათ რჩებიან - ესეც ძველის ძველია. ჯერ კიდევ ჰომერიდან ვიცით: „აღარ არის დიდი პატროკლი, ცოცხალია საძაგელი ტერზიტი!“ როგორც პატროკლის სისხლი გახდა თავდებათ მტერზე მისი მეგობრების და მისი ერის გამარჯვების, ისე ჩვენი დაღუპული პატროკლები ჩვენი გამარჯვების თავდებია. ამ განაჩენს ვერ გაექცევა მტარვალი.

ორი წელი, წელი დაუვიწყარი და მუდამ სახსოვარი, სამარადისოდ აღბეჭდილია ქართველი ხალხის გულში და მას ის მუდამ მოიგონებს მოწიწებით და თაყვანისცემით.

2. რაშია საქმე?

რაშია საქმე? რატომ ასე ირღვევა მტარვალთა ბანაკი, რა აფორიაქებს და აშფოთებს რუსეთის კომუნისტურ პარტიას და მას ყოფს მრავალ ერთი მეორის მოწინააღმდეგე ჯგუფებათ?

საქმე სწორეთ იმაშია, რაც ჩვენ ჯერ კიდევ „საბჭოთა წყოფილებაში“ გამოვთქვით და შემდეგ, ბ-ბის უკანასკნელ ყრილობამ მათემატიკური სისწორით დაამტკიცა. მათ უეჭველათ სუბიექტურათ ოქტომბრის გადატრიალება პროლეტარულ რევოლიუციათ მიაჩნდათ, თუმცა ნამდვილათ, ობიექტურათ ის იყო რევოლიუცია შუათანა კლასების - მეშჩანების, სალდათების, მოხელეების, გლეხების - ერთი სიტყვით, ყველა წინაკაპიტალისტური წვრილბურჟუაზიული და დეკლასიური ელემენტების. და ვინაიდან მდგომარეობა ქმნის შეგნებას, ბ-ბი იძულებული გახდენ ბოლოს და ბოლოს წვრილი ბურჟუაზიული მდგომარეობა იდეოლოგიურადაც დაეკანონებიათ და მით სუბიექტური და ობიექტური ურთიერთობა შეეერთებიათ. და აი, ეს მოიმოქმედეს მათი პარტიის მე-14 ყრილობაზე. აქ მიღებულ ნაციონალურ-მეშჩანურ სოციალიზმმა აღაშფოთა ბ-ბის ერთი ნაწილი, მათი ძველი იდეოლოგები და წინამძღოლნი და მისცა დასაბამი განხეთქილებას. ეს განხეთქილება არ არის დროებითი და წარმავალი; ის ეხება ძირითად საკითხებს, აგებულია სრულიად სხვადასხვა შეურიგებელ დებულებებზე და ამიტომ უნდა გათავდეს პარტიის დარღვევით და მასთან ერთათ საბჭოთა წყობილების დანგრევით.

რა დებულებებია ეს?

კომუნისტური ბატონობის პირველი ხანა წარმოადგენდა კიდევ ერთ მთლიან წყობილებას. ფული არ ფულობდა, მუშა ჯოხს ქვეშ მუშაობდა, აღებ-მიცემობა და წარმოება თითქმის აღარ იყო. ყველა კლასი თავის ხელობაზე და საცხოვრებელ ადგილზე მიკრული, მისვლა-მოსვლა და რკინის გზები მუქთი. ვისაც ორი პერანგი ჰქონდა, ერთი სხვისთვის უნდა მიეცა - ერთი სიტყვით, ნამდვილი პრიმიტიული, ველური კომუნიზმი გამეფდა. ყოველ შემთხვევაში, თუ ეს კომუნიზმი არაა, ბურჟუაზიული საზოგადოების უეჭველი დარღვევაა. კაპიტალიზმის მამოძრავებელი კანონები გაუქმდა, მისი ჩარხი გატყდა და მით საერთო არევ-დარევა ანტიკაპიტალისტურ სისტემათ გადაიქცა. სოციალური საფუძველი და პოლიტიკური ზედანაშენი ერთი მეორეს ავსებდა. ეს დაბეგრული და დაბმული ხალხი მხოლოდ ტერორით და ძალადობით მორჩილებაში რჩებოდა. ამ მდგომარეობით აღფრთოვანებული კომუნისტები ერთ მთლიან ფრონტს წარმოადგენდენ და დიდათ კმაყოფილნი ხელიხელ ჩაკიდებულნი პარპაშობდენ. მაგრამ მოულოდნელათ მათ თავს მეხი დაეცათ, კრონშტატის აჯანყებამ იფეთქა. შეშინებულმა ხელისუფლებამ უცებ იცვალა ფრონტი და დიდის ზეიმით გამოცხადებული კომუნისტური რევოლიუცია დრომოჭმულ სამხედრო კომუნიზმათ გამოაცხადა. კაპიტალიზმის ძირითადი კანონები აუშვეს, ნეპი შემოიღეს. აი ამით იწყება ის საშინელი ტრაღიკული მდგომარეობა, რომელშიაც პარტია ჩავარდა და რის მსგავსი არც ერთ პარტიას და არც ერთ სახელმწიფოს არ განუცდია.

და მართლაც, რაკი კაპიტალისტური საზოგადოების ძირითადი კანონები ამუშავდა, ცხადია, მისი ბუნების და ლოღიკის თანახმათ უნდა მოეწყოს მთელი იურიდიული და პოლიტიკური დამოკიდებულებაც. აი აქ ჩადგა საბჭოთა მართველობა და არ ანებებს რუსის საზოგადოებას ამ ბუნებრივ განვითარებას, იბადება მთელი რიგი დაუძლეველი კონფლიქტებისა.

კონფლიქტი პირველი: კაპიტალიზმის მთავარი საფუძველი - საქონლის კეთება დაშვებულია, სამაგიეროთ არ არის დაშვებული ამ საფუძვლის მიუცილებელი შედეგი - საქონლის თავისუფალი გაცვლა-გამოცვლა. აქ დგება მთავრობა და აღებ-მიცემობას თავის დეკრეტებს უმორჩილებს. ეკონომიური კანონების ალაგს იჭერს კრემლის „კანონები“, ანუ მარქსის სიტყვით რომ ვთქვათ, „ნაწარმოები უნდა იქნას გაკეთებული, როგორც საქონელი, მარა მისი გაცვლა არ უნდა მოხდეს როგორც საქონელი“. (იხ. „კრიტიკა პოლიტიკური ეკონომიის“). აქედან -

კონფლიქტი მეორე: საქონელი მზადდება მხოლოდ იმ შემთხვევაში, თუ მისი დამუშავება სახეიროა, ე.ი. თუ მას ბაზარი აქვს და ფასი ხელსაყრელია. ამ საქმის ერთად-ერთი რეგულატორია კონკურენცია მყიდველ და გამყიდველთა შორის. თუ საქონელს ფასი არ აქვს ან მისი მოთხოვნილება არ არის, მისი წარმოება ჩერდება და სხვა მუშაობა იწყება. ამით კაპიტალისტურ ხაოსში სისტემა დგება. საბჭოთა სამეფოში კი თავისუფალი კონკურენცია უარყოფილია. „სწორი ფასების“ საქონელზე დადება და „სამართლიანი“ გაცვლა-გამოცვლა ხელისუფლების მთავარი საზრუნავია. საქონლის ფასი წესდება არა თანახმათ მასში ჩადებულ სამუშაო დროსა და ბაზრის პირობებისა, არამედ „დეკრეტით“, სახელმწიფო ბრძანებით. ამნაირათ, საბჭოთა წყობილება აუქმებს საქონლის წარმოების ძირითად კანონებს, მარა ამასთანავე არ აუქმებს არც საქონელს, არც მის წარმოებას და გაცვლა-გამოცვლას.

კონფლიქტი მესამე: ვაჭრობა და წარმოება სახელმწიფოს მონოპოლიაა, მარა მას არ ძალუძს ეს მონოპოლია მარტო გაინაღდოს და ნებას რთავს მოქალაქეს აწარმოვოს წვრიმალი ვაჭრობა და წარმოება. მას ესაჭიროება ბევრი საქონელი. რაც მეტია, მით უკეთესია. მარა ამავე დროს ის ართმევს მწარმოებელს ყოველგვარ სტიმულს წარმოებისას, ვინაიდან ის ართმევს თავისუფალ ბაზარს. წარმოების კრიზისი ქრონიკულია. ამ კონფლიქტის შესასუსტებლათ ბოლშევიკები მოდიან აუარებელი ციფრებით ხელში, სადაც გამოთვლილია, რამდენი საქონელი და რა ზომის დამზადება, რა ფასები დაწესდება, რა მოთხოვნილება დაიფარება - ერთი სიტყვით, მთელი გროვა რეგლამენტაციებით და სტატისტიკური უტოპიებით. აქ ისინი პირწმინდათ იმეორებენ როდბერტუსის პლანებს, რომელიც ითხოვდა სახელმწიფოს მიერ ფასების დაწესებას და ბაზრის ხელმძღვანელობას. ამაზე ენგელსი შენიშნავს:

„კი მარა, რა გარანტია გვაქვს, რომ უეჭველათ დაიმუშავებენ საჭირო რაოდენობას თვითეული ნაყოფისას, რომ ჩვენ არ დაგვაკლდება არც პური, არც ხორცი, მაშინ როდესაც შაქარი და ჭარხალი ბევრი იქნება, არაყით ქვეყანა აივსება, ხოლო შარვალი საძებარი გვექნება. მისი ფოლაქები კი ათასობით შემოგვეძლევა. ამის პასუხათ გახარებული როდბერტუსი გადაგვიშლის თავის უებარ დავთარს, სადაც ზედმიწევნით აღნიშნულია ცხრილი თვითეული გრინვაქა შაქრის, თვითეული ბოჭკა არაყის..“ და სხ. და სხ.¹

განახორციელეს რა ასე ჩინებულათ როდბერტუსის პლანები, ბოლშევიკებმა მოგვცეს სწორეთ ის შედეგები, რაზედაც ენგელსი ათითებს: საქონლის ნაკლებობა და არევ-დარევა.

კონფლიქტი მეოთხე: კაპიტალიზმის მთავარი საძირკველი და მისი სულის ჩამდგმელია პროლეტარიატი, ე.ი. არსებობა დასაქირავებელი მუშათა კლასისა. საბჭოთა წყობილებას ასეთი კლასი ყავს, მუშას ქირაობს და ზედმეტ ღირებულებას იღებს. პროლეტარიატი აქაც ისე იყვლიფება, როგორც ყველგან, თუ არა მეტათ. მაგრამ ამავე დროს მას არ აქვს უფლება გაფიცვის, თავისუფალი ასოციაციის, ბრძოლის, ქირის სურვილისამებრ მოთხოვის - ერთი სიტყვით, „პროლეტარულ სახელმწიფოში“ პროლეტარიატი აყრილია მუშურ უფლებას. მუშა ვალდებულია ირიცხებოდეს მთავრობის მიერ მოწყობილ ორგანიზაციაში და იღოს ხელფასი მთავრობის მიერ ნებადართული. პოლიტიკური ბრძოლის მაგიერ მუშათა შორის გამეფდა პოლიტიკური დემორალიზაცია.

კონფლიქტი მეხუთე: კაპიტალისტური განვითარება მიმდინარეობს წვრილი კაპიტალის სხვილათ გადაქცევით, პატარა ეკონომიკის დიდ ეკონომიკათ გაფართოვებით, ზრდის ბუნებრივი კანონის თანახმათ. ბოლშევიკები სცნობენ რა წვრილი კაპიტალის და წვრილი ბურჟუაზიის არსებობას, ებრძვიან მათ ბუნებრივ ზრდას - სხვილათ გახდომას და სხვადასხვა საშუალებებით მათ აყენებენ ერთ დაბალ დონეზე. წვრილი მაწარმოებელის სიძულვილი მისი მოქიშპე სხვილი მაწარმოებელისადმი მათ გამოაცხადეს სახელმწიფო დოგმათ, „ჭეშმარიტ სოციალიზმათ“. საწარმოვო ძალის განვითარებას და მათ შორის ბრძოლა გაჩაღებულია.

კონფლიქტი მეექვსე. მათ წამოაყენეს ლოზუნგი: „ქვეყნის ინდუსტრიალიზაცია“, ე.ი. სამრეწველო განვითარება. მარა ამ პროცესის მთელ საფუძველს ისინი იმავე დროს ანგრევენ. ინდუსტრიალიზაცია ყოველგან ერთი გზით წარმოებს - მთელი საზოგადოების, მთელი ხალხის დახმარებით, ბანკებში ფულის შენახვით თუ პირდაპირ აქციების ყიდვით. ეს საზოგადო ეკონომიური განვითარებაა საზოგადოების ზურგით და ხარჯით. აქედან იბადება სოციალიზმის მოთხოვნილება - მრეწველობის განსაზოგადოება, მისი პატრონისათვის ჩაბარება. საბჭოთა წყობილებაში კერძო პირი გაღატაკებულია, საზოგადოება ღარიბია, ბანკები ხელისუფლების შემყურეა, მრეწველობის განვითარება საზოგადოების დახმარებით შეუძლებელია. ბოლშევიკები ლამობენ ეს ეკონომიური კანონი დაფარონ თავისი საკუთარი „კანონით“ - ინდუსტრიალიზაცია სახელმწიფო ბიუჯეტის საშუალებით! ამ სიბრიყვემდი ჯერ არ მისულა არც ერთი ხელაღებული უტოპისტი. სამრეწველო აღორძინება და კერძო პირთა ქონების განადგურება ორი შეურიგებელი მოპირისპირე მოვლენაა. ისინი ერთმანეთს ძირბუდიანათ უარყოფენ. სამრეწველო ნაცარქექიობა ბოლშევიკების ხვედრია.

ერთი სიტყვით, საითკენაც უნდა გაიხედოთ ბოლშევიკების სამეფოში, ყოველგან ეკონომიურ წინააღმდეგობათა ქსელია, რომელშიაც ისინი ზიან და მის ქსოვას განაგრძობენ.

რატომ, რით აიხსნება ეს საოცარი მოვლენა? მხოლოდ ერთი მიზეზით: გაბატონებული შუათანა კლასების წვრილი ბურჟუაზიული ეკონომიკა იწვევს ბოლშევიკების იდეოლოგიაში წვრილ-ბურჟუაზიულ ილუზიებს და ამის შესაფერ სოციალურ პროჟეკტორობას. ეს ხანა განვლო ყველა ერმა. გასული საუკუნის მეორმოცე წლებში პრუდონი საფრანგეთში, გრეი ინგლისში, შემდეგ როდბერტუსი გერმანიაში სწორეთ ასეთი ხელოვნური ზომებით ლამობდენ კაპიტალიზმის შეჩერებას და „სამართლიანი“ წყობილების დამყარებას². ყველა ესენი ბოლშევიკებივით კაპიტალიზმის ზრდაში ხედავდენ მხოლოდ ბოროტებას და ვერ ამჩნევდენ მის რევოლუციურ ძლიერებას. შეუძლებელია ამ პროცესის კარგი მხარე დასტოვო, ხოლო ცუდი თავიდან მოიცილო. ორივე ეს ერთმანეთზედ არის გადაბმული, ერთი მეორეს იწვევს, ერთმანეთს ებრძვის და ბოლოს ამ მოძრაობიდან სრულიად ახალი უმაღლესი პროცესი იბადება. აი ეს მარქსისტული დიალექტიკა ვერ გაიგო რუსეთის ნაროდნიკებმა და ბოლშევიკებმა და ჩარჩენ მეშჩანურ უტოპიაში.

და აი მოხდა სასწაული: ბოლშევიზმის ცნობილ ლიდერებმა შუბლი მიახეთქეს მთელ ამ წინააღმდეგობათა კედელს და დაეჭვდენ მის შესაძლებლობაში. ზინოვიევის კამპანია ახლა მიხვდა, რომ მისი პარტია ჩაიფლა წვრილბურჟუაზიულ ჭაობში და მოინდომა მისი იქიდან ამოყვანა. რა გზით, რა საშუალებით? უკან, ლენინის კომუნიზმისაკენ დაბრუნებით? თეორიულათ ეს იქნებოდა გაწყვეტილი ლოღიკის გამთელება, ბურჟუაზიული წარმოების მოშლა და მით დარღვეული სოციალური წონასწორობის აღდგენა. მარა პრაქტიკულათ, რეალურათ ეს ყოვლად შეუძლებელია და არა მგონია, ზინოვიევის პოზიცია ასეთი ბრიყვული იყოს. დღევანდელი ისტორიული მომენტი სრულიად არ გავს ოქტომბრის მომენტს. მაშინ არსებობდა დასარღვევი და დამრღვევი კლასები. თავად-აზნაურობას და ბურჟუაზიას დაეტაკა ხალხი, დაანგრია და მათი ქონება დაირიგა. ამჟამათ დასარიგებელი აღარაფერია, გარდა წვრილი მწარმოებელის მცირე ქონებისა. ვის შეუძლია მას ეს წაართვას, როცა დღეს თვითონ ის არის გაბატონებული. მისთვის ამ ეჟვანის შემბმელი აღარ მოიპოვება. მართალია, ნეპმანებს ხანდიხან აქეთ-იქით ასახლებენ, მარა ამით სრულიად არ ირყევა მათი ეკონომიური საფუძველი - წვრილი კაპიტალისტური წარმოება და აღებ-მიცემობა. ერთდათ-ერთი დასარღვევი ელემენტია - თვით საბჭოთა წყობილება, მისი ეკონომიკა და პოლიტიკა, მარა ამ ძეხვს ზინოვიევის კატა არ უთვალთვალებს. ოპოზიციის სურვილია რეფორმა არსებული წყობილების ფარგლებში. ამ სფეროში ერთათ-ერთი სერიოზული წინადადებაა წამოყენებული ოპოზიციის მიერ - ეს არის ეკონომიური გეგემონიის წვრილი ბურჟუაზიიდან პროლეტარიატში გადმოტანა, რასაც „ტროცკიზმი“ ეწოდება. ამით ისმება ძირითადი სოციალური საკითხი - კლასთა ახალი ურთიერთობის დამყარება და წვრილ მწარმოებელთა პროლეტარიატისათვის დამორჩილება. ეს მთელი ბოლშევიზმის რევიზიაა. ეს ერთათ ერთი გზაა სოციალისტური სახის შესარჩენათ საბჭოთა წყობილებაში. შესაძლებელია კი ეს?

წვრილი მწარმოებლის და პროლეტარიატის სოციალური მდგომარეობა სრულიად არ გავს ერთმანეთს. პირველი ხელისუფლებისაგან ეკონომიურათ დამოუკიდებელია. ის ითხოვს მხოლოდ - ხელს ნუ მიშლით, მაცალეთ მუშაობაო. ის თვით ირჩენს თავს და არჩენს სახელმწიფო აპარატებს. პსიხოლოგიურათ და მორალურათ ის მაგარი და მტკიცეა, ბოლშევიკურ ექსპერიმენტებს არ ემორჩილება. სულ სხვა პირობაშია ჩაყენებული პროლეტარიატი. ის პირდაპირ ხელისუფლებაზეა დამოკიდებული, მისგან იღებს ულუფას, ქირას და დახმარებას. ის მისი ჯარია ეკონომიურათ და აქედან პოლიტიკურათ სავსებით დამორჩილებული. ამიტომ მთავრობას ადვილათ შეუძლია ის თავის მიზნებისათვის ამუშაოს და გამოიყენოს მსგავსათ ცეზარისა, რომელიც პლებს არჩენდა და აძახებდა - გაუმარჯოს ცეზარს.

ამნაირათ, საბჭოთა სოციალურ შენებაში მუშას და წვრილ მწარმოებელს უკავია ორი მოპირდაპირე ადგილი. ერთია ხელისუფლების შინაყმა, მეორეა დამოუკიდებელი. ამავე დროს სახელმწიფოს მთავარ საარსებო წყაროს იძლევა უკანასკნელი, როგორც გადამხდელი, მომხმარებელი და მუშტარი. თვით მრეწველობა, რომელშიაც ჩაბმულია პროლეტარიატი, სულდგმულობს მხოლოდ მთავრობის სუბსიდიებით და მფარველობით, ე.ი. იმავე გადამხდელის ჯიბით. აქედან დაიბადა ანტაგონიზმი სოფელს და ქალაქს შორის. გლეხის წარმოდგენაში მუშა მეტს იღებს, ვინემ აკეთებს, ვინაიდან მისი გაკეთებული უსაშველოთ ძვირია და ხელმიუწვდომელი. თუმცა ამაში მთავარი დამნაშავეა ხელისუფლების უილაჯობა, მისი მოხელეების მტაცებლობა, მრეწველობის მონოპოლია და სხ., მარა ეს არ სცვლის მუშის მდგომარეობას - მისი ნამუშევარი ძვირია, გლეხის - იაფია. ამით პროლეტარიატის გეგემონიის ორივე საფუძველი - ნივთიერი და სულიერი - დანგრეულია და მისი აყენება არსებულ წყობილებაში შეუძლებელია.

პროლეტარიატის გეგემონია წვრილ მწარმოებელზე უეჭველი თავდებია სოციალიზმის გამარჯვების, მარა ამისათვის საჭიროა მთავარი პირობა: ორივე ეს კლასი ერთი მტრისგან იყვლიფებოდეს და ამით ბუნებრივათ ერთ მებრძოლ რაზმს ადგენდეს. ასე არის კაპიტალისტურ ქვეყნებში. რუსეთში გაბატონებულია არა ბურჟუაზია, არა კაპიტალისტური ურთიერთობა, არამედ წვრილი ბურჟუაზია და მაშასადამე, არ არის ძალა მისი მუშებთან შემაერთებელი. ერთათ-ერთი მტერი ამ ორივე კლასისა არის ხელისუფლება და რომ პროლეტარიატი მას ებრძოდეს, გლეხებს და მთელ საზოგადოებას გაიყოლიებდა. აქ ის მართლა გეგემონის როლში გამოვიდოდა, ამ სიტყვის სულ სხვა შინაარსით, ვინემ მასში ტროცკისტები დებენ. ამათი მიზანია მუშის გეგემონია წვრილ-ბურჟუაზიულ ჩარჩოში! ერთ უტოპიას ებრძვიან მეორე უტოპიით.

უეჭველია ოპოზიციის მთავარი დებულება - მუშის უსაშველო ყვლეფა - მართალია. საბჭოთა არტილერია დღეს ამუშავებულია პროლეტარიატის წინააღმდეგ. მას ამტყუნებენ სიზარმაცეში, გლახათ მუშაობაში, ლოთობაში და მრავალ სხვა ცოდვებში. უკანასკნელი ყრილობა ტარიფების და შრომის განყოფილებათა დაწესებულებების წმინდა ანტიმუშური იყო. მაგრამ როგორ სურს ეს მოაგვაროს ოპოზიციას? საბჭოთა მთელი მრეწველობა დაყრდნობილია მუშის მაჯაზე. რუსის მუშის ევროპიული პირობები მოითხოვს ევროპიულ სამრეწველო პირობებს. ხელისუფლება მოკლებულია სამრეწველო თანხებს, ძირითად კაპიტას და ამავე დროს იძულებულია აკეთოს საქონელი: რას უნდა დაეყრდნოს, თუ არა სამუშაო ძალას, რაც მას უკანტროლოთ ხელში ყავს და საითკენაც სურს, იქით მიაბრ-მოაბრუნებს. ტეხნიკური განვითარება, ახალი მანქანების შემოღება, მექანიკური ძალის გამოყენება, ერთი სიტყვით, სამრეწველო აღორძინება საჭიროებს ევროპიულ პირობებს. მართველობა უბრუნდება პრიმიტიულ კაპიტალიზმს, როცა წარმოების მთელი სიმძიმე მუშას აწვა კისერზე. ოპოზიცია ამბობს - დაადევით საქონელს მეტი ფასი და მუშას მიუმატეთო. ეს იქნებოდა მთელი საზოგადოების, ასი მილიონი გლეხის გადაკიდება და მით საბჭოთა წყობილების წინააღმდეგ ამხედრება. ამ წყობილების არსებობა მოითხოვს პროლეტარიატის გაყვლეფას და მისი წვრილი ბურჟუაზიის სამსახურში ჩაჭერას. ეკონომიურათ ხომ ეს სრულიად შეუძლებელია. ორშაურიან ჩითს რომ ორი მანეთი დაადვათ, ეს არ ნიშნავს, რომ ის მართლა ორი მანეთის ღირებულებისაა. მისი ღირებულება ისაზღვრება მასში ჩადებული შრომით და უნდა გაიცვალოს შესაფერ ეკვივალენტზე. შეიძლება ორშაურიანი საქონელი მართლა გაყიდოთ ორ მანეთად დეკრეტით, მარა იძულებული იქნებით ორშაურიანი პური ორმანეთათვე იყიდოთ ანდა სულ ვერ იშოვოთ. გამოვა, რომ თხა იყიდეთ, თხა გაყიდეთ, მოსაგები ვერა ნახეთ.

ამ სახით, თუ ოპოზიციის მთავარი დებულება არსებულ წყობილებაში განუხორციელებელია, სამაგიეროთ ის უეჭველათ სასარგებლოა. ის ებრძვის გამეფებულ წვრილბურჟუაზიულ იდეოლოგიას და აყენებს პროლეტარულ საკითხს. ის გამოდის თანამედროვე კლასის ქომაგათ და მას უპირდაპირებს ძველ მეშჩანურ-გლეხურ „შინაყმათა ხროვას“. როცა მუშათა კლასი ამ მხრით დაიძვრება; როცა ის შეძლებს თავი დააღწიოს პოლიტიკურ ინერციას და აქტიურ ასპარეზზე გამოვა, მაშვინ თვით მდგომარეობა უკარნახებს იმ ერთად ერთ გამოსავალს, რომელიც არსებობს - საბჭოთა ეკონომიკის და პოლიტიკის გაუქმებას და საერთაშორისო ოჯახში შესვლას.

ახლა ცხადია, რა არღვევს და რა აშფოთებს რუსეთის კომუნისტურ პარტიას. ის იძულებული გახდა შემოეღო კაპიტალისტური წარმოება, მარა ამასთანავე მოინდომა ისტორიის მოტყუება, ულმობელ ეკონომიური კანონების დეკრეტებით დამორჩილება, ნამდვილი მსვლელობის ალაგას თავისი საკუთარი მსვლელობის ჩაყენება, პრინციპების ცხოვრებიდან გამოყვანის მაგიერ ცხოვრების პრინციპებიდან გამოყვანა, ისტორიულ აუცილებლობის ალაგას თავისი საკუთარი სურვილების გამეფება - ერთი სიტყვით, წყლის აღმა წაყვანა და ზედ ფეხით გაჩერება. და რადგანაც შეუძლებელს ვერავინ შესძლებს, ეს მეპროექტენი მკიან შესაფერ ნაყოფს - ირღვევიან და კოტრდებიან. საკმარისია მათ იცნან ისტორიის რეალური მიმდინარეობა, გამოეთხოვონ თავიანთ უტოპიას, რომ პარტია დანაწილდეს თავის ბუნებრივ ნაწილებათ - სოც. დემოკრატებათ, ნაციონალისტებათ, ფაშისტებათ და ანტისემიტებათ. რამდენათ ოპოზიცია აჩქარებს ამ პროცესს, იმდენათ ის პროგრესიულ და რევოლიუციურ როლს თამაშობს...

ნ. ჟ.

ბრძოლა (ჟურნალი, პარიზი,). 1926 №14

________________

1. იხ. მარქსის „ფილოსოფიის სიღატაკის“ წინასიტყვაობა.

2. იხ. მარქსის დასახელებული თხზულება პრუდონის წინააღმდეგ

რუსეთის კომუნისტური პარტიის ც.კ. თავის ცნობილ პარტიულ რეზოლიუციასთან ერთათ გამოიტანა ეკონომიური რეზოლიუციაც, არანაკლები საყურადღებო და საგულისხმიერო, ვინემ პირველი. მართალია, ამ ახალ დოკუმენტში ახალი თითქმის არაფერია, ეს ძველი ამბების ხელახალი გამოცემაა, მარა გამოცემა ახალ პირობაში და ახალი დანიშნულებით. ც.კ. მიზანია ოპოზიციას წაართვას ეკონომიური საფუძველი, გამოასწოროს იდეური რყევის ნიადაგი და მით პარტიული მთლიანობა დაიცვას. თუ კი შარშან პურის კამპანიის ჩაფლავებამ დაბადა პარტიული განხეთქილება, წელს ამავე კამპანიის გამარჯვება ბოლოს მოუღებს ამ განხეთქილებას - აი ის უკანასკნელი ხავსი, რომელსაც ც.კ. ებღაუჭება.

საბჭოთა ეკონომიკა უეჭველია მთავარი მიზეზია ოპოზიციის გაჩენის და საერთო უკმაყოფილების. შეიძლება კი მისი რეფორმა, მისი დამაკმაყოფილებელ ფორმათ გადაქცევა?

გავშინჯოთ.

ც. კ. რეზოლიუცია უტრიალებს ერთ ძირითად საკითხს ყოველნაირი ეკონომიისა - ეს არის საქონლის ფასები (იზვესტია №69). ფასებში იხატება საბოლოოთ საწარმოვო მდგომარეობა და მისი ღირსება-ნაკლულევანება. ბურჟუაზიულ საზოგადოებაში ფასები ნივთზე წესდება, ასე ვთქვათ, თავის თავათ, კონკურენციის საშუალებით. საბჭოთა საზოგადოებაში, სადაც მრეწველობა სახელმწიფო მონოპოლიაა, ფასების საკითხი სახელმწიფოს საკითხია და მისი სოციალურ ძალთა თამაშზე მიგდება დაუშვებელია, ამიტომ ფასების მოწესრიგება და რეგლამენტაცია სახელმწიფო აპარატების კომპეტენციაა. თუ სამრეწველო საქონელი ასეთ ჩარჩოშია ჩაყენებული, სამაგიეროთ სამეურნეო საქონელი ამ ჩარჩოდან თავისუფალია, მისი პატრონი მას თავის სურვილისამებრ ანაღდებს და მით თავის, სახელმწიფოზე დამოუკიდებელ ინტერესებს ემსახურება. ორი საქონელი, ორი ინტერესი ერთი მეორეს ხვდება. აი აქ ერევა ხელისუფლება და ცდილობს თავისუფალი საქონელიც თავის რეგლამენტაციას დაუმორჩილოს, მასზედაც თავისი ფასების პოლიტიკა გაავრცელოს. ც.კ. რეზოლიუციაც სწორეთ ამ საგანს ეხება. ცხადია, ფასების საკითხი საბჭოთა არსებობის საკითხია, მისი სიცოცხლის და ხანგრძლივობის ბერკეტია. რატომ? შეუძლია მას სხვანაირათ მოიქცეს, თავის არსებობის სხვა რაიმე წყარო გამონახოს? არა, არ შეუძლია.

ფასების პოლიტიკა წარმოების პოლიტიკის გამოხატულებაა. საქონლის დამზადების წესი წინასწარ საზღვრავს მის ფასებსაც. ამიტომ თუ გვინდა გავიგოთ საბჭოთა ეკონომიკის არსება, უნდა გავიგოთ მისი საქონელი.

1. საბჭოთა საქონელი

საბჭოთა და ბურჟუაზიული წყობილება აგებულია საერთო ძირითად ეკონომიკაზე - ორივე ამზადებს საქონელს, ამ კაპიტალისტური ურთიერთობის მთავარ ნიშნობლივ თვისებას. ამ მხრივ მათ შორის არავითარი განსხვავება არ არის, ორივე კაპიტალისტურ სისტემაშია მოქცეული და მის საფუძველზე აგებული. განსხვავება იწყება შემდეგ. ბურჟუაზია კაპიტალისტურ საქონელს ამზადებს კაპიტალისტურათ, თანახმათ საქონლის წარმოების ეკონომიკურ კანონებისა, ხოლო საბჭოები ამავე საქონელს ამზადებენ ანტიკაპიტალისტურათ, წინააღმდეგ მისი ეკონომიკური კანონებისა. ამ წესით დამუშავებული ნივთი შემდეგ გააქვთ კაპიტალისტურ ბაზარზე გასაყიდათ. ე.ი. საბჭოთა ეკონომიკის პირველი (საქონელი) და უკანასკნელი (ბაზარი) რგოლი ბურჟუაზიულია, ხოლო შუა რგოლი, დამზადების პროცესი, თავისებურია. და აი აქ მარხია მთელი კვანძი საბჭოთა წყობილების შეუძლებლობის და მისი აუცილებლათ დაქცევის.

განვიხილოთ საქონლის დამზადების პროცესი.

წარმოებისათვის, პირველ ყოვლისა, საჭიროა კაპიტალი. საიდანაც მოდის ის და რა ზომით? ბურჟუაზიულ საზოგადოებაში ამ კითხვის გადამწყვეტია კონკურენცია. კაპიტალი ტოვებს წასაგებ წარმოებას და მიდის მომგებიანში. ხოლო რომელი წასაგებია და რომელი მოსაგები - ამას უჩვენებს ბაზარი, სოციალურ ძალთა ერთმანეთთან შეჯიბრება. კაპიტალის ასეთ მისვლა-მოსვლას გეოგრაფიული საზღვარი არ აქვს. ის ხდება როგორც ნაციონალურ, ისე ინტერნაციონალურ ფარგალში. კაპიტალი უაღრესათ ინტერნაციონალურია.

საიდან ღებულობენ საბჭოები კაპიტალს? ინტერნაციონალური კაპიტალი იქ არ მიდის, ვინაიდან ის არ შემოდის ამ კაპიტალის საწარმოვო სისტემაში. მაშასადამე, კაპიტალის მთავარ ბაზას ის მოწყვეტილია და იძულებულია ის ეძიოს თავის ნაციონალურ ფარგლებში. საბჭოთა კაპიტალი უაღრესათ ნაციონალურია. მარა ვინაიდან აქ კაპიტალისტური სისტემა არ არის, ცხადია, იქ არც კაპიტალია, ე.ი. არ არის ის კლასი, რომელიც ამ ქონებას აგროვებს და წარმოებაში აბანდებს. მართველობა იძულებულია დაეყრდნოს წვრილ ბურჟუაზიას, მოხელეთ, გლეხთ, მეშჩანებს - ერთი სიტყვით წვრილ, საშინაოთ სახმარ ქონების მეპატრონეთ. ამათგან ფულის ამოღება შეიძლება ორი გზით - გადასახადებით და სესხით. საბჭოთა მთავრობაც ამ ორ ზომას მიმართავს - ერთია იძულებითი, მეორე - სანახევროთ იძულებითი, რადგანაც მოხელეთ აიძულებს სახელმწიფო თამასუქები იყიდონ. არც გლეხი ანაღდებს მას ნებაყოფლობით. ამნაირათ, საბჭოთა მსხვილი მრეწველობა დაყრდნობილია წვრილ კაპიტალზე, ე.ი. მას შესაფერი კაპიტალი არ აქვს და თავს იქცევს ძველი რეჟიმიდან დატოვებულ და დაცვეთილი კაპიტალით. რაკოვსკის სიტყვით, საბჭოთა ბიუჯეტი „სიმშილის ბიუჯეტია“ და ამით რასაკვირველია მრეწველობა ვერ აღორძინდება. მისივე სიტყვით, მთელი ხალხის შემოსავალი 15 მილიარდიდან დაეცა 4 მილიარდამდე, კაპიტალის რაოდენობა 54 მილიარდიდან 36 მილიარდამდე და სხვ.¹

ამნაირათ, საბჭოთა მრეწველობა, გამორიცხული მსოფლიო კაპიტალისაგან, იკვებება იმ გროშებით, რომელსაც ის პოლიციის საშუალებით გაღატაკებული ხალხისგან იღებს. შარშანდელი ბიუჯეტიდან მას მიეცა სუბსიდიათ 160 მილიონი მან., ხოლო ახალი ბიუჯეტით განზრახულია მიეცეს 300 მილიონი. როგორ ნაწილდება ეს მისი პატარა კაპიტალი სხვადასხვა დარგს შორის? რაკი კონკურენცია არ იძლევა საამისო ცნობებს, დარჩა კანცელარია, სადაც ითხზება ათასნაირი პროექტები და ნაწილდება თანხები პროტექციის და ბრმა ვარაუდის საშუალებით. ტრესტი დაადგენს - დამზადდეს განსაზღვრული რიცხვი საქონლისა. ეს რაოდენობა დამოკიდებულია არა ბაზრის მოთხოვნილებაზე, არამედ მის საწარმოვო საშუალებაზე, იმაზე, თუ რამდენი თანხა გამოგლიჯა მთავრობის მჭლე ბიუჯეტს და მთავრობის ბანკებს. შეიძლება ამ ბედნიერი ტრესტის საქონელი არავის უნდა, ან მისი მოთხოვნილება მცირეა. ის მაინც განაგრძობს მუშაობას, ხოლო მეორე ტრესტი, რომელიც ასეთი ბედნიერი ვერ გამოდგა, ხოლო მის საქონელზე დიდი მოთხოვნილებაა, არ მუშაობს, ან მცირედათ მუშაობს.

როგორც ხედავთ, საბჭოთა ეკონომიკაში გაცილებით მეტი ქაოსია, ვინემ ბურჟუაზიულში. იქ, როგორც იტყვიან, ძაღლი პატრონს ვეღარ სცნობს, მიუხედავათ უთვალავი სტატისტიკებისა და მათი დაუსრულებელი გამოთვლისა. აქ კაპიტალი, როგორც საზოგადო საწარმოვო ძალა, არ არსებობს, სხვილი ინდუსტრია შესაფერ საფუძველს მოკლებულია. და თუ მაინც წვრილბურჟუაზიულ საფეხურზე სხვილი მრეწველობა ბოგინობს, ამის მიზეზია ერთი მეტათ საყურადღებო გარემოება - მუშის უსაზღვრო ექსპლოატაცია და მისთვის ყოველნაირი უფლების წართმევა.

და მართლაც, რაკი კაპიტალი არ არის, ხოლო მრეწველობა კი სახელმწიფოს ეჭირვება - აქედან ერთათ ერთი გამოსავალია - დაეყრდნოს მოძრავ კაპიტალს, ე.ი. ადამიანის შრომას. ეს მით უფრო ადვილია, რომ ეს ძალა რუსეთში ბევრი მოიპოვება და მისი მოხმარა მართველობის პოლიციური სისტემით გაადვილებულია. მუდმივი კაპიტალი, ე.ი. ტეხნიკური საშუალებები დაცემულია, მოძრავი კაპიტალი, ადამინის ძალღონე წინ წამოწეულია. ბურჟუაზიულ საზოგადოებაში, როგორც იცით, ეს დამოკიდებულება უკუღმაა. იქ წარმოების მთავარი სიმძიმე გადატანილია მუდმივ

კაპიტალზე, ხოლო მცირე - სამუშაო ძალაზე. საბჭოთა კავშირი იმ დარგშიაც დაუბრუნდა პრიმიტიულ კაპიტალიზმს, როცა მანქანის ალაგი ადამიანს ეჭირა. აქედან გამომდინარეობს ორი დიდი შედეგი - საქონლის სიძვირე და სიცოტავე.

საქონლის ღირებულება განიზომება მათში ჩადებული სამუშაო ძალის რაოდენობით, ხოლო ეს კი იზომება დროთი. რაკი საბჭოთა საქონლის დამზადების სიმძიმე ადამიანის ძალაზეა გადატანილი, ცხადია, მასში გაცილებით მეტი სამუშაო ძალაა ჩადებული, ვინემ იმ საქონელში, რომლის დამზადების სიმძიმე ტეხნიკაზეა აგებული. ავიღოთ მაგ. განსაზღვრული რაოდენობა საქონლისა. თუ მის დამუშავებას საბჭოთა ფაბრიკაში ეჭირვება ოცი მუშის და ათი ტეხნიკური ძალა, ევროპიულ ფაბრიკებში კი პირიქითაა - ის მუშავდება ათი მუშის ძალით და ოცი ტეხნიკურის. მაშასადამე, საბჭოთა საქონელი ორჯერ უფრო ძვირია, ვინემ ევროპის. მეორე მხრით, რუსის ოცი მუშა აკეთებს ერთ რაოდენობას საქონლისას, ევროპის მუშა კი ორჯერ მეტს. აქ არის საქონლის სიმრავლე და სიიაფე, იქ კი საქონლის ნაკლებობა და სიძვირი. ეს კიდევ ცოტაა; საქონლის ღირებულებას ქმნის არა ყოველნაირი შიგ ჩადებული შრომა, არამედ შრომის ის რაოდენობა, რომელიც აუცილებლათ საჭიროა ამ ნაწარმოების გაკეთებისათვის. თუ ერთ წყვილ წუღას ერთი ერთ დღეს შეკერავს, ხოლო მეორე ნახევარ დღეს, მისი ღირებულება ისაზღვრება უკანასკნელი რაოდენობით და არა პირველით. ბურჟუაზიულ საზოგადოებაში ამ ამბავს ტყობილობენ კონკურენციის საშუალებით: თუ ერთ დარგში რომელიმე მწარმოებელმა შესძლო საწარმოვო ძალის განვითარება, ახალი ტეხნიკური გაუმჯობესების შემოღება და მით სამუშაო ძალის რაოდენობის დაკლება, ის უშვებს საქონელს უფრო იაფათ და მით იძულებულ ყოფს მის კონკურენტს ან გაკოტრდეს, ან საწარმოვო ძალა გაამრავლოს. კონკურენცია ხდება საწარმოვო ძალის ერთ-ერთ მამოძრავებელ და განმავითარებელ ღერძათ.

მარქსი სწერს: „საჭიროა ხაზი გაესვას იმას, რომ ღირებულებას საზღვრავს არა ის დრო, რომლის განმავლობაში ნივთი კეთდება, არამედ ის უმცირესი დრო (მინიმუმი), რომელიც საჭიროა მისი გაკეთებისათვის, ხოლო ეს მინიმუმი ცხადდება კონკურენციით. წარმოიდგინეთ ერთ წუთს, რომ კონკურენცია არ არის, მაშასადამე, არ არის ის საშუალება, რომლითაც ვტყობილობთ შრომის მინიმუმს დასამუშავებლათ აუცილებელს. რა მოხდება მაშინ? ამ შემთხვევაში საკმარისია დახარჯოთ ექვსი საათი ნივთის დასამზადებლათ, რომ პრუდონის თეორიით, უფლება გქონდეთ მოითხოვოთ ექვსჯერ მეტი სამაგიერო, ვინემ ის, ვინც ამავე ნივთის დასამზადებლათ დახარჯა მხოლოდ ერთი საათი“ („ფილოსოფიის სიღატაკე“).

ერთი სიტყვით, დღეს, საქონლის წარმოების ხანაში, ერთათ-ერთი კონკურენცია ქმნის იმ სოციალურ ურთიერთობას, რომლის საშუალებით თანდათან ვითარდება საწარმოვო ძალა, მრავლდება და იაფდება საქონელი და მზადდება ნიადაგი სოციალისტური საზოგადეობის დასამყარებლათ.

საბჭოთა კავშირში მთელი ეს პროცესი შებრუნებულია. რაკი საბჭოთა მრეწველობის ფარგალში კონკურენცია არ არის, მთელი მსხვილი ინდუსტრია და აღებ-მიცემობა მთავრობის მონოპოლიაა და არავითარ შეჯიბრებას ამ დარგებში არ უშვებს. რანაირათ შეუძლიათ გაიგონ საქონლის დამზადების აუცილებელი დროის რაოდენობა? შეიძლება ერთი არშინი ჩითი ითხოვს ერთ საათს, შეიძლება ნახევარს, ვინ არის ამის მსაჯული? მსაჯულია ტრესტის დირექცია, უეჭველია, მარა მას არავითარი მასალა ამ საკითხის გამოსარკვევათ არ აქვს, გარდა ერთისა - ის გამოიანგარიშებს თავის ხარჯებს და აქედან საქონლის ღირებულებას დაასკვნის. აქ ხდება ის, რასაც მარქსი ამბობს. რაკი მას ექვსი საათი დაეხარჯა ნივთის გასაკეთებლათ, ითხოვს ექვსჯერ მეტ სამაგიეროს, თუნდაც ამ ნივთის დასამზადებლათ საჭირო იყოს ერთი საათი. ე.ი. ის, როგორც მონოპოლისტი, საზოგადოებას ართმევს ხუთ საათს მუქთათ თავის მცონარეობის სადიდებლათ. აქ მომსპარია ყოველნაირი ეკონომიური სტიმული საწარმოვო ძალის განვითარების, შრომის განაყოფიერების და გამრავლების. ტრესტი, მოკლებული კონკურენციას, არ არის იძულებული რაიმე ახალი გაუმჯობესებანი შემოიღოს წარმოებაში, ვინაიდან უამისოთაც იოლათ მიდის. მართალია, მას მცირე კონკურენციას უწევს კუსტარი, წვრილი მწარმოებელი, მარა ამის წამალი ხელთ აქვს - პოლიცია და საგადასახადო პოლიტიკა. მონოპოლიას იცავს მთელი სახელმწიფო, კონკურენციას ებრძვის ყველა აპარატი.

აშკარაა, საბჭოთა საწარმოვო პირობები არის ერთათ-ერთი მიზეზი საბჭოთა საწარმოვო ძალის განიავების, საქონლის სიცოტავის, სიგლახის და სიძვირის, შრომის ნაყოფიერების დაცემის - ერთი სიტყვით, პრიმიტიულ კაპიტალიზმისაკენ დაბრუნების. ესმით ეს ბოლშევიკებს? ესმით, რასაკვირველია. აი რას წერს „პრავდა“: „უცხოეთის კაპიტალის უქონლობა, რომელიც მთავარ როლს თამაშობდა მეფის დროის მრეწველობაში, შეიძლება ანაზღაურებულ იქნას მხოლოდ შინაგანი დაგროვების ზრდით, პირველ რიგში მომჭირნეობით და შრომის ნაყოფიერების ზრდით. მაგრამ ჩვენი მიღწევანი ამ დარგში უმნიშვნელოა“ (16 აგვისტოს ნოემბერი). ე.ი. არც უცხო კაპიტალი, არც შინაგანი - აი ბოლშევიკების გულახდილი აღსარება. მაგრამ ამ მოვლენის მთავარი მიზეზი მათთვის დღევანდლამდე დაფარულია. მათი აზრით, ეს აიხსნება „დაუზოგველობით“ და „აპარატის ბიუროკრატიული დამახინჯებით“. რასაკვირველია, ყველა ეს ნაკლი არსებობს და არ შეიძლება არ არსებობდეს იქ, სადაც ყოველნაირი თავისუფლება გაუქმებულია. მოხელეთა ქურდობა და ავკაცობა ადიდებს საქონლის ხარჯებს და მის ფასს ზრდის. მაგრამ ამ წარმავალი მოვლენით სრულიად არ აიხსნება ძირითადი უკუღმართობა. ის უკანასკნელთან შედარებით მცირემნიშვნელოვანია და არავითარ გადამჭრელ როლს არ თამაშობს საბჭოთა ეკონომიკაში. ბოროტების სათავეა სამრეწველო მონოპოლია, ე.ი. ის, რაც შეადგენს საჭოთა წყობილების არსებას, მის სულს და გულს. როგორ გადაბრუნებულათ აქვთ წარმოდგენილი მთელი თანამედროვე ეკონომიკა ბოლშევიკებს, სჩანს იმათი დღევანდელი ლიდერის - ბუხარინის სიტყვიდან, წარმოთქმული პეტროგრადში 28 ივლისს ოპოზიციის წინააღმდეგ. ის ამბობს:

„ჩვენ კი არსებითათ ხელში გვაქვს მთელი სხვილი მრეწველობა, ჩვენ ხელთა გვაქვს სახელმწიფოზე მონოპოლია, ყველაფერი ძირითადი და მთავარი ჩვენ ხელშია; თუ ჩვენ ასეთ პირობებში არ ვაიძულებთ ჩვენი მრეწველობის ხელმძღვანელთ გააიაფონ ნაწარმოები, წასწიონ იგი წინ და გააუმჯობესონ, მაშინ ჩვენ დავდგებით გახრწნის საშიშროების წინაშე. იმის ნაცვლათ, რაც კაპიტალისტურ საზოგადოებაში კონკურენციით კეთდება და რაც ჩვენ არა გვაქვს (თუ გვაქვს ძალიან მცირე რაოდენობით), ჩვენ უნდა მივმართოთ შეგნებულ პოლიტიკას, მასების მოთხოვნილებიდან გამომდინარე პოლიტიკას, რომელიც გვიკარნახებს: აწარმოვე უკეთესათ, აწარმოვე უფრო იაფათ, გამოიტანე უკეთესი საქონელი, გამოიტანე უფრო იაფი საქონელი“ („კომუნისტი“ №180).

როგორც ხედავთ, აქ ეკონომიური კანონები, კანონები საქონლის მეურნეობის, გაუქმებულია და მის ალაგას წამოყენებულია „შეგნება“, სურვილი, ბრძანება - ერთი სიტყვით, „კეთილი განზრახვები“. ეს უებარი „მარქსისტი“ ლაპარაკობს წმინდა ანტიმარქსისტული ენით. როგორ შეიძლება კაპიტალისტური წარმოების ნიადაგზე მთავრობამ აწარმოვოს ასეთი „სამართლიანი“ საქონლის პოლიტიკა, დეკრეტებით შეუთანხმოს საქონლის შეძლევა და მისი მოთხოვნილება, დაამყაროს მათ შორის „ჭეშმარიტი პროპორცია“?

ამაზე მარქსი ასეთ პასუხს იძლევა:

„რა რჩება ამ „პროპორციონალური ურთიერთობისაგან“? არაფერი, გარდა პატიოსანი კაცის სურვილისა - საქონელი გაკეთდეს ისეთ პროპორციაში, რომ ის იყიდებოდეს პატიოსანი ფასით. ყოველ დროში კეთილი ბურჟუა და ფილანტროპი ეკონომისტები გამოთქვამდენ ასეთ გულუბრყვილო განზრახვებს“. ერთი მათგანი სწერს: „ყველა ერმა შინჯა სხვადასხვა დროს სხვადასხვა რეგლამენტებით და კომერციული შევიწროებით განახორციელონ რამოდენიმეთ ეს კანონი პროპორციონალობისა; მარა ადამიანის ბუნებაში ჩაქსოვილ ეგოიზმმა დაანგრია მთელი ეს გაწესრიგებული რეჟიმი. წარმოება პროპორციონალური - ეს ეკონომიური მეცნიერების სრული ჭეშმარიტების განხორციელებააო“ (იქ.).

ბუხარინიც, როგორც ერთი ამ კეთილ ფილანტროპთაგანი, რომელსაც სურს გააბედნიერეს რუსის ხალხი, ითხოვს ხალხის მოთხოვნილებას და მრეწველობას შორის მკაცრი პროპორციის დაცვას.

„ეს შეიძლებოდა, განაგრძობს მარქსი, მხოლოდ იმ დროს, როცა წარმოების საშუალებანი საზღვარ დადებული იყო; როცა გაცვლა ხდებოდა მეტათ ვიწრო ფარგლებში. დიდი ინდუსტრიის დაბადებით ეს სამართლიანი პროპორცია შეწყდა და წარმოება იძულებულია აუცილებლათ იაროს შეუჩერებლივ დაცემიდან აღორძინებისკენ, დეპრესიით, კრიზისით, შეჩერებით ახალ აყვავებისაკენ და ასე ბოლომდე. ყველა ის, ვისაც სისმონდივით სურს დაუბრუნდეს სამართლიან პროპორციას წარმოებაში და ამასთანავე თანამედროვე საზოგადოების ბაზას ინახვენ, რეაქციონერებია, ვინაიდან ისინი იძულებულნი არიან, ლოღიკაში თუ სურთ დარჩენ, მოაბრუნონ ძველი დროის დანარჩენი ეკონომიური პირობებიც“ (იქ.).

რუსეთის ბოლშევიკებმა ეს მარქსის მიერ ნავარაუდევი უკან დახევა სავსებით განახორციელეს. ბურჟუაზიული საქონელი ნიშნავს საწარმოვო ძალის აღორძინებას, სიიაფეს და სიმრავლეს; საბჭოთა საქონელი კი გამოხატულებაა საწარმოვო ძალის დაცემის, სიძვირის და სიცოტავის. ერთია თანამედროვე მოვლენა, მეორე კი ძველისძველი, პრიმიტიულ-კაპიტალისტური მეურნეობა. დღევანდელი ევროპა იშვა სწორეთ ამ მეურნეობის დარღვევით, ე.ი. დარღვევით იმ მდგომარეობის, როცა სახელმწიფო კანონებით, ბრძანებებით და ნიხრებით შეკრული იყო წარმოება და მას გასაქანს არ აძლევდა. რუსეთის დღის წესრიგში დგას იგივე ამოცანა. ბურჟუაზიული რევოლიუცია მისი გარდაუვალი ეტაპია...

ამგვარათ, საბჭოთა საქონლის მატერიალური საფუძველი დიდათ ჩამოუვარდება თანამედროვე საწარმოვო საფუძველს. საქონელი მზადდება არა საქონლის პირობებში და თან ატარებს ყველა თავის უარყოფით თვისებებს. ასეთსავე პირობებშია ჩაყენებული ცოცხალი საქონელიც, პროლეტარის სამუშაო ძალღონე, რომელიც აქაც ისე იყიდება, როგორც ყოველგან, მარა მის ღირებულებას არ აქვს არავითარი ობიექტიური საზომი. საიდან იცის საბჭოთა მუშამ ან მისმა დამქირავებელ ხელისუფლებამ, რა ღირს მუშა საათში ან დღეში? ევროპაში ამ საკითხს სწყვეტს ეკონომიური კონკურენცია და კლასთა ბრძოლა. რუსეთში ეს ორივე გაუქმებულია. კლასები არსებობენ, მარა „მადლობა ღმერთს, აღარ იბრძვიან“, მუშის დამქირავებელთა შორის მოცილეობა მოსპობილია. დარჩა მხოლოდ კონკურენცია მუშთა შორის, რაც იძლევა საშუალებას შრომის უსაზღვრო ექსპლოატაციისას. ამას წინეთ ბ. პროკოპოვიჩმა გამოაცხადა, რომ საბჭოთა მუშა მეტს იღებს, ვინემ აკეთებსო. ეს უბრალო ბუხჰალტერიული ანგარიშია, ბოლშევიკების კომერციული დავთრებისაგან ამოღებული. რაკი მთელი მრეწველობა საზარალოა, რაკი ის სახელმწიფო სუბსიდიებით სულდგმულობს, აშკარაა, მუშის შრომაც საზარალოა, ისე როგორც ინჟინრის, ტეხნიკური პერსონალის და სხვების. გამოდის, რომ მუშა ცხოვრობს საზოგადოების ხარჯზე. მაგრამ საკმარისია ჩაუკვირდეთ ამ საკითხს, რომ სურათი სავსებით გამოიცვალოს. პირველ ყოვლისა, როგორ ხდება, რომ რუსის მუშა, ევროპის მრეწველობაში ჩაბმული, უქმნის სიმდიდრეს ხაზეინს, ხოლო რუსეთში კი მას „ზარალი“ მოაქვს? ამის მთავარი მიზეზია არა მუშა, არამედ ის ტექნიკური მოწყობილება, რომლითაც მუშა მუშაობს აქა და იქ, ე.ი. საკითხს სწყვეტს საწარმოვო ძალთა მდგომარეობა. თქვენ რომ მუშა დაიქირაოთ და მას სიზიფის სამუშაო დააკისროთ, ეს რა მისი ბრალია. ის ხომ ხარჯავს თავის ძალ-ღონეს, რისთვისაც გასამრჯელო უნდა მიიღოს. ღებულობს კი საბჭოთა მუშა თავის დახარჯულ შრომის შესაფერ ღირებულებას? რასაკვირველია არა; და ეს იმიტომ, რომ კაცმა არ იცის ამ ღირებულების რაოდენობა. მუშამ იცის, რა უჯდება მას ცხოვრება და აყენებს თავის მინიმუმს. მეორე მხრით, თავის ანგარიშს აკეთებს დამქირავებელი, სახელმწიფო-ხაზეინი. ეს ანგარიში დაფუძნებულია არა მუშის ანგარიშებზე, არამედ წარმოების მდგომარეობაზე. და ვინაიდან მისი წარმოება ზარალს იძლევა - მისი ანგარიშიც მუშის მოთხოვნილებას ეპირდაპირება. აქედან მუშისათვის ერთათ-ერთი გამოსავალია: ბრძოლა, გაფიცვა, ძალის დატანება პატრონისათვის. ამ შემთხვევაში უკანასკნელი გაინძრევა და საწარმოვო ძალის გაზრდით, ახალი ტექნიკური ხელსაწყოს შემოღებით შრომის ნაყოფიერებას გაზრდის, ე.ი. პროლეტარიატის თავისუფალი ბრძოლა შეიქნება სტიმული საწარმოვო ძალთა განვითარების, როგორც ეს ყოველგან ხდება. მარა აი აქ, ამ ბრძოლის თავიდან ასაშორებლათ ამუშავებულია მთელი რიგი აპარატების - კომუნისტური პარტია, პროფესიანალური ორგანიზაცია, პოლიცია - მთელი სახელმწიფო და მუშას აიძულებენ დაემორჩილოს შეძლეულ ხელფასს. შეთხზულია შესაფერისი მოძღვრებაც მუშის მოსატყუებლათ. სახელმწიფო მუშებისაა, ქადაგობენ ეს დაქირავებული ხროვა, ზარალი უნდა აიტანოს მუშა-ხაზეინმა, რომელი პატრონი ებრძვის თავის თავსო და სხვა. „ჩვენი მრეწველობა არის მუშათა კლასის მრეწველობა ბიუროკრატიული ნაკლულევანობით“, აცხადებს ბუხარინი თავის ზემოთ დასახელებულ სიტყვაში. ამის შედეგია მუშის უკიდურესი გაყვლეფა, რომლის მსგავსი არსად, არც ერთ ბურჟუაზიულ წარმოებაში არ შეიძლება იყოს.

ერთი მხრით, მუშის შრომა საბჭოთა წყალობით არ არის საზოგადო აუცილებელი შრომა, მაშასადამე, მისი ღირებულების გამოანგარიშება შეუძლებელია; მეორე მხრით, ის ხარჯავს აუარებელ ძალღონეს ამ საზოგადოებისათვის უსარგებლო შრომაზე და იღებს შენოძლეულ ღატაკ ხელფასს. მუშა და საზოგადოება ერთნაირათ იყვლიფება ხელისუფლების მიერ. მუშა შეიძლება იღებს მეტს, ვინემ აკეთებს, მარა ამასთანავე იღებს გაცილებით ნაკლებს, ვინემ ეხარჯება. მისი ხელფასი არავითარ პროპორციაში არ არის მის მიერ დახარჯულ ძალღონესთან. ის გაღატაკებულია, გადაშენების გზაზე დამდგარია. საკმარისია გაეცნოთ დონბასის, ურალის და სხვა რაიონების მუშათა მდგომარეობას ბოლშევიკური პრესიდან, რომ ეს ჭეშმარიტება ნათელ იქნას.

საბჭოთა ცოცხალი საქონელი, მუშის ძალ-ღონე ჩაყენებულია ისეთსავე პირობებში, როგორიცაა მისი კვდარი საქონელი - ნივთი. რაკი მათი ნამდვილი ღირებულება დაფარულია, არც ერთი არ იცვლება შესაფერ ეკვივალენტზე. ორივე პატრონის ქეიფზეა დამოკიდებული და მის ბუხჰალტერიაზე. ეს უებარი „ბუხჰალტერია“ ისე ჩინებულათ არის მოწყობილი, რომ მუშა არასოდეს თავის დროზე ხელფასს არ იღებს, ის მუდამ სახელმწიფოს კრედიტორია და ხშირათ იძულებულია გაფიცვებს და ძალადობას მიმართოს თავისი ნაოფლარი გროშების მისაღებათ. ხელისუფლება მუდამ პროლეტარიატიდან სესხულობს მოძრავ კაპიტალს სამუშაო ძალღონის სახით, რომლის წინაშე ის მუდმივ გაუსწორებელ ვალშია. ამ ორ-გვარ საქონელ შორის ერთი დიდი განსხვავებაა. მაშინ როდესაც მუშის ძალას არავითარი დამცველი არ ყავს, მის მაღალ ფასებში განაღდებას არავითარი ორგანო არ ცდილობს, ნივთი კი გამოცხადებულია სახელმწიფო დაცვის განსაკუთრებით საგნათ და მის დიდ ფასებში გასასაღებლათ იღება საგანგებო ზომები.

რა ზომებია ეს?

2. საბჭოთა საქონლის გაცვლა

და ასე, ამდენი დავიდარაბით და ჭაპანწყვეტით დამზადებული საქონელი ბოლოს და ბოლოს გამოდის ბაზარზე გასაყიდათ. ის აქ უცებ ვარდება ბურჟუაზიულ ურთიერთობაში, სადაც უნდა მოხდეს მისთვის ფარდის ახდა და მისი ღირებულობის გამოაშკარავება. მაგრამ მისი საბაზრო ფასის მის ნამდვილ ღირებულებამდე დაყვანა იქნებაოდა მისი საშინელი კატასტროფა და მით მთელი საბჭოთა წარმოების დაქცევა. საქონლის გასაღების პირობები ისაზღვრება მისი დამუშავების პირობებით. მათ შორის წინააღმდეგობის დამყარებას ვერავითარი საქონელი ვერ აიტანს. რაკი კონკურენცია გამორიცხულია წარმოებიდან, ის უნდა იყოს გამორიცხული გაცვლიდანაც. უკანასკნელი პირველის აუცილებელი დასკვნაა.

და აი, საბჭოთა საქონელი გამოდის ბაზარზე არა მარტო როგორც ბურჟუაზიული საქონელი, არამედ ძლევამოსილი ამალით. მას წინ მიუძღვის გეპეუ, უკან მისდევს ცესეუ. ციფრების უსატაბაში უყვირის პოლიციის უსტაბაშს - ფრთხილათ, ეს კოჭლი ბავშვი არსად გადამიჩეხოვო! გადაჩეხა კი მეტათ ადვილია; მას ყოველ მხრივ მტერი ყავს ჩასაფრებული და არ ანებებს თვითნებურათ ნავარდობას. პირველი და მთავარი მტერია რასაკვირველია უცხოეთის ბურჟუაზიული საქონელი. მათი ერთი შეხვედრა თავდაყირა დაატრიალებს მთელ საბჭოთა ეკონომიკას და ესეც, რასაკვირველია, ღებულობს შესაფერ ზომებს. უკან ჩამორჩენილ ქვეყანაში ბაჟებს ჩვეულებრივათ აქვს აღმზრდელობითი მნიშვნელობა, ე.ი. ის ავითარებს სუსტ წარმოებას და ხდის მას მძლავრათ. საბჭოთა კავშირში ბაჟები სულ წინააღმდეგ როლს თამაშობენ. აქ ის იცავს დაცემულ წარმოებას, ასუსტებს საწარმოვო ძალას, აკნინებს მრეწველობას და მის ნაყოფს. და თუ კიდევ საბჭოთა საქონელი მთლათ არ დაცემულა, ამის ერთი მიზეზთაგანია ის გასაშტერებელი უმაგალითო კონტრაბანდა, რასაც ადგილი აქვს საბჭოთა კავშირში და რის მსგავსი თანამედროვე სახელმწიფომ არ იცის. მაგ. ამიერკავკასიაში, ბოლშევიკების ცნობით, მანუფაქტურის 40 პროც. უცხოეთიდან უბაჟოთ შემოტანილია. მთავრობის მიერ მიღებული მკაცრი ზომები, აკრძალვითი ბაჟები იწვევს მცხოვრებლებისაგან საწინააღმდეგო ზომებს - არა ლეგალურ ვაჭრობას. ბრძოლა ბურჟუაზიული საქონლისათვის ფართოთ წარმოებს მთელ რუსეთში.

ყოველ შემთხვევაში, მთავრობამ თავისი აკრძალვითი ბაჟებით თავიდან მოიშორა კანონიერ ასპარეზზე მთავარი მტერი - უცხოეთის კონკურენცია. მაგრამ მას დარჩა მეორე მტერი, უფრო მაგარი და მოუშორებელი - ეს არის შინაგანი მეტოქე, წვრილი ბურჟუაზიული წარმოება. აქ კი ბრძოლა არც ისე ადვილია. ამ სფეროშიბოლშევიკებში ორი სული ტრიალებს - წვრილი ბურჟუაზიული და „კომუნისტური“. ერთი ხელით ის თავზე ხელს უსვამს და ეფერება წვრილ მწარმოებელს, ხოლო მეორე ხელით ჯიბეს უცალიერებს. ამას არც კი მალვენ. ბუხარინი ამბობს: „კერძო კაპიტალისაგან ჩვენ უნდა მივიღოთ ყველაფერი, რის აღებაც შეიძლება. მხოლოდ ის დარჩეს ცოცხალი, რამდენათაც იგი გამოგვადგება შემდეგში საწველათ“ (იქ.). ეკონომიურ ენაზე ეს ნიშნავს წვრილი კაპიტალის საწარმოვო ძალის ჩამოქვეითებას, მისი საქონლის საბჭოთა საქონლისათვის დამსგავსებას. რა გზით ახორციელებს მთავრობა ამ ნიველიროვკას (დამდაბლება)? რასაკვირველია, არა ეკონომიური კონკურენციით, არამედ სახელმწიფო ზომებით. ეს ზომები ცნობილია: პოლიციური დევნა, კრედიტის დაჭერა, მძიმე გადასახადების დადება, საქონლის ნიხრების შემოღება, ნედლი მასალის არ მიცემა, და სხ. და სხ. მაგრამ ვინაიდან ბოლშევიკების „სოციალისტურ სამოთხეში“ ყველაფერი იყიდება, წვრილი კაპიტალისტებიც ახერხებენ ქრთამებით თავისი საქმე განაგრძონ და სახელმწიფო საქონელს მცირეოდენი კონკურენცია გაუწიონ. მთელ კავშირში კერძო საქონელი როგორც კი პირისპირ შეხვდება საბჭოურს, გამარჯვებული გამოდის.

საბჭოთა საქონელს უცხოეთი ებრძვის კონტრაბანდით, რუსეთი - ქრთამით, ე.ი. ბურჟუაზიული მოცილეობა წარმოებს არალეგალური გზით. ესეც რომ არ იყოს - საბჭოთა წარმოება მთლათ დაეცემოდა და მისი საქონელი საშუალო საუკუნეთა საქონელს დაემსგავსებოდა.

მოიშორა რა ასე „სასახელოთ“ ორი მთავარი მტერი, საბჭოთა საქონელი მიადგა მესამეს, უკანასკნელ მტერს, ერთობ მრავალრიცხოვან და ძნელათ დასაძლევ. ეს არის გლეხობა. აქ იწყება საბჭოთა სააღებ-მიცემო ჭაპანწყვეტა. მათი მთელი ეკონომიური პოლიტიკა ამჟამათ გლეხს უტრიალებს - მიყიდოს მას ძვირათ თავისი საქონელი და გამოართვას მას იაფათ მისი საქონელი. ამ ვაჭრობის მოგება გახდება მრეწველობის ახალ კაპიტალათ. გლეხმა უნდა მისცეს საბჭოთა წარმოებას ის თანხა, რასაც ვერსად ვერ შოულობს. „გლეხი უნდა დაეხმაროს სახელმწიფოს სოციალისტურ მრეწველობის აღმშენებლობაში და ამიტომ ის, რაც შემოდის გადასახადებიდან, სამრეწველო მოგებიდან იმ საქონელზე, რომელსაც ჩვენ ვყიდით გლეხობაზე და სხვაგვარ შემოსავლიდან, ყოველივე ამას ასე თუ ისე ვიღებთ გლეხობისაგან“, ამბობს ბუხარინი (იქ.). ერთი სიტყვით, გლეხი მეტათ საჭიროა ბოლშევიკებისათვის საკრეჭათ. როგორ უნდა იწარმოვოს ეს კრეჭა? რა პირობებში ხდება საქონელთა გაცვლა, ისე რომ საბჭომ მოიგოს?

საბჭოთა საქონელი ძვირია, ე.ი. მასში სამუშაო ძალა საჭიროებაზე მეტია ჩადებული; გლეხის საქონელი კი იაფია, ვინაიდან მასზე დახარჯული სამუშაო ძალა სოციალურათ აუცილებელია რუსეთის სასოფლო პირობებში. ამ მის თვისებას ააშკარავებს კერძო მწარმოებელთა შორის არსებული კონკურენცია. მანეთიან პურში არავინ გაიღებს ორ მანეთიან გოჭს. სოფლათ იცვლება თანასწორი ღირებულებანი. მაგრამ აი აქ შემოიჭრა საბჭოთა საქონელი და ითხოვს საბაზრო პირობების თავდაყირა დატრიალებას - მანეთიანი ღირებულების ორ მანეთათ გასაღებას. იწყება ბრძოლა გლეხს და სახელმწიფოს შორის გაცვლის ნიადაგზე. შარშან ამ ბრძოლაში დამარცხდა მთავრობა და ის იყო კომუნისტურ პარტიაში გაჩნდა ოპოზიცია. წელს პარტიას გამოაქვს ახალი დირექტივები გლეხის დასამარცხებლათ. ც.კ. სავსებით ჩაეფლა ეკონომიურ უტოპიაში.

პირველ ყოვლისა, ც.კ. აღიარებს ორ ფაქტს: სამრეწველო საქონლის ნაკლებობას გლეხის მოთხოვნილებასთან შედარებით, ე.ი. საბჭოთა საწარმოვო ძალის დაცემას და გლეხობის შეძლებული ნაწილის მიერ პურის ბეღელში გაჩერებას, ე.ი. კერძო მეურნეობის საწარმოვო ძალის გაძლიერებას. ც.კ. ფიქრობს ამ მძლავრის დამარცხებას ფასების პოლიტიკით. ის სწერს: „უნდა მიღწეულ იქნას ნორმალური დამოკიდებულება შემოდგომის და გაზაფხულის ფასებს შორის და აგრეთვე რაიონების ფასების ნორმალური ურთიერთობა“. საჭიროა „ბრძოლა როგორც პურის ფასის უზომო დაცემასთან, ისე ამ ფასების აწევასან განსაზღვრულ დონეს ზევით“. ვინ აწესებს ამ „ნორმას“, ამ „დონეს“? ეს ყოვლად შემძლე რეგულიატორია, რასაკვირველია, სახელმწიფო აპარატები, რომელთა ვალია, ც.კ. დადგენილებით, შეიყიდოს გასაყიდი პურის არა ნაკლები 70 პროცენტისა. ამ მიზნით „პლენუმი ავალებს პოლიტბიუროს მიაქციოს განსაკუთრებითი ყურადღება სამრეწველო საქონლის მოქნილათ მოხმარას, როგორც განსაკუთრებითი პირობა პურის დამზადების კამპანიის ჩასატარებლათ“. ერთი სიტყვით, ც. კ. გლეხის საქონელზე აწესებს „ნორმალურ“ ფასებს, რომლის ზემოთ და ქვემოთ ის არ უნდა დაეშვას. საქონელი იცვლება თანახმათ არა მისი ეკონომიური ბუნებისა, არამედ კომუნისტური პარტიის სურვილისა და სახელმწიფო დეკრეტებისა. საბჭოთა მართველობას და გლეხობას შორის გამოცხადებულია აშკარა ბრძოლა. ამ შეტაკებაში „ველური“ გლეხი წარმოადგენს ეკონომიურ პროგრესს, ხოლო „მარქსისტი“ კომუნისტი - ეკონომიურ რეაქციას.

და მართლაც, რას ითხოვს გლეხი? ის ითხოვს პოლიტიკური ეკონომიის ანბანურ ჭეშმარიტებას - თანასწორ ღირებულებათა გაცვლას. კაცობრიობის განვითარება იხატება ერთ ძირითად ეკონომიურ მოვლენაში: სამრეწველო საქონლის გაიაფებასა და სამეურნეო საქონლის გაძვირებაში, ე.ი. სამრეწველო საწარმოვო ძალა ვითარდება უფრო სწრაფათ, ვინემ სამეურნეო. კურთხეულ ბოლშევიკურ რუსეთში ხდება უკუღმა - სამრეწველო საქონელი ძვირდება, სასოფლო იაფდება! მაშასადამე, აქ წარმოებს ბრძოლა საბჭოთა დაცემულ და გლეხის აწეულ საწარმოვო ძალთა შორის. ხელისუფლება ცდილობს თავისი ეკონომიური უძლურება შეინახოს ხელოვნური ზომებით, გლეხი კი პირიქით, მას ძალას ატანს, ეს უძლურება შესცვალოს ძლიერებაზე და მას გაუთანასწორდეს. ბოლშევიკების გამარჯვება ნიშნავს გლეხის მეურნეობის დაქვეითებას, მისი საწარმოვო ძალის საბჭოთა საწარმოვო ძალამდე დაყვანას. ამის შედეგი იქნებოდა სასოფლო ნაწარმოების გაძვირება, რაც კიდევ უფრო გაამწვავებს საბჭოთა ეკონომიურ მდგომარეობას. ეს ორი მოქიშპე ბანაკი იბრძვიან სხვადასხვა საშუალებებით. მთავრობა უპირდაპირებს მყიდველის ერთ ფრონტს ურიცხვ დაქსაქსულ გამყიდველს. ის არის მყიდველი მონოპოლისტი. კერძო მუშტარი იდევნება. ც.კ. სწერს:

„ფასების სასურველი პოლიტიკის განხორციელების უზრუნველსაყოფათ, ეკონომიურ და საკრედიტო-ფინანსიური ხასიათის ღონისძიებათა გარდა, გატარებულ უნდა იქნას აგრეთვე სახელმწიფო და კოოპერატიული პურის დამამზადებელ ორგანოების ბაზარზე შეთანხმებული გამოსვლის მეთოდი“. ამ გზით გლეხს უნდა მოესპოს არჩევანის შესაძლებლობა და იძულებული გახდეს მიყიდოს თავისი ნაშრომი მთავრობას შემოძლეულ ფასებში. ამ შეტევას გლეხი უპასუხებს პურის გაჩერებით, მეტი ნაწილის თავის ოჯახში მოხმარათ თავის და პირუტყვის საკვებათ, და ცდით, კერძო ვაჭრებზე მიყიდვით, წარმოების შემცირებით, ერთი სიტყვით, მთელი რიგი მიხვევ-მოხვევით და გაძრომ-გამოძრომით. მხოლოდ ღარიბი გლეხია იძულებული პური საჩქაროთ გაყიდოს და მით ხელი მოინაცვლოს. მოსახლეთა ეს ნაწილი არის მთავარი ლუკმა საბჭოთა მთავრობის და მას ის კიდევაც არხეინათ კრეჭს. მისი ექსპლოატაცია არაფრით არ ჩამოუვარდება პროლეტარის ექსპლოატაციას. ორივე ერთნაირათ გაცილებით ნაკლებს იღებს შედარებით იმ ძალ-ღონესან, რომელსაც ისინი ხარჯავენ. სასოფლო ნაწარმოების უდიდესი ნაწილი სხვილი გლეხობის ხელშია; აი ეს ციხე კი რჩება აუღებელი.

ამნაირათ, საქონლის დამზადების და გაცვლის ნიადაგზე წარმოებს ბრძოლა კომუნისტურ პარტიას და დანარჩენ მცხოვრებთ შორის. ამ ბრძოლაში სავსებით დამარცხებულია პროლეტარიატი და ღარიბი გლეხობა. წვრილი ბურჟუაზია ქალაქის და სოფლის თავის პოზიციას ინარჩუნებს და ხშირათ შეტევაზე გადადის. ბოლშევიკების ცნობით, წვრილ-მრეწველებმა შარშან მოიგეს 400 მილიონი მან. (იხ. ბუხარინის სიტყვა), მაშინ როდესაც მთელი საბჭოთა მრეწველობა ზარალშია და ხაზინის სუბსიდიას საჭიროებს. და აი რამდენათ წვრილი ბუჟუაზია იჩენს სასიცოცხლო ძალას და ებრძვის გაბატონებულ პარტიას, იმდენათ უკანასკნელი მის წინ იჩოქებს და მას ეარშიყება.

რაკი საბჭოთა წყობილებაში ყველა კლასი დაზარალებულია, ვისი ინტერესია ამ წყობილების შენახვა? უეჭველია იმათი, ვინც მოგებულია, ვისიც წისქვილი აბრუნებულია და ჯიბე გასქელებულია. ეს ბატონი გახლავს ხელისუფლება - კომუნისტური პარტიის ზედაფენები და ბიუროკრატია, ყველა ის, ვინც ხაზინიდან თავს ირჩენს და მართველ წრეს შეადგენს. საბჭოთა წყობილების ასეთი გადაგვარება ახლა ნათელი ხდება თვით შეგნებული კომუნისტებისათვისაც. ბუხარინის სიტყვით, „ოპოზიცია აღნიშნავს, რომ სახელმწიფო აპარატის მრავალრიცხოვან ბიუროკრატიულ ჯგუფებს ემატება ის მრავალი ბიუროკრატიული ჯგუფებიც, რომლებმაც თავი მოიყარეს სამეურნეო ორგანოებში, კოოპერაციაში, პროფკავშირებში და სხ. ამგვარათ, იქმნება ისეთი სურათი, რომ ჩვენს აპარატში, მთელ ჩვენს კადრის შემადგენლობას არაფერი საერთო არ აქვთ ფართო მასებთან“. აი ეს ხროვა მუქთა მჭამელთა თავს დასწოლია მთელ ერს, ყველაზე უფრო მძიმეთ მის ღარიბ და უმწეო ნაწილს და ყოველი საშუალებით ცარცვავს თავის სადღეგრძელოთ. თვით ბუხარინიც გამოტყდა, რომ არსებობს „აპარატის ბიუროკრატიული გადამახინჯება“, ხოლო ამჩნევს იმას, რომ ეს გადამახინჯება შედეგია ეკონომიური გადამახინჯების. პირველი უკანასკნელის პოლიტიკური ჩარჩოა. ეს არის ერთი მთლიანი წყობილება, დაყრდნობილი ეკონომიურ, სოციალურ და იდეურ ბრძოლის უარისყოფაზე. საკმარისია ეს ბრძოლა დაუშვათ ერთ სფეროში, რომ ის დანარჩენ სფეროსაც მოედვას და მით მთელი საბჭოთა შენობა დაინგრეს. საბჭოთა ეკონომიკა ან მთლათ უნდა მიიღოთ, ან მთლათ უარყოთ, მისი შეკეთება შეუძლებელია.

დასკვნა: ამნაირათ, საბჭოთა ეკონომიკა თავის შინაგანი ბუნებით მიჯაჭულია დაცემულ საწარმოვო ძალაზე და სულდგმულობს მუშის და ღარიბი გლეხის ბარბაროსული გაყვლებით. ამავე დროს ის ებრძვის კერძო საწარმოვო ძალის განვითარებას და აჩერებს ქვეყნის აღორძინებას. ის ეწინააღმდგება მთელი ნაციის სასიცოცხლო ინტერესებს და ემსახურება მართველთა მრავალნაირ ჯგუფებს, მისი მთავარი მსხვერპლია პროლეტარიატი და აქედან უნდა წარმოსდგეს მისი მესაფლავეც.

ნ. ჟ.

ბრძოლა (ჟურნალი. პარიზი). - 1926. - №15

_______________

1. რაკოვსკის ეს ცნობები დაიბეჭდა გაზეთებში.

რუსეთის კომუნისტური პარტიის ოპოზიცია და პოზიცია მორიგდენ პარტიული დისციპლინის ნიადაგზე, მარა ვერ მორიგდენ პოლიტიკის ნიადაგზე და თვითეული ბანაკი დარჩა თავის საკუთარ მოძღვრების ფარგალში. მათ შორის ატეხილი დავა ტრიალებს ერთ ძირითად საკითხის გარეშემო, რომლის სხვადასხვა ნაირი გადაჭრა აყალიბებს ორ სხვადასხვა იდეიურ მიმდინარეობას ერთდაიმავე ორგანიზაციულ ჩარჩოში. ეს საკითხია ქვეყნის ინდუსტრიალიზაცია. ამ ზომის საჭიროებაში ორივე ჯგუფი თანასწორათ დარწმუნებულია, მის აუცილებელ გატარებას ორივენი ერთნაირათ თხოულობენ, განსხვავებაა მხოლოდ საშუალებებში.

საბჭოთა კავშირი ეკონომიურათ წარმოადგენს განმარტოვებულ სახელმწიფოს. ის არ შედის მსოფლიო ეკონომიურ სისტემაში და არ ემორჩილება აქ გამეფებულ კანონებს. ამიტომ ინდუსტრიალიზაციის საკითხი იქ დგას არა ისე, როგორც ყოველგან, არა ინტერნაციონალური ეკონომიკის ფორმაში, არამედ წმინდა რუსულ ნაციონალურ სამოსელში. გამოცალკევებულ ნივთიერ ურთიერთობაში სამრეწველო განვითარება შეიძლება მოხდეს წმინდა შინაგანი რესურსებით და სწორეთ ამ რესურსების ძებნაშია დღეს ბოლშევიკები. ინდუსტრიალიზაციის ეს ნაციონალური ფორმა გამოცხადებულია დოგმათ, ბოლშევიზმის პოლიტიკურ ეკონომიათ, ხოლო მასში დაეჭვება - უმაღლეს მოღალატეობათ. ინტერნაციონალურ კაპიტალზე დაყრდნობა ნიშნავს საბჭოთა სალტეს გარღვევას, გამოცალკევებული მეურნეობის მოსპობას და ევროპის სააღებმიცემო კანონების რუსეთზედაც გავრცელებას. თავისთავად ცხადია, რომ კრემლი ამ თავისთავის დასასრულს ებრძვის და ორივე ხელით თავის კერას ებღაუჭება.

მაშასადამე, გადასაჭრელია შემდეგი პრობლემა: რანაირათ შეუძლია საბჭოთა კავშირს თავისი შინაური საშუალებებით სამრეწველო განვითარება, აგრარიული ქვეყნის ინდუსტრიალურ ქვეყნათ გადაქცევა. ეს ამოცანა გულისხმობს მეორეს - რა გზით შეიძლება კაპიტალის დაგროვება და მისი მრეწველობაში დაბანდება. მრეწველობის განვითარება პირველ ყოვლისა კაპიტალის გამრავლება და განვითარებაა. ცხადია, კაპიტალის დაგროვება არის ძირითადი საკითხი არა მარტო რუსეთის, არამედ ყველა ჩამორჩენილი ერის, რომელსაც კი სურს ეკონომიური აღორძინება და თანამედროვე ერათ გადაქცევა. ეს კი შეკავშირებულია ქვეყნის საერთო სოციალურ მდგომარეობასან, მის ეკონომიკასან და პოლიტიკასან. ამ, მხრით, საბჭოთა კავშირი წარმოადგენს სრულიად თავისებურ ერთეულს მსოფლიო ეკონომიკასან შედარებით. მან სამკვიდროთ მიიღო დიდძალი კაპიტალი საწარმოვო დაწესებულებათა ნაციონალიზაციის საშუალებით. მარა ეს ქონება მან ვერ შეინახა და ნაწილი მისი ღირებულებისა დაკარგა. რაკოვსკის ცნობით, სამრეწველო კაპიტალს დააკლდა 32 პროც. ღირებულებისა. მრეწველობა მოითხოვს მისი კაპიტალის მუდმივ განახლებას, მისი ტეხნიკის მუდმივ ზრდას და გადასხვაფერებას. ერთ დონეზე შენახული საწარმოვო იარაღები ფუჭდება, ინგრევა, სამუშაო ძალა ეცლება. ამ ულმობელი ტეხნიკური აუცილებლობის მსხვერპლია საბჭოთა მრეწველობა. მარა ამ საწარმოვო დაუძლურებამ გამოიწვია ერთი დიდი შედეგი - ქვეყნის აგრარიზაციის გაძლიერება. სამრეწველო შრომა კარგავს მოპოვებულ პოზიციას და უკან იხევს სამეურნეო შრომის წინაშე. ომის წინ ქვეყნის მთელი შემოსავალი უდრიდა 11,740 მილიონ ოქროს მანეთს. ამაში სასოფლო მეურნეობა იძლეოდა 6.270 მილიონს, მრეწველობა 5.620 მილ. ე.ი. შრომის ორი დარგი თითქმის უთანასწორდებოდა ერთიმეორეს თავისი ნაყოფიერებით.¹ რუსეთი მედგრათ შედგა ინდუსტრიალიზაციის გზაზე. ახლა კი რიკოვის ცნობით, სასოფლო მეურნეობა იძლევა 11 მილიარდის, ხოლო მრეწველობა 5 მილიარდის საერთო შემოსავალს, ე.ი. მეურნეობა იძლევა ორჯერ მეტს, ვინემ მრეწველობა (პრავდა 23 ოქტომბერი 1926).² მთელს სახალხო ეკონომიკაში მრეწველობის ნაყოფიერება ჩამოქვეითებულა ორჯერ, ხოლო სასოფლო მეურნეობის - გაზრდილა ამდენჯერვე, ამიტომ რიკოვი სამართლიანათ შენიშნავს, რომ ამ ორივე წარმოებამ „წლითი წლობამდე ერთნაირი პროცენტითაც რომ იზარდოს, მოხდება ქვეყნის აგრარიზაცია“ („ზარ. ვას.“ 12 მარტი). დღეს გაცილებით მეტი მცხოვრებია ჩაბმული მეურნეობაში, ვინემ ეს იყო წინეთ. ამ მხრით საბჭოთა კავშირი ყველა ქვეყნების უკან დგას, გარდა ინდოეთისა, რომელსაც ის მხარს უშვენებს (ვოიტ. II, 5 ). აი ამ აგრარიზაციისაგან წარმოსდგება ცნობილი დისპროპორცია სამრეწველო და სამეურნეო ნაწარმოებთა შორის. მრეწველობა ვერ აკმაყოფილებს სოფლის მოთხოვნილებას და სოფელი იძულებულია თავის შიგნით აინაზღაუროს სამრეწველო დანაკლისი. შინა მრეწველობა (კუსტარი) ვითარდება და იჭერს ქვეყნის ეკონომიკაში საპატიო ადგილს. ამით აგრარიზაცია კიდევ უფრო ძლიერდება, ნატურალური მეურნეობა მაგრდება. თუ წინეთ სოფლის ნაწარმოების 32 პროც. საქონლის სახეს იღებდა, (იქ. 1, გვ. 179), ახლა ეს მცირე რაოდენობაც დიდათ დაკლებულა. ბაზრის პირობები აიძულებს გლეხს, რაც შეიძლება ნაკლები ნაშრომი გაიტანოს გასაყიდათ. ერთი სიტყვით, მრეწველობის დაუძლურება, საქონლის მეურნეობის შემცირება და ნატურალური მეურნეობის გაძლიერება - აი დღევანდელი საბჭოთა ეკონომიკის ძირითადი მდგომარეობა.

ასეთ პირობაში მრეწველობას საკუთარი ფეხით სიარული არ ძალუძს და ის იძულებულია მიმართოს საგანგებო ზომებს თავის დასაცავათ, ე.ი. მას არ ძალუძს თავისი ნაწარმოების ნორმალური აღებ-მიცემობით, წმინდა საქონლის ბრუნვით შეინარჩუნოს არსებობა და განვითარდეს. ის ვერ უძლებს ვერც კერძო მრეწველის, ვერც კუსტარის თავისუფალ მოცილეობას. საბჭოთა ფაბრიკა დაემსგავსა ბატონ-ყმობის დროინდელ ფაბრიკას, როცა კუსტარი მას ეცილებოდა და არღვევდა. ნატურალური მეურნეობის ელემენტები ჭარბობენ სამრეწველო ელემენტებს და მას ერევიან. აი ამ მდგომარეობაში ძევს საბჭოთა ეკონომიური პოლიტიკის ყველა ფესვები.

ამნაირათ, საბჭოთა მრეწველობა და ბურჟუაზიული მრეწველობა იმყოფებიან ორ სხვადასხვა ნივთიერ მდგომარეობაში. პირველს არ შეუძლია განვითარება თავისი საკუთარი, წარმოებისაგან გამომდინარე ეკონომიური კანონებით, კაპიტალის ნორმალური საწარმოვო მოღვაწეობით. მეორე კი პირიქით, ცოცხლობს და იზრდება კაპიტალის საწარმოვო ურთიერთობით, საკუთარი ჯიბით და ხარჯით. აქ კაპიტალის ბატონობა სრულია. მრეწველობის მეურნეობა საზოგადო სისტემაა, იქ კი კაპიტალის ბატონობა საზღვარდადებულია, ის საბატონოთ მოუმწიფებელია და ამიტომ საჭიროებს გარეშე ეკონომიურ ძალის დახმარებას, ეს პოლიციური კაპიტალია. ამ განსხვავებიდან გამომდინარეობს განსხვავება ინდუსტრიალიზაციისა. კაპიტალის დაგროვება. ბურჟუაზიულ საზოგადოებაში ხდება კაპიტალისტური წესით, წარმოებით და აღებ-მიცემობით. საბჭოთა საზოგადოებაში კი ეგევე პროცესი ხდება პოლიციური წესით, ძალადობის დახმარებით. აქ მუდმივი, შეუჩერებელი ექსპროპრიაცია სხვისი ქონების მთავარი წყაროა მრეწველობის არსებობის. ეს სხვისი ქონების წაგლეჯა წარმოებს ორი ხაზით - წარმოებაში მუშის დამორჩილებით, გაცვლაში - გლეხის და მასთან ერთათ მთელი საზოგადოების გაყვლეპით. საბჭოთა მრეწველობის ბოძია პროლეტარიატის და გლეხობის საწველ ფურათ გადაქცევა „კანონით“, სახელმწიფოს ძალმომრეობით.

ამით ბოლშევიკებს რასაკვირველია არაფერი ახალი არ უთქვამთ. ისინი მხოლოდ იმეორებენ ჩვილი კაპიტალიზმის პირველ პერიოდს, როცა ახალდაბადებულ მრეწველობას სახელმწიფო ეხმარებოდა. რაკი მრეწველობამ ერთხელ ფეხი აიდგა, ის იძულებულია განვითარდეს, ერთ დონეზე გაჩერებული წარმოება ინგრევა. მარა მრეწველობის გასავითარებლად აუცილებელია საქონლის მასიური დამზადება და იაფათ გასაღება. ეს კი შეიძლება მხოლოდ განვითარებულ მრეწველობაში. გამოდის, რომ ინდუსტრიალიზაციის მიუცილებელი პირობაა ინდუსტრიალიზაცია! ამ ხლართის გახსნა არ შეიძლება წმინდა ეკონომიური საშუალებით.ის უნდა გაიჭრას ხმლით და კიდევაც ამ გზით იჭრება ყოველგან. გლეხთა პირდაპირი ექსპროპრიაცია, კოლონიების გაძარცვა, მუშების დამორჩილება - აი მთავარი საშუალებანი კაპიტალის დასაგროვებლათ მე-17-18 საუკუნეში. „ყველა ეს მეთოდი, სწერს მარქსი, ხშირათ წარმოებდა უხეში ძალმომრეობით, როგორც მაგ. კოლონიალური სისტემა. ყველა ისინი სარგებლობენ სახელმწიფო ხელისუფლებით, ამ საზოგადოების შეკავშირებული და შეერთებული ძალით იმისთვის, რომ დააჩქარონ ფეოდალური საწარმოვო წესის გადასხვაფერება კაპიტალისტურათ და შეამოკლონ გადასავალი საფეხურები. ძალმომრეობა წარმოადგენს ბებია ქალს ძველი საზოგადოებისათვის, რომელიც კი მძიმეთ არის ახალით. ის თვითონ არის ეკონომიური ძალა“ (კაპიტალი, ტ.1). ძალადობის საგანია მხოლოდ ისინი, ვინც ქმნიან ღირებულებას - მშრომელნი: მუშები და გლეხები, ხოლო შემდეგ ამ გზით გაღონიერებული ინდუსტრია თვით იმორჩილებს მშრომელთ თავისი საკუთარი ეკონომიური წესებით.

საბჭოთა ქურუმები სრულიად არ ფიქრობენ თავისი მრეწველობა მიუშვან თავის ბუნებრივ განვითარებას. ოპოზიცია და პოზიცია ერთხმად ითხოვენ ეკონომიკის სახელმწიფოს ოპეკაში ჩატოვებას. განსხვავება იწყება მხოლოდ შემდეგ. უმცირესობა სახელმწიფო მახვილს უფრო გლეხების წინააღმდეგ მიმართავს, ხოლო უმრავლესობა იმავე მახვილს პროლეტარიატს უმიზნებს. არც ერთი არ უარყოფს დღეს არსებულ ცარცვას გლეხის და მუშის, დაობენ მხოლოდ მათ კიდევ უფრო გაცარცვაზე. რას ითხოვენ ისინი?

ოპოზიცია მოითხოვს კაპიტალის დაგროვებას გლეხობის ხარჯით. თუ ინგლისის სახელმწიფომ კაპიტალი გაზარდა გლეხთა მიწების წართმევით. საბჭოთა სახელმწიფომ ამავე მიზანს უნდა მიაღწიოს გლეხთა ნაშრომის წართმევით, ეს ერთნაირი კოლონიალური სისტემის გავრცელებაა გლეხობაზე. ოპოზიცია მოკლებულია, მართალია, „გლეხურ ილუზიებს“, მარა სამაგიეროთ მოკლებულია ისტორიულ პერსპექტივასაც. ინგლისში საქმე ეხებოდა ფეოდალურ საწარმოვო სისტემის კაპიტალისტურათ შეცვლას, ე.ი. საწარმოვო ძალღონის აღორძინებას; რუსეთში კი საქმე ეხება კერძო კაპიტალისტური წარმოების სახელმწიფოთ შეცვლას, საწარმოვო ძალის დასუსტებას. აქ იცვლება არა შრომის სისტემა, არა უდაბლესი საფეხური უმაღლესათ, არამედ მწარმოებელის ვინაობა, ერთი ბატონი მეორე ბატონათ. რაკი საზოგადოება აქედან არაფერს არ იგებს, ცხადია, ვერც გაიღებს ისეთ მსხვერპლს, რომელსაც სხვა პირობებში გაიღებდა.

გლეხობის დარბევა უეჭველათ მოამზადებს მასალას მრეწველობისათვის კაცით და ბაზრით, მარა ამისათვის საჭიროა თვით მრეწველობამ შეისვას მუშათა ეს ახალი არმია და მით გააფართოვოს სოფლის ნაწარმოების ბაზარი. ამის შედეგი იქნება მეურნეობის რაციონალიზაცია ერთი მხრით, მრეწველობის აღორძინება მეორე მხრით. საბჭოთა სინამდვილეში, სადაც მრეწველობას სული კბილით უჭირავს, ჩვენ მივიღებთ პაუპერებს და მეურნეობის გავერანებას.

ოპოზიციის წინადადება არის უტოპიური და რეაქციონური.

რას უპირდაპირებს მას პარტია?

პარტიას, როგორც ვთქვით, სიმძიმის ცენტრი გადმოაქვს მუშის შრომაში, კაპიტალის დაგროვების ეკონომიურ პროცესში. ამ ზომის გატარებას აადვილებს მუშის უუფლებობა და დამორჩილება. თუ გლეხს ართმევენ ზედმეტ ნაოფლარს ფასების და გადასახადების პოლიტიკით, პროლეტარს ფცქვნიან სატარიფო პოლიტიკით. რაკი წარმოება იმდენად სუსტია, რომ არ შეიძლება მისი ოპეკიდან განთავისუფლება, ცხადია, მუშის თავისუფალ მოძრაობას ის ვერ გაუძლებს და იძულებულია ამ მტრისაგან თავი დაიფაროს. მარქსი სწერს:

„საქმეთა ჩვეულებრივ მსვლელობაში მუშა შეიძლება მიშვებულ იქნას „წარმოების ბუნებრივ კანონებზე“, ე.ი. კაპიტალის იმ დამოკიდებულებაზე, რომელიც გამომდინარეობს თვით წარმოების პირობებისაგან, რითაც ის მტკიცდება და ხანგრძლივდება. მაგრამ ეს ასე არ იყო კაპიტალისტური წარმოების ისტორიულ დასაწყისში. ამომავალი ბურჟუაზია მაშინ სარგებლობდა სახელმწიფო ძალით მუშის ქირის „რეგულიარიზაციისათვის“, ე.ი. იმისთვის, რომ ის ჩასჭედოს და ჩაიჭიროს იმ საზღვრებში, რომელიც აუცილებელია ზედმეტი ღირებულების შესაქმნელათ, სამუშაო დროის გასაგრძელებლათ და თვით მუშის საკმაო დამოკიდებულებაში დასაჭერათ. ეს არსებითი მომენტია ეგრეთ წოდებული პირველდაწყებითი დაგროვებისა“ (იქ.).

საბჭოთა მრეწველობაში მუშა არ არის „მიშვებული წარმოების ბუნებრივ კანონებზე“, არა აქვს თანამედროვე მუშის უფლებები, უფლებები ბრძოლის და თავის დაცვის. ამიტომ მისი ინდუსტრიალიზაციის მთავარ ბოძათ გამოტანა დიდი იმედების მომცემია. „მუშათა მთავრობა“ რასაკვირელია დიდის ყურადღებით გაურბის საგნისათვის ნამდვილი სახელის დარქმევას, პირიქით, მუშას გაკეთებას პირდებიან. მათ რომ დაუჯეროთ, ინდუსტრიალიზაცია ხდება არა მუშის ძალღონით, არამედ რაღაც თილისმით - მომჭირნეობით, მოხელეთა ალაგმვით, ბიუროკრატიისათვის შეძახ-შემოძახებით - ერთი სიტყვით, ჩაეფლენ წმინდა ვულგარულ პოლიტიკურ ეკონომიაში. რიკოვის აზრით, მუშათა ინტერესებს არ უნდა შეეხოს ეკონომიის რეჟიმი („პრავდა“ 23 ოქტომბერი), ხოლო მათი მთავარი სტატისტიკოსი სტრუბელი უფრო შორს მიდის. ის ამტკიცებს ციფრებით, რომ მუშის ხელფასი იზრდება უფრო სწრაფათ, ვინემ მუშის შრომის ნაყოფიერება (იქ. 16 ოქტომბერი), ე.ი. მუშა მეტს იღებს, ვინემ ის აკეთებს! მაშ რა საშუალებით შეიძლება კაპიტალის დაგროვება, თუ არა მუშის ძალღონით?

კაპიტალი გროვდება მუშისაგან შექმნილი ზედმეტი ღირებულებით. რაც მეტია ეს უკანასკნელი, მით მეტია პირველი. მთელი წლის ნამუშიერი არის მთელი წლის მუშაობის ნაყოფი. ღირებულება მისი უნდა იყოს მეტი, ვინემ მის დამუშავებაზე დაიხარჯა, წინააღმდეგ შემთხვევაში არავითარი მოგება არ იქნებოდა. აი ეს ზედმეტი ღირებულება მიუმატა დახარჯულ ღირებულებას შრომამ. ეს განსხვავება ნაწილდება მრეწველს, ვაჭარს და სხვა არა მშრომელ კლასთა შორის. ამ გზით შექმნილი კაპიტალის ნაწილი იხარჯება პატრონთაგან თავის პირად საჭიროებაზე, დანარჩენი ხმარდება მრეწველობის და ვაჭობის გაფართოვებას.

„კაპიტალის დასაგროვებლათ საჭიროა პირველ ყოვლისა გამოტანილ იქნას აღებ-მიცემობიდან ერთი ნაწილი ზედმეტი ღირებულებისა ფულის სახით. მისი თავის მოყრა იმდენათ, რომ საკმარისი გახდეს ძველი წარმოების გასაფართოვებლათ ან ახალის დასაწყებათ“ (კაპიტალი ტ. II). ცხადია, ინდუსტრიალიზაციის ერთათ ერთი წყარო ზედმეტი ღირებულებაა; ამიტომ მუშის ქირა ვერასოდეს ვერ დაეწევა მისი შრომის ნაყოფიერებას, ვინაიდან ეს იქნებოდა თვით წარმოების დანგრევა და ამით მთელი თანამედროვე ეკონომიკის გათავება. ბოლშევიკების მიერ დღეს წამოყენებული სამრეწველო თეორიები უბრალო გამეორებაა ვულგარული ეკონომისტების, რომელნიც მუშის ექსპლოატაციას მალვენ მუშის სამეგობრო სიტყვიერებით. პარტიამ უარყო რა ოპოზიციის წინადადება, აშკარათ დაეყრდნო პროლეტარიატის ზედმეტ ღირებულებას. შეიძლება კი ამ საბუთებით საბჭოთა სამრეწველო განვითარება? დღევანდლამდე დავაა საბჭოთა მრეწველობის მოგებაზე. ბურჟუაზიულ წარმოებაში ამ სფეროში მუდამ სრული სინათლეა. წასაგები დარგი იხურება. საბჭოთა სინამდვილეში ურიცხვ სტატისტიკოსებს წაგება-მოგება ვერ უანგარიშიათ. და ეს იმიტომ, რომ საბჭოთა მრეწველობა არ არის სასიცოცხლო საქმიანობა, მის საზღვარში კაპიტალი არ გროვდება. აქ შეიძლება დაიბანდოს ახალი თანხები, მარა ეს იქნება მოპოვებული არა წარმოებიდან, არამედ ვაჭრობიდან.

კაპიტალის პრიმიტიული ფორმა არის სავაჭრო კაპიტალი. განვითარებულ ეკონომიკაში კი პირიქით, კაპიტალის ფორმა სამრეწველო კაპიტალია და ის ბატონობს ვაჭრობაზე.

საბჭოთა ეკონომიკა დაყრდნობილია სავაჭრო კაპიტალზე და მას მორჩილებს მრეწველობა. მრეწველობის ეგრეთ წოდებული „მოგება“ გამომდინარეობს არა საქონლის ტრიალის კანონებისაგან, არამედ მონოპოლიური მდგომარეობისაგან, ე.ი. წმინდა იურიდიული ურთიერთობა ხდება წყაროთ ფულის დაგროვებისა. ხელისუფლება თავის უვარგის და იაფ საქონელს ყიდის გაცილებით მეტ ფასებში, ვინემ ის ღირს და ეს განსხვავება გადადის მის ჯიბეში.

რიკოვი ამბობს: „გლეხობა საერთოთ ძლიერ ბევრს იხდის ზედმეტს სამრეწველო საქონლის მაღალი ფასების გამო“ („პრ.“ 31 ოქტ.). ბოლშევიკების ანგარიშით ეს ზედმეტი უდრის მილიარდ მანეთს (ეკონ. ჟ. 1 ოქტ.), ხოლო რამდენი ქალაქმა გადაუხადა ამ გზით ხელისუფლებას - არავინ იცის. მუშათა კლასი და მოსამსახურენი ისეთივე საწველი ფურია მონოპოლიური მრეწველობის, როგორც გლეხობა. ამავე მიზანს ემსახურება საგარეო ვაჭრობის მონოპოლია (ვნეშტორგი). შემოტანილი საქონელი იყიდება ხშირათ 200-300 პროცენტით ზედნადებით (ეკონ. ობ. იანვარი). ამიტომ ვაჭრობის მნიშვნელობა საერთო ეკონომიკაში დიდათ გაიზარდა ომის წინა დროსთან შედარებით. ცესეუს მეთაური პოპოვი სწერს, რომ „ვაჭრობის წესით ხდება კერძო და სოციალისტური დაგროვება“. ამით აიხსნება ის გარემოება, რომ გლეხობა „ვაჭრობას და გადასახადს თვლის საშუალებათ მისთვის საქონლის წასართმევათ სამაგიეროს მიუცემლათ“ (ეკ. ჟ. 29 მარტი 1925). ლენინის ცნობილი ლოზუნგი - ისწავლეთ ვაჭრობა (და არა მრეწველობა) ხატავს საბჭოთა ეკონომიკის ძირითად მიმდინარეობას - სავაჭრო კაპიტალის გაბატონებას.

ამნაირათ, მრეწველობა ღებულობს ზედმეტ თანხებს არა წარმოებისაგან, არა სამრეწველო სიმდიდრის დაგროვებისაგან, საქონლის მასიურათ დამზადებასა და იაფათ გაყიდვისაგან, როგორც ეს ხდება ბურჟუაზიულ საზოგადოებაში, არამედ კომერციული მოგებისაგან. იაფი საქონლის ძვირათ გაყიდვით, არა - სამრეწველო დარგების ნაშრომის და მუშა-მოსამსახურეთა ჯამაგირების ექსპროპრიაციით. მაშასადამე, მრეწველობის წყაროა არა მის მიერ ახალ ღირებულებათა შექმნა, არამედ სხვის მიერ შექმნილის განაწილება თავის სასარგებლოთ. რაკი მთელი ქვეყანა ამ საშუალებით იყვლიფება, ცხადია, თანხაც დიდძალი უნდა გროვდებოდეს და ინდუსტრიალიზაციაც სწრაფი ტემპით ვითარდებოდეს. ნამდვილათ კი თანხა მართალია დიდძალი გროვდება, მარა ინდუსტრიალიზაცია ვერ ტარდება. რატომ? იმიტომ რომ სავაჭრო კაპიტალი ფიქტიური კაპიტალია.

და მართლაც. ვაჭრობა - ეს არსებულ საქონლის გაცვლა-გამოცვლაა; ერთიმეორის აქ მოტყუება სრულიად არ სცვლის საქონლის რაოდენობას. ქვეყანას ამით არავითარი სიმდიდრე არ ემატება. საქონლის ტრიალიდან ახალი საქონელი და მასში ჩაქსოვილი ზედმეტი ღირებულება არ იქმნება. ბურჟუაზიულ საზოგადოებაში ვაჭარი იგებს არა მუშტრისაგან, არამედ მუშისაგან: მრეწველი მას უნაწილებს ზედმეტ ღირებულებას. ამიტომ აქ ფაბრიკანტი და კომერსანტი ერთნაირათ დაინტერესებულია, რაც შეიძლება მეტი საქონელი დამზადდეს და გასაღდეს. ფასების დაკლება, რაიცა ნიშნავს შრომის განაყოფიერებას, ერთად-ერთი ფარხმალია კაპიტალის დაგროვების. საბჭოთა საზოგადოებაში, პირიქით, საქონლის ძვირათ გაყიდვა, მაშასადამე, ნაკლები საქონლის დამზადება, მთავარი წყაროა მოგების და კაპიტალის შეძენის. მარა აქ ხდება ერთი მოულოდნელი მოვლენა. კომერციული ჭახრაკებით დაგროვილი კაპიტალი არ არის ნამდვილი კაპიტალი, არ არის ნამდვილი სიმდიდრე. ის სიმდიდრე იქნება იმ შემთხვევაში, რომ მისი პატრონი, მრეწველობა, თვითონ მხოლოდ ყიდდეს და არაფერს ყიდულობდეს, როგორც ამას სჩადის ჩარჩი. კომერციული მოგება მხოლოდ ჩარჩის ხელშია სიმდიდრე, ის მას ინახავს, ასესხებს, ჩარჩობს. მრეწველი კი მრეწველობს, ე.ი. ყიდულობს ნედლ მასალას, შრომის ძალას, მანქანებს და ამათი საშუალებით დამზადებულ საქონელს ყიდის. აქ ყიდვა-გაყიდვაში იხატება საწარმოვო პროცესი. და აი, როცა მრეწველმა თავისი საქონელი გაყიდა ძვირათ და გახარებული თვითონ იწყებს ყიდვას - უცებ ხედავს, რომ მისთვის საჭირო საქონელიც გაძვირებულა და სიხარული სევდათ ეცვლება. ხდება ბაზრის ფასების გათანასწორება. მუშა, იძულებული იყიდოს ფართალი აწეულ ფასებში, იძულებულია ამ ხარჯის დასაფარავათ თავისი შრომაც გაყიდოს აწეულ ფასებში. ასევე სჩადის ნედლი მასალის და სანოვაგის გამყიდველი. მთელი საბჭოთა მეურნეობა ეწყობა ან ცდილობს შეეწყოს სამრეწველო საქონლის ფასების ხაზზე, რომ ხელისუფლების მონოპოლიით გამოწვეული კონფისკაცია უკანვე დაიბრუნოს ან მთლათ ან ნაწილობრივ მაინც.

ბრძოლა კომერციის ნიადაგზე წარმოებს მთელ საბჭოთა კავშირში ხელისუფლებას და საზოგადოებას შორის და მხოლოდ ის ჯამი. რომელიც ხელისუფლებას ამ ბრძოლის შედეგად დარჩება, ხდება მრეწველობის „მოგებათ“. ამ ფონდის რაოდენობა ძნელი გამოსარკვევია: კუიბიშევის ცნობით, წელს მრეწველობას დარჩა 474 მილიონი მოგება (პრავდა, 24 ოქტ.); მარა ამ თანხის გამოთვლის პროცესი ბურუსით არის მოცული. ეს მართლა მოგებაა, თუ ბანკის და ბიუჯეტის დახმარებაა შიგ მითვლილი - არავინ უწყის.

დაუშვათ, რომ ეს თანხები ანგარიშში მიღებულია. რჩება მეორე საკითხი: მოგების ნაწილი ხმარდება მუდმივი კაპიტალის განახლებას? არა, არ ხმარდება და სწორეთ ამიტომ დგას ასე მწვავეთ ინდუსტრიალიზაციის საკითხი, ე.ი. მუდმივი კაპიტალის ის ნაწილი, რომელიც ცვდება და მაშასადამე, საქონელში შედის როგორც მისი ღირებულების ელემენტი, არ უბრუნდება კაპიტალს, არ იფარება გაწეული ხარჯი და ირიცხება წმინდა მოგებათ! შეჭმა ძირითადი კაპიტალის გახდა წყარო მოგების! ბურჟუაზიულ ბუხჰალტერიას ასეთი ანგარიში წაგებაში შეაქვს; შედეგია წარმოების გაკოტრება. საბჭოთა მრეწველობა ფაქტიურათ გაკოტრებულია და თუ არ იხურება - ამის მიზეზია სახალხო მეურნეობის სხვა დარგების სისტემატიური დახმარება.

ამნაირათ, საბჭოთა მრეწველობის მოგება შედეგია ერთი მხრით ძირითადი კაპიტალის ნგრევის, ხოლო მეორე მხრით, საბაზო ფასების „რეგლამენტაციის“. მასში შეერთებულია პომეშჩიკური უანგარიშობა და ჩარჩული აღებ-მიცემობა. შეიძლება ამ თანხის ინდუსტრიალიზაციაზე მოხმარა? არა, არ შეიძლება და ეს იმიტომ, რომ მრეწველობას ეჭირვება საბრუნებელი თანხა მუშის დასაქირავებლათ და ნედლი მასალის შესაძენათ. ამ თანხის მუდმივ კაპიტალათ გადაქცევა დასცემს წარმოებას. ამას კარგათ ხედავს თვით კუიბიშევი, რომელიც ამბობს: „რასაკვირველია ამ მოგების მრეწველობიდან ამოღება დიდათ გასაჭირია. უნდა ითქვას, რომ საბრუნავი თანხა მრეწველობას მეტათ მცირე აქვს. მიუხედავათ ამისა, ამ თანხიდან მოგების ამოღება კაპიტალური ხარჯების დასაფარავათ წარმოადგენს აუცილებლობას“ (იქ.).

ამნაირათ, მრეწველობის შიგნიდან, მისი ნაყოფის ბოლშევიკურ აღებ-მიცემობისაგანაც, ყოვლად შეუძლებელია სამრეწველო განვითარება. ხელისუფლება იძულებულია მიმართოს სხვა წყაროს. რიკოვის მიერ წარდგენილ და მე-15 კომფერენციის მიერ მოწონებულ ტეზისებში დასახელებულია ორი ასეთი წყარო: სახელმწიფო ბიუჯეტი და კერძო კაპიტალი (პრავდა 23 და 30 ოქტ.). მისი სიტყვით, ბიუჯეტის მთელი დახმარება მრეწველობისათის უკანასკნელი სამი წლის განმავლობაში უდრის მილიარდ სამას მილიონ მანეთს, რომლისაგან უკან დაბრუნებულია მხოლოდ 567 მილიონი. მრეწველობას ინახავს ხალხი, მთელი საზოგადოება თავისი ნაოფლარით. მარა ეს არის მხოლოდ შენახვა, არსებულ დაწესებულებათა ამუშავება და არა მისი განვითარება და განახლება. ბიუჯეტის საშუალებით ინდუსტრიალიზაცია შეუძლებელია. რატომ? ბიუჯეტი ნიშნავს არა ახალი სიმდიდრის შექმნას, არამედ შექმნილის ადგილის გამოცვლას, მცხოვრებლებისაგან ხაზინაში დალაგებას. ამიტომ ის ტრიალებს სავაჭრო კაპიტალის ბრუნვის ფარგალში. რაც მეტს ახდევინებენ მოქალაქეს, მით მეტს ცდილობს ის აინაზღაუროს თავისი ნაწარმოების გაძვირებით. პუანკარეს კაბინეტის ახალმა გადასახადებმა ცხოვრება უცებ გააძვირა საფრანგეთში. ფრანკმა საზღვარგარეთ-გარეთ აიწია, მარა მას ყიდვის ძალა დააკლდა შიგნით; მრეწველნი დრტვინავენ. შეიძლება ითქვას:რაც უფრო დიდია გადასახადი, მით უფრო ნაკლებია ინდუსტრიალიზაცია. რეალური დახმარება შეიძლება გასწიოს კერძო კაპიტალმა, უეჭველია. მისი დაგროვება ნიშნავს კერძო წარმოების გაძლიერებას და შრომის განაყოფიერებას. მარა საბჭოთა კავშირში ეს ხომ კონტრაბანდაა. აქ ის სასტიკათიდევნება; რიკოვის ანგარიშით, სახელმწიფო შემნახველ კასაში ამჟამათ ინახება მხოლოდ 6 პროც. მეფის დროის შენახული თანხისა. გლეხობა წინეთ ინახავდა მთელი თანხის 28 პროც, ახლა კი 3 პროც. საერთო გაღატაკება, წვრილი კაპიტალის განიავება აშკარაა. ამას ერთვის სახელმწიფოსადმი საფუძვლიანი უნდობლობა. მიბარებული თანხის გარანტია არ არის. საბჭოთა ხელისუფლება ერთი ხელით ეჭიდება კერძო კაპიტალს, მეორე ხელით მას ანგრევს.

განვითარებულ ეკონომიკაში ინდუსტრიალიზაციის მთავარი მომენტია კრედიტი. საბჭოთა ეკონომიკაში მართალია ბანკები არსებობენ, მარა მათ საკუთარი კრედიტი არ აქვთ. რაკი არ არის კერძო კაპიტალისტური სისტემა, ცხადია არ არის არც კერძო კაპიტალის დაგროვება და ბანკებში დაბანდება. ბანკი, ისე როგორც ტრესტი, სახელმწიფო დაწესებულებაა; ის ბიუჯეტს და ემისიას შეყურებს. დარჩა საქონლის კრედიტი, რაც ხმარებაშია ტრესტებს შორის. მარა აქაც ქრისტეს ტირილია, მოვალე არ ასწორებს ანგარიშს და მთავრობას აწვება კისერზე. სხვანაირათ არც შეიძლება იყოს. საქონლის კრედიტი მოითხოვს ბანკის გარანტიას, ეს კიდევ საკრედიტო სისტემას - ერთი სიტყვით, განვითარებულ ეკონომიურ მდგომარეობას.

სამრეწველო აღორძინება წარმოებს აგრეთვე კაპიტალის კონცენტრაციით; სხვილი კაპიტალი ამარცხებს პატარას და თვითონ დიდდება. რუსეთში ეს მოვლენა ხდება, მარა იძლევა საწინააღმდეგო შედეგს. და ეს იმიტომ, რომ სუსტი კაპიტალი მარცხდება არა ეკონომიური საქმიანობით, არა კონკურენციით, არამედ სახელმწიფო ძალმომრეობით, „კანონით“. და აი აქ ყოველ დღე მეორდება ის, რაც ერთხელ ფარაონს დაესიზმრა: მჭლე ძროხები ყლაპავენ სუქნებს და რჩებიან მჭლეთ. ხელისუფლებამ ხელში ჩაიგდო ყველა კაპიტალი და დარჩა უკაპიტალოთ! რეჟიმის ასეთი სამაგალითო გაკოტრება ისტორიას არ ახსოვს.

ცნობილია, რომ ქვეყნის ინდუსტრიალიზაცია იწყება პირველ ყოვლისა იმ დარგებიდან, რომელთაც ყველაზე ნაკლებათ ეჭირვებათ მუდმივი კაპიტალი და მაშასადამე, მათი ამუშავებაც ადვილია. ასეთია მთამადნები, ბუნების მიერ მოცემული სიმდიდრე - კაპიტალი. აქ საჭიროა ცვალებადი კაპიტალი - მუშა-ხელი და მცირეოდენი ტეხნიკური იარაღები. ნახშირმა შექმნა ინგლისი, ნავთმა - შეერთებული შტატები. ყველა ეს დოვლათი საბჭოთა კავშირში უხვათ მოიპოვება, მთავრობის ხელშია ბუნების მთელი სიმდიდრე - ნახშირი, ნავთი, რკინა, სპილენძი და სხ. და სხ. მიუხედავათ ამისა, არც ერთი დარგის წარმოება ისე დაცემული არ არის, როგორც სწორეთ ამათის. მუშის ხელფასი აქ ყველაზე უფრო ნაკლებია, მაგ. ნახშირის მუშა იღებს ომის წინა დროის ქირის 61 პროც.; მაშასადამე, აქ ზედმეტი ღირებულება ორჯერ მეტი უნდა შეიქნას, ვინემ ომის წინ. ნამდვილათ კი მთელი წარმოება ზარალშია და ხაზინა ადებს. სხვა დარგების ინდუსტრიალიზაცია ხომ გაცილებით უფრო ძნელია; მძიმე ინდუსტრია მოითხოვს დიდძალ მუდმივ კაპიტალის ბრუნვას გრძელ ვადებში. შეუძლებელი გახდაახალი რკინის გზების გაყვანა; ამ დარგის მთელი მუშაობა მიმართულია ძველი ლიანდაგის შენახვაზე. მარა ავათმყოფი ლოკომოტივებით და ვაგონებით სავსეა ყველა პარკები. კუიბიშევის სიტყვებით, მეტალურგიული მრეწველობა იძლევა ზარალს; ხოლო ეს დარგია სწორეთ საფუძველი ინდუსტრიალიზაციის. შედარებით ადვილია მსუბუქი ინდუსტრიის განითარება (ქსოვილების, შაქრის და სხვ.), სადაც საქონელის და მაშასადამე, კაპიტალის ბრუნვა სწრაფია და მოკლე დროში პატარა თანხა დიდათ იზრდება. საბჭოთა კავშირში ესეც წელმოწყვეტილია; საქონლის მთელ შიმშილობას სწორეთ დარგები იწვევენ. ხალხი იძულებულია შინამრეწველობას მიმართოს. მართლია, საქსოვი ქარხნები იძლევიან „მოგებას“. ამ სიტყვის საბჭოთა მნიშვნელობით, მარა შედეგია სასოფლო-ტეხნიკური კულტურის დავარდნა, რასაც იწვევს, რიკოვის სიტყვებით, ფასების პოლიტიკა: „ჩვენ დაუშვით ფასების დიდი დაწევა სელზე და სხვა ტეხნიკურ კულტურაზე. შედეგია ტეხნიკური კულტურის ნაყოფის დაცემა“. ამიტომ მთავრობა იძულებულია უცხოეთიდან შემოიტანოს ბამბა, მატყლი, ტყავი და სხვ., რაც უდრის მთელი იმპორტის 40 პროცენტს (იქ). ინდუსტრია ანგრევს თავისავე საფუძველს - ნედლი მასალის მეურნეობას. აქ „მოგება“ ნიშნავს გლეხის გაყვლეფას, როგორც მწარმოებელის და როგორც მუშტრის.

ამნაირათ, საბჭოთა სინამდვილე არ იძლევა არავითარ ნიადაგს ქვეყნის სამრეწველო აღორძინებისათვის, ინდუსტრიალიზაციის მართლა გატარებისათვის. რატომ? მიზეზი ერთია. მარქსი წერს: „საქონლის წარმოების ნიადაგზე დიდ ინდუსტრიას შეუძლია არსებობა მხოლოდ კაპიტალისტურ ფორმაში“ (კაპ. ტ.1). რუსეთში კი დიდი ინდუსტრია ინახება არა-კაპიტალისტურ ფორმაში. საქონლის მთელი ეკონომიკა წარმოებს არა საქონლის ეკონომიკური კანონების თანახმათ³ და რა გასაკვირალია, ქვეყნის ინდუსტრიალიზაციის ალაგას მისი აგრარიზაციის მოწამენი ვიყოთ. ბოლშევიკური „ინდუსტრიალიზაცია“ შეიწირავს პროლეტარიატის აუარებელ შრომას, გლეხის აუარებელ ქონებას, მთელი საზოგადოების აუარებელ ნაოფლარს. მარა ტვირთი ადგილიდგან მაინც არ დაიძვრება. ნამდვილი ინდუსტრიალიზაცია მოითხოვს კაპიტალისტური კანონების ამუშავებას და მის ფარგალში კერძო, სახელმწიფო, მუნიციპალური და კოოპერატიული მეურნეობის თანასწორი უფლებით მოთავსებას.

აშკარაა, საბჭოთა წარმოების ძირითადი საკითხია არა მისი ინდუსტრიალიზაცია, არამედ მისი ემანსიპაცია. საქონელი მზადდებოდა და იყიდებოდა საშუალო საუკუნეშიაც, მარა აქედან არავითარი ინდუსტრიალიზაცია არ ხდებოდა, ვინაიდან მას ებრძოდა ფეოდალური საწარმოვო ბორკილები. საბჭოებმა კომუნიზმი უარყო, ნეპი შემოიღო, მარა არ უარყო კომუნიზმის პოლიციური ფორმა. მისი სოციალური ჩარჩო, რომლის ფარგალში ჩააყენა კაპიტალისტური მეურნეობა - საქონლის წარმოება. აი ეს ორი ერთიმეორის მოწინააღმდეგე ელემენტები ერთმანეთს ებრძვიან, ერთათ ვერ თავსდებიან და იძლევიან საერთო ეკონომიურ და სოციალურ უძლურებას. ამ ფარგლის გარღვევა, ეკონომიური ეკლეკტიზმის მოშლა და ერთი სათავის აღდგენა - ერთათ ერთი თავდებია ინდუსტრიალიზაციის. ეს გარღვევა მოხდება ძალით თუ ნებით. ორივე შემთხვევაში ეს იქნება რუსეთის დიდი რევოლიუცია, მისი საბოლოოთ შესვლა ევროპის ხალხთა ოჯახში...

ნ. ჟ.

ბრძოლა (ჟურნალი. პარიზი). - 1926. - №17

_______________

1. ვოიტინსკის „მსოფლიო ციფრებში“. ტ. I, გვ. 182 (რუსულ ენაზე).

2. ბოლშევიკების სტატისტიკას უნდა მიეკუთნოს შედარებითი ნდობა. სხვადასხვა პირები იძლევიან სხვადასხვა ციფრებს იმისდაგვარათ, თუ ვის რის დამტკიცება სურს. მაგ., კუიბიშევის ციფრები არ ეთანხმება რიკოვისას, მარა პროპორცია ორივეს ერთი და იგივე აქვთ.

3. იხ. „საბჭოთა ეკონომიკა“ („ბრძოლა“ №15)

ავსტრიის სოციალ-დემოკრატიის ახალი პროგრამა უეჭველია ახალი სიტყვაა სოციალისტურ ინტერნაციონალში. ის ახალია ორნაირათ - ფორმით და აზრებით. პირველათ აქ ვხედავთ სოციალური რევოლიუციის გეგმას, მის ტაქტიკას და სტრატეგიას. ძველ პროგრამა-მინიმუმს ემატება დამუშავებული, გავრცელებული და მუხლებათ დაყოფილი პროგრამა-მაქსიმუმი. ამით აღიარებულია სოციალიზმის მოახლოება, მისი დიდი ზარის ახლომომავალში ჩამორეკა და ამ მომენტისათვის სოციალ-დემოკრატიის წინდაწინ მომზადება. დღეს აღარ კმარა მიმდინარე მოთხოვნილებებით დაკმაყოფილება, ხოლო სოციალისტური გარდაქმნის შორეულ ღრუბლებში გადასროლა. მუშათა კლასი სწრაფათ მიექანება ძალა-უფლების დაპყრობისაკენ და ის იძულებულია დღის წესრიგში დააყენოს თავისი სახელმწიფო მოქმედების გეგმა. ავსტრიის ამხანაგებმა დასვეს ეს საკითხი და კიდევაც გადასჭრეს ის. თუ ძველი სოციალ-დემოკრატიული პროგრამები მთელი ინტერნაციონალის კოლექტიური აზროვნების დამუშავების ნაყოფია, ეს ახალი კი მარტო ავსტრიის პარტიის ღვიძლი შვილია, მის წიაღში აღმოცენებული და დამუშავებულია. ამიტომ ის არ შეიძლება არ იყოს მხოლოდ პირველი ამოძახილი, რომელსაც უნდა გამოეხმაუროს დანარჩენი მოძმე პარტიებიც და ამ გზით თანდათან დამუშავდეს ერთი ინტერნაციონალური პროგრამა.

გადასაჭრელია ორი საკითხი: საჭიროა ახალი პროგრამა? თუ საჭიროა, რა შინაარსის უნდა იყოს იგი? პირველს უნდა უპასუხოთ დადებითათ. ის უეჭველათ საამდროვო აუცილებლობაა. დავა შეიძლება იყოს მხოლოდ მეორეს გარეშემო, პოლიტიკურ მეთოდებზე და პერსპექტივებზე. ავსტრიის პროგრამა იძლევა ბევრ სადისკუსიო მასალას, მასში მოთავსებულია მეტათ სადაო აზრები, სოციალ-დემოკრატიაში წინეთ უცნობი და გაუგონარი.

საყურადღებოა განსაკუთრებით პროგრამის ორი ნაწილი: სახელმწიფო ძალაუფლების დაპყრობა და გადასვლა კაპიტალისტური წყობილებიდან სოციალისტურში. დანარჩენი ნაწილები განმეორებაა ძველი პროგრამის ცოტაოდენი ცვლილებით. პირველ პრობლემას პროგრამა ასე სჭრის: დემოკრატიულ რესპუბლიკაში სოციალ-დემოკრატია „დაიპყრობს ძალა-უფლებას მხოლოდ საერთო კენჭის ყრით“. ეს არის ნორმალური განვითარების შედეგი. მაგრამ ხომ შესაძლებელია მოხდეს რაიმე მოულოდნელი ამბავი, რომელიც შესწყვეტს ამ ნორმალურ მსვლელობას და უფლების საკითხს უცებ გაამწვავებს. ეკონომიური, პოლიტიკური ან სამხედრო კრიზისი იწვევს ხშირათ სოციალურ ძალთა ისეთ გადაჯგუფებას, რომ ბურჟუაზია უძლური ხდება მართველობა შეინარჩუნოს. ამის მაგალითი მოგვცა ავსტრიამ და გერმანიამ. ეს შემთხვევა ავსტრიელთ გამორიცხული აქვთ და მაშასადამე არც პროგრამა აქვთ ასეთი დროისათვის. ისინი ემყარებიან კაპიტალიზმის თანდათანობითი განვითარებას, უნახტომოთ და ურევოლიუციოთ. არა ერთი ქვეყნის პროლეტარიატი შეხვდა მოუმზადებლათ ასეთ ისტორიულ მოულოდნელობას ცენტრალურ და აღმოსავლეთ ევროპაში. კაპიტალისტურ პაციფიზმზე პროგრამის დამყარება ამდენ გამოცდილების შემდეგ ყოვლად შეუძლებელია. მართალია, პროლეტარიატი დღეს მედგრათ ერევა ქვეყნის მართვა-გამგეობის წარმართვაში, მარა ის არ არის მისი მთავარი ფაქტორი და არც შეუძლია გარანტიის მოცემა. თანამედროვე საზოგადოებაში დაგუბებული გამთიშავი ძალების რეგულიარიზაცია, მისი კონსტიტუციურ ჩარჩოში ჩაჭედა და ბოლომდე ევოლიუციურათ მიმართვა აღემატება საზოგადოების ძალღონეს. მდგომარეობა ბატონობს ადამიანზე და არა ადამიანი მდგომარეობაზე. პარტია უნდა იყოს დაჭედილი ყველა ფეხებზე. ის ან არ უნდა საზღვრავდეს სოციალურ რევოლიუციის პრაქტიკულ ფორმას ან და, თუ უეჭველათ განსაზღვრა საჭიროა, ეს ფორმა უნდა იტევდეს ყველა შესაძლებლობას. საყურადღებოა ის, რომ პროგრამის პროექტში იყო ასეთი პერსპექტივა გათვალისწინებული, ე.ი. „მზათ ყოფნა ძალა-უფლების რევოლიუციური საშუალებებით დასაპყრობათ“, რაიცა საბოლაოთ პროგრამიდან გაქრა.

ეს პოლიტიკური ცალმხრივობა პროგრამაში თანდათან ვითარდება და ღებულობს უკვე პრინციპიალურ ხასიათს. პროგრამა ითვალისწინებს ისეთ მდგომარეობას, როცა საყოველთაო კენჭის ყრით ძალაუფლება პროლეტარიატის ხელში გადადის ან უკვე გადავიდა, ხოლო ბურჟუაზია მას არ ურიგდება და აწყობს კონტრ-რევოლიუციას. თუ მტრის დამარცხება დემოკრატიული საშუალებებით შეუძლებელი ხდება, „მუშათა კლასი შესძლებს სახელმწიფო ძალის დაპყრობას მხოლოდ სამოქალაქო ომით“. ის „იძულებული იქნება ბურჟუაზიის წინააღმდეგობა გასტეხოს დიქტატურის საშუალებით“. მაშასადამე, სოციალური რევოლიუციის საშუალებაა დემოკრატია; როცა ის არ სჭრის, სამოქალაქო ომი და დიქტატურა. ეს დებულება მართლაც სრულიად ახალი აზროვნებაა და საჭიროებს გულდასმით განხილვას.

პირველ ყოვლისა, ამ დებულებით დაპირდაპირებულია ერთი მხრით დემოკრატია, მეორე მხრით სამოქალაქო ომი და დიქტატურა. ეს კი ძირითადი შეცდომაა, რაზედაც აგებულია ყველა დანარჩენი შეცდომა.

დემოკრატია არის საზოგადოების სახელმწიფო ფორმა, სუვერენიტეტის გამოხატულება, ხოლო დიქტატურა აღმასრულებელი ძალის ფორმა. ბატონობის გამტარებელი და დამანგრეველი სუვერენი თავის თავის დასაცავათ აჩერებს არსებულ კანონებს ნაწილობრივ ან მთლათ და მის ალაგას აწესებს საგანგებო კანონებს, იღებს საგანგებო ზომებს, მიმართავს დიქტატურას. აქედან, დემოკრატიას ეპირდაპირება არისტოკრატია, ოლიგარხია, მონარქია და სხვ., ხოლო კონსტიტუციას, კანონიერებას - დიქტატურა. ამ ფორმას მართვისას მიმართავს ყოველნაირი სახელმწიფო; არის დიქტატურა დემოკრატიული, მონარქიული, ოლიგარხიული, და სხ. აქ მთავარია არა აღმასრულებელი ძალის ეს ფორმა, არამედ თვით მისი სათავე, მისი დამწესებელი და ბატონი. ათენის დემოკრატიამ დიქტატორული უფლებები ჩააბარა სოლონს, სპარტისამ - ლიზანდრას, საფრანგეთისამ - კონვენტს, პარიჟისამ - კომუნას. ყველა ეს დემოკრატიული დიქტატურაა და მაშასადამე, ვერ დაეპირდაპირება მისივე დედას - დემოკრატიას.

დიქტატურა ეპირდაპირება დემოკრატიას მხოლოდ იმ შემთხვევაში, როცა მას აწესებს არა დემოკრატია, არამედ თვით წესდება თავისი საკუთარი ძალღონით. მაშინ ის თვით ხდება სუვერენი, სახელმწიფო უფლების წყარო, ქვეყნის ბატონ-პატრონი. სილა, ლენინი, პანგალოსი, მუსოლინი - ამ ტიპის დიქტატურის წარმომადგენელნია. ამიტომ ესენი ყველა ერთნაირათ აუქმებენ დემოკრატიულ წყობილებას და ქმნიან დიქტატორულს.

ცხადია, დიქტატურა ორნაირია: როგორც აღმასრულებელი ორგანო სუვერენისა და როგორც სუვერენი. ავსტრიის პროგრამაში ან ამ მცნებათა უბრალო არევაა ანდა დიქტატურა წარმოდგენილია მართველობის სისტემათ, ბოლშევიკურათ. უფლება დემოკრატიის, მიმართოს საგანგებო ზომებს თავის გადასარჩენათ, სრულიად უდაოა. ეს სავსებით თავსდება სოციალიზმის მსოფლმხედველობის ფარგალში. მარა აქ არავითარი ადგილი არ აქვს დიქტატურას ბოლშევიკურათ წარმოდგენილს. ავსტრიელი ამხანაგები კი სწორეთ ასეთ შინაარსს აძლევენ ამ ცნებას. მომხსენებელი ოტო ბაუერი პარტიის ყრილობაზე ასე განმარტავს პროგრამის ამ მუხლს: „პროგრამის პროექტმა უნდა უთხრას კომუნიზმის გავლენის ქვეშ მყოფ მუშებს: ჩვენთვის არის მდგომარეობა, როცა სამოქალაქო ომი და დიქტატურა თქვენსავით გვესმის“ („არბაიტერ ცაიტუნგ“ №302). სოციალდემოკრატიისათვის ასეთი მდგომარეობა არასოდეს არ შეიძლება დადგეს; ის თავის-თავს ვერ გააუქმებს. ეს პროგრამის მიერ დემოკრატიზმიდან ბოლშევიზმისაკენ გადახრა კიდევ უფრო ნათლად სჩანს თვით დიქტატურის შინაარსის განმარტებისაგან. ბაუერის აზრით, დიქტატურა ნიშნავს ტერორიზმს: „ნურავინ გვაჯერებს, ვითომ დიქტატურა და ტერორიზმი ერთმანეთს შორდებოდეს“, ამბობს მომხსენებელი (იქ. №302). ახლა აშკარაა, რას ნიშნავს დიქტატურა: ის არის მართველობა ტერორისტული საშუალებებით.

ამნაირათ, ავსტრიის პარტიულ პროგრამაში მოულოდნელათ შემოიჭრა ბოლშევიკური აზროვნება და იქ გაბატონდა. კომინტერნის ლოზუნგები - სამოქალაქო ომით და ტერორით სოციალიზმის დამყარება - აქ პოულობს გამოძახილს. ეს ინტერნაციონალური სოციალიზმის, მარქსიზმის ძირითადი რევიზიაა. სამოქალაქო ომი და ტერორი პირდაპირი ეწინააღმდეგება მებრძოლ პროლეტარიატის მოძღვრებას და მოძრაობას. პირველი, საზოგადოთ, გაბატონებულ კლასების ბრძოლის მეთოდია, მათი სტიქიაა და მისთვის არასოდეს რევოლიუციურ კლასებს არ მიუმართავს. სამოქალაქო ომი გამოუცხადა კონვენტს ვანდეიამ, პარიზს - ვერსალმა. „ტიერმა ახსნა სამოქალაქო ომის ცეცხლი“, ამბობს მარქსი; „კომუნა უფრთხოდა სამოქალაქო ომში ჩათრევას, რასაც თავზე ახვევდა მტერი. ცენტრალური კომიტეტი დაადგა წმინდა თავდაცვით ზომას, მიუხედავათ ვერსალის კრების პროვოკაციისა, პარიზის ახლო მახლო ჯარების თავის მოყრისა და მთავრობის უფლებით უზურპაციისა“ („სამოქალაქო ომი“). სამოქალაქო ომს, სადაც ერთი ბრძოლა ხშირათ დავას სწყვეტს, პროლეტარიატის განმათავისუფლებელ ბრძოლაში ადგილი არ აქვს. ის პირველათ ლენინმა გადმოისროლა და ბოლშევიკებმა განახორციელა თავისი აუცილებელი შედეგებით - დემოკრატიის და ეკონომიის დანგრევით. მას ებრძოდა მუდამ ყველა რევოლიუციური და სოციალისტური პარტია, მას მიმართავდა მუდამ რეაქციონერები და კონტრ-რევოლიუციონერები.

ტერორიზმი, რასაკვირველია, შეკავშირებულია სამოქალაქო ომთან. ვერსალი და მოსკოვი ამას ამტკიცებენ, მარა დიქტატურა სრულიად არ ნიშნავს ტერორიზმს, დიქტატურა დემოკრატიული და პროლეტარული. „იცით, რას ნიშნავს პროლეტარიატის დიქტატურა? შეხედეთ პარიჟის კომუნას, აი პროლეტარიატის დიქტატურა“, სწერს ენგელსი (იქ. წინასიტყვაობა). კომუნას კი არც სამოქალაქო ომი გამოუცხადებია, არც ტერორისათვის მიუმართავს. მარქსი სწერს: „18 მარტიდან ვერსალის ჯარების შემოსევამდე, პარიზის პროლეტარიატის რევოლიუცია დარჩა ისეთი სპეტაკი სისხლიანი აქტებისაგან, რომლითაც სავსეა „მაღალი კლასების“ რევოლიუციები და კიდევ უფრო მათი კონტრ-რევოლიუციები, რომ ვერც ერთი მისი მტერი მას ვერ უსაყვედურებს ვერც ერთ ასეთ მოქმედებას, გარდა გენერალ ლაკომტის და თომასის სიკვდილისა და ვანდომის მოედანის საქმისა“, ხოლო არც ერთ ამ აქტში კომუნა დამნაშავე არ არისო (იქ).

როგორც ხედავთ, ტერორიზმი, ისე როგორც სამოქალაქო ომი, მარქსის აზრით, „მაღალი კლასების“ ბრძოლის მეთოდია. ადამიანთა დახოცვით წყობილების შეცვლა ზერელე ხალხის ნააზრევია, მეშჩანური რაციონალიზმის პოლიტიკაა. კონვენტის ტერორმა ვერ შეაჩერა რეაქცია, იმპერია, რესტავრაცია - ვერ დაამყარა „სამართლიანი წყობილება“; ბოლშევიკურმა სისხლის მორევმა მოგვცა ახალი კაპიტალიზმი. საზოგადო განვითარებას განსაზღვრავს ობიექტური კანონები და არა თავების მოკვეთა. „ჩემი შეხედულებაო, სწერს მარქსი, რომელიც უცქერის საზოგადო-ეკონომიური ფორმაციის განვითარებას, როგორც ბუნებრივ-ისტორიულ პროცესს, ყველა მოძღვრებაზე ნაკლებ ხდის ცალკე პიროვნებას პასუხისმგებლათ იმ დამოკიდებულებაში, რომლის სოციალური ქმნილება თვითონ არის, თუნდაც ის სუბიექტურათ ამ დამოკიდებულებაზე ძლიერ მაღლა იდგეს“ (კაპიტალი, წინასიტყვაობა). ეს ტერორიზმის სრული დაგმობაა.

ავსტრიის კონგრესზე დიდი დავა იყო მარქსის შეხედულობის შესახებ დიქტატურაზე. მისი აზრი ამ საგანზე ნათელია „კომუნისტური მანიფესტიდან“. აქ ვკითხულობთ: „პირველი ეტაპი მუშათა რევოლიუციისა არის პროლეტარიატის გადაქცევა მართველ კლასათ, მართვა-გამგეობის დაპყრობა დემოკრატიის მიერ“. შემდეგ ეს მუშათა დემოკრატია ერევა საკუთრების დამოკიდებულებაში. „ეს რასაკვირელია თავში ვერ გატარდება ისე, თუ არა დესპოტიური დარღვევით საკუთრების უფლების და ბურჟუაზიული წარმოების ურთიერთობის“. ე.ი. დემოკრატიული მართველობა იწყებს სოციალისტური წყობილების საფუძველის ჩაყრას არა კონსტიტუციური, არამედ საგანგებო ზომებით. მარქსი აღიარებს დემოკრატიულ დიქტატურას.

თეორიული დასაბუთება პროგრამის ამ ახალი აზრებისა მოგვცა ოტო ბაუერმა თავის ზემოთნახსენებ სიტყვაში. მისთვის დგას ასეთი ალტერნატივა: ან დემოკრატიული საშუალება, ან სამოქალაქო ომი. ხოლო დემოკრატიული საშუალება ნიშნავს „გონებრივ საშუალებას“. „დიახ ჩვენ გვსურს ვიბრძოლოთ გონებრიი იარაღით, ჩვენ გვსურს ვიბრძოლოთ ხალხის უმრავლესობის მოსამხრობათ დემოკრატიული წესებით და ბატონობის მოპოვება... „აშკარათ და გადაჭრით ვაცხადებ, რომ თუ ჩვენ დემოკრატია დაგვინგრიეს და არავითარი სხვა გზა არ დაგვიტოვეს გარდა ძალმომრეობით ბრძოლისა, მივმართავთ ძალას“; ხოლო „ძალა ნიშნავს სამოქალაქო ომს“ (იქ.). ე.ი. ან „გონებრივი იარაღი“ ან სამოქალაქო ომი - აი ბრძოლის ალტერნატივა. აქედან ბოლშევიკურ აზროვნებაში გადავარდნა ადვილია. ჩვენთვის ცხადია, რომ„გონებრივი იარაღი“ არ კმარა, ძალა საზოგადო წყობილების აკუშერია, ის უფლების დარაჯია. ბურჟუაზიული დემოკრატიის გადაქცევა სოციალისტურ დემოკრატიათ ყოველგან მწყობრათ და მშვიდობიანათ ვერ ჩატარდება. მაგრამ აქედან სამოქალაქო ომამდე დიდი მანძილია. არის ბრძოლის და ძალის სხვა ფორმები, ამათ შორის მთავარია რევოლიუცია, რევოლიუციური გამოსვლა. კაპის გამოსვლას გერმანიაში სოც.-დემოკრატიამ უპასუხა საერთო გაფიცვით და არა სამოქალაქო ომით, იარაღით ჩხარუნში რეაქციონერები უფრო დახელოვნებულია და ამ ნიადაგზე ბრძოლის გადატანა მათი ინტერესია. რევოლიუციის მსვლელობაში ხდება იარაღის ხმარა, აჯანყება (10 აგვისტო), მარა ეს არის მოძრაობის ერთი ეპიზოდი და არა მთელი მოძრაობა. აქ გამარჯვებას საზღვრავს არა იარაღი, არამედ რევოლიუცია, ე.ი. საზოგადო ძალთა მობილიზაცია. სადაც რევოლიუციური მდგომარეობა არ არის, იქ მახვილი იარაღიც ჩლუნგია. პროლეტარიატის ბრძოლა ბევრნაირი ფორმით იხატება. მარტო „გონებრივი საშუალებით“ არც მშვიდობიანობაში ვკმაყოფილდებით. კოოპერატივები, სინდიკატები, მუნიციპალიტეტები, გაფიცვები და სხ. და სხ. სოციალური საშუალებებია. ბრძოლის ასე მარტივათ დასახვა - ან სიტყვით ან ტერორით - მთელი პერსპექტივის გამრუდებაა.

აქაც საგულისხმოა ის, რომ პროგრამის პროექტში გამოთქმული მართალი დებულება: „რევოლიუციურათ უპასუხებთ ყოველნაირ კონტრრევოლიუციასო“, პროგრამიდან ამოგდებულია. საზოგადოთ, პროგრამას რევოლიუცია, რევოლიუციური მდგომარეობა და ბრძოლის მეთოდები მთლათ დავიწყებია.

როგორც ხედავთ, ავსტრიის სოციალური რევოლიუციის პროგრამაში გატარებულია ორი ხაზი პაციფიური და ბოლშევიკური. ერთი უკიდურესობის გვერდზე მეორე უკიდურესობა. ამ დუალიზმის მოსპობა შეიძლება ერთი გზით: მესამე თავიდან უნდა ამოვარდეს „სულიერი დემოკრატიზმი“, სამოქალაქო ომი, ტერორისტული დიქტატურა და მათ ალაგას შეტანილ იქნას რევოლიუციური სოციალდემოკრატიის პრინციპები.

სოციალიზმის ძირითადი საკითხია არა მარტო ძალაუფლების ხელში ჩაგდება, არამედ მისი მოხმარა და ამუშავებაც. როდის, სად და რა პირობებშია შესაძლებელი სოციალსტური გარდაქმნის დაწყება - აი მძიმე პრობლემა. „კომუნისტური მანიფესტი“ პირველ სოციალისტურ ზომებს იწყებს „ყველაზე უფრო წინ წაწეული ქვეყნებიდან“. რას ნიშნავს ეს? ამაზე ასეთ პასუხს იძლევა ენგელსი, თავის „კომუნიზმის პრინციპებში“, რომელიც საფუძვლათ დაედვა „მანიფესტს“.

„შეიძლება თუ არა პროლეტარიატის რევოლიუცია მოხდეს ერთ ქვეყანაში? არა. მსხვილმა მრეწველობამ შექმნა რა მსოფლიო ბაზარი, ისე დააკავშირა დედა-მიწის ყველა ერები, განსაკუთრებით განვითარებული ერები, რომ თვითეული ქვეყნის ყოველი ნაბიჯი დამოკიდებულია იმაზე, თუ რა ხდება მეორე ქვეყანაში... ის მოხდება ერთ და იმავე დროს ყველა განათლებულ ქვეყანაში, ე.ი. ყოველ შემთხვევაში ინგლისში, ამერიკაში, საფრანგეთში და გერმანიაში. ეს არის საერთაშორისო რევოლიუცია და მას აქვს საერთაშორისო ასპარეზი“.

აი ნათელი პასუხი. რუსეთის კომუნისტური პარტიის უკანასკნელმა მე-14 კონფერენციამ ეს ენგელსის აზრი გამოაცხადა „დაძველებულათ“ და მას დაუპირპირა ერთ ქვეყანაში, რუსეთში, სოციალიზმის შესაძლებლობა, სადაც „ყველა წინასწარი პირობები ამ საქმისთვის არსებობს“.

რაკი კომინტერნი სოციალიზმის ერთ ძირითად დებულებას ასე აბათილებს, მოსალოდნელი იყო ავსტრიის პროგრამა თავის აზრს გადაჭრით გამოსთქვამდა და ენგელსს მხარს დაუჭერდა. ნამდვილათ კი პროგრამამ ამჯობინა ორჭოფობა. ის ამბობს:

„სოციალისტური საზოგადო წყობილების დაარსება შეიძლება არა ერთ პატარა, დიდ კაპიტალისტურ სახელმწიფოებზე დამოკიდებულ ქვეყანაში, არამედ მსხვილ მთლიან ფართო ტერიტორიაზე, სადაც არსებობს სოციალისტური, გეგმიანი მეურნეობის წინასწარი პირობები“. რაკი „წინასწარი პირობები“ სადაო საკითხია, დარჩა ერთათ-ერთი უდაო დებულება: „ფართო მთლიანი ტერიტორია“. სოციალური რევოლიუციის შესაძლებლობა განისაზღვრება არა გეოგრაფიული ნიშნებით, არამედ საწარმოვო მდგომარეობით. რუსეთი ქვეყნის ერთი მეექვსედია, ამაზე უფრო მთლიანი, ფართე ტერიტორია არ არის. გამოდის, რომ სწორეთ იქ არის შესაძლებელი სოციალიზმი. პროგრამის მომხსენებელს ოტო ბაუერს ასეთი შესაძლებლობა არა ერთხელ გამოუთქვამს. ის ამბობს:

„ჩვენთვის, სოციალ-დემოკრატებისთვის, მთავარია ის, რომ ახლა გამოჩნდა იმედი, თუმცა საბუთი კიდევ არ გვაქვს, მარა რუსეთში ეს ორ წელში იქნება, რომ უკაპიტალისტოთაც შეიძლება საქმის წაყვანა. ადვილათ წარმოსადგენია, რანაირათ გააძლიერებს სოციალიზმს მთელ ევროპაში, თუ ეს დამტკიცდა. დღეს კიდევ არა ვართ ასე შორს. რუსეთში სოციალიზმი არ არის, მარა არც კაპიტალიზმია; იქ არის გარდამავალი ხანა, მისი ეკონომიკა შეიცავს ბევრ კაპიტალისტურ ელემენტს, მარა აგრეთვე სოციალისტურსაც“ (არბაიტერ ცაიტუნგ 22 დეკემ. 1925).

ამ იმედების შედეგია ენგელსის ნათელი პასუხის უკუგდება და ბოლშევიკური აზროვნებისაკენ დაქანება.

სოციალისტურ ლიტერატურაში დიდი დავაა აგრეთვე იმაზე, თუ რას ნიშნავს საკუთრების სოციალიზაცია. ჩვეულებრივ დეკლარაციულ პროგრამაში ეს მცნება არ არის განმარტებული, აქ საზოგადო პრინციპებით ვკმაყოფილდებით. მაგრამ ავსტრიელთა პროგრამამ ეს გზა უარყო და იძლევა კონკრეტიულ ფორმებს სოციალიზმისას. ამ შემთხვევაში სადაო საგნის ისევ პრინციპის ამარა დატოვება უდრის ორჭოფობას. პროგრამა ითხოვს სხვილ

საწარმოვო და სამიმოსვლო დაწესებულებათა, მსხვილ მიწათმფლობელობის, მთამადნების და სხ. „საზოგადოების საკუთრებათ გადაქცევას“. მარა საკითხავია: რა ორგანოთი იხატება ამ ახალი მესაკუთრის ვინაობა? რაკი ამის პასუხი არ არის, უნდა ვიგულისხმოთ, რომ ეს ორგანოა დემოკრატიული სახელმწიფო, რომელიც პოლიტიკურად ფარავს საზოგადოებას. ე.ი. პოლიტიკური ორგანო ხდება იმავე დროს ეკონომიურ ორგანოთ. შესაძლებელია ამ ორი ფუნქციის შეთავსება? დემოკრატიზმი არ სცვლის სახელმწიფოს შინაგან ბუნებას. ის არის და იქნება ადამიანთა მართველობა, თავისი მოხელეებით, პოლიციით, შეიარაღებული ლაშქრით - მთელი იძულებითი აპარატებით. რასაკვირველია, ამ აპარატის საშუალებით ახდენს პროლეტარიატი საკუთრების ჩამორთმევას. სხვა ორგანო ამ როლისათვის არ არსებობს. სადაოა მხოლოდ ის, თუ ვის ხელში ეს ამოდენა სიმდიდრე გადადის, რა ორგანოა მისი მესაკუთრე. საზოგადოება არის პოლიტიკური და ეკონომიური ერთეული. პირველი იხატება სახელმწიფოს საშუალებით, მეორეს არ აქვს ამ ჟამათ გამოხატულობა და ის უნდა მისცეს სოციალიზმმა. პროლეტარიატი ვერ ივლის ამ სფეროში კაპიტალისტური გზით, ეტატიზაციის გაგრძელებით და გაფართოვებით. სოციალიზმი პრინციპიალურათ ნსხვავდება ეტატიზმიდან და მაშასადამე, თავისი ბატონობა უნდა გამოსახოს ახალ საზოგადოებრივ ორგანოში. ასეთი შეიძლება იყოს მხოლოთ საზოგადოების ეკონომიური ერთეული, სპეციალურათ ამ მიზნით არჩეული და სახელმწიფო მართველობისაგან დამოუკიდებელი. მაშასადამე, იქნება ორი ორგანო: პოლიტიკური და ეკონომიური, რომელთა შორის პირველი თანდათან სუსტდება და ჭკნება, და ბოლოს თითქმის გაქრება, ხოლო მეორე კი პირიქით, გაიზრდება, გამრავალფეროვნდება და აღორძინდება. ასეთი ორგანოს დაარსების ტენდენციები დღესაც არის, მხოლოდ მას ებღაუჭება ხშირათ რეაქციონური და ფაშისტური ელემენტები დემოკრატიის დასანგრევათ და თავისი პოლიტიკური დიქტატურის გასაძლიერებლათ. სოციალისტებმა არ უნდა დაანებონ მათ ამ საღი იდეის მითვისება და გამრუდება.

რაკი სიმდიდრის მესაკუთრე საზოგადოებაა, ცხადია, ამ სიმდიდრის ამუშავება მისი ორგანოების სრული კომპეტენციაა. პროგრამაში არც ეს მუხლი სჩანს ნათლათ. აქ ჩამოთვლილია მწარმოებელ ორგანოებათ: სახელმწიფო, ოლქი, მუნიციპალიტეტი, კოოპერატივი, კოლექტიური სამეურნეო და თვითმართველი ორგანიზაციები, დაახლოვებით დღეს არსებული ფორმები. აქაც იგივე შერევაა სხვადასხვა სოციალური ბუნების; ადამიანთა და ნივთთა მართველობა ერთი მეორისაგან დაშორებული არ არის. კაპიტალისტურ წყობილებაში მუნიციპალური და დემოკრატიული რესპუბლიკის სახელმწიფო მეურნეობა დიდი პროგრესია, მარა სოციალისტურ წყობილებაში ის დიდი რეგრესია; ამით ძლიერდება ადამიანის დამსჯელი ორგანოები და მით ხდება საშიშრათ თვით წყობილებისათვის. საბჭოთა კავშირში, სადაც ყველა ეს ორგანოები აწარმოებენ, ჩვენ მოწამე ვართ წარმოების ბიუროკრატიზაციის და შრომის ნაყოფიერების დაცემის. სოციალისტური მეურნეობის ჩაჭედა კაპიტალისტური მეურნეობის ფორმებში სრულიად შეუძლებელია. ახალ შინაარსს ახალი სახე ეჭირვება. იძულებითი აპარატის სამეურნეო აპარატათ გადაქცევა ბუნებრივათ იძლევა მუშების და მოსამსახურეთა დამორჩილებას ბიუროკრატიული საშუალებებით. საბჭოთა მცონარე წარმოებამ ამ მხრით მონახა გამოსავალი.

პროგრამმა ითვალისწინებს ისეთ მდგომარეობასაც, როცა განსაზოგადოება მოხდება პატრონთა სამაგიეროთ დაჯილდოვებით. „ამ შემთხვევაში გამოსასყიდი ობლიგაციები უნდა იქნას დაფარული ერთი თაობის განმავლობაში ქონებაზე და მემკვიდრეობაზე დადებული გადასახადების შემოსავლით“. რა კი მთელი სხვილი მრეწველობა და აღებ-მიცემობა განსაზოგადოებულია, რჩება წვრილი წარმოება და აღებ-მიცემობა, რომელმაც მაშასადამე, უნდა ზღოს რევოლიუციის ხარჯები. სოციალიზაცია მიიმართება წინააღმდეგ როგორც სხვილი, ისე წვრილ მწარმოებლისა. განა აქედან არ არის მოსალოდნელი წვრილი მესაკუთრეთა ამხედრება პროლეტარიატის წინააღმდეგ და გრანდიოზული კონტრრევოლიუციის დაწყება? ასეთი პროგრამით პარტია არა თუ მოიმხრობს, პირიქით დააფრთხობს გლეხობას და წვრილბურჟუაზიას და მათ გადაისვრის ბურჟუაზიის ბანაკში. ამ საკითხის თავიდან ასაცილებლათ საჭიროა პროგრამა ყოველნაირ ეჭვს უფანტავდეს მათი ქონების ხელშეუხებლობის შესახებ. ამისდაგვარათ სიტყვები „გადასახადები ქონებაზე და მემკვიდრეობაზე“ უნდა შესწორდეს ასე: „გადასახადები სხვილ ქონებაზე და მემკვიდრეობაზე“. ამით იგულისხმება ნაწილი სხვილი წარმოების კიდევ კერძო მესაკუთრეთა ხელში დარჩენა. და თუ უეჭველათ მთელი დიდი ან ნაწილი სხვილი წარმოების ჩამორთმევა მოკლე დროში მოხდება გამოყიდვით, მაშინ ან თვით წარმოებამ უნდა გამოიყიდოს თავის თავი, ან და გამოყიდვაზე უარი ეთქვას. სხვა გამოსავალი არ არის.

ეს განსაზოგადოებული წარმოების ეკონომიური ოპეკა გრძელდება პროგრამის სხვა მუხლებშიაც. აქ ნათქვამია, რომ „გარდამავალ ხანაში პროლეტარიატმა უნდა პლანით წააქეზოს განსაზოგადოებულ დაწესებულებათა ზრდა კაპიტალისტურის ხარჯზე“. რა ნაირათ? ჩვენ ვხედავთ, როგორ ხდება დღეს ეს საქმე საბჭოთა კავშირში. კერძო წარმოებას ახრჩობენ საგადასახადო საზარალო პოლიტიკით, პოლიციური დევნით, კრედიტის მიუცემლობით, და სხვა ათასნაირი შევიწროებით. ამის შედეგია დაკნინება არა მარტო კერძო, არამედ სახელმწიფო წარმოებისაც. რატომ? იმიტომ რომ უკანასკნელი დაფარულია ეკონომიური კონკურენციისაგან, აღჭურვილია პრივილეგიებით, არ არის იძულებული თავისი ეკონომიური საქმიანობით და საწარმოვო თაოსნობით თავის მდგომარეობა უზრუნველყოს. როცა ავსტრიის პროგრამმა სოციალისტური გადასხვაფერების პირველ ხანაში ჩამორთმეული წარმოების გვერდით უშვებს კერძო კაპიტალისტურ წარმოებასაც, ცხადია, რაიმე ეკონომიური აუცილებლობის მოსაზრებით და არა მის სახრჩობათ. მრეწველობის სრული მონოპოლია შესაძლებელია მხოლოდ გაწესრიგებულ სოციალისტურ საზოგადოებაში, სადაც მზადდება არა საქონელი უცნობი მუშტრისათვის, არამედ სახმარი ნივთი ნაცნობი მომხმარებლისათვის, როგორც მაგ. დღეს წყლის, გაზის და სხვა მუნიციპალურ მონოპოლიათა წარმოებაა დაყენებული საჯარო უფლების ნიადაგზე. მანამდე კი საქონლის წარმოება ხდება მისი კანონების თანახმათ - მისი დამუშავება და გასაღება ბაზრის პირობების შესაფერათ, ე.ი. კონკურენციის საშუალებით. კონკურენცია კი მოითხოვს მოქიშპეთა თანაბარ პირობებში ჩაყენებას. რაკი პროგრამა ამას სპობს და ერთ საქონელს მეორის წინააღმდეგ საგანგებო ზომებით იცავს, ცხადია, ამით მტკიცდება ორში ერთი: ან განსაზოგადოებული წარმოება თავისი საქმიანობით ვერ ხეირობს, ის საზარალო წარმოებაა, ან და მის გვერდზე ვერ ითმენს კერძო წარმოებას. პირველ შემთხვევაში ის დასახურავია, ხოლო მეორე შემთხვევა კი ეწინააღმდეგება პროგრამას, რომელიც აუცილებელათ მოითხოვს კაპიტალისტური საკუთრების არსებობას. გამოდის, რომ კერძო წარმოება კიდევაც არის და არც არის. ეს ბოლშევიკური ორჭოფობა პროგრამიდან უნდა ამოვარდეს და ეს თვით ავსტრიის სოციალისტების სამეურნეო მოღვაწეობას შეეფარდოს. ვენამ დაამტკიცა, რომ საზოგადო წარმოებას შეუძლია განვითარდეს თავისი საკუთარი უნარით და ხარჯით კაპიტალისტურის გვერდზე და მასან კონკურენციით.

ეს კიდევ ცოტაა. განსაზოგადოებული წარმოება უნდა ვითარდებოდეს არა მარტო კაპიტალისტური წარმოების ხარჯზე, არამედ რამდენიმეთ მუშათა და მოსამსახურეთა ხარჯზედაც. ამ მიზნით პროგრამაში წამოყენებულია ასეთი თეორია: „თვითეული დავა შრომის პირობებზე კაპიტალისტურ წარმოებაში, სულ ერთია ის ეკუთვნის კერძო პირს თუ სახელმწიფოს, რომელზედაც ბატონობს კაპიტალისტთა კლასი, არის ბრძოლა შრომას და კაპიტალს შორის; ამ ბრძოლაში მუშათა კლასი უარს ვერ იტყვის გაფიცვაზე; თვითეული დავა შრომის პირობებზე წარმოებაში, რომელიც ეკუთვნის საზოგადოებას, რომელშიაც ბატონობს მუშათა კლასი, ან მუშათა კოოპერატივი, არის კონფლიქტი მუშათა კლასის საზოგადო ინტერესების და მუშათა ცალკე ჯგუფის კერძო ინტერესთა შორის“. ეს ორი დებულება დიდათ სადაოა. პირველი არ ფარავს თანამედროვე ექსპლოატაციის ყველა ფორმას. საბჭოთა რუსეთში კაპიტალისტები არ ბატონობენ. განა ეს ნიშნავს რომ აქ შრომას და კაპიტალს შორის ჰარმონიაა? და თუ ბატონობს არა კაპიტალისტთა კლასი, არამედ მაგ. ხუცები, მოხელენი, „რევოლიუციური უმცირესობა“, როგორც ამას შენიშნავდა ამხ. დანი, რომელიმე განდის ანტიკაპიტალისტური ან ფენგიუსიანგის მოსკოფილური პარტია, მაშინ? ყველგან, მთელ აღმოსავლეთში, დაწყებული რუსეთიდან, ახალ აღორძინებულ კაპიტალისტური ურთიერთობის წინააღმდეგ დიდი მოძრაობაა წინა-კაპიტალისტური, შუათანა კლასების, რომელნიც თავის წვრილ წარმოებას და ურთიერთობას ებღაუჭებიან. სადაც ამ მოძრაობამ გაიმარჯვა, როგორც მაგ. საბჭოთა კავშირში, იქ შრომის ექსპლოატაცია გაცილებით უფრო მწვავე და ბარბაროსულია, ვინემ კაპიტალისტურ ქვეყნებში. კაპიტალიზმს ებრძვიან ორი მხრიდან: მარცხნივ და მარჯვნიდან, პროლეტარიატი და წვრილი ბურჟუაზია. პროგრამის დებულება თითქოს ხელს აფარებს უკანასკნელს და მით ხელს უწყობს საბჭოთა სოციალსიტურ ცრუმორწმუნეობას.

ასევე მიუღებელია პროგრამის მეორე დებულება, რომლითაც დაპირდაპირებულია მთელის და მის ნაწილთა ინტერესები. საზოგადოება არ არის აბსტრაქცია, მეტაფიზიკური მოვლენა, რომელიც ნსხვავდება მისი შემადგენელი ნაწილებისაგან. პირიქით, საზოგადოება მხოლოდ მის ნაწილებში იხატება და ვითარდება. და თუ დღეს ასე არის - ამის მიზეზია კლასთა განხეთქილება, ქონებრივი უთანასწორობა, რის დაფარვას ცდილობენ გაბატონებულნი სწორეთ ამ სიმღერით: - მოითმინეთ, მთელის ინტერესი მაღლა დგასო. სოციალისტურ უკლასო წყობილებებში კლასთა ადგილს „ცალკე ჯგუფები“ ვეღარ დაიჭერენ და მათი ნაწილ-ნაწილათ დასამორჩილებელ თეორიებს ადგილი არ ექნება. აქ საზოგადო და კერძო ერთმანეთს ფარავს, მათი ინტერესი ერთი და იგივეა, ერთის ჭირ-ვარამი მეორის ჭირვარამიცაა. თუ სოციალისტურ წარმოებაში მუშათა მდგომარეობა სათანადო სიმაღლეზე ვერ დგება, ე.ი. წარმოება ვერ იტანს შრომის პირობების გაუმჯობესებას, უნდა მოხდეს ორში ერთი: ან წარმოების ტეხნიკურათ გაუმჯობესება და შრომის განაყოფიერება ან და მისი დახურვა და სხვა სამუშაოს გამოწყება. მუშებისათვის ქადაგი - ეს თქვენი ქონებაა და მოითმინეთო - საბჭოთა „პროლეტარული“ პოლიტიკაა, რაც ყოველ დღეს მათ პრესაში იწერება და რითაც მუშების დაბეჩავება „თეორიულათ“ საბუთდება. სოციალიზმთან ამ დოქტრინას კავშირი არ აქვს.

მთელ ამ აზროვნებას აქვს პრაქტიკული მიზანი - მუშებმა ხელი აიღონ ბრძოლის მეთოდზე და „მთელის“ სადღეგრძელოთ დაკმაყოფილდენ მშვიდობიანი საშუალებებით. მართალია, მათ გაფიცვა აღარ ეკრძალებათ, მარა ეს მორალურათ და პოლიტიკურათ დაგმობილია; ეს საერთო საქმის ღალატია. „სოციალ-დემოკრატიამ უნდა ჩაუნერგოს მუშებს და მოსამსახურეთ შეგნება, რომ ასეთი დავა, როგორც წესი, უნდა იჭრებოდეს მომრიგებელი კომისიებით და მედიატორებით, რომელნიც ინიშნებიან პროფკავშირების მთელი ორგანიზაციის მიერ“. ეს ძლიერ კარგი, ასეთი ტრიბუნალი საჭიროა, მარა საკითხი იმაშია, რომ ვერ შეთანხმდენ, მუშა არ კმაყოფილდება ამათი განჩინებით, მაშინ? მაშინ უკმაყოფილო ნაწილი პროლეტარიატისა დგება ერთ მხარეზე, სოციალ-დემოკრატია მეორეზე და რადგანაც ასეთი შემთხვევები შეიძლება დაემართოს მრავალ „კერძო ჯგუფთ“ ცალ-ცალკე, ბოლოს და ბოლოს გამოვა, რომ მთავრობის პარტია - სოც.-დემოკრატია ეპირდაპირება პროლეტარიატს სწორეთ ისე, როგორც დღეს საბჭოთა კავშირში კომუნისტებს სჭირთ. მოხდება ორში ერთი: ან მთავრობის ცვლილება, ახალი პარტიის გამოჩენა და გაბატონება ან და ურჩების ძალით დამორჩილება... არა, სოციალიზმი ასეთ ორჭოფულ ზერელე საფუძველზე ვერ აეგება. მისი საძირკველია საწარმოვო აღორძინება, უმაღლესი ტეხნიკა, სიმდიდრის გამრავლება, ნაკლები შრომა, შრომის საუკეთესო პირობები - ერთი სიტყვით, მუშათა კლასის დაბალი საფეხურიდან მართლა მაღალზე აყვანა. სადაც ეს ასე არ არის, იქ არავითარი სოციალიზმი არ არის და მას მუშათა კლასი ვერც შეურიგდება, ის იბრძოლებს ბოლომდე.

აღარ შევეხებით წვრიმალ დებულებებს, როგორიცაა მუშების და მოსამსახურეების ერთ კლასში მოთავსება, მათ მიერ „თავისი ნაშრომით განკარგულება და სხვა ასეთ არა-მარქსისტულ ახალ აზრებს; ვიტყვი მხოლოდ, რომ პროგრამის ამ ნაწილში მოთავსებული დიდაქტიკური კილო მუშების მიმართ სრულიად უადგილოა. პროგრამა არის ნუსხა დოქტრინის და პრაქტიკული მოთხოვნილებების. ხოლო ვინ როგორ უნდა უყურებდეს თავის მუშაობას - ეს პედაგოგიკის საგანია.

დასასრულ, კიდევ ერთი შენიშვნა პროგრამის უკანასკნელ თავზე (ინტერნაციონალი). აქ ჩვენ ვკითხულობთ: „უახლოესი მიზანი ინტერნაციონალის, რომელიც შეიცავს ყველა ქვეყნის მუშებს, არის ბრძოლა კაპიტალიზმიდან წამომდგარ ომის საფრთხესთან“. დებულება სრულიად უდაოა თავისთავათ. მარა ფარავს ეს ყოველნაირ ომს? არა. აქ გამოყოფილია მხოლოდ ის ომი, რომელიც კაპიტალიზმიდან წარმოსდგება, დანარჩენი კი უყურადღებოთაა დატოვებული. ინტერნაციონალის მარსელის კონგრესმა მიუთითა ასეთ ომზედაც და ის დაგმო კაპიტალისტურ ომთან ერთათ. აქ ვკითხულობთ: „კომუნისტური ინტენაციონალი ავრცელებს იმ ოცნებას, რომ მუშათა განთავისუფლება შეიძლება დაპყრობილ იქნას წითელ არმიათა ხიშტებით და რომ მსოფლიო ომი მოგვცემს მსოფლიო რევოლიუციას“. რეზოლიუციის მომხსენებელი ბაუერი ამბობდა: „ბოლშევიზმი - ეს, ასე ვთქვათ, ომის სოციალიზმის ვარიაციაა. როგორც ის დარწმუნებულია, რომ შინაგანი თავისუფლება არ მოიპოვება, თუ არა სისხლიანი სამოქალაქო ომით, ისე მას სწამს, რომ გარეგანი დამოუკიდებლობა არ მოიპოვება, თუ არა იარაღით, შეტაკებებით რევოლიუციური და კაპიტალისტურ სახელმწიფოებს შორის“ (იხ. პროტოკოლი). როგორც ხედავთ, ინტერნაციონალის თვალსაზრისით ომი საფრთხეა ორნაირი - კაპიტალისტური და კომუნისტური. ეს უკანასკნელი ამჟამათ გაცილებით უფრო მოსალოდნელია, ვინემ პირველი. კაპიტალისტურ ქვეყნებში არის შესაძლებლობა თავისუფალი ბრძოლის და ორგანიზაციის. აქ მუშათა პარტია მედგრათ ერევა სახელმწიფოს საქმეებში და არ ანებებს მილიტარულ ელემენტებს სურვილისამებრ იბატონონ. საბჭოთა ქვეყანაში კი არც ერთი ასეთი შესაძლებლობა არ მოიპოვება, მთავრობის მოწინააღმდეგე სოციალისტური ძალები დევნით გატეხილია და დესპოტიური მართველობა გაბატონებულია. მარსელის რეზოლიუცია ამბობს: „იმ დროს, როდესაც დასავლეთ ევროპაში საერთაშორისო მდგომარეობა ხდება უფრო მშვიდობიანი, მუშათა კლასის მუდმივი მოქმედებით აღმოსავლეთ ევროპაში მდგომარეობა საშიშრათ მწვავდება... ინტერნაციონალის აზრით, ომის საფრთხე მეტათ შემცირდება, რომ საბჭოთა კავშირში ომის და ზავის განჩინება იყოს არა დიქტატორულ მთავრობის, არამედ თვით ხალხის ხელში“. ერთი სიტყვით, კაპიტალისტური ომის საფრთხე კლებულობს, ბოლშევიკური კი მატულობს - აი, ინტერნაციონალის დებულება და ეს სავსებით ეთანხმება ფაქტებს. მოსკოვის მთელი საგარეო პოლიტიკა აშენებულია ნაციათა ლიგის დაშლაზე, აღმოსავლეთ ერების დასავლეთის წინააღმდეგ დაპირდაპირებაზე, მათ შორის შუღლის და კონფლიქტის გაღრმავებაზე. ევროპის მიერ უარყოფილი საიდუმლო დიპლომატია კრემლის სახარებათ გადაიქცა, სადაც ჩუმათ ითხზება საერთაშორისო კონსპირაცია. ერთა ერთიმეორეზე წასისინება, ახლო და შორეულ აზიაში ომის კერათა გაღვივება, მოსაზღვრე ლიმიტროფების დამორჩილების და დაჯაბნების გეგმა, ჩამორჩენილი ხალხების თავის საგარეო ძლიერების იარაღათ გამოყენება; მოსკოვი ერევა პირდაპირ თუ არაპირდაპირ, ფულით და კაცით, ყველა სახელმწიფოთა შინაურ საქმეში, ყავს უცხოელთა მთელი ჯგუფები და ორგანიზაციები თავის სამსახურში, აშკარათ არიგებს ფულს ხალხის მოსაყიდათ, აწყობს შეთქმულობებს, სადაც კი ეს შეიძლება, აღელვებს არა-ევროპელ ხალხთ ევროპელთა წინააღმდეგ, აძლიერებს რასიულ სიძულვილს, რაზმავს ყველას ყველას წინააღმდეგ. ომის მთავარი საფრთხე დღეს მოსკოვში ძევს.

ავსტრიის პროგრამა ომის რეალურ ამ საშიშროებას ვერ ხედავს და ჩაფრენია მარტო კაპიტალისტურ ომს. აქაც ის ებრძვის არა ყოველნაირ ომს, არამედ „იმპერიალისტურს და ნაციონალისტურს“. ასეთი კლასიფიკაცია მართლაც ახალი ამბავია ინტერნაციონალში. ყველა ინტერნაციონალური კონგრესი, დაწყებული 1868 წლიდან, უარყოფს ომს, როგორც ასეთს. რატომ? იმიტომ რომ ყოველნაირი კლასიფიკაცია სუბიექტურია, მოკლებულია ობიექტურ საზომს. იმპერიალისტური ომის თავდაცვით ომათ მოჩვენება მეტათ ადვილი საქმეა. ამის მწარე მაგალითი ვნახეთ. იმპერიალიზმი სპეციალური ფორმაა განვითარებული კაპიტალიზმის და მაშასადამე, ვერ ფარავს მის ყველა ფორმას. იმპერიალიზმის პირდაპირი მოწინააღმდეგე პრინციპია ერის თვითგამორკვევა და ყველა ამ დებულებისაგან გამომდინარე შედეგები. პროგრამა სამართლიანათ აცხადებს, რომ სოციალ-დემოკრატია „ეხმარება ყველა ხალხის გამანთავისუფლებელ ბრძოლას უცხო იმპერიალისტური ბატონობისაგან“, მარა მასვე უმატებს სადაო დებულებას „და კონტრრევოლიუციურ ჩარევას მათ რევოლიუციებში“. ე.ი. აკრძალულია სხვა ერის შინაურ საქმეებში არა ყოველნაირი ჩარევა, არამედ კონტრრევოლიუციური. მაშასადამე, რევოლიუციური ჩარევა დაშვებულია. ამით ირღვევა პროგრამის ის მუხლი, სადაც ერთა თვითგამორკვევის პრინციპია აღიარებული. ჩარევის ასეთი კლასიფიკაცია საშუალებას აძლევს ყველა სახელმწიფოს მის მეზობელ ერთა შინაურ საქმეში ხელი აფათუროს. დღეს რა არ არის რევოლიუციური, ყველა გადატრიალება, არის ის ფაშისტური, მილიტარული, ბოლშევიკური თუ ჩინური - რევოლიუციურია. ცნებათა და საქმეთა ასეთ არევის ხანაში ყოველნაირი ორჭოფული დებულება მიუღებელია, მით უფრო, როცა ის პრინციპიალურათაც დაუშვებელია.

მომხსენებელი ოტო ბაუერი ამ კლასიფიკაციას იცავს იმ მოსაზრებით, რომ შეიძლება „რევოლიუციური თავდაცვითი ომის წარმოება მოგვიხთესო“. რატომ სამშობლოს დაცვა იქნება რევოლიუციური და არა უბრალო ნაციონალური? ხორტის მაგიერ ბელა-კუნის მთავრობა რომ ჩამოერიოს ავსტრიის შინაურ საქმეებში, რა ხასიათის იქნება ავსტრიელთა ომი - რევოლიუციური, თავდაცვითი თუ კონტრრევოლიუციური? ჩარევის საზომათ რევოლიუციონერობის გამოცხადება კარს უღებს ყველა ავანტიურისტს ახალ-ახალი რევოლიუციონური ექსპერიმენტებისაკენ.

ეს უკვე რევოლიუციური ომის თეორიაა, რაც ძირბუდიანათ ეწინააღმდეგება სოციალიზმს და უახლოვდება ბოლშევიზმს.

ამ გვარათ. ავსტრიის ახალ პროგრამაში ორი სული ტრიალებს: სოციალისტური და ბოლშევიკური. ის, რაც სწორია - ძველია, მარქსისტულია; რაც შემცდარია - ახალია, ლენინურია. ან ერთი, ან მეორე. ორივე ერთათ შეუთავსებელია.

ნ. ჟ.

ბრძოლა /ჟურნალი. პარიზი/. 1926. - №18.

ბრძოლა /ჟურნალი. პარიზი/. 1927. - №19/20.

ექვსი წელი - ექვსი სუდარა საქართველოზე გადაფარებული, ექვსი მახვილი ქართველი ერის სხეულში ჩასობილი.

გადის დრო, იცვლება ჟამი. არ იცვლება ქვეყნის სატკივარი, არ ნელდება მისი ტანჯვა მრავალი.

დღესაც, ისე როგორც ექვსი წლის წინეთ, ქართველი ხალხი მწარეთ დასტირის დაკარგულ თავისუფლებას, თვალწინ იგონებს განვლილ კმაყოფილებას. წყლული წყლულს ემატება, ნაღველი ნაღველს ეამბორება.

დღეს თვითეული ქართველი თავის თავს გაოცებით ეკითხება: რა აღგვითქვეს, რა აგვისრულეს!

აღგვითქვეს კეთილდღეობა, მოგვიტანეს ტანჯვა-ვაება; აღგვითქვეს ძმობა, ერთობა, მოგვიტანეს შური და მტრობა; დაგვპირდენ ბედნიერებას, თავს დაგვატეხეს უბედურება.

ხალხი შეშფოთდა, შეინძრა და გაახილა თვალი მართალი. იწყება მისი აღდგომა, მისი განკურნება, მისი ამაღლება. სული ახლდება, ბურუსი იფანტება, გონება ფხიზლდება და მტერი ვერაგი ყველასთვის დასანახი ხდება. ის ბინადრობს ხალხში, მარა ხალხი მას არ ენდობა; მისი საქმე შავათ უჩანს, მისი სიტყვა აღარ ეყურება.

დავკარგეთ თავის-თავის ბატონობა, მარა მივიღეთ თავის-თავის შეგნება. მოგვკლეს, მარა არ მოვკვდით, დაგვაძინეს, მარა არ გვძინავს. ჩვენთვის მომზადებული სასაფლაო მათთვის ითხრება.

ექვსი მძიმე წელი, მსხვერპლით და თავის დადებით აღსავსე წელი, არის წელი ჩვენი სულიერი აღორძინების, ხალხის ერათ გადაქცევის. აჟღერდა ძველი სიმები, ათასი წლობით დაწნული და ჩვენი ჭირ-ვარამის საკრავზე ჩამწკრივებული. გამოჩნდა განვლილ სევდათა ნაქსოვი, მტკიცე ნაჭედივით და სათუთი გრძნობებივით. ხალხმა მას მიაგნო, მას ხელი ჩასჭიდა და ხსნის ბერკეტათ გამოაცხადა.

ერმა მონახა თავის თავი და უძლეველი შეიქნა.

დაგვმარხეს, მარა ავდექით და სიცოცხლის ველზე დავდექით.

რით? მხოლოდ ერთი იარაღით, ამაყი სულით და ძლიერი ნებისყოფით. ჩვენ გვსურს სიცოცხლე და ვიცოცხლებთ, ჩვენ გვსურს თავისთავი ჩვენვე გვეკუთვნოდეს და გვეკუთვნება. ერმა დაინახა დიადი მიზანი და წელში გაიმართა; ის, დამჯდარი, ადგა და გმირი გამოჩნდა; ის შეუდგა თავის დაცვას ყველა ფრონტზე, ყველა ასპარეზზე.

გაქრა ის დრო, როცა ქართველი ხალხი ჩრდილოეთიდან სინათლეს სასოებით მოელოდა; იქიდან მოდის სიბნელე და მან ზურგი შეაქცია მას; იქიდან მოდის გათახსირება საზოგადოებრივი, ოჯახური, მეგობრულ-ნათესაური და მას კარი გამოუკეტა; იქიდან აფურთხებენ და ფეხქვეშ თელავენ წმიდათა-წმიდას და მას ერი არ აყვა; საქართველომ მოსკოვი არ მიიღო არც პოლიტიკურათ, არც კულტურულათ, არც მორალურათ. საქართველოს აქვს თავისი საკუთარი პოლიტიკა, საკუთარი კულტურა და ზნეობა. ამ სიმაგრეში ის ჩაჯდა, მის ირგვლივ შემოკრბა. მოსკოვი შეიქნა განმარტოებული, უძირო და უნიადაგო.

დიადია ეს ბრძოლა, ფართეა მისი სარბიელი, შორს ძევს მისი საზღვარი. ხალხი თავს იცავს ფეხდაფეხ, ყოველ წუთში, ყოველ საათში, განუწყვეტლივ, შეუჩერებლათ. მას არღვევენ ყოველ ჟამს მთელი სახელმწიფო აპარატებით, ის შენდება ყოველ ჟამს თავისი სულიერი ძალღონით. მის მიჯაჭვულ სხეულს კორტნის მუდამ ჟამს ყვავ-ყორანნი, მარა მისი იარები მთელდება. ქართველი ერის მორალს ასქდება ულმობელი მტერი. აქ ის იჩოქებს და მარცხდება.

ექვსი წელი, წელი დიადი ბრძოლის, მედგარი იერიშების. დიდი გაჭირვება კვეთს დიდ ხასიათს. ამ ექვსმა წელმა გამოკვეთა ახალი ქართველი, აღადგინა ძველი მებრძოლი, უშიშარი და თავის დამდები. გადასახლება, წამება, ხვრეტა მას ამამაცებს; მან გააწბილა მოციქული, შიშმა ვერ შექმნა სიყვარული.

აქ გადაწყდა ბედი ქართლისა, აქ ჩაიყარა მისი არსებობის ღრმა საძირკველი. მას ვერ გაარღვევს მრისხანე მტერი. მას არღვევდა დიდი სპარსეთი, დიდი ოსმალეთი, დიდი ურდოები. ჩვენი დამრღვევი თვითონ ირღვევა - ამას ვერ ასცდება მოსკოველები.

„გადაგვხვდია ბრძოლა მრავალი, ტანჯულმა სულმა არ იცის დაღლა“. ქართველი ერი არ დაიღლება. მისდევს ჟამი ჟამს, თაობა თაობას. იცვლება მდგომარეობა, არ იცვლება მისი ბუნება, არ სუსტდება მისი სასიცოცხლო ძარღვი, მისი აღფრთოვანება. ის თავს იცავს ახლაც ისე, როგორც ათასი წლის წინეთ, ავლებს საზღვარს მტერს და თავს შორის, აღმართავს ციხეს ამ ხაზზე და ეპირდაპირება გადაღმელთ ყოველ სფეროში. ეს ციხე დღეს ხელთუქმნელია, ამიტომ ის აუღებელია. ხიშტი ხიშტს მოერევა, ზარბაზანი ჩააჩუმებს ზარბაზანს, მარა ის უძლურია მხნე სულის და მაგარი ნების წინაშე. რკინა შესცვალა რწმენამ, ყუმბარა - გადაწყვეტილებამ.

ხალხი იღუპება, როცა მისი სული, მისი მორალი ტყდება. მაშინ ის ბრბოდ იქცევა, სარეკ ჯოგს ემსგავსება. ქართლის თესლი ამ გზით არ მოიმართება. ის მუდამ წარმოადგენდა დაწყობილ, დარაზმულ ერს, ორგანიზაციულათ დაკავშირებულს. ამით გამოიტანა მან თავი ბნელი საუკუნოებიდან. ის დღესაც ასე ირაზმება, ის თავს იყრის თავისი ერთგული პარტიების, ორგანიზაციების და მეთაურების გარეშემო. ვის შეუძლია ეს თვისება მას წაართვას? ვის ძალუძს მოკლას მისი სურვილი, მისი იდეალი, მისი სიყვარული კეთილის და სიძულვილი ბოროტების! მოსკოვმა მოსტაცა მრავალი მებრძოლი, ჩაუჩუმა მრავალი მეგობარი, გაუმწარა სვე-ბედი, მარა ვერ შეარყია მისი მორალი, მისი სული და გული.

აქ იჭედება ქართველი ხალხის თავისუფლება; მას ეძლევა საფუძველი მძლეთა მძლეველი. მას აართვეს ბატონობა, მარა ვერ აართვეს ნამუსი; მას მოსტაცეს თავისუფლება, მარა ვერ მოსტაცეს პატიოსნება.

და დღეს, როცა მტრის მზე ჩადის, როცა მისი გლოვის ზარი ირეკება და დაშლილი, დასენიანებული დაბლა, უფსკრულისაკენ ეშვება, ქართველი ერი გაჯანსაღებული, გაწმენდილი, გამოწვრთნილი და ხელი-ხელ ჩაკიდებული უჭვრეტს ამ სანახაობას და იმედიანათ გაყურებს განთიადის მოახლოვებას. სიკვდილით სიკვდილი ითრგუნება.

უქმათ არ ჩაიარა ეს განწირული სულის კვეთება...

ნ. ჟორდანია.

დამოუკიდებელი საქართველო /ჟურნალი. პარიზი/. - 1927. - №14. - გვ. 1.

დემოკრატიის კრიზისი ფაქტია. ის იხატება ორი ფორმით: იდეიურათ, მისი სამტრო მოძღვრების გავრცელებაში და პოლიტიკურათ, მრავალ დემოკრატიულ წყობილებათა დარღვევაში. განსაკუთრებით საყურადღებოა ის სიადვილე, რომელითაც ეს დარღვევა ხდება. ხშირათ საკმარისია ერთი ღამე, რამდენიმე საათის აფორიაქება, რომ გამთენიას თავისუფლებიდან დესპოტიაში ამოყოთ თავი.

ანტიდემოკრატიული ქარიშხალი პირველათ ამოვარდა რუსეთში, გადმოიარა სამხრეთ ევროპაში, უკანასკნელათ წვდა ლიტვას. ქრის მთელ დასავლეთში. ის საერთო მოვლენაა. დემოკრატიას ებრძვის სხვადასხვა ბანაკი, ბოლშევიკური, ფაშისტური, მილიტარული, ნაციონალისტური და სხვ. მარა ებრძვიან ერთნაირი საშუალებებით, შეხმატკბილებული და ხელი-ხელ ჩაკიდებული. მათი დოქტრინა ერთია, მათი პრინციპები არ ნსხვავდებიან.

დოქტრინა. მათი მოძღვრების ცენტრია შეხედულება სახელმწიფოზე. მათ აღადგინეს ძველი მერკანტილური ეპოქის იდეია სახელმწიფოს ყოვლად შემძლებლობაზე, რითაც მაშინ ებრძოდნენ პარტიკულიარიზმს, პროვინციალიზმს და ფეოდალიზმს და გადმოიტანეს ახალ დროში თანამედროვე საზოგადოების წინააღმდეგ. სახელმწიფო გამოცხადებულია განყენებულ მცნებათ, აბსტრაქციათ, რომლის ინტერესი სრულიად არ ფარავს საზოგადოების ინტერესს და არც ემორჩილება მის კანონებს. ყველა კლასი და წრე ვალდებულია დაიჩოქოს ამ ღვთაების წინაშე და მისი მონა მორჩილი გახდეს. კლასები გაუქმებულია, მათი ბრძოლა აკრძალულია; მათ მაღლა დგას მთავრობა და ის ზრუნავს ყველა კლასზე და მოქალაქეზე. ეს ზეკლასიური მართველობაა მოწოდებული თვითეულ პირს მიუჩინოს თავისი ადგილი საზოგადოებაში და ჩააყენოს მუდმივ ოპეკაში. ამ გზით მყარდება „ბედნიერება“ ყველა ამათ საბრძანებელში, მოსკოვიდან მადრიდამდე.

პოლიტიკა. ამ მოძღვრებას ებრძვის დემოკრატია, მაშასადამე, დემოკარტიის დაქცევით ის გაიმარჯვებს. რა გზით? ერთათ ერთით: პარტიული მონოპოლიით და მილიტარული ძალმომრეობით. ჭეშმარიტება ხელთ უპყრია ამ ერთ პარტიას, მის მეთაურებს, მის შეფებს, რაც ხალხს არ ესმის და საჭიროა მას ის ძალით შეასმინონ. დემოკრატიის ალაგს იჭერს „შეგნებული უმცირესობა“, „მომქმედი ჯგუფი“, „რევოლიუციური ინტელიგენცია“, ერთი სიტყვით, გაბედულნი და მებრძოლი გმირები. ესენი არ არჩევენ კლასს და წოდებას, მათთვის ყველა მისაღებია, ვინც კი მათ გაყვება; მათი ლაშქარი ყველა კლასიდან იკრიბება, განსაკუთრებით კი დაბალი კლასებიდან. მუსოლინის პარტიაში დიდი უმრავლესობა მუშები და გლეხებია. პარტია ბატონდება ერზე, მეზობელი მეზობელზე, უმცირესობა უმრავლესობაზე. ძირს ხალხის სუვერენობა, გაუმარჯოს ფაშისტის და ბოლშევიკის სუვერენობას - აი მათი პოლიტიკური დროშა.

ამ ახირებულმა დროშამ მოიპოვა ფართე გამოხმაურება. მან შეარყია დემოკრატია. ბურჟუაზიულ დემოკრატიამ წაიჩოქა ფაშიზმის წინაშე. ხოლო მუშათა დემოკრატიამ ბოლშევიზმის წინაშე, რატომ? იმიტომ რომ დემოკრატიამ ვერ გამოჩინა შესაფერი მოქნილობა ახალ გარემოებათა შესაგუებლათ, ახლათ გადაჯგუფებულ მტერთა გასარჩევათ და მოსაგერებლათ. ის ჩარჩა ძველ ჩარჩოში, ძველათ გაცემული თამასუქებით და შეთვისებული ბრძოლის მეთოდებით, მაშინ როდესაც მისი მოპირდაპირე ბანაკი სრულიად ახალი ფორმაციისა და სახისაა.

თანამდეროვე დემოკრატია დაიბადა და აღიზარდა თავად-აზნაურულ და ბურჟაზიულ უფლება-უპირატესობასთან ბრძოლაში. მის წინ მუდამ იმართებოდა ზღუდენი ტახტის, არისტოკრატიის, შეძლებულების. ეს დაბრკოლება მან გადალახა და გაიმარჯვა. ასეთ მტერთან ბრძოლაში ის გამოცდილია, მისი ავან-ჩავანი კარგათ იცის. დღევანდელი მტერი კი ამას სრულიად არ გავს. ძველი დროშა სახელ გატეხილია, ის ჩამოხსნილია. პირიქით, მტერი თვით ებრძვის მას, არ სწამს არავითარი ძველებური პრივილეგიები: დემოკრატიას ეპირდაპირება არა მონარქია, არა არისტოკრატია და ბურჟუაზია, არა რომელიმე კლასი და წოდება, არამედ ყველა კლასისგან გამოკრეფიული ჯგუფი ერთ შეიარაღებულ რაზმათ თუ პარტიათ გადაქცეული. ეს ხალხი ერთდაიმავე დროს მიდის მარჯვნით და მარცხნით, პოლიტიკური რეაქციის და სოციალური რეფორმისაკენ. ეს ზეკლასიური თუ კლასთა შუა შეჯგუფებათა მბრძანებლობა ევროპას აქამდის არ უგემია; მას კარგათ იცნობდა ძველი ანტიური დემოკრატია და ეწოდებოდა დემაგოგია და ტირანია. აი ეს ათინაში და სიცილიაში ერთხელ დამარხული წყობილება ორი ათას ხუთასი წლის შემდეგ დგება და ევროპას ახალ სახარებათ ევლინება! დემოკრატია შედრკა, დაიბნა და მტერს გზა გაუხსნა.

მოხდა დემოკრატიის იდეიური კრიზისი, პირველ ყოვლისა მუშათა დემოკრატიის. მან ვერ გადასწყვიტა ძირითადი საკითხი ეკონომიური და პოლიტიკური მოძრაობის ურთიერთობის შესახებ. შესაძლებელია სოციალური რევოლიუცია პოლიტიკური დამონავებით? მოსკოვმა ასეთი შესაძლებლობა დიდის ზეიმით გამოაცხადა და მუშათა შორის რასკოლი შეიტანა. ზოგი მას მიემხრო აშკარათ, ზოგი შეეჭვიანდა. სოციალისტური აზროვნების საფუძველი შეირყა, მისი კარები ფართეთ გაიღო და შიგ მობოლშევიკო სოციალისტებმა მოიკალათა. დიდი თეორეტიკოსები და ლიდერები (კაუცკი, გედი, აქსელროდი და სხვ.) დარჩენ უჯაროთ, მასა გაიტაცა უტოპიამ. ეს კრიზისი გრძელდება დღევანდლამდე. დღესაც საბჭოთა დემაგოგია გამოცხადებულია სოციალისტურ პარტიათა მზრუნველობის საგნათ. მარსელის კონგრესმა ყველა სახელმწიფოსგან მხოლოდ მოსკოვი გამოყო და თავის მფარველობაში აიყვანა.

მუშათა დემოკრატიის ეს იდეიური რყევა გადაედვა მის უკან მდგომ წვრილბურჟუაზიულ დემოკრატიას, მოწინავე ინტელიგენციას, რომელიც თავის რადიკალიზმს ბოლშევიკებთან არშიყობით ამტკიცებდა. დემოკრატიის პირველი სანგრის აღებამ გამოიწვია დანარჩენი ჯებირების აფორიაქება და იდეიური არევ-დარევა. აქედან დაიბადა პოლიტიკური კრიზისი. დემოკრატიული მთავრობა უცებ გადაიქცა უძლურ, უსაქმო, მოლაყბე მთავრობათ. დემოკრატიზმი გახდა სინონიმათ სიძაბუნის, გაუბედაობის, ერთი ადგილის ტკეპნის, სიტყვიერების. რუსეთის დროებითი მთავრობის სენი მოედვა ევროპის მთავრობებსაც, განსაკუთრებით წვრილბურჟუაზიულს და ინტელიგენტურს, გერმანიის და ავსტრიის სოც.-დემოკრატიულმა მთავრობებმა ბოლშევიკებს ტყვიის-მფრქვეველებით გაუმასპინძლდნენ, მარა შემდეგ ისინიც საერთო ტალღამ გაიტაცა და მოსკოვის სახარებაზე იმედების დამყარება დაიწყეს. საზოგადოება ითხოვდა მაგარ მთავრობას, მას უმასპინძლდებოდენ ლამაზი სიტყვებით. ბურჟუაზიული დემოკრატია შეშინდა, უკან დაიხია და თან აიყოლია საზოგადოების ერთი ნაწილი. დემოკრატიული მართველობის უკმაყოფილო ელემენტები შეუდგენ ახალი მართველობის ძებნას. ფაშიზმი დაიბადა.

როგორც ხედავთ, ფაშიზმი, ისე როგორც ბოლშევიზმი, აღორძინდა დემოკრატიის უძლურებაზე, გამოვიდა მისი იდეიური და პოლიტიკური კრიზისიდან. ყოველგან, სადაც კი გაბატონდა სიტყვიერი დემოკრატია, ფაშიზმს გზა გაეხსნა. დემოკრატების მიერ დატოვებული პოზიციებს ფაშისტები ეპატრონებიან. ბურჟუაზიული დემოკრატია უარყოფს ფაშიზმის სოციალურ დემაგოგიას, მარა იწონებს მის პოლიტიკურ რეაქციას და კალთაში უვარდება სწორეთ ისე, როგორც სოციალისტური დემოკრატია უარყოფს საბჭოთა პოლიტიკურ რეაქციას, მარა იწონებს მის სოციალურ დემაგოგიას და მას ეხმარება. დემოკრატიის ამ ორივე ფრთის პრინციპიალური შერყევით სარებლობენ მტერთა ორივე ბანაკი და გახურებული მუშაობა აქვთ გამართული დემოკრატიის მთელ ევროპაში დასანგრევათ.

ევროპა ამჟამათ იმყოფება ტირანიის ხანაში. მსგავსათ ძველ საბერძნეთისა მეექვსე საუკუნეში. კლასიური მართველობა იშლება, ჯგუფური მართველობა წესდება. ეს ტალღა ძლიერდება, ახალ-ახალ ქვეყნებში გორდება და დემოკრატიას მესაფლავეთ ევლინება. დემოკრატიის დღევანდელი ისტორიული მოწოდებაა - ამ ტალღის დაძლევა, საზოგადოების ისევ ძველ პოლიტიკურ ლიანდაგზე დაბრუნება და ძველი ხაზის და ბრძოლის გაგრძელება. რა გზით შეიძლება ეს? გზა ერთათ ერთია - დემოკრატიის მიერ საკუთარი იდეიური კრიზისის დაძლევა, ძველ პრინციპებზე შერჩენა, ძველი მოძღვრების ერთგულება. რაკი ანტიდემოკრატიული ნიაღვრის გადმოხეთქა გამოიწვია პირველი ზღუდეების მოშლამ, სოციალისტების შეფორხილებამ. ცხადია, გამოსწორება უნდა დაიწყოს სწორეთ აქედან. ბოლშევიზმი და ფაშიზმი სიამის ტყუპებია; სადაც კი პირველი გაჩნდება, იქ მერეც ჩნდება და საზოგადოებას მხსნელათ ევლინება. სანამ თვით სოციალისტური დემოკრატია არ იტვირთებს ამ მხსნელის როლს, სანამ ბოლშევიზმს თავის აშკარა მტრათ არ გამოაცხადებს და ყოველივე ყოყმანს ამ სფეროში არ უარყოფს, მანამდე ფაშიზმი ვერ დაითრგუნება და საზოგადოება ვერ გადარჩება მისი ბრჭყალებისაგან. ერთი ტირანია ასაზრდოებს მეორეს; მათთან დამოკიდებულებაც მხოლოდ ერთნაირი შეიძლება იყოს. სოციალიზმი არის ერთი, არ შეიძლება ის იყოს ორი; ბაუერის მოსაზრება „ბოლშევიზმი სამხედრო სოციალიზმიაო“, სრულიად არ შეესაბამება სინამდვილეს. მას სოციალიზმთან არ აქვს არავითარი კავშირი, არც თეორიული, არც იდეიური, არც სამხედრო და პოლიტიკური. ფაშიზმის მთავარი მეგზურია ბოლშევიზანი; ის უკარგავს საზოგადოებას რწმენას დემოკრატიულ მართველობაში და მით ხდის მას მტრის ლუკმათ. იტალიის მაგალითი შორს არ არის. მაქსიმალისტებმა შეინახეს „სიწმინდე“, მარა პარტია და ქვეყანა დაკარგეს. წმინდა ბერი წმინდად წაწყდა - ჩვენი გზა არ არის. ყოველგან, სადაც კი სოციალისტური პარტია თავის საქმეს ოდნავათ მაინც შეუკავშირებს მოსკოვს, იტალიის ამბავი გამეორდება. ევროპა საკმაოთ საღი სოციალური ერთეულია, რომ რუსების ექსპერიმენტს არ გაყვეს. ის აქ სამართლიანათ ხედავს დაღუპვას, უფსკრულს, და დროებით ეშმაკსაც კი დაუკავშირდება, ოღონდ შიგ არ გადავარდეს. ჩვენი მიზანია ის დაუკავშირდეს სოციალიზმს და არა ფაშიზმს.

სოც. დემოკრატიის იდეიური კრიზისის დაძლევა მოგვცემს პოლიტიკურ კრიზისის დაძლევასაც. თავისთავის რწმენა იძლევა გაბედულ მოქმედებას. სწორი იდეოლოგია სწორი ტაქტიკის დედაა. თანამედროვე დიდი პრობლემების გადაჭრა შეიძლება მხოლოდ ორ ნაირათ: ბურჟაზიულათ და სოციალისტურათ; ე.ი. საზოგადოების ან ძალზე უკან დაქანებით ან მედგრათ წინ წაწევით. შუაში გაჩერება, ერთი ალაგის ტკეპნა შუათანა კლასების საქმეა. წვრილი ბურჟუაზიის და განათლებული ინტელიგენციის ხელობაა. უწყინარი, პაციფიური, სულიერი დემოკრატია ამათი მოძღვრებაა. წვრილბურჟუაზიული მთავრობა დღეს წელმოტეხილია, უძლური, უშინაარსო მართველობაა. მან ყველა საარჩევნო ბიულეტენიც რომ მიიღოს, ძალათ მაინც ვერ გადაიქცევა; მისი ორჭოფული კლასიური ბუნება არ შეიცვლება. ის ძალათ იქცევა ერთ პირობაში - მის გვერდზე ამოდგომით ამ მარჯვნიდან ბურჟუაზიის, ან მარცხნიდან პროლეტარიატის. ან ორი დიდი ანტაგონისტური კლასების ხელში ის უკვე რეალური ძალაა. სოციალისტური დემოკრატია ვერ გამოიჩენს ისეთ სექტანტობას, რომ ეს ძალა გადაუგდოს თავის მოწინააღმდეგეს, ვერც ისეთ ოპორტიუნისტობას, რომ თვითონ გაითქვიფოს მასში. წვრილბურჟაზიულ ქვეყნებში ამ ორი ძალის კოორდინაცია, მოთანხმება ერთ მიმდინარე სოციალურ პროგრამაზე თავდებია დემოკრატიის მტრის დამარცხების და რეაქციის საფრთხის თავიდან აშორების. ყველა მართველობა, რომელიც ენერგიულათ არ ერევა კლასთა დამოკიდებულებაში დაჩაგრულთა სასარგებლოთ, ხდება კვარცხლბეკი ფაშიზმის და ბოლშევიზმის. როცა ხალხი ვერ იკმაყოფილებს თავის არსებით მოთხოვნილებებს დემოკრატიის საზღვარში, პირს იბრუნებს დემოკრატიის მტრებისაკენ, ეძებს ახალ გამოსავალს, ხდება რეაქციის კლიენტათ. ხალხს რეფორმა, მტერს - ბრძოლა - აი, დემოკრატიის გადასარჩენი საშუალება.

ბურჟუაზიული დემოკრატიზმი, ლიბერალიზმი სამუდამოთ გაკოტრებულია. მისი სოციალური ლაისსერ ფაირე, მისი ჩაურევლობა კლასთა ბრძოლაში და ძველ ინდივიდუალიზმზე გაყინება, დღეს ფართე მასისათვის სრულიად მიუღებელია. ამ სფეროში სოცილისტური კრიტიკა სავსებით გამარჯვებული და გამართლებულია. ლიბერალიზმი დაამარცხა სოციალიზმმა. მარა მოხდა ერთი მოულოდნელი ამბავი: ამ ბრძოლის ნაყოფი სოციალიზმს გამოსტაცა ბოლშევიზმმა და ფაშიზმმა და თვითონ მიისაკუთრეს. ამ მოძღვრებათა ორივე დამაარსებელი - ლენინი და მუსოლინი - გამოვიდენ ს.-დემოკრატიული პარტიიდან და გამოიტანეს იქიდან მთელი სოციალისტური კრიტიკა ლიბერალური დემოკრატიის. მარა ეს კრიტიკა მათ აამუშავეს არა მარტო ბურჟუაზიული, არამედ სოციალისტური დემოკრატიის წინაააღმდეგაც და მოინდომეს კლასთა დამოკიდებულებაში ჩარევა ანტიდემოკრატიული, დესპოტიური საშუალებით. ამ ცდას მოყვა არა სოციალური რევოლიუცია, არამედ სოციალური კატასტროფა. რუსეთი ამის აშკარა მაგალითია. ამ ცდამ დიდებულათ დაამტკიცა ორი ჩვენი ძირითადი დებულება: სოციალიზმი შეიძლება იყოს მხოლოდ დემოკრატიული, დემოკრატია შეიძლება იყოს მხოლოდ სოციალისტური.

სოციალური გაკოტრება ლიბერალიზმის, ბოლშევიზმის და ფაშიზმის ობიექტურათ გზას უხსნის სოციალიზმის ძლევამოსილ მსვლელობას, ხოლო სუბიექტიურათ ამ მდგომარეობის გამოყენება დამოკიდებულია სოციალისტური პარტიებისაგან. ფაშიზმი იბოგინებს იმდენ ხანს, რამდენ ხანსაც ბოლშევიზმი. ხოლო ეს უკანასკნელი იქნება იმდენ ხანს, სანამ სოციალისტური ინტერნაციონალი ორჭოფობას თავს არ დაანებებს და გადაჭრით არ გამოვა მის წინააღმდეგ. რომის დამარცხება შეიძლება მოსკოვის დამარცხებით.

ნ. ჟ.

ბრძოლა /ჟურნალი. პარიზი/. - მარტი. - 1927 წ. №21

_______________

1. ეს წერილი უკვე დაიბეჭდა ფრანგულ ენაზე პარიზელ „L'avenir social“-ში. წინანდელი წერილი ნ. ჟ.-სი: „ახალი პროგრამა“ გამოქვეყნდა აგრეთვე ფრანგულ ენაზე ორ ჟურნალში; იმავ „L'avenir social“-ში და ბრიუსელის „L'avenir social“-ში. სხვა წინანდელი წერილებიც გამოქვეყნებული იყო ფრანგულათ და ზოგი რუსულათ. რედაქცია.

1. ვენის გაკვეთილი

ვენის უკანასკნელი ამბები ქვეყანამ იცის. ამ ამბების პოლიტიკური სარჩული და პარტიული აზრი დაფარულია. რა მოხდა, რისთვის მოხდა?

მოხდა ერთი საკვირველი ამბავი, ვენის მუშათა კლასი, ორგანიზაციულათ სოც.დემ. პარტიაში შეკავშირებული. ქუჩაზე გამოვიდა ამ ორგანიზაციის დაუკითახავათ, ნებადაურთველათ და მოუწოდებლათ. ხალხმა გაარღვია პარტიის ჩარჩო. უარყო დისციპლინა და თავისი ინიციატივით ბრძოლის ველზე დადგა. მიზეზი და საგანი ამ გამოსვლისა კიდევ უფრო საკვირველია. დემოკრატიული სახელმწიფოს დემოკრატიულმა სასამართლომ სრულიად კანონიერი გზით გამოიტანა განჩინება. ესეც, როგორც ყველა განჩინება, ზოგისათვის მოსაწონია, ზოგისათვის დასაწუნია. მარა ჯერ არ მომხდარა მაგალითი პროლეტარიატი ამხედრებულიყოს ასეთის აქტისათვის, ჟორესის მკვლელი გაამართლეს. ხალხი ამას მშვიდობიანათ შეხვდა. არც ერთ პარტიას საპროტესტოთ მუშები არ მოუწოდებია. პოლიტიკური ბრძოლის სასამართლო ბრძოლაზე გადახურდავება სიძნელის მაჩვენებელია. ამას მიუმატეთ მესამე საკვირველი ამბავი - სასამართლოს შენობის და არხივების დაწვა! ნამდვილი ძველის ძველი მოქმედება! როცა კაპიტალიზმს მანქანების დამტვრევით ებრძოდნენ! ანარქისტების ფანტასტიურმა დებულებამ - იურიდიული აქტების განადგურებით საკუთრებას საფუძველი დაეკრაგებაო - ვენაში პოვა გამოხმაურება. ერთი სიტყვით, ვენის პროლეტარიატმა განვლო უმაგალითო კრიზისი, ის პოლიტიკურათ ჩაიჭრა. აშკარაა „დანიის სამეფოში ყველაფერი რიგზე არ არის“, ავსტრიის მუშათა კლასი რაღაც ავადმყოფობას განიცდის, რომლის ერთი მუწუკი უკვე გასქდა. ამ სენის გამოცნობა მისი გამომთელების ერთად ერთი საშუალებაა. რა სენია ეს?

ეს სენია სწორეთ ის, რომელიც ჩვენ აქ ამასწინეთ აღვნიშნეთ და დაწვრილებით ავსწერეთ. ეს არის ავსტრიის ს. დემ. პარტიის ბოლშევიზანობა, მის რიგებში სოციალისტური და კომუნისტური მსოფლმხედველობის გამეფება¹. პარტიის შენობა მით უფრო მტკიცეა, რაც უფრო მკაფიოთ ის გამოყოფილია სხვა პარტიისაგან და მისი საკუთარი პირადობა ნათელი ხაზებით გამოკვეთილია. ბრძოლა მოქიშპე პარტიულ იდეოლოგიასთან მთავარი გარანტია კი პარტიული მთლიანობის დაცვის და ორგანიზაციის გამაგრების. ავსტრიაში კი წარმოებს, პირიქით, გაუთავებელი არშიყობა ბოლშევიკებთან, მათი დაცვა და მათთან დაახლოვების საჭიროება. სწორეთ ვენის ამბები წინა დღეებში დაიბეჭდა ოტო ბაუერის წერილი - სადაც ის „მსოფლიო პროლეტარულ პოლიტიკის“ საგნათ აღიარებდა საბჭოების დაცვას! მთელი ეს იდეიური და პოლიტიკური აგიტაცია საგნათ აღიარებდა საბჭოების დაცვას! მთელი ეს იდეიური და პოლიტიკური აგიტაცია კომუნისტების სასარგებლოთ როგორ უნდა გაიგოს ვენის მუშებმა? თუ კი ბოლშევიკები ასე დასაცავია, თუ კი მათი საქმე და აზრი ასე უახლოვდება სოც. დემოკრატიას, რატომ ავსტრიისათვის ის მიუღებელი უნდა იყოს? რომელი საღი აზროვნება შეითვისებს იმას, რომ ერთი ერისათვის უვარგისი წყობილება მეორისათვის ჩინებულია. ეს ორმაგი პოლიტიკური ბუხჰალტერია მასისათვის მიუღებელია. მართალია ამ ორ სკამზე ჯდომამ ავსტრიის კომუნისტური პარტია გაანადგურა, მარა სამაგიეროთ მოკომუნისტო ხალხით აივსო თვით სოც. დემოკრატია. მან მისცა პარტიას თავისი ხმა არჩევნებზე, მარა დასტოვა ის კრიტიკულ მომენტში და გაყვა კომუნისტებს. ეს სოციალიზმს და კომუნიზმს შიორის მოხეტიალე მუშები გახდნენ მთავარი გამრღვევნი პარტიული კადრების და მეთაურნი სტიქიურად გამოსვლის. იქ უკვე დახვდათ კომუნისტური ორგანიზაცია და მის ბადეში სწრაფათ მოექცნენ. როგორ მოიქცა ასეთ პირობაში პარტია? „ფორვერტსი“ ამას ასე აგვიწერს: „სოციალ-დემოკრატების ფრონტი იყო მიმართული ერთიანათ და სავსებით რეაქციის წინააღმდეგ: ისინი ცდილობდნენ მუშათა დანაწილება თავიდან აეშორებინათ. ამ კრიტიკულ საათებში ისინი ყველაზე ნაკლებ ფიქრობდნენ ერთ მუჭა კომუნისტებთან ბრძოლაზე“. („ფორვერტსი“, 17 ივლისი).

აი ავსტრიის სოც.დემოკრ. პარტიის ტიპიური პოზიცია. ისინი რეაქციას ხედავენ მხოლოდ მარჯვნით. ხოლო ის საშინელი რეაქცია, რომელიც ყოველგან მძვინვარებს კომუნისტების სახით, ვერ ხედვენ და წამოეგენ საშინელ პროვოკაციას. ბრძოლა მარჯვნივ და მარცხნივ საკუთარი გზის და მიზნებისათვის ავსტრიელებმა გადასცვალეს ცალმხრივ ტაქტიკაზე - ბრძოლა ბურჟუაზიასთან, მოყვრობა კომუნისტებთან და მიიღეს ვენის ამბები! „ყველა იმ დანაშაულობათა შორის, რომელიც კომუნისტებმა ჩაიდინეს ევროპის მუშათა მოძრაობაში, ყველაზე უფრო უარესია ვენაში ჩადენილი“, სწერს იგივე „ფორვერტსი“. სრული სიმართლეა, მარა რატომ უნდა ვიფიქროთ, რომ კომუნისტებს შეუძლიათ სხვანაირათ მოიქცე, არ ჩაიდინონ „დანაშაულობა“? ეს ხომ მათი სტიქია. მათი ბუნებაა. რომლის აშვება უეჭველათ „დანაშაულათ“ იქცევა. ავსტრიელებმა ის სტიქია აუშვეს, მას უგალობენ და როცა მან თავისი შავი კბილები გამოაჩვენა - მეგალობენი შეშფოთდნენ, ეს დანაშაულობააო. მგლის თავზე სახარების კითხვა, მკითხველის შეკბენით თავდება.

როგორც ხედავთ, ვენის ამბები არის ფაქტიური ამოძახილი იმ იდეიური კრიზისის, რომელსაც ინტერნაციონალი განიცდის საბჭოთა საკითხში. რაც უფრო რომელიმე სოციალისტური პარტია უახლოვდება იდეურათ ან იცავს პრაქტიკულათ კომუნისტურ წყობილებას, მით უფრო ის განიცდის ზარალს და დამარცხებას.

მაკდონალდსის კაბინეტის საარჩევნო დამარცხება, მაღაროს მუშათა ეკონომიური განადგურება და საერთო პოლიტიკური რეაქცია ინგლისში, სოციალდემოკრატიის დამარცხება ვენაში - აი კრიზისის თვალსაჩინო გამოხატულება. სწორი პოლიტიკური ხაზი დროა გამოინახოს. ბაუერის ზემოთ დასახელებულ წერილში გადაჭრით ნათქვამია: „დავდგეთ ურყევათ საბჭოთა კავშირის მხარეზე კაპიტალიზმის წინააღმდეგ“. მარა ვინ დაამტკიცა საბჭოთა ეკონომიკის და პოლიტიკის უაღრესობა კაპიტალისტურზე? და თუ ორივე უვარგისი სისტემაა, რატომ ერთი დავიცვათ ნეორის წინააღმდეგ? აი ეს ცალმხრივი აზროვნება ერთხელდასამუდამოთ უნდა იქნას მიტოვებული და ნაცადი ძველი დროშა - მტერს მტრულათ საიდანაც უნდა მოდიოდეს ის - აფრიალებული.

ბოლშევიზანობამ თავისი ვატერლო განიცადა ვენაში. ის ვეღარ წამოდგება. სოციალიზმის სრული ტრიუმფი ახლოვდება.

2. ჩვენი უთანხმოება

(წერილი „სოციალ. ვესტნიკ“-ის რედაქციას)

რუსეთის და საქართველოს სოც.დემოკრატიის შორის არსებული „შეიარაღებული ზავი“ დაარღვია ამხ. აბრამოვიჩმა „სოც. ვესტნიკის“ 18 ივლისის ნომერში და კარგადაც ქნა. დრო არის ჩვენი უთანხმოება საჯაროთ იქნეს გამოტანილი და ამხანაგურათ განსჯილი და დასაბუთებული. უთანხმოება კი ერთობ დიდია. თითქმის ყველა ძირითადი საკითხები საბჭოთა სინამდვილისა შეადგენს საგანს ამ უთანხმოებისას. ჩვენ შეთანხმებული ვართ მხოლოდ ერთში - საქართველოს სუვერენობის აღდგენასა და მის ოკუპაციის მოხსნაში. ეს არის საკითხი არა მარტო სოციალისტური პრინციპის, არამედ სოციალისტური სვინდისის და პატიოსნებისაც. მაგრამ როგორც კი გადავალთ გზებზე, საშუალებებზე ამ მიზნის მისაღწევად, ჩვენი უთანხმოება იწყება და თანდათან ღრმავდება. რატომ? იმიტომ რომ ამ გზებს ჩვენ მივყევართ მოსკოვისაკენ, საბჭოთა ხელისუფლებისაკენ, რომლის შესახებ აზრთა ძირითადი განსხვავებაა. ამიტომ დღევანდელი დავის უკეთ გასაგებათ, საჭიროა გავიხსენოთ ეს სათავე, საიდანაც პატარა ღელეებათ მოსჩქეფენ ამხ. აბრამოვიჩის მიერ წამოყენებული მეორე ხარისხოვანი დებულებანი.

რუსეთის სოც. დემოკრატია ფიქრობს რომ საბჭოთა კავშირში რევოლუცია გრძელდება, რუსეთი დღეს რევლუციას განიცდის და აიტომ მას ყოველმხრივათ უნდა დავეხმაროთ და ხელი შეუწყოთო.

საქართველოს სოც. დემოკრატიის კი გონია, რომ რუსეთში რევოლუცია დასრულდა სამოქალაქო ომის დასრულებით. მთელ საბჭოთა ტერიტორიაზე დღეს მძვინვარებს უსაშინელესი რეაქცია, გაუგონარი თანამედროევ ხანაში დაცემა საზოგადო ცხოვრების ყველა სფეროში - ეკონომიკის, პოლიტიკის, მორალის, მწერლობის, აზროვნობის - ყველაფერში. მისი დამხმარება რაიმე ფორმით და გზით ნიშნავს დესპოტიის გამაგრებას და გახანგრძლივებას.

აქედან გამომდინარეობს განსხვავება ტაქტიკაშიაც. ჩვენი მიზანია საბჭოთა წყობილების დამხობა და მის ალაგას დემოკრატიის გემეფება. მათი მიზანია საბჭოთა წყობილების დემოკრატიზაცია თვით საბჭოების საშუალებით. ჩვენ წინ ვაყენებთ ბრძოლას, ძალას, ძალდატანებას, სხვადასხვა გართულებების გამოყენებას ხელისუფლების დასაძლევათ. ისინი კი ბოლშევიკების დაჯერებას. მორჯულებას და დემოკრატიულ ემბაზში მონათვლას. ამ დავაში ჩვენ გვემხრობიან კაუცკი, აქსელროდი, პოტრესოვი; მათ ბაუერი და ევროპის ბოლშევიზანები. მართალია, ამხ. აბრამოვიჩი ცდილობს ჩვენშიაც პოვოს „მემარჯვენენი“ და „მემარცხენენი“, მარა შეგვიძლია დავარწმუნოთ, რომ არ არის მათი მომხრე არა თუ ჩვენი პარტიის რომელიმე ფრთა, არამედ რომელიმე ცოტაოდენათ ცნობილი პირიც. ყველა ამ ძირითად საკითხებში ჩვენი პარტია სავსებით მთლიანია.

და რადგანაც, ჩვენის აზრით, ბოლშევიკების მონათვლა უტოპიაა, ტირანები ტირანიას არ აუქმებენ. ხოლო მათი ბოლო აუცილებელია, ჩვენ ვანგარიშობთ რა ფორმით, რა საშუალებით საბჭოთა რეჟიმი დაინგრევა და რა მონაწილეობა უნდა მივიღოთ ამ დანგრევაში. მარა ვინაიდან ამხ. აბრამოვიჩისათვის მიუღებელია თვით ეს დანგრევა, ამიტომ მიუღებელია ეს ფორმებიც და მასში სოც. დემოკრატიის მიერ მონაწილეობა.

ყველა დღევანდლამდე არსებული დესპოტია დაცემულა სამი გზით - შინაგანი პოლიტიკური მოძრაობით, მის ფარგლებში მოთავსებული სხვადასხვა ერთა შეუთავსებლობით და საგარეო ავანტიურით. ამ გზებს ვერ ასცდება მოსკოვის დიქტატურა. ამხ. აბრამოვიჩს ამ რგოლიდან ამოუღია უკანასკნელი და გვისაყვედურებს ომზე ორიენტაციას.² ჩვენ ვათითებთ იმ აუცილებელ კონფლიქტებზე. რომელსაც ბადებს ბუნებრივათ დესპოტიის არსებობა. ის კი თავს გვახვევს სუბიექტურ მიდრეკილებას მათდამი. გამოდის რომ მოსკოვის ხელისუფლება აქ არაფერს შუაშიაო. ჩვენი სურვილი კი გადმჭრელია! ეს ობიექტური მდგომარეობის შეცვლა სუბიექტური მდგომარეობით ხდება ერთათ-ერთი მიზნით, მოსკოვის „რევოლუციური“ ხელისუფლების დასაცავათ და მის წინდაწინ გასათეთრებლათ საგარეო შეჯახებაში. ეს რასაკვირველია, სავსებით ეთანხმება ამხ. აბრამოვიჩის მსოფლმხედველობას, მარა სრულიათ არ ეთანხმება სინამდვილეს. აი უბრალო მაგალითი. ინგლისმა გასწყვიტა კავშირი რუსეთთან. რისთვის? იმისათვის რომ მოსკოვის მთავრობა მას ჩუმათ ებრძვის ყოველგან, დედამიწის ყველა კუთხეში. ამ ბრძოლას უწოდებენ რევოლუციურს, მარა ამით თვით ფაქტი არ ქრება. თუ ეს საქებია, რატომ მეორე ინტერნაციონალი ამავე გზით არ მუშაობს. და თუ ეს მეთოდი მისაღები არ არის, რატომ მოსკოვს იცავენ აბრამოვიჩი, ბაუერი და სხვა წევრნი ამავე ინტერნაციონალისა? ერთი სიტყვით, მოსკოვი თავის მუშაობით იწვევს საგარეო კომფლიქტს. რატომ ის ვერ დაჯდება თავის სკამზე და სხვა მთავრობებსავით საერთაშორისო შეთანხმების პოლიტიკას არ დაადგება? იმიტომ რომ ეს მთავრობა წარმოიშვა უზურპაციის გზით, ხალხზე ძალით გაბატონებულია, და იძულებულია თავისი არსებობა გაამართლოს საგარეო მოქმედებით, „მსოფლიო რევოლუციით“, საქვეყნო მისიით და სხვა ასეთი ბრიყვების მოსატყუებელი ლოზუნგებით. ე.ი. დესპოტია თავის არსებობის შესარჩენათ იძულებულია აწარმოვოს საგარეო ავანტიურა, რომელშიაც ის ოდესმე ჩაიმტვრევა. ომის ბუდეა დღეს მოსკოვი და რომი.

ამხ. აბრამოვჩი ამბობს, რომ ომი იქნება თუ არა რამდენიმეთ დამოკიდებულია საერთაშორისო პროლეტარიატზე, რომელიც ებრძვის მას და მას უნდა მივეხმაროთო. რასაკვირველია, სწორეთ ამიტომ გვგონია, რომ ევროპაში დღეს ომი შეუძლებელია. მარა ერთი მითხარით - რომელი პროლეტარიატი ებრძვის დღეს ომს რუსეთში და იტალიაში. სად არის იქ ბრძოლის და აზრის თავისუფლება? ვინც ომსა ებრძვის, ის ებრძვის პირველ ყოვლისა მის ბუდეს - საბჭოთა დესპოტიას. ხოლო ვინც წინაწინ ამ დესპოტიას ამართლებს და მსოფლიო პროლეტარიატს მოუწოდებს ბაუერსავით მიემხრეთ მოსკოვსო - ის ომს ხელს უწყობს. ვენის უკანასკნელი ამბები რომ დასრულებულიყო ბოლშევიკების გამარჯვებით, ეს ხომ უეჭველათ ომით გათავდებოდა. მოსკოვის გზა ომის და ავანტიურის გზაა. ამას დღეს ბრმაც კი ხედავს.

ამნაირათ, საგარეო კონფლიქტებზე იმედს ამყარებენ არა ჩვენ, არამედ მოსკოველები. მარა ვინაიდან ჩვენ მათსავით ავანტიურის ცხელებით არ ვართ შეპყრობილნი, ვამბობთ - თუ ომი დარჩა, ქართველი სოციალდემოკრატია მასში მონაწილეობას არ იღებს, ის იცავს ნეიტრალობას. ჩვენ გავსხვავდებით აბრამოვჩის და მისის მომხრეებისაგან, რომ ორ იმპერიალისტური ქვეყნის შეჯახებაში არცერთს არ ვემხრობით, ხოლო ისინი კი წინდაწინ ემხრობიან ერთ მთაგანს. მათთვის მისაღებია საბჭოთა იმპერიალიზმი, მიუღებელია კაპიტალიზმის იმპერიალიზმი, ჩვენთვის ორივე ერთნაირათ მიუღებელია.

ვფიქრობ ეს გვარიანი გასაგები ამბავია.

ამხ. აბრამოვიჩი აყენებს მეორე ბრალდებას - თქვენ სპეკულაციას ეწევით „რუსეთის დანაწილებაზე“ (რასპად როსიი)! სწორეთ საკვირველი ამბავია. მე მისგან არ მოველოდი ასეთ პატრიოტულ ყიჟინას. რომელ რუსეთზეა ლაპარაკი? თუ იმ რუსეთზეა, რომელიც საბჭოთა კავშირში შედის, მის დანაწილებას არა თუ ვემხრობით, პირიქით, სწორედ ის უნდა გახდეს მთლიანი, დემოკრატიული და ნაციონალური სახელწმიფო. ხოლო თუ აქ ლაპარაკია საბჭოთა ტერიტორიის სხვა ერებზე, ესენი ხომ რუსები არ არიან, რუსეთი არ ეწოდება და უნდა ვიფიქროთ ორში ერთი: ავტორი ან ძველი რეჟიმის ტერმინოლოგიას უცაბედათ ხმარობს ან წინააღმდეგია საქართველოს დამოუკიდებლობის და სხვა ერთა თვითგამორკვევის., ლაპარაკი შეიძლება დანაწილებაზე არა რუსეთის, არამედ საბჭოთა კავშირის, რომელიც უკვე დანაწილებულია ნაციონალური ერთეულებით და განსაზღვრულ წესებით შეკავშირებულია. და აი ისმება საკითხი: აქვს ნება კავშირის წევრთ გამოვიდნენ კავშირიდან? ბოლშევიკები იურიდიულათ ასეთ უფლებას აღიარებენ; ხოლო მარსელის კონგრესმა ასეთი უფლება იურიდიული და ფაქტიურიც დაადასტურა. და თუ აბრამოვიჩი მთელ კავშირს რუსეთათ ნათლავს და მის მთლიანობას იცავს, ამით აშკარა კონფლიქტში შედის როგორც მეორე, ისე მესამე ინტერნაციონალის გადაწყვეტილებებთან და უახლოვდება მილიუკოვის ბანაკს. ე.ი. დგება მოსკოვის იმპერიალიზმის ნიადაგზე.

სოციალისტური თვალსაზრისით დავა შეიძლება იყოს არა საბჭოთა კავშირის დანაწილებაზე შემადგენელ ერთეულებათ, ეს სრულიად უდაოა, არამედ ამ დემოკრატულათ მოწყობილ დამოუკიდებელი ერთეულების ურთიერთ დამოკიდებულებაზე. აქ ორი გზაა: ერთი იმპერიალისტური - ხიშტი, მეორე სოციალისტური - თავისუფალი მოლაპარაკება, თანასწორი უფლებებით.

მე ეჭვი არ შემდის, რომ რუსეთის სოციალისტები აირჩევენ უკანასკნელს და მით მკაფიოთ გამოეყოფიან როგორც ბოლშევიკებს, ისე ლიბერალებს და მონარქისტებს.

ნ. ჟ.

ბრძოლა /ჟურნალი. პარიზი/. - მარტი. 1927 წ. №25

___________

1. იხ. ბრძოლა №18 და 19-20 „ახალი პროგრამა“.

2. ეს წერილი გაეგზავნა „სოც. ვესტ.“ დასაბეჭდათ.

ბოლშევიკები დიდ სიხარულშია. მათ ხელში ჩაიგდეს ჩემი კერძო წერილი ქარცივაძისადმი მიწერილი საზღვარგარეთ და დიდ ზეიმს მიეცენ. ჯერ შეეცადნენ გამოეყენებიათ მათი ჩვეულებისამებრ წერილის ზოგი ადგილები, თითო-ორ-ორი ფრაზების ამოგლეჯით და თავისებურათ განმარტებით, მარა ეს ხრიკი ბოლომდე ვერ ჩაატარეს და წერილი სავსებით დაბეჭდეს¹. ამნაირათ წერილში წამოყენებული დებულებები დაისვა მთელი ხალხის წინაშე. მარა ვინაიდან ამ წერილს თან ახლავს ყველა კერძო წერილის ნაკლულევანებანი, ამიტომ გაუგებრობის ასაცილებლათ საჭიროთ მიმაჩნია განვაცხადო შემდეგი: წერილის შედგენაში არავის არ მიუღია რაიმე მონაწილეობა, არ ყოფილა დანიშნული საქართველოში გასაგზავნათ და ამიტომ შიგ გამოთქმული აზრები არ არის დასაბუთებული და განმარტებული, როგორც ეს საჯაროთ გამოთქმულ აზრებს შეეფერება. წერილის პოლიტიკური ნაწილი გახდა საგნათ ჩემი მოხსენებისა, რომელიც უკვე დაიბეჭდა „ბრძოლაში“ და რაც ჩაითვლება მის დასაბუთებლად. ხოლო ტაქტიკური ნაწილი იქნება საგანი ცალკე მსჯელობის. როცა მთელი ეს მასალა ხელთ ექნება მკითხველს, მაშინ ეს კერძო წერილიც გასაგები იქნება და იქ წამოყენებული დებულებები სავსებით ნათელი.

მიუხედავად წერილის ამ ნაკლისა, მე დარწმუნებული ვარ იმაში, რომ ს.-დემ. პარტიამ და მასთან ერთად მთელმა ხალხმა ჩინებულათ გაიგეს წერილის შინაარსი, მათში გამოთქმული სიფრთხილე, სიმაგრე და მოთმენა. ბოლშევიკების პროვოკაცია და მათი ამყოლ-დამყოლის მორალური გახრწნა ქართველი ხალხის საღ სულიერ აგებულებას ოდნავადაც ვერ შეარყევს

________________

1. მხოლოდ რამდენიმე სიტყვები შეცვლილი, როგორც მაგ. ბ-ბი (ბოლშევიკები) წაკითხულია „ბრბოთი“, რაც აზრთა საერთო მსვლელობას არ არყევს.

ნ. ჟ.

ბრძოლა /ჟურნალი. პარიზი/. მარტი. - 1927 წ. №25

ეს ერთი ხანია ირ. წერეთელი გვედავება ტაქტიკაზე. ახლა მან ამ დავას უძღვნა ბროშურა ამ სათაურით: „ჩვენი ტაქტიკის ძირითადი საკითხი“, სადაც მან თავისი შეხედულებანი ჩამოაყალიბა. რა არის საერთო ჩვენს შორის და რაშია განსხვავება?

საერთოა მიზნის დასახვაში - საქართველოს დამოუკიდებლობის მოთხოვნაში. ამით ავტორი მკაცრად ემიჯნება ბოლშევიკებს და მათ ამყოლ-დამყოლთ. მარა როგორც კი გადადის ამ მიზნის მისაღწევ საშუალებებს, ის ცდილობს გაგვემიჯნოს ჩვენც, უარყოს პარტიის მიერ აღებული ტაქტიკური ხაზი და მის ალაგას წამოაყენოს მეორე. რა ხაზია წამოყენებული პარტიის მიერ და რას უპირისპირებს მას წერეთელი?

პარტია თავის რეზოლუციაში აყენებს ასეთ დებულებას: საქართველოს განთავისუფლება შესაძლებელია როგორც შედეგი საბჭოთა რუსეთის შინაგანი და საგარეო კონფლიქტებისა (მესამე ყრილობის რეზოლუციები). ე.ი. ის მიზანს უკავშირებს მიმდინარე მომენტს, საბჭოთა არსებულ მდგომარეობას, რომლის ანალიზისაგან გამოყავს საქართველოს განთავისუფლების შესაძლებლობა. როგორც კი მოშორდებით ამ მომენტს, არსებულ ურთიერთობას და მასთან დაუკავშირებლად წამოაყენებს ერის დამოუკიდებლობას, ამით გამოდიხართ ტაქტიკის სფეროდან და შედიხართ პროგრამისაში. მიზანი რჩება მხოლოდ პროგრამის მუხლთან, ოდესმე განსახორციელებლათ და არ ედება საფუძვლათ დღევანდელ მოქმედებას. და აი სწორედ აქ არის ძირითადი განსხვავება ჩვენს და წერეთლის პოზიციას შორის. ის აყენებს რა ჩვენთან ერთად საერთო მიზანს, სრულიად არ აკავშირებს მის განხორციელებას მიმდინარე მომენტთან, არ ეძებს საბჭოთა სინამდვილეში ამ განხორციელების შესაძლებლობას, არ აკეთებს მის ანალიზს და არ გვითითებს აქედან გამომდინარე საშუალებებზე. პირიქით, ავტორი გადაჭრით გვირჩევს ომის და რევოლუციის წინ აღებულ ტაქტიკას, ე.ი. ტაქტიკა გამოყავს არა დღევანდელი, არამედ წარსული სინამდვილისაგან, როცა არც ომი იყო, არც რევოლუცია, არც დამოუკიდებელი საქართველო, არც საბჭოთა წყობილება, არც ერთი დღეს არსებული საშინაო და საგარეო მდგომარეობა. ვ. ლიბკნეხტი ამბობდა, ტაქტიკა შეიძლება, შეიცვალოს ოცდაოთხ საათშიო, წერეთელი კი გვეუბნება - ტაქტიკა ურყევია, ერთხელ და სამუდამოთ ბოძებულიაო.

რა სახისაა ეს სამიდღემჩიო ტაქტიკა? ეს ყოფილა უარისყოფა ომის და მიღება ზავის: აქედან იბადება ორი მოპირდაპირე მეთოდი ნაციონალური ბრძოლისა: ნაციონალისტური და დემოკრატიული (გვ. 6). ეს მართლაც მეტად ძირითადი მუხლია, ისე როგორც ორი და ორი ძირითადი საფუძველია მათემატიკის. ასეთი დებულების წამოყენება შეიძლება ყველა გარემოებაში, ყველა ხანაში და საუკუნეში, მარა ეს ხომ ტაქტიკა არ არის. ეს არის პოლიტიკური მიმართულება, მსოფლმხედველობა, რომლის ფარგალში შეიძლება მოთავსდეს სხვადასხვანაირი ტაქტიკა. ომის მოწინააღმდეგენი ეკუთვნიან სხვადასხვა პარტიას, სხვადასხვა პროგრამით და ტაქტიკით აღჭურვილს. ასევეა ომის მომხრენიც. თვით ამ მიმართულებათა ასე მკაცრად დაყოფა არ შეეფერება სინამდვილეს, დიდი დემოკრატები, როგორც მაგ. მაძინი, კოშუტი და გარიბალდი, იმავე დროს იყვნენ ნაციონალისტები და აწარმოებდენ განმანთავისუფლებელ ომს. ხოლო ხშირათ უკიდურესი ნაციონალისტები, როგორც მაგ. კოშუტის მოპირდაპირე დიაკი, უარსყოფთა ომს და მოლაპარაკებას არჩევდა. ომი იშვიათია, ხოლო ნაციონალური ბრძოლა მუდმივია. ცხადია, ამ ბრძოლას აქვს თავის წესები, თავისი საკუთარი ტაქტიკა, რაიცა სავსებით განსხვავდება ომის ტაქტიკიდან. ყველა პარტია განურჩევლად მიმართულებისა, ამ ბრძოლას აწარმოებს შინაგანი საშუალებებით, კონკრეტული პირობების მიხედვით წარმოებული ნაციონალური მოთხოვნილებებით. ავსტრო-უნგრეთის პარტიათა ნაციონალური მოძრაობა არასოდეს ომის ტაქტიკაზე არ ყოფილა აგებული. თუმცა ბოლოსდაბოლოს საკითხი ომმა გადასწყვიტა. ასე რომ დემოკრატილი და ნაციონალისტური მეთოდი სრულიად არ მდგომარეობს იმაში, ვითომ ერთი უეჭველად ომს ეტრფოდეს, ხოლო მეორე ზავს. დემოკრატიულ მეთოდს მიმართავენ ნაციონალისტები, თუ ისინი დემოკრატიულ მსოფლმხედველობას იზიარებენ, ხოლო დემოკრატები მიმართავენ ომსაც, თუ ამას გარემოება მოიტანს და მათ თავზე მოახვევს. საქართველოს დემოკრატიას მოუხდა ომის წარმოება.

როგორც ხედავთ, ირ. წერეთელის ეს ძირითადი კლასიფიკაცია სრულიად არ შეესაბამება სინამდვილეს და ეს იმიტომ რომ ის მეტათ ძირითადია, მეტად მარტივია, განყენებულია და ამიტომ ჭეშმარიტებას დაშორებულია. ჭეშმარიტება ყოველთვის კონკრეტულია. აქ მთავარი შეცდომა მდგომარეობს იმაში, რომ ნაციონალიზმისათვის დაპირდაპირებულია დემოკრატიზმი, მაშინ როდესაც ესენი მეორეს არ უარყოფენ. ნაციონალიზმს ეპირდაპირება სოციალიზმი. მხოლოდ მათ შორის არის პრინციპული განსხვავება მიზანში და მეთოდებში. ნაციონალურ დავას ისინი შეიძლება მიუდგნენ სხვადასხვანაირათ. ერთი რევოლიუციურათ, მეორე სამხედროთი, ე.ი. თავისი ტაქტია ერთმა ააგოს რევოლუციაზე, მეორემ კი ომზე. ეს შეიძლება და არა აუცილებლათ, ვინაიდან მრავალი სოციალისტები სრულიად არ აწარმოებენ ნაციონალურ ბრძოლას და მრავალი ნაციონალისტები პაციფიზმს მისდევენ. და თუ ირ. წერეთელი საქართველოს სოციალდემოკრატიას აბრალებს რევოლიუციური მეთოდის უკუგდებას და სამხედროს მიღებას, მაშინ ეს მას უნდა დაემტკიცებია პარტიული საბუთებით და დოკუმენტებით. პარტიის მესამე ყრილობამ თავისი ტაქტიკა ჩამოაყალიბა რეზოლიუციებში, დაიბეჭდა ამათი პარტიული ახსნა-განმარტება „ბრძოლაში“ (ჩვენი ტაქტიკა), ომზე და ზავზე ხშირად იბეჭდება ამავე ორგანოში და ყოველგან დაგმობილია ომი და წამოყენებული ზავის პოლიტიკა. წერეთელი არსად არავითარ ამის საწინააღმდეგო საბუთს არ იძლევა, ხოლო საკითხი კი ისე აქვს დასმული ვითომ ჩვენ სამხედრო კომბინაციებზე ვეყრდნობოდეთ, ხოლო ის კი დემოკრატიულზე. ასეთ იოლ მოწინააღმდეგეს ებრძვის მთელი ბროშიურა და ამტკიცებს - ომი ცუდია, მშვიდობიანობა კარგიაო... მე მგონია აქ რაღაც დიდი გაუგებრობაა. ალბათ ავტორი ომის პოლიტიკას უწოდებს იმას, რასაც ჩვეულებრივ ენაზე ეწოდება შორს გაჭვრეტა, სხვადასხვა მდგომარეობის წარმოდგენა და თვითეული შემთხვევისათვის ტაქტიკის გათვალისწინება. რაკი პარტიას თავის ანალიზში შეაქვს საგარეო მომენტიც და რაკი ის სხვა პერსპექტივებს შორის ამასაც უჩვენებს როგორც მოსალოდნელ საშუალებას ბოლშევიკური რეჟიმის დასანგრევათ, წერეთელს ეს ალბათ მიაჩნია ომის პოლიტიკათ, მილიტარისტულ სულისკვეთებათ. და თუ ეს მილიტარისტობაა, ცხადია ყველა სოციალისტური პარტია მილიტარისტული ყოფილა, ვინაიდან ყველა ფიქრობს იმაზე თუ ომის დროს რა პოზიცია დაიკავეს. საფრანგეთის პარტიამ მთელი სამხედრო კანონ-პროექტი წარადგინა პალატაში ქვეყნის დაცვის მოსაწყობათ ომიანობის დროს. მართალია აქ იყვნენ მოწინააღმდეგენიც, ჩვენი საქმე არ არის სამშობლოს დაცვაო, მარა სამხედრო ორიენტაცია პროექტის მომხრეთათვის არ დაუბრალებიათ. ხოლო თუ ჩვენი პარტიის დებულება ყალბია, მაშინ ავტორს უნდა დაემტკიცებია ეს, უნდა ეჩვენებია, რომ ომის გამო არსათ რეჟიმი არ დანგრეულა, ერი არ განთავისუფლებულა და სხ.

ამნაირათ, ომის უარისყოფა, ზავისთვის ბრძოლა სრულიად არ ნიშნავს ომისათვის თავცარიელათ და ხელცარიელათ დახვედრას, თუ ის ატყდა. ამჟამათ ომი არავის არ სურს, გარდა ბოლშევიკებისა, მარა ყველა ემზადება მოსალოდნელი შემთხვევისათვის. ჩვენ ვფიქრობთ, რომ თუ რუსეთი ომში ჩაება, ამით ვისარგებლოთ და ომი გადავაქციოთ რევოლუციათ საბჭოთა ხელისუფლების დასანგრევათ და დემოკრატიის და ნაციის აღსადგენათ. ასე ფიქრობს მაგ. კაუცკიც, ამის წინააღმდეგია მაგ. დანი. (იხ. მათი პოლემიკა „Kampf“, აგვისტო, 1925). რატომ არის ასეთი განსხვავება? იმიტომ რომ დანისათვის ბოლშევიკური ხელისუფლება რევოლუციურია და ამიტომ მის წინააღმდეგ რევოლუცია დაუშვებელია, კაუცკისათვის კი ის რეაქციონურია და მაშასადამე რევოლუცია სავალდებულოა. და თუ ირ. წერეთელი უარს ყოფს ომის რევოლუციათ გადაქცევას. ცხადია ის დანის შეხედულებაზე დამდგარა. ვინც საბჭოთა წყობილების დანგრევას ცდილობს, ის ვალდებულია ამ მიზნით ისარგებლოს ყოველნაირი საშუალებით, რომელიც კი მიზანს მიაღწევს. „ჩვენ გაშლილი უნდა გვქონდეს ყველა გზები, რომლებიც კი ჩვენს პრინციპებს და მიზნებს შეესაბამება“, ამბობს კაუცკი („ბრძოლა“ №25), ხოლო წერეთელი კი გვეუბნება - არის ერთად-ერთი გზა - „წმინდა დემოკრატიული მეთოდებით ბრძოლა“. რას ნიშნავს ეს? რანაირათ შეიძლება დესპოტიაში დემოკრატიული მეთოდით იბრძოლო? უნდა იყოს არა დემოკრატიული, არამედ რევოლუციური მეთოდი, ვინაიდან ბრძოლის სხვა ფორმა ჩვენსში არ არსებობს. თუ ასეთ განმარტებას მივიღებთ, მაშინ გამოვა რომ ეს მეთოდი პრინციპიალურათ არ უარსყოფს არც იარაღს, არც აჯანყებას, არც სამხედრო ორგანიზაციას, არც მებრძოლთა აღრიცხვას, ერთი სიტყვით გულისხმობს ყველა იმ ფორმას, რასაც ძველ რეჟიმში რევოლიუციური სოციალდემოკრატია ახორციელებდა. თვით წერეთელი სწორეთ სამხედრო ორგანიზაციასთან კავშირისათვის გაასამართლეს. დემოკრატიული მეთოდი ყველა ამას უარს ყოფს და კმაყოფილდება პროპაგანდა-აგიტაციით და საარჩევნო ბიულეტენებით. ეს ფრომა დემოკრატიულ ქვეყნებშიაც სადაოთაა გამხდარი, რევოლუციური მეთოდი აქაც საჭირო მიაჩნიათ ზოგიერთ მომენტებში.

ამნაირათ, „წმინდა დემოკრატიული მეთოდი“ საბჭოთა სინამდვილეში ნიშნავს გულზე ხელის დაკრეფას და ბრძოლიდან გადადგომას. პარტია კი დგას რევოლუციური ბრძოლის საფუძველზე და ხელმძღვანელობს მიზანშეწონილობით. შეიძლება მას არ დასჭირდეს არც იარაღი, არც აჯანყება, მარა თუ დასჭირდა უკან არ დაიხევს „დემოკრატიული“ მოსაზრებით; ძალას ძალა დაანგრევს. და სწორეთ ტაქტიკის საგანია გაითვალისწინოს როდის რა საშუალებაა საჭირო მიზნის მისაღწევად. ცხადია, ჩვენს და წერეთელის შორის განსხვავებაა არა იმ უდაო დებულებაში რომ ომს ზავი სჯობია, სამხედრო კომბინაციები პარტიის საქმე არ არის და სხვა ასეთი „ძირითადი“ დებულებები, არამედ ბრძოლის წარმოების მეთოდში, მიმდინარე ტაქტიკურ მომენტებში. ის აყენებს დემოკრატიულ მეთოდს, ჩვენ კი რევოლუციურს. ის ემხრობა ამ სფეროში აბრამოვიჩს¹.

მეთოდის ასეთი განსხვავება ქმნის განსხვავებას თვით მიზანში; ჩვენ მიგვაჩნია შესაძლებლად საქართველოს დამოუკიდებლობის აღდგენა მიმდინარე ხანაში, ე.ი. საბჭოთა წყობილების დღევანდელ ურთიერთობაში, მის აუცილებელი გადატეხის და დანგრევის პერიოდში. ირ. წერეთელი კი ამ მიზნის განხორციელებას მოელის ევროპაში და რუსეთში „დემოკრატიის გაძლიერების და გამარჯვებისაგან“, აქაც ტერმინების გაუგებრობაა. რომელ დემოკრატიაზეა აქ ლაპარაკი? თუ ბურჟუაზიულზე. ის უკვე გამარჯვებულია დასავლეთში, ოდესმე გაიმარჯვებს რუსეთშიაც მარა ამ დემოკრატიისაგან არა მგონია წერეთელი განთავისუფლებას გამოელოდეს. მას ალბათ სახეში ყავს სოციალისტური დემოკრატია; ამ შემთხვევაში მისი დებულება მიიღებს ასეთ სახეს: საქართველოს განთავისუფლება შესაძლებელია სოციალიზმის გამარჯვებით. დებულება უდაოა, მარა რა შუაშია აქ საქართველო. საბჭოთა ტირანია, მიმდინარე ტაქტია და ბრძოლა. სოციალიზმი თავისუფლებას მიანიჭებს ყველა ერთ შორეულ აფრიკაშიაც კი. ეს ძველი პროგრამული დებულებაა, პროპაგანდისტული საშუალებაა სოციალისტური იდეების გასავრცელებლად. ამით საქართველოს საკითხი იხსნება დღის წესრიგიდან, ტაქტიკის სფეროდან და რჩება პროგრამის ერთ-ერთ მუხლად, როგორც მრავალი სხვა, რომელიც სოციალიზმა უნდა განახორციელოს. აი აქ არის მეორე დიდი უთანხმოება ჩვენს შორის.

სად არის სათავე ამ უთანხმოების? სათავეა ერთად-ერთი - ირ. წერეთელი არ არის სავსებით დარწმუნებული ერთა განთავისულების აუცილებლობაში სოციალიზმამდე. ჩემი დებულება „რუსეთის ველიკოროსიათ გადაქცევა“ მას არ მიაჩნია დემოკრატიულათ, ხოლო ერთი ერი - ერთი სახელმწიფო აღიარებულია უტოპიათ. ორივე შემთხვევაში სინამდვილე ავტორის წინააღმდეგ ღაღადებს. საბჭოთა რესპუბლიკათა კავშირში რუსეთი მხოლოდ ერთი წევრია. ხოლო მისი საზღვრები იფარგლება ველიკოროსიით. ე.ი. რუსეთი ნაციონალურათ და კულტურულათ უკვე გადაქცეულია ველიკოროსიათ, რაიცა უნდა დაგვირგვინდეს პოლიტიკურათაც. ნაციონალური და კულტურული ერთობა სახელმწიფოს საფუძველზეა. რაც შეეხება მეორე დებულებას, ის ხომ განხორციელებულია მთელ დასავლეთში. აქ არ არის ერი რომელსაც არ ჰქონდეს საკუთარი სახელმწიფო. ეს ევროპის გზა სავალდებულოა საბჭოთა ტერიტორიისათვისაც იმდენათ, რამდენათ მისთვის სავალდებულოა გაევროპიელება, დემოკრატიის და ნაციის გამარჯვება. უტოპიურია მხოლოდ ერთი - ერის ყველა ნაწილების ერთ სახელმწიფოში თავის მოყრა. გაპნეული უმცირესობანი მუდამ იქნებიან და მათი უფლების დასაცავად წამოყენებულია სხვადასხვა ზომები.

რაკი მთავარი პრინციპებში წერეთელი დაეჭვებულია, ნაციათა თვითგამორკვევის პრაქტიკულათ გატარება რუსეთისათვის სავალდებულოთ არ მიაჩნია, რასაკვირველია, ნაციონალური ბრძოლის საშუალებებშიაც დაეჭვებულია და საერთო დემოკრატიულ დებულებით და შორეული პერსპექტივებით კმაყოფილდება.

ამით აიხსნება ისიც რომ საქართველოს შედარება ბელგიასთან მას არ აკმაყოფილებს და გადაჭრით ამტკიცებს, ჩვენი ქვეყანა გარედან დახმარებას ვერ მოიპოვებსო. ბელგიის დამოუკიდებლობის არა თუ დაცვა, არამედ თვით წარმოშობაც (1830 წელში) მოსაზღვრე სახელმწიფოების საქმე იყო (საფრანგეთის და ინგლისის). და საზოგადოდ, პატარა ერს არასოდეს არ მოუპოვებია თავისუფლება გარედან დაუხმარებლად. და თუ საქართველო ასეთ დახმარებას ვერ მიიღებს, ის მართლა ვერ განთავისუფლდება სოციალიზმამდე. მარა საჭიროა ამის დამტიცება რუსეთის და ევროპის არსებულ მდგომარეობიდან, დანახვება იმის, რომ დღეს ევროპა და პირველყოვლისა რუსეთის მოსაზღვრე სახელმწიფონი დაინტერესებული არიან დიდი ისტორიული რუსეთის შერჩენაში. ჩვენ კი გვგონია, პირიქით, დიდი რუსეთი სასიკვდილო ლახვარია დიდი და პატარა ლიმიტროფებისათვის, დარღვევაა ევროპის არსებული საერთაშორისო წონასწორობის, ცეცხლის კოცონია აღმოსავლეთიდან დასავლეთისაკენ გადმოსროლილი. ამიტომ არის რომ დღეს დიდი რუსეთი აღარავის არ აინტერესებს, გარდა რასაკვირველია თვით რუსებისა და გერმანიის მონარქისტებისა. რუსეთი ამ ბოლშევიკური, ე.ი. უძლური და დაგლახებული, ან პატარა და დემოკრატიული - აი რა საჭირბოროტო საკითხი დგას დღეს გადასაჭრელად. საქართველოს, ისე როგორც საბჭოთ კავშირის სხვა ერთა მომავალი, აი ამ მიმდინარეობის ფარგალშია მოქცეული.

ირ. წერეთელი კი აქ კარებს გვიხშობს და სოციალიზმისაკენ გვითითებს, აი იქ იპოვით რასაც დღეს ეძებთო.

ამნაირათ, ჩვენ ვღებულობთ ორ განსხვავებულ ტაქტიურ ხაზს. ჩვენია: საქართველოს დემოკრატიული რესპუბლიკის აღდგენა მიმდინარე ხანაში; ამ მიზნის მიღწევა დაკავშირებულია საბჭოთა ხელისუფლების საშინაო და საგარეო მდგომარეობასთან, მის აუცილებელ დარღვევასთან; ამ დაღვევისათვის ჩვენ ვიბრძვით რევოლუციური სოციალდემოკრატიის მეთოდით.

ირ. წერეთლის პოზიცია: საქართველოს დემოკ. რესპუბლიკის აღდგენა. ეს აღდგენა შეიძლება მაშინ, როცა ევროპაში და რუსეთში გაიმარჯვებს სოციალისტური დემოკრატია. ამ დროსათვის უნდა მოვამზადოთ ხალხი დემოკრატიული მეთოდით.

როგორც ხედავთ, ძირითადი განსხვავება აქ არის. ყველა დანარჩენი ან უდაოა ან წვრიმალია. უდაოა ის, რომ ჩვენ კავშირი უნდა გვქონდეს რუსეთის მოწინავე დემოკრატიასან, რაც არა ერთხელ დაგვიწერია (იხ. „ჩვენი ტაქტიკა“), უდაოა ევროპის დემოკრატიასთან კავშირი. უდაოა პარტიული, სოციალდემოკრატიული ყოველდღიური მუშაობა, რასაც ვრცლათ შევეხეთ არა ერთხელ (იხ. იქვე). უდაო არის ის, რომ სოც. ინტერნაციონალი გვეხმარება, მხოლოდ ავტორსავით გადაჭარბებული წარმოდგენა ამ დახმარებაზე არ გვაქვს. ყველამ იცის ზოგ სოციალისტურ მთავრობათა ჩვენდამი დამოიდებულება; უდაო არის პარტიისათვის სამხედრო მეთოდის უვარგისობა და სხვ. და სხვ. წვრიმალია ივ. ჭავჭანიძის შეხედულებებთან ბრძოლა, თუმცა თვით ჭავჭანიძე ემყარება რუსებს, რომელნიც რუსეთის მოსალოდნელ დაყოფაზე თვით ლაპარაკობენ. წვრიმალია ჩემი და რამიშვილის ცნობილ წერილებში აჯანყების და იმპერიალისტური კონფლიქტების სურვილების დანახვა, რაც ბოლოს და ბოლოს თვით ბოლშევიკებმაც კი ვერ დაინახეს. წვრიმალია ჩვენი პარტიის ტაქტიკის გერმანიის პარტიის ტაქტიკასან შედარება, იმ გერმანიის, რომელიც დაპყრობილი არ არის, დამოუკიდებლობა აღსადგენი არ აქვს და მხოლოდ ვერსალის საზავო პირობების ზოგ მუხლებზე დაობენ. ყველა ეს და მრავალი სხვა წვრილმანი, რომლითაც ბროშიურა სავსეა, უბრალო სიტყვის მასალაა, არსებულ ძირითად უთანხმოებას არ შეეხება და ახდენს შთაბეჭდილებას, როგორც რუსები იტყვიან, თმით მოთრეული არგუმენტებისას. ჩვენი საერთო ინტერესია ამ წვრიმალით არ დაიფაროს ნამდვილი უთანხმოება, რომ პარტიას საქართველოში მიეცეს საშუალება მისი დაფასების და არჩევის. პარტია დღევანდლამდე დგას მებრძოლი მენშევიზმის საფუძველზე; ეხლა ირ. წერეთელი გვირჩევს ამ საფუძველის ლიკვიდაციას და მშვიდობიან ხაზზე გაჩერებას. აი აქ არის ჩვენი ტაქტიკის ძირითადი საკითხი.

ნ. ჟ.

ბრძოლა (ჟურნალი. პარიზი). - მარტი. - 1927 წ. №26

______________

1. „სოც.-ვესტნიკის“ აგვისტოს ნომერში დაიბეჭდა ჩემი წერილი და მისი აბრამოვიჩის პასუხი. ეს პასუხი წმინდა განმეორებაა ირ. წერეთლის დებულებების. შემდეგ ნომერში ამ წერილს გავაცნობთ „ბრძოლის“ მკითხველებს.

ნოემბერში სრულდება საბჭოთა ბატონობის ათი წელიწადი, დრო საკმაო დიდი მისი ნაყოფის გამოსაღებათ და მისი სიმწიფის დასაფასებლათ.

და აი ჩვენ ვხედავთ, რომ ეს წყობილება არასოდეს არ ყოფილა ისე უკურნებლათ დასნეულებული, განმარტოვებული და შინაგანი წინააღმდეგობით დაუძლურებული, როგორც ის ახლა, ათი წლის ბოლოს, არის. ის უკვე გაფუჩქვნამდე დაბერდა, ახალგაზდობაში მოტყდა, უდღეური გამოდგა. მისი იდეოლოგია, მისი პოლიტიკა და პრაქტიკა საბოლოოთ გაკოტრდა, დაჩაჩანაკდა და მხდალთა საფრთხობელათ გადაიქცა.

ათი წლის წინ ბოლშევიზმი კიდევ ბევრს გულწრფელადა სჯეროდა. მისი მოციქულნი ბევრს ახალი სახარების მქადაგებლათ მიაჩნდათ. მას ყავდა თავდადებული მიმდევრები, ენერგიული დამცველები, საუკეთესო იდეალებისათვის მებრძოლნი. მან განვლო გმირული ხანა, ააფორიაქა მთელი რუსეთი, შეანძრია ბევრი ქვეყანა, გასცა მრავალი ჩინებული დაპირება, ჩამორეკა კაცობრიობის განახლების ზარი. ერთი სიტყვით, არასოდეს არც ერთ პარტიას და მიმდინარეობას ამდენი არ უხმაურებია, არ უტრაბახებია, არ უყვირია. დღეს ყველა ეს გადნა, შარშანდელი თოვლივით; მათი სიტყვა უკვე გამოიფიტა. მათი საქმე უკვე გადუხჭირდა. ჩამოშორდა ყველა უანგარო მეგობარი, გაშტერებულია მისი შემხედვარე - ნუთუ ამ ჯოჯოს ვეთაყვანებოდიო! იარაღი დაყარა მისთვის თავდადებულებმა, ნუ თუ მისთვის სისხლს ვღვრიდიო! მას შერჩა მხოლოდ „კაზიონი“ ხალხი, ხაზინის საკუჭნაოს შემყურე და მის სკივრებში ხელის მოფათურე. ბოლშევიზმი გახდა მოძღვრება გეპეუს, სადარაჯო დაქირავებულ ლაშქარის, განყოფილება პოლიციის დეპარტამენტის. ის ადამიანთა სულს და გულს აღარას ეუბნება, დამოუკიდებელ მოღვაწეთ აღარ აფრთოვანებს, მასზე იმედს აღარავინ ამყარებს.

ის შეიქნა საკინკლაო საგნათ ხელისუფლების მაძიებელთა, წყაროთ გამორჩენის, პირადი ანგარიშების გამოსწორების, გზათ და ხიდათ ბატონობის და ნებივრობის. მას გაშორდა სული, ჩაუქრა იდეალი, დაეკარგა აღმაფრენა და იქცა ჩონჩხათ, ქვეყნის ყვავ-ყორანის საძიძგნათ. დღის წეს-რიგში დგას არა ამ ლეშის გამოცოცხლება, არამედ მისი დროზე გადათრევა და შორს დასაფლავება.

ბოლშევიზმი დამარცხდა. მან ვერ შეასრულა ვერც ერთი თავისი დიდი დაპირება. რატომ, რისთვის დაგლახდა ასე ეს ძლიერი მოძრაობა? მიზეზი ერთათ-ერთია: ბოლშევიკური რევოლუციური მოძრაობა არ ხატავდა საზოგადოების ნამდვილ მოთხოვნილებას; ე.ი. ბოლშევიზმი არ არის ისტორიული პროგრესის მატარებელი, მათი იდეოლოგია არ აღბეჭდავს ადამიანთა რეალურ ურთიერთობას.

და მართლაც, რა საკითხი დაუსვა ისტორიამ რესეთს გადასაჭრელათ? ის, რაც ყველა ჩამორჩენილ ქვეყანას - გადაქცევა თანამედროვე დამთავრებულ სახელმწიფოთ. სავსებით შესვლა საკაცობრიო ოჯახში, ხალხი - ქვეშევრდომის ხალხი - მოქალაქეთ შეცვალა. თებერვლის რევოლიუცია თამამათ შედგა ამ გზაზე. ლიბერალურ ბურჟუაზიამ, სოციალისტურ ინტელიგენციამ და პროლეტარიატის ავანგარდმა ეს მიზანი დაისახა, მარა ვერ შეასრულა. მოძრაობაში ჩაება ახალი ფენები, აგორდა მთელი ჩამორჩენილი სტიქია. სალდათის და გლეხის მეთაურობით და დაეპატრონა რევოლიუციას. იშვა ოქტომბერი და მით იშვა ძირითადი წინააღმდეგობა რუსეთის ისტორიული ამოცანის და რევოლიუციის შორის. ეს ამოცანა პირველყოვლისა ითხოვს საზოგადოების ყველა სასიცოცხლო ძალების დახსნას. ყველა მათ წინ მდებარე პოლიტიკურ და ეკონომიურ ზღუდეების დაშლას და ახალი საამისო ნორმების ჩამოყალიბებას. ოქტომბერმა კი პირიქით ყველა ეს სასიცოცხლო ძალები შეკრა, დააბა და იწყო მათი კომუისტურ კალაპოტში ჩაჭედვა. იწყება ბრძოლა ცხოვრებას და ბოლშევიკურ იდეოლოგიას შორის, რაიცა გრძელდება მეტ-ნაკლები ტემპით დღევანდლამდე. აი ეს გარემოება არყევს საბჭოთა წყობილებას, ანგრევს ქვეყნის კეთილდღეობას, არღვევს ბოლშევიკურ პარტიას და მივყევართ ახალ-ახალ გადატრიალებისაკენ.

ეს ძირითადი წინააღმდეგობა რევოლიუციის და რეალური მოთხოვნილების შორის არ არის ნიშნობლივი თვისება რესეთის რევოლიუციის. ის თან ახლავს საზოგადოთ ყველა დიდ პოლიტიკურ გარდატეხას წარსულში. თითქმის ყველა რევოლიუცია სხვა და სხვა გარემოების გამო ბოლოს და ბოლოს ხელში უვარდება უტოპისტებს, დოქტრინერებს, რომელნიც ცდილობენ შეუფარდონ თავისი იდეოლოგია არა ცხოვრებას, არამედ პირიქით, ცხოვრება ჩამოქნან თავის იდეოლოგიის თანახმათ და მით იმზადებენ დამარცხებას. ინგლისის დიდი რევოლიუცია დაწყებული ბურჟუაზიული საზოგადოების დაბადების გასაადვილებლათ თავის მსვლელობაში რჩება სექტანტების ამარათ, რელიგიური მოციქულების მეთაურობით, რომელთა მიზანია „წმინდანების სახელმწიფოს“ დაარსება და ძალით, სამხედრო ზომებით, პარლამენტის მიერ ხმის უმეტესობით მიღებული ლოცვანის ხალხისათვის თავზე მოხვევა. კათოლიკურ ირლანდიას სამხედრო წესებით სარწმუნოებას უცვლიდენ და მით, რასაკვირელია მთელი ხალხი გადაიკიდეს. ერთი სიტყვით, გაბატონებული პარტიები, დამოუკიდებლები, პრესვიტერიანელები და ნიველერები, სავსებით აცდენ ინგლისის ისტორიულ ამოცანას და შეეცადენ თანამედროვე ხანაში რაღაც პირვანდელი ქრისტიანობის მსგავსი საზოგადოება შეექნათ. უტოპია დამარცხდა. კონტრ-რევოლიუციამ გაიმარჯვა.

ასეთსავე მოვლენას ვხედავთ ჩვენ საფრანგეთის რევოლიუციაში. რობესპიერი და სენჟუსტი არ სცნობენ რევოლიუციის ბურჟუაზიულ ხასიათს და ცდილობენ საზოგადოება ააგონ ძველი საბერძნეთის და რომის პოლიტიკურ საფუძველზე. მარქსი სწერს: „რობესპიერი, სენჟუსტი და მათი მომხრეები დამარცხდენ იმიტომ, რომ მათ ერთმანერთში არიეს ანტიკური დემოკრატიული და რეალისტური სახელმწიფო, დაყრდნობილი რეალურ მონობაზე, და თანამედროვე დემოკრატიული და სპირიტუალისტური სახელმწიფო, დაყრდნობილი განთავისუფლებულ მონობაზე, ბურჟუაზიულ საზოგადოებაზე“ (იხ. „წმიდა ოჯახი“). აი ეს ერთი მხრით ანტიური იდეოლოგია და მეორე მხრით არსებული პირობები ერთმანერთს ეხეთქებიან და ბოლოს და ბოლოს იმარჯვებს უკანასკნელი. ტერმიდორი დგება. რევოლიუცია დაიწყო ბურჟუაზიამ, მარა გზადაგზა ის განდევნილ იქნა ასპარეზიდან და არ მიეცა საშუალება ბურჟუაზიული ურთიერთობის მეთაური გამხდარიყო. მარქსის აზრით, არა თუ იაკობინელები, არამედ ნაპოლეონიც ებრძოდა ეპოქის ამ ძირითად ტენდენციებს და ამიტომ ისიც დამარცხდა. ის სწერს: „ნაპოლეონი, ეს იყო უკანასკნელი ბრძოლა რევოლიუციური ტერორიზმისა წინააღმდეგ ბურჟუაზიული საზოგადოებისა და მისი პოლიტიკის, რის დროშა რევოლიუციამ აღმართა. ნაპოლეონს უკვე ესმოდა თანამედროვე სახელმწიფოს ბუნება: იცოდა, რომ ის აგებულია ბურჟუაზიული საზოგადოების თავისუფალ განვითარებაზე. მარა მასში კიდევ ხედავდა თავისი ზრახვების აგენტს. ხოლო ბურჟუაზიულ საზოგადოებაში ქონების მოიჯარადრეს, მის ხელქვეითს, რომელსაც არ უნდა ქონდეს საკუთარი ნება. მან მიმართა ტერორიზმს მუდმივი რევოლიუციის შეცვლით მუდმივი ომით... მისი პროექტი იყო შემოღება აღებ-მიცემობის მონოპოლიის, რომ მთელი ვაჭრობა გადასცემოდა სახელმწიფოს... ერთი სიტყვით, ნაპოლეონის საშუალებით რევოლიუციური ტერორიზმი ერთხელ კიდევ ილაშქრებს ლიბერალური ბურჟუაზიის წინააღმდეგ, რესტავრაციით, ბურბონებით ამავე ბურჟუაზიას ებრძვის კონტრ-რევოლიუცია. მხოლოდ 1830 წ. ის ახორციელებს თავის 1789 წლის სურვილებს (იქ.). ამას დაუმატებთ, რომ რობესპიერის დემოკრატია ხორციელდება მეოთხმოცე წლებში ანტიური სამოსელის გახდით და ბუჟუაზიულის ჩაცმით.

როგორც ხედავთ, უტოპიური მიმდინარეობათა რევოლუციის სიღრმიდან ამოტივტივება და სათავეში მოქცევა ძველი ამბავია. რუსეთში ახალია მხოლოდ ის, რომ ასეთი ამბავი მეორდება მეოცე საუკუნეში. ამდენი რევოლიუციების, ისტორიული გაკვეთილების და ისტორიული მეცნიერების შემდეგ ეს მოწმობს ბოლშევიკური პარტიის პოლიტიკურ უსუსურობას. მის საარაკო ველურობას და ყოველნაირ უტოპიათა ტლაპოში ყელამდე ჩაფლას. მასში თავი მოიყარა რუსეთის ინტელიგენციის ყველა უტოპიამ - ნაროდნიკულმა, სლავიანოფილურმა, ნაროდოვოლცურმა, რეაქციონურმა - ერთი სიტყვით წარსულის მთელმა იდეიურ ჭაობმა. ასეთი მარცხი არ მოსვლია გერმანიის და ავსტრიის სოციალდემოკრატიას და რევოლიუციური ქარტეხილიდან გამოვიდენ გამარჯვებული. მათ გადააბეს იდეალი რეალობას და მით შეინარჩუნეს დემოკრატია და დემოკრატიული რესპუბლიკა. ხოლო სადაც კი იფეთქა ბოლშევიკურ უტოპიამ, იქ დღეს მეფობს საშინელი რეაქცია (უნგრეთი, ბავარია).

ამნაირათ, ერთ და იმავე დროს მომხდარ ორ რევოლიუციაში, ერთი, რუსეთის, შორდება ისტორიულ კალაპოტს, ბოძებულ ბაზას და ვარდება ხრამში, საიდან ამოსვლა მას უკატასტროფოთ არ უწერია, ხოლო მეორე, დასავლეთი, თავსდება ისტორიულ კალაპოტში: არ შორდება სინამდვილეს და ყრის ურყევ საძირკველს მკვიდრი და მწყობრი განვითარების და ბრძოლისათვის. ეს უკანასკნელი თავის იდეალს ეძებს მომავალში. მისი მუშაობა და პოლიტიკური საქმიანობა მიმართულია ამ იდეალის განსახორციელებელ საშუალებათა შექმნისაკენ, მისი ნიადაგის მომზადებისაკენ. ის ხდება ისტორიული პროგრესის შეგნებული მატარებელი ასეთია მეოცე საუკუნის რევოლიუცია.

სამაგიეროთ ყველა წინანდელი რევოლიუცია თავის იდეალს ეძებდა წარსულში, ნიველერები ძველ ქრისტიანებში, იაკობინელები ათინაში: ეს იყო ცდა რევოლიუციური წარსულის აწმყოში გადმოსატანათ. ბოლშევიკები აქაც სასტიკათ ჩაიჭრენ. მათ გადმონერგეს აწმყოში ძველი მოსკოვური რუსეთის სინამდვილე. ის სინამდვილე, როცა ადამიანი და ნივთი, მთელი ერი და მთელი სიმდიდრე იმყოფებოდა სახელმწიფოს სრულ მორჩილებაში და განკარგულებაში. ე.ი. მათ რეაქციონური წარსული აწმყოთ აქციეს და და ზედ კომუნისტური დაღი დააკრეს. სტენკა-რაზინი და პუგაჩოვი მათი წინამორბედია. ერის სოციალურ შენობაში მოხდა მხოლოდ ერთი ცვლილება - თავად-აზნაურობის ალაგი დაიჭირა კომუნისტურმა პარტიამ, გაცილებით მეტი უფლებით და ძლევამოსილობით, ვინემ ბრწყინვალე წოდებას ქონდა მოსკოვის სამეფოში. ყველა დანარჩენი კლასი, დაწყებული წვრილი ვაჭარით და მრეწველით, თავის ალაგას დარჩა და მას დაერთო თანამედროვე ბურჟუა ნეპმანის სახით. ამ რეჟიმის დამკვიდრებაში მხურვალე მონაწილეობა მიიღო რუსის მუშათა კლასმა: მარა ჩქარა გამოჩნდა, რომ მისი ემანსიპაციის პირობები რუსეთში არ დამდგარა. მისი საკუთარი სასიცოცხლო პრინციპი სრულიად არ ფარავს რევოლიუციის სასიცოცხლო პრინციპს, საზოგადოების განთავისუფლება არ მოითხოვს პროლეტარიატის განთავისუფლებას ისტორიის ამ პერიოდში. მუშამ ვერ მიაღწია არა თუ სოციალურ განთავისუფლებას, არამედ ვერც მის წინასწარ პოლიტიკურ პირობებს. ცხოვრების უმაღლეს საფეხურზე დასმული ამოცანა ვერ გადაიჭრება მის უდაბლეს საფეხურზე. გლეხმა მიიღო მიწა სამუშაოთ, მარა ისეთ პოლიტიკურ და ეკონომიურ პირობებში, რომ ეს ბუნების სიმდიდრე გადაიქცა წყაროთ მისი გაღატაკების და დაუძლურების.

ამნაირათ, კომუნისტური რევოლიუცია დაშორდა არა თუ საერთო ისტორიის რეალურ ბაზას, არამედ ამასთანავე ყველა მშრომელი კლასის მიუცილებელ ინტერესებს. კომუნისტები უბრძანებენ ისტორიას - იარე ჩემი გზით და არა შენითო. მარა ვინაიდან ბრძანება ისტორიას ვერ შეაჩერებს, ამიტომ ბრძანებელი იძულებულია თავისი წესი თავს ახვიოს მას ძალით, ტერორით. აართვით ეს იარაღი და მთელი სისტემა დაინგრევა, კომუნისტური რეჟიმიდან აღარაფერი დარჩება. მხოლოდ გაუსწორებელ ფანტაზიორს შეუძლია წარმოიდგინოს საბჭოთა წყობილება უტეროროთ, ხალხის ნებაყოფლობით და თავისუფალი თანხმობით. ეს ძლიერ კარგათ ესმით თვით ბოლშევიკებს და ამიტომ სავსებით ხიშტზე არიან დაყრდნობილნი. მაგრამ ამ რკინის სალტებში მომწყვდეული ცხოვრება მაინც თავის გზით მიიმართება, მაინც არტყამს სასიცოცხლო ჩაქუჩს და თავის თავის, თავისი აუცილებლობის ერთგული რჩება. ის მიდის იმ მხრით, საითკენაც ბოლშევიზმი არ მიდის. მათი გზანი ვერსად ვერ იყრებიან. ეს იმყოფება თავისავე არსებობის პირობების აშკარა წინააღმდეგობაში: ის იძულებულია პრაქტიკულათ დაუშვას ის, რასაც იდეურათ და პოლიტიკურათ ებრძვის. ეს ისტორიული დრამა აუცილებლათ უნდა გაიხსნას ბუნებრივი წესით - საზოგადოების განთავისუფლებით სახელმწიფოს ყმობისაგან და თანამედროვე ურთიერთობის აღდგენით. ე.ი. რუსეთი ბოლოსდაბოლოს მიაგნებს თავის თავს, თავის შესაფერ სოციალურ ნორმებს, წამოისხამს თავის ტანზე შეკერილ წამოსასხამს. მართალია, აგერ ჩინეთმა ეს 15 წელია თავისი კალაპოტი ვერ მონახა, ძალთა წონასწორობა ვერ აღადგინა: ეს მხოლოოდ მოწმობს საქმის სიძნელეს, მრავალნაირ მიხვევ-მოხვევას და ხანგრძლივი დადუღების საჭიროებას. ენგელსი სწერდა ამ ნახევარი საუკუნის წინ: „ორმოცი მილიონი ველიკორუსი შეადგენს მეტათ დიდ ხალხს და აქვს მეტათ თავისებური განვითარება, რომ შეიძლებოდეს გარედან მისთვის ამა თუ იმ მოძრაობის თავზე მოხვევა“*). მით უფრო ეს მართალია დღეს, როცა ამ თავისებურობის საქვეყნო მაგალითი ვიხილეთ. ამ მოულოდნელ ამბების ხლართში იმარჯვებს ის, ვინც ნათელ წარმოდგენას არ კარგავს, ვისაც ესმის გზანი ისტორიისანი და უეჭველი მომავლის გაჭვრეტა შეუძლია. ბოლშევიკები ამ მხრით სამუდამოთ დაკარგულია, კუზიანს სამარე ასწორებს. ის უკვე საარხივოთ გამზადებულია. მათი დღევანდელი იუბილე - გედის უკანასკნელი სიმღერაა.

ნ. ჟ.

ბრძოლა /ჟურნალი. პარიზი/. - მარტი. - 1927 წ. №27/28

ნოე ჟორდანიასი

თავი მესამე: საბჭოთა კავშირში

(თარგმანი რუსულიდან)

ეროვნული საკითხი დასავლეთში წყდება ყველგან ერთი და იგივე წესით: ჩაგრულ ერისთვის თავისუფლების მინიჭებით. კითხვის სხვაგვარი გადაჭრა ისტორიას არ მოუცია. მაგრამ აი, გამოდიან უეცრათ რუსი სოციალისტები და აცხადებენ - ეს გზა რუსეთისთვის სავალდებულო არ არისო. აქ განსაკუთრებული პირობებია და ქვეყანამ გვერდი უნდა აუაროს ევროპის შარა გზას და თავისი განსაკუთრებული გზით უნდა წავიდესო. ამგვარათ, უთვალავ განსაკუთრებულ რუსულ სოციალ-პოლიტიკურ უტოპიებს ემატება კიდევ ერთი - ნაციონალური. როგორც სჩანს, რუსულ სოციალიზმს უჭირს თავი დაახწიოს საუკუნოებრივ თავისებურებას და საბოლოოთ შეურიგდეს ისტორიის ნამდვილ მსვლელობას. როდესაც ამასავე ამბობენ ლიბერალები და რეაქციონერები, ისინი ლოღიკაში მაინც რჩებიან: რაკი ისინი საზოგადოთ არ სცნობენ ეროვნულ თვითგამორკვევას, არ სცნობენ მას აგრეთვე რუსეთის იმპერიისათვისაც. აქ დავას სწყვეტს ბრძოლა, სტიქია, ისტორიის ბრმა ძალები, რომლებიც ყოველთვის და ყველგან ანგრევენ ამ ვაჟბატონების მახინაციებს. მაგრამ ეროვნულ თვითგამორკვევის პრინციპიალურად დაშვება და მისი მხოლოდ რუსეთის სახელმწიფოში შემავალ ხალხებზე არ გავრცელება - ეს არის ან აზრთა უბრალო არევ-დარევა, ან სავსებით დატოვება სოციალიზმის ნაპირების და იმპერიალიზმის აზვირთებულ ნავთსადგურში შეტოპვა.

სოციალისტური ინტერნაციონალი ერთნაირათ ავრცელებს ეროვნულ თავისუფლების პრინციპს ევროპის დასავლეთზე და აღმოსავლეთზე. მარსელის კონგრესმა ამის შესახებ შემდეგი დადგენილება მიიღო:

„მუშათა სოციალისტური ინტერნაციონალი იცავს თვითგამორკვევის უფლებას იმ ხალხთათვის, რომელნიც იჩაგრებიან 1918 წლიდან დადებულ ტრაქტატების და ელჩთა კონფერენციების დადგენილებათა ძალით ისე, როგორც საბჭოთა კავშირის იმ ხალხთათვის, რომლებმაც რევოლიუციის ხანაში მოიპოვეს თავიანთი დამოუკიდებლობა, როგორიც არიან სომხეთი, საქართველო, უკრაინა და სხ.“

დადგენილება სრულიად ნათელი და ყოველივე ორჭოფობას მოკლებული. ინტერნაციონალი დადგა უკანასკნელი ათი წლის განმავლობაში მომხდარ ფაქტების ნიადაგზე, რომელთაც ღრმა ცვლილება შეიტანეს ხალხთა ცხოვრებაში. რუსეთის რევოლიუციამ დაარღვია რუსეთის იმპერიის ხალხთა შორის არსებული ძველი კავშირები, შექმნა ახალი პირობები, ახალი ურთიერთობა და მისწრაფებანი. ამხ. აბრამოვიჩი და სუხომლინი კი ამ ხალხებს ისევ რევოლიუციის წინა დროის სინამდვილის თვალით უყურებენ, მათ თავის კალენდარიდან სავსებით ამოუგდიათ ახალი ეპოქა. ამხ. სუხომლინს უკვირს კიდეც, რომ ქართველმა სოციალ-დემოკრატებმა დააგდეს თავისი პარტიული კანონის ძველი სიტყვა და ვერ ამჩნევს, რომ მათ შესცვალეს სიტყვა, მარა დაიცვეს აზრი, სული და მით ახალ დროს ფეხ და ფეხ მისდევენ. ასე მოიქცა მთელი ინტერნაციონალი: ყველგან, ყველა სოციალისტური პარტიები უფარდებენ თავის შეხედულებებს და გადაწყვეტილებებს ახალ დროს, ახალი საზოგადოების მოთხოვნილებებს. ზოგიერთი რუსი სოციალისტები კი წმინდათ სხედან ძველი აღთქმის წმინდა ფრაზაზე. გვეგონა, რომ ისინიც შეურიგდენ ახალ დროს და ცხოვრების ფერხულში ჩადგენ. მარსელის კონგრესზე ხომ მთელმა რუსეთის დელეგაციამ მისცა ხმა ზემოთმოყვანილ რეზოლიუციას ეროვნულ საკითხზე, ხოლო ესერებმა თავისი რეზოლიუციაც კი შეიტანეს, რომელიც ამბობს: „უდაო ცნობა ყველა ახლათ შექმნილ სახელმწიფოთა, როგორც იმათი, რომლებიც სარგებლობენ ეხლა დამოუკიდებლობით, აგრეთვე იმათი, რომელთაც ის დაჰკარგეს საგარეო ძალადობის მიზეზით“. უნდა ვიფიქროთ, რომ მარსელის კონგრესის შემდეგ მათ უკან დაიხიეს, გარდა ამხ. ჩერნოვისა და მისის ჯგუფისა, რომელნიც მარსელის ერთგულნი დარჩენ.

ამხ. აბრამოვიჩმა, რომელმაც წამოიწყო შეტევა მარსელის წინააღმდეგ, ჩემი პასუხის შემდეგ საკითხი სადისკუსიოთ გამოაცხადა. საკვირველია, როდის აქეთაა, რომ ინტერნაციონალის გადაწყვეტილებანი სადისკუსიოთ ცხადდება მისივე სექციების მიერ! სოციალისტური თვალსაზრისით დავის საგანია არა ერთა თავისუფლება, არამედ თავისუფალ ერთა ურთიერთობა. მაგრამ ეს არის უკვე არა ეროვნული, არამედ ერთაშორისი საკითხი, რომელიც ყველგან ერთნაირის სიმწვავით სდგას საერთაშორისო პოლიტიკის დღის წესრიგში. სამაგიეროთ სუხომლინმა ერთბაშად, უყოყმანოდ გადასჭრა ნაციონალური პრობლემა და თან წყალში გადაუძახა ინტერნაციონალის თეორიასაც და პრაქტიკასაც. მისი გადაჭრა წმინდა ემპირიულია, შემთხვევიდან შემთხვევამდე: საქართველო და სომხეთი თავისუფალნი არიან, სხვებს კი ებრძანა სახლში ისხდენ. მე რომ პარტიულ დიპლომატიას ვაწარმოებდე, ვიტყოდი - ამისთვისაც გმადლობთ-მეთქი. მაგრამ მე მაინტერესებს ბედი არა მარტო ჩემი ერისა, არამედ აგრეთვე ყველა სხვა ერების, უპირველესათ კი მათი, რომელნიც გარს ერტყმიან ჩემს ერს და რომელთანაც მშვიდობიანათ და შეთანხმებით უნდა ვიცხოვროთ. საქართველო და სომხეთი ვერ შესძლებენ თავისუფლების მოპოებას ან შენარჩუნებას, თუ რუსეთში ეროვნული შუღლი გაგრძელდა და დიდმპყრობელურმა შოვინიზმმა ითარეშა. საბჭოთა კავშირში შემავალ ხალხთა შორის მშვიდობიან კეთილმეზობლურ განწყობილების დამყარება ეროვნულ ძალთა ისეთი წონასწორობის დამკვიდრებით, რომელიც შეუძლებლათ ხდის ერთი ხალხის მეორეზე გაბატონებას - აი, ამოცანა. ამისათვის კი უპირველესათ საჭიროა გეოგრაფიულ რუქაზე ამ ხალხების მონახვა და მათი საზღვრების მოხაზვა. სუხომლინის აზრით რუსეთი წარმოადგენს ერთს კულტურულ მთელს და ამიტომ ის ერთიანი უნდა დარჩეს. დებულება სრულიად სწორია, თუ რუსეთის საზღვრებს სისწორით გავავლებთ. მაგრამ ავტორს ძლიერ ფართოთ მოუხაზავს. ის აცხადებს: რუსეთი - ეს საბჭოთა კავშირიაო. აქ საქართველო და სომხეთიც კი დაივიწყეს. რუსის სახელმწიფოს უკანასკნელი რუქა ყოფილა რუსეთი. აი ენგელსი კი, თანამედროვე სოციალიზმის დამაარსებელი, რუსეთს სულ სხვანაირად განსაზღვრავს. ის სწერს:

„როდესაც მე ვლაპარაკობ რუსეთზე, სახეში მაქვს არა მთელი რუსის სამეფო, არამედ მხოლოდ და მხოლოდ ველიკოროსია, ე.ი. ის მხარე, რომელიც დასავლეთით თავდება პსკოვის და სმოლენსკის, ხოლო სამხრეთით - ვორონეჟის და კურსკის გუბერნიებით“.¹

როგორც ხედავთ, ენგელსის შეხედულებით რუსეთი არის რუსის ხალხი, სუხომლინის აზრით კი რუსეთი - ეს ყველა ხალხებია, რომელნიც ბედის ცვალებადობის წყალობით ამ ხალხის სახელმწიფოს ფარგლებში მოხვედრილან. პირველ შემთხვევაში გადამწყვეტი მომენტია საერთო წარმოშობა, საერთო ისტორია, ეკონომია და კულტურა; მეორე შემთხვევაში - დაპყრობა, ომი, დიპლომატია, ერთის სიტყვით - ძალა და ძალმომრეობა. არაფერი სხვა არ უთქვამთ ყველა ჯურის ძველსა და ახალ იმპერიალისტებს. სოციალისტები არასოდეს არ სცნობდენ არც პოლიტიკურს, არც ეკონომიურს და არც ნაციონალურ „სტატუს ქვოს“. ისინი ებრძოდენ ვენის, პარიზის, ბერლინის და სხვა დიპლომატიურ კონგრესების რუქებს. ლაპარაკი შეიძლება იყოს არა უკანასკნელ გეოგრაფიულ რუქის შესახებ, არამედ იმ ხალხებზე, რომლებიც მასზეა აღნიშნული და მათს ცხოვრების პირობებზე და ურთიერთობაზე.

ყველა დიდი მრავალტომიანი სახელმწიფოები ერთი და იგივე წესით შენდებოდენ და ბოლოც ერთნაირი ჰქონდათ. რუსეთი გამონაკლისს არ შეადგენს. ისიც ომების საშუალებით გაფართოვდა თავისი ნაციის ფარგალს გარეშე და შორს გაიტანა თავისი საზღვრები. მაგრამ მათრახი, რომელიც აერთებდა სხვადასხვა ხალხებს მეფეთა კვერთხის ქვეშ, სრულიად არ აერთიანებდა მათს წარსულს, მათს ენას, მათს კულტურას, მათ პსიხიკას და ინდივიდუალობას. საერთო პოლიტიკურ ჭერს ქვეშ სწარმოებდა მათი საკუთარი მუშაობა, გრძელდება მათი კულტურული ისტორია. და როგორც კი მათრახი გადავარდა, გამოჩნდა ნამდვილი საზღვრები; ხალხებმა თავიანთ კერას მიაშურეს. თვითეულმა ერმა ისარგებლა რევოლიუციით თავისებურათ, თავისი კულტურის და ისტორიის მიხედვით. რუსის ხალხი საბჭოთა სისტემაში მოეწყო, ხოლო ყველა დანარჩენები - ყუბანი და ციმბირიც კი - დემოკრატიულ რესპუბლიკებში. მათი პოლიტიკური გზები დაშორდა ერთმანეთს კულტურულ-ნაციონალურ ხაზზე.

საიდანაა ასეთი განსხვავება? გასული საუკუნის ორმოციანი წლებიდან მოკიდებული ყველა ტენდენციის სოციალისტები წამდაუწუმ სწერდენ რუსის ხალხის ყოფა-ცხოვრების თავისებურ პირობებზე, ხოლო როდესაც ამ თავისებურობამ მთელი სიგრძე-სიგანით იჩინა თავი საქვეყნოთ, სწორედ მაშინ ის დაივიწყეს. „ობშჩინური“ მიწათმფლობელობა ველიკოროსიაში და კერძო საკუთრება მიწაზე იმპერიის დანარჩენ ნაწილებში - აი სად უნდა ვეძიოთ გზათა დაშორების ახსნა. „ობშჩინამ“ მოგვცა ბოლშევიზმი, წვრილმა საკუთრებამ კი - დემოკრატია. მაგრამ ვინაიდან პირველის მხარეზე აღმოჩნდა მეტი ძალა, მან შესძლო მოეხვია თავზე ყველა დანარჩენ ხალხებისათვის თავისი ეკონომიური და პოლიტიკური ფორმა. ამ საფუძველზეა აღმოცენებული უკანასკნელთა პსიხოლოგიური ჩამოშორება მპყრობელ ხალხისაგან. ბოლშევიკებმა შერეკეს მათრახის საშვალებით თავის სოციალ-პოლიტიკურ სისტემაში მთელი რიგი ხალხები. მაგრამ ისინი მაინც იძულებული გახდენ რევოლიუციის მიერ გაღვიძებულ ეროვნულ მისწრაფებათა და ზეგავლენით ეცნოთ ეროვნული საზღვრები სათანადო კულტურული კერით; მოეწყო ახალი სახელმწიფო, რომელიც აღსავსეა გაცილებით მეტი ნაციონალური წინააღმდეგობით, ვინემ ძველი, მაგრამ ამავე დროს იძლევა განსაზღვრულ გეზს ამ წინააღმდეგობათა გადასაჭრელათ. ნაციონალურ შენობათა საძირკველი ჩაყრილია, მათი დამთავრება დაკავშირებულია ძალმომრეობის და დამონავების წყობილების დამხობასან. რუსეთი დგება ევროპის ნაციონალურ განვითარების კვალში.

ამხ. სუხომლინი და აბრამოვიჩი ამ ახალს, რევოლიუციის შემდეგი დროის პირობებს უყურებენ რევოლიუციის წინა დროის ურთიერთობის თვალით. ორივე ფეხით ძველ იმპერიას ეყრდნობიან. ორში ერთი: ან ისინი სრულიად უარყოფენ არსებულ კულტურულ კერებს, ან სცნობენ რა მათ, უარყოფენ მათს გადაქცევას პოლიტიკურ კერებათ. მაგრამ, აი ამხ. ვერნერი „სოც. ვესტნიკიდან“ თავის გვარიან მოხდენილ წერილებს ეროვნულ საკითხზე ამნაირათ აბოლავებს: „საბჭოთა ნაციონალური პოლიტიკის მთავარი ნაკლი მდგომარეობს, რა თქმა უნდა, მათს წარმოდგენაში, თითქოს შეიძლებოდეს საბჭოთა რუსეთის ნაციონალურ პრობლემის განთავისუფლება პოლიტიკისაგან. შემცდარი და არა მარქსისტული წარმოდგენაა, რომ კულტურული და სამეურნეო ზრდა და ეროვნული განვითარება აიცილებენ პოლიტიკურ ბრძოლას, პოლიტიკურ თვითგამორკვევას, ბრძოლას პოლიტიკურ წარმომადგენლობისათვის“ („სოც. ვესტნ.“ №21-22), ე.ი. არსებული ნაციონალური კერა უნდა გადაიქცეს პოლიტიკურ კერათ. ხოლო აბრამოვიჩი აღნიშნულ ჟურნალის იმავე ნომერში აცხადებს, რომ „ეროვნული თვითგამორკვევა ყოველთვის არ მიიღებს სახელმწიფოებრივ დამოუკიდებლობისათვის ბრძოლის ხასიათს“-ო. ესე იგი, ეროვნული თვითგამორკვევა შეიძლება არ გადაიქცეს პოლიტიკურ თვითგამორკვევათო. რატომ მარტო რუსეთს ასცილდება „სასმისი ესე“ - ავტორი არ გვიხსნის. ჯერ არ ყოფილა მაგალითი, რომ ეროვნული თვითგამორკვევა სახელმწიფოებრივ თვითგამორკვევათ არ გადაქცეულიყოს. რაც ამხ. აბრამოვიჩს გამორჩა, ავსებს ამხ. სუხომლინი. ის სცნობს ერების „სრულსა და უთუო უფლებას თვითგამორკვევისას“, მაგრამ მხოლოდ იმ პირობით, რომ ეს თვითგამორკვევა არ ჩამოყალიბდეს ერის დამოუკიდებელ განკერძოებულ არსებობაში! გამოდის, რომ ერს უფლება აქვს მიიღოს თავისუფლება, მაგრამ იმ პირობით, რომ მან ეს არ გამოიყენოს თავისი სურვილისამებრ. ავტორი განაგრძობს: „უფრო მიზანშეწონილ გადაჭრათ ს. რ. პარტიას მიაჩნია ფედერატიული წყობილება, ფართო განვითარება ადგილობრივ თვითმართველობისა, ეროვნებათა კულტურული ავტონომია“ („სოც. რევ.“ №1). მაგრამ ფედერატიული სახელმწიფოს შექმნა ხომ ფედერატიულ კავშირის დამყარების მოსურნე მხარეებს გულისხმობს. ყოველი ამგვარი გაერთიანება აქამდე ხდებოდა ერთის გზით - დამოუკიდებელი სახელმწიფოები შეთანხმდებოდენ და ადგენდენ ფედერაციას. ხოლო თუ ფედერაციას აწესებს მართველი ერი თავის საჭიროებისათვის, ეს არის არა ფედერაცია, არამედ სხვა ხალხებზე დომინაციის საშვალება, რომლის გაუქმება მასვე შეუძლია, როგორც კი საჭიროება გაივლის. მხოლოდ თავისუფალი ერები წარმოადგენენ იმ საძირკველს, რომელზედაც შესაძლებელია რაიმე მკვიდრ საერთაშორისო შენობის აგება. მაგრამ ჩვენი ავტორი ფედერაციას უშვებს არა ეროვნებათათვის, არამედ პროვინციებისათვის, ერებს კი კულტურულ ავტონომიას შესთავაზებს. ადამის დროის ამ იდეიას ის მთელი ს. რ.-ბის პარტიის შეხედულებათ ასაღებს. მაგრამ აღმოჩნდა, რომ ეს განცხადება მართალი არ არის; მის წინააღმდეგ პროტესტი განაცხადა ს. რ.-ბის პარტიის ორგანომ „რევოლ. როსსიამ“ (№61), საცა ჩვენ ვკითხულობთ: „... ჩვენი პარტია სცნობს თითეული ერის უფლებას სახელმწიფოებრივ განკერძოებაზე“ და „ის არ კმაყოფილდება ამ უფლების მხოლოდ პლატონიურად აღიარებით, არამედ კისრულობს ვალდებულებას ყოველივე საშვალებით დაიცვას მისი განხორციელება ყოველგვარ იძულებით ჩარევის წინააღმდეგ, თუ გინდ თვით პარტია რაიმე მოსაზრების გამო მის განხორციელებას ამ შემთხვევაში მიზანშეუწონელათ სთვლიდეს“. როგორც ხედავთ, ს. რ.-ბის პარტიის ერთი ნაწილი სასტიკათ იცავს მარსელის კონგრესის ნაციონალურ პრინციპს და არ მიყვება ამ პოზიციიდან უკანდახეულ პარტიულ ამხანაგებს. იმავე ორგანოში მოთავსებულია ამხ. ჩერნოვისა და მისი ჯგუფის მიერ ხელმოწერილი პროექტი „ახალი აღმოსავლეთის სოციალისტური ლიგისა“, რომელშიაც აღიარებულია „უფლება ყოველივე ერისა, რომელიც განსაზღვრულ ტერიტორიაზე სჭარბობს თავის უმრავლესობით, ჩამოყალიბდეს დამოუკიდებელ სახელმწიფოში“. ამით ავტორნი გადაჭრით ემიჯნებიან სუხომლინ-აბრამოვიჩის მიმდინარეობას და სავსებით დგებიან საერთაშორისო სოციალიზმის ნიადაგზე. პროექტში არის, რა თქმა უნდა, უსწორმასწორობა, წინააღმდეგობანი, მაგრამ ამ ნაკლს ჩრდილავს მთავარი ღირსება - ცნობა ეროვნებათა თანასწორობის და ამ ნიადაგზე მათი შეთანხმებით გაყრის და გაერთიანების. ეროვნულ საკითხის გადაჭრის წესიც დამოკიდებული იქნება იმაზე, თუ ამ ორ მოწინააღმდეგე მიმართულებათაგან რომელი გაიმარჯვებს - დიდმპყრობელური თუ თანასწორმპყრობელური? გაიმარჯვებს პირველი - საკითხს, როგორც ყოველგან, გადასჭრის ისტორიის სტიქია; გაიმარჯვებს მეორე - ისტორიულ შემოქმედებას დაეუფლებიან შეგნებული ძალები და მშვიდობიანათ მოაწესრიგებენ ერთაშორის ურთიერთობას.

უკანასკნელ შემთხვევაში გზა ამ დასმულ მიზნისაკენ მიმავალი გვესახება შემდეგ ნაირათ: საბჭოთა რეჟიმის ადგილას ხელისუფლებას ეპატრონება დემოკრატია. დღეს არსებულ ნაციონალურ რესპუბლიკების ხალხები, თავიანთ ტერიტორიის სამზღვრებში, ხდებიან სუვერენული; ისინი აწყობენ თავიანთ ნაციონალურ ხელისუფლებას; და მათი კანონიერი წარმომადგენლები იკრიბებიან ერთად ნაციათა შორის ურთიერთობის მოსაგვარებლათ; კითხვები წყდება დაინტერესებულ მხარეთა მშვიდობიანი შეთანხმებით; თუ შეთანხმება არ მოხდა, დავას სწყვეტს სავალდებულო არბიტრაჟი.

ეს დემოკრატიული ლიკვიდაცია საბჭოთა რეჟიმისა გულისხმობს არა მარტო დემოკრატიულ იდეების გამარჯვებას, არამედ აგრეთვე იმ ძალთა ორგანიზაციას, რომელთაც ამ იდეების ცხოვრებაში გატარების უნარი შესწევთ. ესწრაფვის კი რუსის დემოკრატია ბოლშევიკების დამხობას, ძალა-უფლების ხელში აღებას და ქვეყნის რეორგანიზაციის მოხდენას?

თავი მეოთხე: ტაქტიკური საკითხები

(თარგმანი რუსულიდან)

ბოლშევიზმის დემოკრატიული ლიკვიდაცია საუკეთესო გამოსავალია შექმნილ მდგომარეობიდან. მაგრამ როგორია ის საშუალებები და გზები, რომელთაც ამ მიზნისაკენ მივყავართ?

მეფის თვითმპყრობელობასთან ბრძოლის ეპოქაში თითქმის ყველა სოციალისტები შეთანხმებული იყვენ იმაში, რომ საზარელ რეჟიმის დამხობა შესაძლო იყო ძალით, მასების მოძრაობის საშვალებით. ლიბერალები კი, პირიქით, ფიქრობდენ წყობილების გამოცვლას „მისი უდიდებულესობის ოპოზიციის“ საშვალებით, არწმუნებდენ რა ძალაუფლების მპყრობთ თვითლიკვიდაციის აუცილებლობაში. ფაქტებმა გაამართლეს პირველნი: რევოლიუციამ დაამხო თვითმპყრობელობა და რევოლიუციონერები მოძრაობის სათავეში აღმოჩნდენ.

ეხლა, ბოლშევიკურ თვითმპყრობელობასთან ბრძოლაში, ჩვენ ვხედავთ წინააღმდეგ მოვლენას. სოციალისტებმა შეითვისეს ლიბერალების შეხედულება. ისინი უარს ამბობენ ბოლშევიკების დამხობაზე, რევოლიუციაზე. ამ ახალი ტაქტიკის პირველი მქადაგებელნი აღმოჩნდენ რუსი მენშევიკები, რომლებიც „სოციალ. ვესტნიკის“ ირგვლივ იყრიან თავს. მათ შეუერთდა ლიბერალთა ნაწილი და აგრეთვე, როგორც ახლა ირკვევა, ნაწილი სოც.-რევოლიუციონერთა. რუს სოციალისტებს შორის ადგილი აქვს დაყოფას ნაციონალურ საკითხში და გაერთიანებას ტაქტიკურში, ხოლო ქართველი სოციალისტები კი ბოლშევიკებთან ბრძოლაშიც რჩებიან ერთგულნი ძველი რევოლიუციური მეთოდისა, განაგრძობენ რა ძველ შეურიგებელ ტაქტიკურ ხაზს. რით აიხსნება ეს უთანხმოება? ის გამომდინარეობს სოციალურ წრის, განცდილ მოვლენათა, რევოლიუციის შემდეგ განვლილ ისტორიის სხვადასხვაობისაგან.

რუსის დემოკრატია, რომელიც ისტორიის ნებით სათავეში მოექცა დიდ რევოლიუციას, ვერ მოერია მის ამოცანებს. მან ვერ გადასჭრა ვერც ერთი იმ ძირითად საკითხთაგანი, რომლებიც აღელვებდენ მასებს და, დაჰკარგა რა ამის გამო კონტაქტი ხალხის რევოლიუციურ ენერგიასთან, დამხობილ იქნა. ის არ აღმოჩნდა საკმარისათ რევოლიუციური და თავისი უმოქმედობით მასები ბოლშევიკების ბანაკში მიდენა. გადაუჭრელათ დარჩენილი საკითხები გადაჭრილ იქნა პლებეიურათ, ტერორით და სამოქალაქო ომით, ვინაიდან დემოკრატიის უმოქმედობამ გზა დაუხშო სხვა გამოსავალთ. გასაკვირველია არა ის, რომ რუსის ხალხი დემაგოგებს გაჰყვა, არამედ ის, რომ ამდენ ხანს, მთელი 8 თვის განმავლობაში იკვებებოდა ის ცარიელი დაპირებებით და ხელმძღვანელობის ნდობას არ ჰკარგავდა: მოთმინების ასეთი მაგალითი არ იცის არც ერთმა რევოლიუციამ. რუსის ხალხმა მიიღო მიწა და ზავი ბოლშევიკებისაგან და ამით ის შევიდა თავისი ისტორიის ბოლშევიკურ ხანაში.²

სულ სხვა სურათს ვხედავთ საქართველოში. ბრესტ-ლიტოვსკმა მოგვცა ჩვენ არა მარტო ზავი, არამედ ომი - ოსმალეთის შემოსევა, რომელსაც საკუთარი ძალ-ღონით დავაღწიეთ თავი. გლეხებმა მიწა მენშევიკების ხელიდან მიიღეს, უტეროროთ, უარევდარევოთ, დემოკრატიული გზით. საქართველოს დემოკრატიამ შექმნა ყველა სახელმწიფო დაწესებულებები, შეიმუშავა სანიმუშო კონსტიტუცია, გადააქცია ქვეყანა მოწინავე დემოკრატიულ რესპუბლიკათ და მართა ის მთელი 3 წლის განმავლობაში. ქართველი ხალხი ეზიარა მართვა-გამგეობის ახალ ფორმას, იგემა დემოკრატიის ნაყოფისაგან, განახორციელა თავისი სუვერენული უფლებანი ცხოვრების ყველა სფეროში. ჩვენ მიერ რუს სოციალისტებთან ერთად აღებული ვალდებულებანი ჩვენ შევასრულეთ, მათ კი ეს ვერ შეასრულეს და აი, აქ გადის ჩვენ ისტორიულ გზათა განსხვავების ხაზი. ისინი ემიგრაციაში იმყოფებიან მათი ხალხის ნების წინააღმდეგ, გარედან თავდასხმის წყალობით. ჩვენმა ხალხმა დაკარგა არა მარტო დამოუკიდებლობა, არამედ მთელი ის პოლიტიკური და სოციალური შინაარსი, რომელიც მან მისცა ამ დამოუკიდებლობას. ამიტომ საბჭოთა წყობილების დამხობას ჩვენში გულისხმობენ როგორც დემოკრატიის აღდგენას. ქართველ ხალხს არ ესაჭიროება არსებულ რეჟიმის დამღუპველობის მტკიცება, რადგან მისთვის ის უცხო წარმოშობისაა, გარედან ძალათ მისთვის თავს მოხვეული. აი ამიტომ ქართველი ხალხი, თავისი დემოკრატიული წარსულის ერთგული, ამ რეჟიმისადმი შეურიგებლათ, რევოლიუციურათ არის განწყობილი.³

ამგვარათ, რუს ამხანაგების რეფორმისტული ილუზია, მათი მუდმივი რყევა რევოლიუციასა და ევოლიუციას შორის, მათი დაუსრულებელი დავა იმის შესახებ, თუ რა სჯობია, აქტიური ბრძოლა თუ გულზე ხელდაკრეფით უკეთეს მომავლის ლოდინი, გამომდინარეობს მათი რევოლიუციაში დამარცხებისაგან, მათი რუს მასებისაგან პსიქოლოგიური მოწყვეტით. ეს დამარცხება იმდენათ დიდია, რომ მათ აქამდე ვერ შესძლეს ხელახლა გადაჯგუფება, ბოლშევიკური ჭიპის საბოლოოთ მოჭრა და თავიანთ პრინციპების არსებულ საბჭოთა სინამდვილისათვის შეფარდება.

მათ გამოეპარათ ისეთი უდიდესი მნიშვნელობის მოვლენა, როგორიცაა ბოლშევიკების რევოლიუციურ ძალიდან რეაქციონურ ძალათ გადაქცევა. ისინი ეხლაც კიდევ ფიქრობენ, რომ რუსეთში რევოლიუცია გრძელდება. თუმცა ბოლშევიზმის მეთაურებმა ტროცკიმ და ზინოვიევმა ის უკვე დამთავრებულათ გამოაცხადეს და მის ალაგას სრულიად მდარეხარისხიან მეშჩანობის გაბატონება აღიარეს. ასეთია დოკტრინიორთა ბედი: მუდამ, ყოველ მატარებელზე დაგვიანება.

რევოლიუციურ ტაქტიკის უარყოფას სხვადასხვა პარტიები სხვადასხვანაირათ ასაბუთებენ: ლიბერალებს ეშინიათ რუსეთის დაშლის, სოციალისტებს - რესტავრაციის. პირველნი ვერ ამჩნევენ, რომ ბოლშევიკების ბატონობის თვითეული დღე აძლიერებს მთლიანობის საწინააღმდეგო ძალებს და კატასტროფიულ დაშლას ამზადებს. ეს გახლავთ ნაციონალ-ლიბერალების ჩვეულებრივი სიბეცე. გაცილებით უფრო სერიოზულია სოციალისტების მოსაზრება. მართლაც, საბჭოთა რეჟიმის დამხობას ცდილობენ აგრეთვე მონარქისტები. არის ეს იმის საბუთი, რომ ჩვენ წინააღმდეგი პოზიცია დავიჭიროთ? და საზოგადოთ, უნდა დავიცვათ ჩვენ რომელიმე მოვლენა მხოლოდ იმიტომ, რომ მას თავებს ესხმიან ჩვენი მტრები? საკმარისია დაისვას ეს კითხვა, რომ ის უარყოფით გადაწყდეს. ლიბერალებს ებრძვიან ფაშისტებიც, ბურჟუაზიას - სოციალისტები, კლერიკალები, მეშჩანები და სხვ. მაგრამ ამის გამო ჩვემ ხომ არ ვიღებთ ხელს ყველა მათთან ბრძოლაზე? ჩვენთვის გადამწყვეტ მომენტს შეადგენს არა ეს ფორმალური მსგავსება უკიდურეს პარტიათა შორის, არამედ მათ მოძღვრებათა არსება: რისთვის იბრძვიან ისინი და ვის ინტერესებს წარმოადგენენ. ბოლშევიზმის დამხობას ჩვენ ვესწრაფებით დემოკრატიის სახელით, ხოლო ისინი - მონარქიზმის სახელით. რაც უფრო ნაკლებათ ვებრძვით ჩვენ საბჭოებს, მით უფრო ვუადვილებთ რეაქციონერებს უკმაყოფილო ხალხის თავის ბანაკში მიტყუილებას. გერმანიის და ავსტრიის სოციალ-დემოკრატები რომ რუსების ტაქტიკას აჰყოლოდენ და ბოლშევიკებთან ბრძოლის მონოპოლია თავიანთ მონარქისტებისთვის დაელოცათ, ისინი დიდი ხანია დაკარგავდენ რესპუბლიკასაც, დემოკრატიასაც და პარტიასაც. რუს რევოლიუციურ დემოკრატიამ ისიც კი ვერ შესძლო, რომ გამკლავებოდა დურნოვას სასახლეში ჩასაფრებულ ერთ ვიღაც ანარქისტს, ხოლო გერმანელი სოც.-დემოკრატები აჯანყებულ ბოლშევიკებს ტყვიისმფრქვეველებით უმასპინძლებოდენ.

ამგვარათ, რევოლიუციური ბრძოლა ბოლშევიკების წინააღმდეგ არის ერთად ერთი საშუალება თავის ირგვლივ მოსახლეობის ფართო მასების შემოსაკრებათ და რეაქციონერებისათვის ფეხქვეშ ნიადაგის და გავლენის გამოსაცლელათ. ამხ. აბრამოვიჩი კი ბრძოლის ამ მეთოდს უპირისპირებს „დემოკრატიულ“ მეთოდს, რაიცა საბჭოთა დესპოტიის პირობებში მოასწავებს სიტყვიერ კრიტიკას არსებულ რეჟიმისას. ყოველივე პოლიტიკური აქცია რუსეთში მხოლოდ რევოლიუციურ ფორმაშია შესაძლებელი და რაც განსაკუთრებით საგულისხმოა, რევოლიუციურ ბრძოლის და რევოლიუციის ამ სისტემატიურ უარყოფას ამხ. აბრამოვიჩი და მისი თანამოაზრენი ასაღებენ ყველაზე უფრო მემარცხენე, უკანასკნელ სიტყვათ სოციალისტური ტაქტიკისა. ნამდვილათ ინტერნაციონალის სწორედ მარცხენა ფრთა მოითხოვს დემოკრატიული მეთოდის შევსებას რევოლიუციურით. დასავლეთის თავისუფალ პირობებშიაც კი რუსი ამხანაგები ალბათ ანგარიშს აწარმოებენ არა ამ ინტერნაციონალიდან, არამედ კომინტერნიდან და ამ კაზიონი დაწესებულებისაგან სიახლოვის ან სიშორის მიხედვით არიგებენ თავის საყვარელ სახელწოდებებს.

ხდება სრული ლიკვიდაცია ძველი რევოლიუციური მენშევიზმისა, რიგ-რიგობით უკუგდება მისი რევოლიუციური ტრადიციებისა, როცა ჩვენ ეხლა ვაღიარებთ საგარეო გართულებათა გამოყენების საჭიროებას საბჭოების დასამხობათ. ამხ. აბრამოვიჩი, სუხომლინი და ჩერნოვი ერთხმათ გვიკიჟინებენ: ეს ხომ ომის ორიენტაციააო! მაგრამ ნება მოგვეცით შეგეკითხოთ, ძვირფასო ამხანაგებო: როდესაც თქვენ ორ უკანასკნელ ომს, იაპონიისას და მსოფლიოს, რევოლიუციათ აქცევდით, იყო ეს ორიენტაცია ომზე, ე.ი. გსურდათ თქვენ ის და მუშაობდით ამ მიმართულებით? თუ არა, მაშინ რატომ ეხლა უეცრად გადაიქეცით საბჭოთა პატრიოტებათ და ჩაეწერეთ სტალინის დრუჟინაში? თვით ტროცკიც ხომ უარს ამბობს ურა-ობორონცობაზე და აყენებს პირობებს: - რის გულისთვის ვიომოთ, რა პოლიტიკა დავიცვათო? აშკარაა, აქ ჩვენი მეგობრები თავიანთ აზრს სისწორით არ ამჟღავნებენ. რაკი მათ უომოთაც კი არ სურთ ბოლშევიკების დამხობა, მით უმეტეს არ მოისურვებენ ისინი მათ დამხობას ომის საშვალებით. ამხ. დანი ამას ამბობს კიდეც გულახდილათ. ის სწერს: „კაუცკის აზრს ბოლშევიკების წინააღმდეგ ძლევამოსილ დემოკრატიულ რევოლიუციის შესახებ ომის ნიადაგზე მე ვთვლი არა მარტო სრულიად შემცდარათ, არამედ აგრეთვე მეტისმეტათ საშიშათ“ (სოც. ვესტ. №16-17). აი ეს ნათელია, რა შუაშია აქ ორიენტაცია ომზე? დანი ხომ არ აბრალებს კაუცკის მომაკვდინებელ ცოდვებს; ის მხოლოდ მას რევოლიუციურ მოსაზრებას უპირდაპირებს თავის რეფორმისტულს. ამ ტაქტიკის სფეროში ძირითად უთანხმოების მიჩქმალვა აშკარა აბსურდული მოსაზრებით ნიშნავს ჩვენ ნამდვილ უთანხმოებათა გზა-კვალის აბნევას. ეს საბჭოთა პატრიოტიზმი შეიძლება შეესაბამებოდეს კომსომოლების და საბჭოთა სხვა „კაზიონი“ ხალხის პსიქოლოგიას, მაგრამ სრულიად არ შეესაბამება ჩაგრულ ხალხის პსიქოლოგიას. ამას ჩვენ მოგვითხრობენ სწორედ თვით ჩერნოვი და „სოც. ვესტ.“. აი, როგორ ახასიათებდა რუსის ხალხის განწყობილებას ამხ. ჩერნოვი მარსელის კონგრესის კომისიაში: „იქნებ თქვენთვის უცნობია მეორე პარალელური მოვლენა საზღვრის მეორე მხრით: იქ ადგილი აქვს თავისებურ სტიქიურ „პორაჟენჩესტვოს“⁴ და მით შეპყრობილი ფენები, ვითომდა მთავრობის პოლიტიკის სამსახურისათვის, მოსურნენი არიან და ცდილობენ გაამრავლონ ინციდენტები საზღვარზე იმ ვარაუდით, რომ ომის დროს საბჭოთა ხელისუფლება მათ მისცემს იარაღს, რომელსაც ისინი წამსვე მოაბრუნებენ იმათ წინააღმდეგ, ვისგანაც ის მიიღეს“! („რევ. როსსია“ №45, 1925 წ.). „სოც. ვესტნიკის“ კორესპონდენტი იუწყება ამგვარსავე დამარცხების სულისკვეთების შესახებ ცენტრალურ გუბერნიების გლეხთა შორის. ის გადმოგვცემს ადგილობრივ მცხოვრებთა შემდეგ სიტყვებს: „როგორც დღესასწაულს, შევეგებებით ჩვენ ომს. დიდი ხანია ველოდებით! არამც თუ მობილიზაციით გავალთ, ჩვენ, ბებრები მოხალისეებათ წავალთ სათადარიგო ჯარში, ოღონდ ისევ იარაღი და ტყვიის მფრქვეველი ხელთ ჩაგვივარდეს. მაშინ დაუყონებლივ ჩვენი საქმის გამოსწორებას შეუდგებით: გავრეკავთ კომუნისტებს საბჭოებიდან და მთავრობიდან. მოგვატყუეს, ფრჩხილით გვჭყლეტავენ, ანტანტასთან ომი კი ჩვენ არ გვაშინებს. როგორც კი ჩვენს საქმეს გავაკეთებთ, ერთბაშათ გავათავებთ ომს. ხიშტი მიწაში, თეთრი დროშა და მორიგება ვისწავლეთ 17 წელში“ („სოც. ვესტნიკი“. №2-3, 1927 წ.). ორივე ეს დახასიათება სავსებით შეესაბამება ქვეყნის მდგომარეობას: არასოდეს ჩაგრული ხალხი არ ღვრის ნებაყოფლობით სისხლს მჩაგვრელთა დასაცავათ. და თუ ეხლა სოციალისტებმა იცვალეს ფერი და კომსომოლის პატრიოტიზმი შეითვისეს, ეს მხოლოდ იმას მოასწავებს, რომ მათ კიდევ ერთხელ დაუკარგავთ კონტაქტი ხალხის პსიხოლოგიასთან და ემზადებიან განიმეორონ 17 წლის შეცდომები.

რევოლიუციურ ტაქტიკის უარისყოფისაგან თავისთავად გამომდინარეობს უარისყოფა აჯანყების იდეისაც. ამხ. ჩერნოვი თავს ესხმის ქართველი ხალხის აჯანყებას 1924 წელში იმ მოსაზრებით, რომ ის ჩაქრობილ იქნა. ხოლო ვინაიდან შეუძლებელია ვიცოდეთ წინასწარ, როდის რომელი აჯანყება გაიმარჯვებს, აშკარაა, რომ ბრძოლის ასეთ საშუალებას არასოდეს არ უნდა მივმართოთ. მაგრამ მე რაღაც არ მსმენია, რომ ამხ. ჩერნოვს გაელაშქრებიოს სხვა დამარცხებულ აჯანყებათა წინააღმდეგ (კრონშტადტი და სხვ.). ორში ერთი: ან ის უარყოფს ქართულ აჯანყებას იმისათვის, რომ ის ქართული იყო, მისდევდა მისთვის არა სიმპატიურ მიზანს, ანდა ის უარყოფს საერთოთ ყოველივე აჯანყებას საბჭოთა წინააღმდეგ და გადადის მენშევიკურ პაციფიზმის ბანაკში. თუ მისი პოზიცია ამ საკითხში არ არის სავსებით ნათელი, სამაგიეროთ ამხ. აბრამოვიჩის პოზიცია არავითარ ეჭვს არ სტოვებს. ის სწერს: „არა მარტო ქართულმა სოციალ-დემოკრატიამ, არამედ ყველა სხვა ერების მუშათა პარტიებმა რუსეთში ერთხელ და სამუდამოთ უნდა დაანებონ თავი აჯანყების უფლებისათვის ჩაბღაუჭებას, თამაშს სამხედრო მეთოდებთან, ჯანყობასთან (პოვსტანჩესტვო), რომელნიც დღევანდელ რუსეთის პირობებში ვერაფერს ვერ მიაღწევენ, გარდა დამარცხებისა და კატასტროფისა პროლეტარიატისათვის“ („ს. ვესტ.“ №21-22, 1927 წ.). ეს სიმღერა ძველია, რევოლიუციის წინა დროის, ძველთაგან შესრულებული ყველა ჯურის ლიკვიდატორთა მიერ, რომელმაც საჯარო შერცხვენა იგემა. და აი ეხლა კვლავ ეზიდებიან მას არქივიდან ხელახალ შერცხვენისათვის. თუ ძველი რევოლიუციონერები აღიარებენ ჩაგრულ ხალხის უფლებას აჯანყებაზე, ახლები წინააღმდეგ გვირჩევენ: ნელ-ნელა და ფრთხილათ, ყველაფერი თავისთავათ მოგვარდებაო. და ეს პოლიტიკური ჩხირკედელობა ნამდვილ მენშევიზმათ საღდება!

როგორც ხედავთ, ხდება ლიკვიდაცია ძველი რევოლიუციური დემოკრატიის მთელი ტაქტიკური საფუძველისა. მის ადგილას ჩნდება ახალი, რეფორმისტული დემოკრატია - ნეო-მენშევიზმი, რაღაც კანდიდის აღმზრდელის, პანგლოსის ფილოსოფიისდაგვარი: ყველაფერი თავისთავათ კეთილათ დაბოლოვდებაო. და ჩვენ მოგვიწოდებენ ვიაროთ მათთან ხელიხელჩაკიდებული, დავენდოთ მათ იმ საამო პერსპექტივით, რომ მათთან ერთად შევალთ აღთქმულ ქვეყანაში. არა, ამ ფერხულში ჩვენ ადგილი არა გვაქვს. ჩვენ ვიგემეთ უკვე მწარე გამოცდილება: ამ სიტყვიერების რაინდებმა („სლოვესნიკი“) ჩვენ ერთხელ ბოლშევიზმით დაგვაჯილდოვეს, ეხლა კი ლამისაა გენერალ-გუბერნატორით დაგვაჯილდოვონ. ბრმა ნდობის ხანმა განვლო. ახალი ნდობა შეიძლება მხოლოდ ურთიერთ გაგებაზე და შეთანხმებაზე იქნას დამყარებული.

აქვთ კი ჩვენი გაგების სურვილი მაინც? ამხ. აბრამოვიჩს ფრიად იოლი საშუალება აურჩევია: მიჩქმალვა ჩვენს შორის არსებულ ნამდვილ უთანხმოებათა და აშკარათ უაზრო უთანხმოებათა მოგონება. ამ მიზნით ის ჯერ შეუდგა გულში სურვილების კითხვას, რათა ბოლშევიკების მიერ გამოქვეყნებულ ჩემს წერილში რამენაირათ ამოეჩხრიკა რაიმე მასალა თავისი საბრალდებო აქტისათვის ჩემს წინააღმდეგ; მაგრამ როცა ამან არ უშველა, მან პირდაპირ მიმართა „თავისუფალ მხატვრობას“ - ციტატების ერთი კონტექსტიდან მეორე, სრულიად განსხვავებულში გადასმას. მე ვწერდი: რუსეთში სამოქალაქო ომის დაწყების შემთხვევაში ჩვენი ვალია მხარი დაუჭიროთ იმ ძალებს, რომელნიც დაუპირდაპირდება მოსკოვს და მის ბონაპარტიზმს“. ჩემმა ოპონენტმა კი ეს სამოქალაქო ომი აქცია ინგლის-საბჭოთა ომათ, ხოლო ჩემი რევოლიუციური ტაქტიკური ხაზი სამოქალაქო ომის დროს - სამხედრო-სტრატეგიულ ხაზათ („სოც. ვესტ.“ №16-17). მაგრამ, როგორც იტყვიან, მადა ჭამაში მოდის. ამავე სანაქებო მეთოდით თავისი შეტევა მან გადაიტანა მთელს ქართულ სოციალ-დემოკრატიულ პარტიაზე. აი, როგორ ახასიათებს ის ჩვენი პარტიის ტაქტიკას:

„როგორც ცნობილია, ქართული პარტიის ოფიციალური ტაქტიკა აგებული იყო შემდეგ სამ გველეშაპზე: 1) ცნობა მიზანშეწონილობის შეიარაღებულ აჯანყებისა, როგორც უფრო ყველაზე მჭრელი მეთოდის შინაურ ბრძოლაში საბჭოთა მთავრობის წინააღმდეგ; 2) ორიენტაცია იმპერიალისტურ კონფლიქტებზე რუსეთსა და ინგლისს და სხვა დიდ სახელმწიფოთა შორის, რომელ კონფლიქტებსაც უნდა გამოეწვიათ საქართველოს გამათავისუფლებელი ომი; 3) მისწრაფება თანამედროვე საბჭოთა კავშირის დანაწილებისაკენ რაც შეიძლება მეტ ეროვნულ სახელმწიფოებათ“ („ს. ვეს.“ №21-22).

დაახასიათა რა ამგვარათ ჩვენი პარტია, ავტორი არ იხმარიებს თავის სიტყვების დასამტკიცებლათ არავითარ საბუთებს, მას არ მოჰყავს არავითარი ფაქტები პარტიულ დოკუმენტებიდან, რის ადგილას ის სვამს სიტყვებს - „როგორც ცნობილია“. ნამდვილათ კი ჩვენი პარტიის ტაქტიკას არავითარი საერთო არა აქვს ამხ. აბრამოვიჩის მიერ ზევით მოთხრობილთან. აი საბუთები:

დავიწყოთ პირველი პუნქტიდან. ავტორი სახავს ჩვენს პარტიას მეამბოხეთა რაზმის მაგვარათ, რომელსაც პოლიტიკური მუშაობის მეთოდი სამხედრო მეთოდით შეუცვლია. ამიტომ ის გვირჩევს, ჩვენ ვაწარმოვოთ „ყოველდღიური პოლიტიკური ბრძოლა საბჭოთა რუსეთში არსებულ პოლიტიკურ, საზოგადოებრივ და ნაციონალურ წყობილების ნიადაგზე“ (იქვე). ეხლა ვნახოთ, როგორ არკვევს ამ საკითხებს ორი მთავარი პარტიული დოკუმენტი: მესამე არალეგალურ კონფერენციის (1925 წ.) რეზოლიუციები და ჩემი კომენტარიები ამ რეზოლიუციების გამო სათაურით „ჩვენი ტაქტიკა“, მოწონებული პარტიის ცენტრალური დაწესებულებების მიერ. პირველ დოკუმენტში ჩვენ ვკითხულობთ:

„გარდა წმინდა ეროვნული ინტერესებისა, ქართველ მუშათა კლასს აქვს დღევანდელ „სოციალისტურ“ სახელმწიფოში და „პროლეტარიატის დიქტატურის“ პირობებში წმინდა კლასობრივი ინტერესებიც. რაც დღე გადის, უფრო აშკარა ხდება, რომ დღევანდელი „პროლეტარიატის დიქტატურა“ სინამდვილეში არის დიქტატურა მშრომელთა კლასებზე. მუშათა კლასის დიდი უმრავლესობა დღეს კვლავ დამონებულია როგორც პოლიტიკურათ, ისე ეკონომიურათ“. ჩვენ ყოველდღიურ მოთხოვნილებათა ჩამოთვლის შემდეგ რეზოლიუცია განაგრძობს: „ის (პარტია) ყოველწამში უნდა მიუთითებდეს ჩვენს მშრომელ ხალხს საოკუპაციო ხელისუფლების ბოროტებაზე, ამხელდეს მას, უმარტავდეს და უთვალისწინებდეს მის დამღუპველ შედეგებს ქართველი მშრომელი ხალხისათვის, მოუწოდებდეს მას შეკავშირებულ ბრძოლისაკენ დამპყრობელების წინააღმდეგ, რომ უკანასკნელნი სხვადასხვა დათმობაზე აიძულონ, და სხვ. ეს არის პარტიის მოქმედების ასპარეზი მანამ, სანამ დღის წესრიგში დადგებოდეს ჩვენი ქვეყნის და ხალხის სრული განთავისუფლების საკითხი“...⁵

ამავე კითხვებს „ჩვენი ტაქტიკა“ არჩევს შემდეგნაირათ:

საბჭოთა ხელისუფლება დაეცემა რევოლიუციური თუ ევოლიუციური საშუალებებით? პირველი გზა მოითხოვს აჯანყების ტაქტიკას, მეორე - შეწყობის ტაქტიკას, - ამბობენ მშვიდობიანობის მოტრფიალენი. ნამდვილათ კი არც ეს ალტერნატივა და არც ეს დასკვნა სრულიად არ შეესაბამება სინამდვილეს, გარემოებათა რეალურ მსვლელობას. ევოლიუციას და რევოლიუციას შორის

არ არის არც პრინციპიალური, არც პოლიტიკური დაპირდაპირება. ევოლიუცია თავდება რევოლიუციით, რევოლიუცია თავდება ევოლიუციით. ისინი ერთიმეორეში გადადიან, ერთიმეორეს გზას უწალდვენ და ავსებენ“.

„რაკი საბჭოთა წყობილების არსებობა შეუძლებელია, რაკი ის დასარღვევია, ცხადია, თვით დარღვევის პროცესი იწარმოებს ერთათ-ერთი არსებული მიმართულებით - ევოლიუციით და რევოლიუციით. ამიტომ ტაქტიკა - აჯანყება თუ მშვიდობიანობა, იარაღი თუ პროპაგანდა - ფუჭი ოცნების ნაყოფია. თვითოეული კონკრეტიული მდგომარეობა იძლევა მოქმედების გეგმას, ხოლო მდგომარეობა კი იცვლება უჩვენოთ, სოციალისტურ ძალთა ჭიდილით, რაიცა იწვევს მოქმედების სხვადასხვაობას. საქართველოს დღევანდელ პირობებში ჩვენი ტაქტიკა ერთია - ხალხის დაყენება სოციალ-დემოკრატიის იდეურ სფეროში, მისი რიგების პოლიტიკურათ დაწყობა ჩვენი პარტიის გარშემო, ჩვენი დროშის ქვეშ. ამ გზით მომზადებული ხალხი გადამწყვეტ მომენტში სარბიელზე გამოვა, როგორც ერთი შეგნებული მთელი და თავის თავს დაეპატრონება იმ საშუალებებით, რომელსაც იმ დროს აუცილებლობა უკარნახებს. მაშასადამე, ჩვენ ახლა თავს ნუ ვიმტვრევთ იმაზე, რა საშუალებები იქნება ეს, - იარაღი, აჯანყება თუ უსისხლო რევოლიუცია. ჩვენთვის საკმარისია ვიცოდეთ ორი რამ: ამ რევოლიუციის უეჭველობა და ხალხის პოლიტიკურათ მომზადება.

„როგორც ხედავთ, ჩვენი დღევანდელი მოქმედება იფარგლება პოლიტიკური მუშაობით, იდეიური და ორგანიზაციული წინამძღოლობით. რა შინაარსის უნდა იყოს ეს მუშაობა? რა სოციალურ-პოლიტიკური სარჩული დავუდვათ ერის განთავისუფლებას“? აქ ჩამოთვლილია დაწვრილებით ჩვენი მიმდინარე მოთხოვნილებები და შემდეგ ვკითხულობთ დასკვნას:

„როგორც ხედავთ, ერთი მხრით, ვიბრძვით ყოველდღიური მოთხოვნილებების, კერძო საკითხების ირგვლივ, ხალხის მდგომარეობის გასაუმჯობესებლათ, ხოლო მეორე მხრით, ყველა ამ საკითხებს ვუკავშირებთ მოძრაობის მიზანს, ძირითად პოლიტიკურ, ნაციონალურ და ეკონომიურ პრობლემას. არავითარი რეალური გაუმჯობესება ხალხს არ ძალუძს არსებული რეჟიმის ფარგლებში, მხოლოდ მისი დამსხვრევა იძლევა ფართო გამოსავალს, შესაფერ საშუალებას ცხოვრების შეცვლის და გაუკეთესებისათვის. ყველა პოზიცია, იქნება ის კულტურულ-ეკონომიური, საზოგადოებრივი თუ სხვა, ჩვენი ამხანაგების თუ თანამგრძნობთა მიერ მოპოვებული, უნდა გადაიქცეს იარაღათ სახალხო საქმის წინ წასაწევათ. პარტია შედის ყველა წრეში, ყველა დაწესებულებებში, გარდა რასაკვირველია, პოლიციურისა და პოლიტიკურათ პასუხისმგებელ პოსტისა და შეაქვს იქ თავისი აზრი, თავისი მუშაობა, თავისი დროშა. ამ ბოლო დროს, ბოლშევიკების გადმოცემით, იზრდება ხალხის აქტიობა, მისი ჩარევა საბჭოთა საქმეებში. ცხადია, ეს მას ეჭირვება, ამ გზით ფიქრობს მძიმე ტვირთი შეიმსუბუქოს ოდნავ მაინც. პარტია მიყვება ხალხს ყველგან, სადაც ის მიდის, უხსნის და უკარნახებს მოქმედებას, პასუხს აძლევს ყველა საჭირბოროტო საკითხზე, არ ტოვებს არას შემთხვევაში უწინამძღვროთ დაბნეულობის და მტერთა ამარა. თვითეული ასეთი გამოსვლა ხალხს დაანახვებს მთელ მოჯადოებულ წრეს, რომელიც მას გასაქანს არ აძლევს და ეს მასში განამტკიცებს ოპოზიციურ განწყობილებას“.

რა არის საერთო, ერთის მხრით, ჩვენი პარტიის ამ ნამდვილ ტაქტიკასა და მეორეს მხრით, იმ ტაქტიკას შორის, რომელსაც ჩვენ ამხ. აბრამოვიჩი გვახვევს თავს? კარიკატურული სახით წარმოდგენა ძმური პარტიისა - რომელმაც შეინარჩუნა საბჭოთა განუწყვეტელ ტერორის ქვეშ თავისი მასიური ხასიათი, ყველა თავისი ორგანიზაციები, ყველა თავისი ცენტრალური დაწესებულებები, რომელიც აწარმოებს ქვეყანაში ფართო პოლიტიკურ მუშაობას - მოწმობს მხოლოდ მის სავსებით აბუჩათ აგდებას, და ამით ხომ იფარება ნამდვილი უთანხმოება ამ სფეროში?! ჩვენ, „სოც. ვესტნიკის“ ირგვლივ თავმოყრილ ამხანაგთა ჯგუფის წინააღმდეგ, შევინარჩუნეთ ჩვენს ტაქტიკაში რევოლიუციის პრინციპი და აჯანყების იდეა, ერთის მხრით, და რეფორმისათვის ბრძოლასთან ერთად არ ვთესავთ ხალხში რეფორმისტულ ილუზიებს, მეორე მხრით. ერთის სიტყვით, პარტია თავის მიმდინარე მოთხოვნილებებს უკავშირებს მოძრაობის მიზანს, არსებულ საბჭოთა წყობილების დამხობას. აი, სად არის ჩვენი ტაქტიკურ უთანხმოებათა ფესვი და სრულიადაც არა იქ, საცა ამაოთ ეძებს მას ამხ. აბრამოვიჩი.

პუნქტი მეორე - ჩვენი ორიენტაცია ომზე - სავსებით მოგონილია და სწორედ განცვიფრებას იწვევს ასეთი გამბედაობა. არასოდეს ჩვენს პარტიას არაფერი ამის მსგავსი არ უთქვამს, საამისო რეზოლიუცია არ გამოუტანია, ომი არ უქადაგნია. პირიქით, თავის გამოცემებში ის აწარმოებს ისეთსავე ანტიმილიტარისტულ პროპაგანდას, როგორსაც სხვა სოციალისტური პარტიები. ის უკავშირებს თავის თავის საქმეს არა ომს, არამედ ბოლშევიკურ წყობილებას, მისივე შინაგანი შეუსაბამობის წყალობით დაცემის აუცილებლობას. ამ საკითხზე პარტიის რეზოლიუცია ამბობს:

„საქართველოს სოც.-დემოკრატია უთუოთ გამოიყენებს ყოველ კრიტიკულ მომენტს, რომელიც აუცილებლათ დაუდგება საბჭოთა კავშირის დღევანდელ მესვეურთ საშინაო თუ საგარეო გართულების ნიადაგზე. ამ მომენტს ჩვენი მშრომელი მასა შეკავშირებული უნდა შეხვდეს, რომ რაც შეიძლება ნაკლები ტკივილით და ნაკლები მსხვერპლით გახდეს დამარცხებული მტრის მემკვიდრე. სხვასთან ერთად კომპარტიის კრიზისის მომენტს უეჭველათ აახლოვებს მისი აშკარა გადასვლა ე. წ. „საბჭოთა დემოკრატიაზე“, სოფლათ კურსის აღება საშუალო გლეხობაზე და „კულაკებზედაც“ კი, რაც მის უეჭველ და საბოლოო გადაგვარების გზაზე შედგომას მოასწავებს“. „ჩვენი ტაქტიკა“ კი დაასკვნის: „ამგვარათ, საქართველოს სოციალ-დემოკრატიის ტაქტიკა დაფუძნებულია ისტორიულ აუცილებლობაზე - საბჭოთა წყობილების უეჭველ დარღვევაზე“, ხოლო ამ დაცემის მომენტში ჩვენი ტაქტიკა დამოკიდებული იქნება ამ დაცემის ფორმებიდან. ყველა შემთხვევაში, ერთი ძირითადი მოქმედება სავალდებულოა - საქართველოს ადგომა და დემოკრატიული რესპუბლიკის გამოცხადება. ყველა შემდეგი ნაბიჯი დაექვემდებარება ამ რესპუბლიკის დაცვის საჭიროებას და ამ მიზნით კავკასიაში, რუსეთში და ევროპაში მოკავშირეთა მოძებნას. თავისთავათ ცხადია, რომ ქართველ ხალხს არაფერი აქვს სადაო და საომარი რუსეთის ხალხთან, რომელიც თვითონ იტანჯება საბჭოთა ტირანიით. რუსეთს არ აქვს არც ერთი ნამდვილი ინტერესი, რომლის შეთავსება არ შეიძლებოდეს საქართველოს დამოუკიდებლობასთან. მოლაპარაკების და თანასწორობის ნიადაგზე ყველა უთანხმოება ადვილათ ამოიწურება. მარა ეს კიდევ არ ნიშნავს ჩვენი თავისუფლების შესაძლებლობას რუსეთის ყოველგვარ წყობილების გვერდით. ამიტომ ჩვენთვის უდიდესი საკითხია ის, თუ ვინ იქნება ბოლშევიკების მემკვიდრე - პომეშჩიკური რეაქცია, დემოკრატია თუ ნეპმანური ბონაპარტიული ბატონობა. ამ სამში ერთათ-ერთი რადიკალური დემოკრატია საერთაშორისო დემოკრატიის დახმარებით იძლევა შესაძლებლობას შინაგანი ძალებით დამოუკიდებლობა შევინარჩუნოთ. პირველი ჩვენი ისეთივე მტერია, როგორც ბოლშევიკები, ესენი ერთი ხის ნაყოფია და ჩვენს მიმართ ერთათ ვარდებიან. მათთან საერთო არაფერი გვაქვს. მესამე ფორმის წყობილებაში შეიძლება ჩვენი სუვერენიტეტის შერჩენა გარეშე ძალის შემწეობით, ძალის არა სამხედროს, არამედ დიპლომატიურის და ფინანსიურის. მოსკოვის ბურჟუაზიული ბონაპარტიზმი უევროპოთ ფეხს ვერ აიდგამს“.⁶

აქედან აშკარაა, რომ პარტია თავის ტაქტიკურ პერსპექტივებს აშენებდა მუდამ და აშენებს საბჭოთა საზოგადოების შინაგან პროცესებზე. რა შუაშია აქ „ანგლიჩანკა“! მე მეგონა, რომ რუსის სოციალისტისათვის მაინც წავიდა ის დრო, როცა რუსეთის სინამდვილის უკუღმართობას ცბიერი ალბიონის ხრიკებით ხსნიდენ. როგორ შეუძლია საქართველოს დაუკავშიროს თავისი ბედი იმ ძალებს, რომელთაც ის ერთხელ უკვე გასცეს! არავისათვის საიდუმლოს არ შეადგენს, რომ ბოლშევიკების ჯარების საქართველოზე თავდასხმა მოხდა ლოიდ-ჯორჯის მთავრობის ცნობით და დასტურით. ეს საიდუმლობა წამოროშა თვით ჩიჩერინმა და ჩვენ ამის შესახებ სხვადასხვა ენაზე ვსწერდით.⁷

საქმე იმაშია, რომ ამ საძაგელ „ანგლიჩანკის“ საშუალებით იფარება ნამდვილი უთანხმოება. ჩვენ, ამხ. აბრამოვიჩის შეხედულების წინააღმდეგ, არ ვამბობთ უარს გამოვიყენოთ ჩვენი რევოლიუციური მიზნებისათვის სამხედრო გართულებანი. ძველთაგან ცნობილია, რომ რუსეთში საგარეო პოლიტიკის გართულებანი შინაურთან ერთად დასაბამს აძლევდენ ყველა რეფორმისტულ და რევოლიუციურ მოძრაობებს, მე-18 საუკუნიდან დაწყებული. და ეხლაც ბოლშევიკურ პარტიის რღვევა სწარმოებს მომეტებულათ საგარეო მარცხთა ხაზით. ამიტომაც ჩვენი პარტია ამბობს, რომ საბჭოთა დაცემა რეჟიმის მოხდება „შინაგან და საგარეო კრიზისების~ შედეგათ. აი აქ არის ჩვენი უთანხმოების ფესვი და არა იქ, საცა ამხ. აბრამოვიჩმა ისურვა მისი აღმოჩენა.

ბრალდების მესამე პუნქტიც წარმოადგენს ისეთსავე ნაყოფს მოცლილ ფანტაზიისას, როგორც პირველი ორი. არასოდეს და არსად პარტიას არ გამოუტანია არავითარი დადგენილება შესახებ საბჭოთა კავშირის დანაწილებისა „რაც შეიძლება მეტ ნაციონალურ სახელმწიფოებათ“. როგორც ჩვენ დავინახეთ ზევით, ყველა თავის რეზოლიუციებში ის ლაპარაკობს მხოლოდ საქართველოს დემოკრატიულ რესპუბლიკის აღდგენაზე და სრულიად არ ეხება კავშირის სხვა ნაწილებს. აქ ჩვენი პარტია კმაყოფილდება იმ ზოგად რეზოლიუციით ეროვნულ საკითხზე, რომელიც მიიღო მარსელის კონგრესმა; და თუ ამაში ხედავენ საბჭოთა კავშირის დანაწილებას, მაშინ ამხ. აბრამოვიჩს თავისი რისხვა უნდა მოემართა არა ჩვენს პარტიაზე, არამედ ინტერნაციონალზე. ამ პუნქტშიაც ჩვენი ავტორი აფუჩეჩებს ნამდვილ უთანხმოებას, მაგრამ ეს არის არა ტაქტიკის, არამედ ისტორიულ პროგნოზის საკითხი მისი შეხედულების წინააღმდეგ. ჩვენ ვფიქრობთ, რომ ისტორიულ პროცესს მივყევართ ნაციათა განთავისუფლების და ეროვნულ სახელმწიფოთა დაარსებისაკენ. ამიტომ ბუნებრივია, რომ ჩვენ სრული თანაგრძნობით ვეპყრობით ყველა ერთა გამათავისუფლებელ მოძრაობას. ამ საკითხზე ჩვენ დაწვრილებით ვილაპარაკეთ ზევით.

ამგვარათ, ამხ. აბრამოვიჩის „სამი გველეშაპი“ აღმოჩნდა სამი ლეგენდა, ახალი მენშევიზმის სასახელოთ და ძველის შესარცხვენათ შეთხზული. იმედი უნდა გვქონდეს, რომ ამიერიდან ჩვენ აგვაშორებენ ამგვარ პოლიტიკურ მითებს, და ვისაც ჩვენი გაგება სურს, გაირჯება და გაეცნობა ჩვენს პარტიულ ცხოვრებას. ყოველ შემთხვევაში, ცოტა არ იყოს საფრთხილოა „მდინარეში შეტოპვა ფონის გაუკითხავათ“.

დასკვნა: ეროვნულ საკითხის მშვიდობიანი გადაჭრა საბჭოთა ტერიტორიაზე საშუალებას იძლევა წმინდა შინაური, ნაციათა შორისი ძალებით იქნას მიღწეული თვითგამორკვეულ ხალხების თავისუფალი ცხოვრება და თავისუფალი განვითარება და დამყარდეს მათ შორის პოლიტიკური წონასწორობა, გარეშე ძალთა ჩაურევლათ.

საკითხის ამგვარათ გადაჭრა გულისხმობს არსებობას რუსის დემოკრატიის, რომელიც უდაოთ სცნობს ერთა თვითგამორკვევის უფლებას, იბრძვის ხელისუფლების რევოლიუციური გზით დამხობისათვის, მზად არის ამ მიზნისათვის გამოიყენოს საბჭოთა დიქტატორების ყოველგვარი გართულებანი და არ გაურბის ძალა-უფლების ხელში აღებას.

ასეთ რუს დემოკრატიასთან ხელიხელ ჩაკიდებული ვივლით არა მარტო ჩვენ, არამედ ყველა ერთა დემოკრატიები, რათა საერთო ძალღონით გავუსწორდეთ საერთო მტერს და გარდავქმნათ ქვეყანა.

დროა ხელი აიღონ ყოყმანზე, დაიჭირონ გარკვეული პოზიციები და მიიღონ თავისთავზე ისტორიული პასუხისმგებლობა. დროთა ბრუნვამ ცდა არ იცის.

ბრძოლა. /ჟურნალი/. - 1927. - თებერვალი. - №29/30.

ბრძოლა. /ჟურნალი/. - 1928. - თებერვალი. - №31/32.

_______________

1. ენგელსი. რუსეთზე. რუსული თარგმანი, 1894 წ.

2. იხ. „ბრძოლა“. №29-30.

3. ეხლა იმედი მაქვს, რომ ამხ. ჩერნოვი გაიგებს „ქართველი სოც.-დემოკრატიის ფსიქოლოგიას“ და შემდეგში თავს დაიჭერს ეკსკურსიისაგან მისთვის უცნობ ჩვენს შინაპარტიულ და შინანაციონალურ ურთიერთობათა სფეროში.

4. დამარცხების სურვილს.

5. იხ. „ბრძოლა“ №5.

6. იხ. „ბრძოლა“ №6.

7. იხ. ბროშურა გერმანულ ენაზე: ინგლისის ტრედუნიონთა დელეგაცია და საქართველო. 1925 წ.

ჩვენ უკვე ვრცლათ განვიხილეთ ნაციონალური პრობლემა და მისი გადაჭრის აუცილებლობა და შესაძლებლობა საბჭოთა კავშირის მასშტაბით. აქ ნაჩვენებია სოციალისტური მუშაობის ერთი ხაზი, ნაციათა ურთიერთობის აგება თავისუფლების და თანასწორობის ნიადაგზე. მარა ეს არ შეიცავს ჩვენი მოღვაწეობის მთელ ხაზს, მთელ გზას; ის ამ გზის ერთი რგოლია, რომელსაც მოსდევს დანარჩენი რგოლები და საფეხურები. საითკენ მიგვყავს ჩვენ თავისუფალი ერი, რა პოლიტიკურ და სოციალურ საფუძველზე ვაგებთ მის კეთილდღეობას, მის აწმყოს და მერმისს? სოციალისტური თვალსაზრისით რა ვაკეთოთ, რა ვაშენოთ, რა შინაარსი მივცეთ ბოლშევიზმთან ბრძოლას? აი ამ მხრით მინდა დღეს მივაპყრა მკითხველის ყურადღება და ნუ დამემდურება, თუ გრძელი სიტყვა მოკლეთ ვერ მოიჭრება.

ბოლშევიკებმა დიდის ზეიმით ოქტომბერს თავი მოსჭრეს. ტროცკის პარტიიდან გაძევება და გადასახლება - ეს უტოპიური ოქტომბრიზმის ცხოვრებიდან გაძევება და ისტორიიდან სამუდამოთ გაგდებაა. ეს კომუნიზმის მეთაურის და მის ლაშქარს შორის ხიდის ჩატეხა, მათი აქეთ-იქით მიდგომ-მოდგომა და ერთიმეორის დაპირდაპირება სრულიად არ არის შემთხვევითი მოვლენა. ეს ლოღიკურათ, აუცილებლობით გამომდინარეობს იმ ისტორიული ჩიხიდან, რომელშიაც ეს პარტია მოემწყვდა და საიდანაც ამაოთ ეძებს გამოსავალს. რაშია საქმე?

ოქტომბრის ქურუმთა შორის ერთათ-ერთ ტროცკიმ ირწმუნა ეს დღე; მარტო მან იწამა გულწრფელათ და სინდისიერათ კომუნისტური რევოლიუციის შესაძლებლობა და მას მიეცა მთელი თავისი არსებით. და ეს იმიტომ, რომ ეს მას სწამდა წინეთაც, ოქტომბრამდე, თებერვლამდე, ათეულ წლების განმავლობაში. ის მუდამ ოცნებობდა რუსეთის რევოლიუციას, როგორც სოციალისტურს, რომლის მეთაურობას სოციალ-დემოკრატებს არგუნებდა.¹ ბოლშევიკები კი პირიქით, თავგამოდებით ებრძოდენ ტროცკის ამ დებულებას და ეტრფოდენ რევოლიუციას და რევოლიუციურ ხელისუფლებას ძველ რეჟიმთან ანგარიშის გასასწორებლათ. მარა ამათ რევოლიუციის მსვლელობაში დაინახეს, რომ ამ მისიის შესასრულებლათ, მართველობის ხელში ჩასაგდებათ და შესარჩენათ აუცილებელია დაბეჩავებული და დამშეული ხალხის სააქაო სამოთხის დაპირებით დაბმა და მით მისი თავის ბატონობის იარაღათ ამუშავება. მათ მოაგონდათ მაშინ ტროცკის მაქსიმალიზმი, საჩქაროთ ჩამოხსნეს დემოკრატიული რევოლიუციის ბაირაღი და მის ალაგას კომუნისტური რევოლიუციის ბაირაღი ააფრიალეს. ტროცკისათვის კომუნიზმი იყო მიზანი და საშუალება, ბოლშევიკებისათვის კი - მხოლოდ საშუალება სრულიად სხვა მიზნის მისაღწევათ.

და აი, როცა ოქტომბერმა არ გაამართლა ტროცკის იმედი, როცა კომუნიზმის დამარცხება აშკარა შეიქნა, ტროცკი აყვირდა: ეს არ გვინდა, ეს ჩვენი რევოლიუცია არ არისო. ბოლშევიკებმა სამართლიანათ მიუგეს - შენი არა, მარა ჩვენი რევოლიუცია კი არის, რასაც ვეძებდით, ის ვპოვეთო. მათი გზა გაიყარა; ტროცკი დაეცა და მასან ერთათ დაეცა ოქტომბრის ილიუზიები. დარჩა წმინდა წყლის ბოლშევიზმი, მარტოთ-მარტო, იდეალს და აღმაფრენას მოკლებული. მისი ძირითადი თვისებები - ოპორტიუნიზმი და კარიერიზმი - ახლა პოულობს თავისუფალ განვითარებას და ედება ქვა-კუთხედათ პარტიის და ხელისუფლების მოღვაწეობას. ის ახლა შედის ღიათ და საქვეყნოთ თავის არსებობის იმ ხანაში, როცა იდეალი იკარგება და თავის შენახვის საჭიროება მთავარ მიზნათ ცხადდება. ეს ნიშნავს ნამდვილი ოქტომბრისტების შეცვლას უთაო, მარა ხელმაგარი ხალხით, რომელთაც კომუნიზმი რწმენისაგან გადააქციეს ხელობათ, შემოსავლიან საქმეთ და მზათ არიან შეეწყონ ყოველნაირ ცვლილებას, ოღონდ პრივილეგიური მდგომარეობა არ დაკარგონ. ესენი შეადგენენ ამჟამათ გადამცემ პუნკტს, გზა-ჯვარადინაზე გაჩხირულს, საიდანაც იხსნება ორი გზა, ორი მიმართულება და სადაც უნდა გაითხაროს საბჭოთა სამარე. რა გზებია ეს?

ერთია გაგრძელება არსებული პოლიტიკური გეზის, მხოლოდ ანტიკომუნისტური შინაარსით. აქ დღევანდელი „ცენზიანი კონსტიტუცია“, კომუნისტების პრივილეგიურ პოლიტიკურ ერთეულათ აღჭურვა იცვლება მეორე ნაირი ცენზიანი კონსტიტუციით, შეძლებულთა აღჭურვა ასეთივე პოლიტიკური პრივილეგიებით, სადაც შევლენ დღევანდელი სპეცები, ნეპმანები, მაღალი ფენის კომუნისტები და სხვადასხვა მოსაქმენი და მოჭახრაკებული ხალხი. ეს იქნება საბჭოთა წყობილების ლიკვიდაცია ბურჟუაზიულათ, მიუხედავათ მისი გარეგანი ფორმისა, იქნება ის ბონაპარტისტული, ფაშისტური, მონარქისტული, ევრაზიული თუ სხვა ფორმა. მარა ვინაიდან დღეს, ხალხის გამოღვიძების ხანაში, არავითარი ცენზიანი კონსტიტუცია არ შეიძლება დამაგრდეს მისი შინაგანი წონასწორობით, ხალხის ჩუმი დასტურით და თანხმობით, როგორც ეს იყო ევროპის ბურჟუაზიის ბატონობის პირველ პერიოდში, ამიტომ მისი მიუცილებელი ფარ-ხმალია ტერორი და ძალმომრეობა, ე.ი. კომუნისტური ძალადობა შეიცვლება ბურჟუაზიულ ძალადობათ.

მეორე გზაა ყოველნაირი პოლიტიკური პრივილეგიების გაუქმება და მთელი ხალხის სუვერენათ აღიარება; მართველობა არა ჯგუფის, ვინც უნდა იყოს იგი, არამედ ხალხის, დემოკრატიის. ეს ფორმა მართველობისა პრინციპიალურათ ეწინააღმდეგება როგორც საბჭოთა უფროსობას, ისე მის ბურჟუაზიულათ გადატეხას. ეს ორი მიმართულება ერთი ხაზისაა, ერთი დედააზრისაა, უფლება-უპირატესობა, ჯგუფური ხელის უფლება მათი საერთო თვისებაა. მხოლოდ დემოკრატია სცნობს უფლებრივ თანასწორობას და რიცხვის უაღრესობას. გიზოს ცნობილი ფორმულა - „ნიჭიერთა მთავრობა“ საბჭოებმა განახორციელეს ამ საჭირო „ნიჭის“ კომუნისტებში მოთავსებით, ხოლო ბურჟუაზია მის ჭურჭლათ შეძლებულთ და ნასწავლთ აღიარებს. ორივე შემთხვევაში ეს უმცირესობის ბატონობაა დიდ უმრავლესობაზე.

ცხადია, არსებული რეჟიმის პოლიტიკური გაგრძელება იქნება მისი ბურჟუაზიულათ შეცვლა, ხოლო მისი ძირფესვიანა ამოგდება იქნება მისი დემოკრატიით დაბოლავება. ეს ორი მოპირდაპირე გზა იძლევა ორ მოპირდაპირე სოციალურ და ეკონომიურ პოლიტიკას და აქედან იბადება მათი შეურიგებლობა სამეურნეო სფეროშიაც. ბურჟუაზიას შეეძლება ძალა-უფლების დაპატრონება მხოლოდ უფლებრივი პრივილეგიით და არა დემოკრატიული თანასწორობით, ე.ი. დემოკრატიული წყობილება რუსეთში და ჩვენში თავისთავათ სრულიად არ ნიშნავს ბურჟუაზიის პოლიტიკურ გაბატონებას, მსგავსათ ევროპისა. და აი რატომ:

რუსეთის სოციალისტურ პარტიაში და მასთან ერთათ ჩვენშიაც რევოლიუციამდე გაბატონებული იყო ის აზრი, რომ სოციალისტური ხელისუფლება შესაძლებელია მხოლოდ როგორც შედეგი სოციალისტურ რევოლიუციის, მანამდე კი ბურთი და მოედანი ბურჟუაზიას ეკუთვნის. ეს თეორიული მოსაზრება დაამარცხა ცხოვრებამ. ბურჟუაზიულმა რევოლიუციამ ქვეყნის სათავეში მოაქცია არა ბურჟუაზია, არამედ სოციალისტები, ე.ი. მოხდა სწორეთ წინააღმდეგ იმისა, რასაც ადგილი ქონდა ყოველგან და ყოველთვის, მთელს ქვეყანაზე. გამართლდა ის დებულება, რომელიც ჩვენ ამ ოცდაათი წლის წინეთ წამოვაყენეთ: „მოწინავე ქვეყნებში ამ ცვლილების (პოლიტიკური განთავისუფლება) ინიციატორი იყო ბურჟუაზია, უკან ჩამორჩენილში კი მუშა ხალხია“.² ეს კლასების ასე შეცვლა, ერთი მეორის ადგილის დაჭერა, აქტიური და პასიური ძალების პირუკუღმა გადანაწილება არის დამახასიათებელი თვისება თებერვლის რევოლიუციის: პირველათ აქ გამოვიდა მუშა-ხალხი არა მარტო მებრძოლათ, - ის ყოველგან იბრძოდა, - არამედ ბრძოლის პოლიტიკურ ხელმძღვანელათ და იდეიურ მედროშეთ. როგორც კი თავისუფლების კარები გაიღო და შიგ გრიალით შევიდა ხალხი, მან თავის ნდობით აღჭურვა არა ბურჟუაზია, არამედ სოციალისტები. რუსეთის და ჩვენი დამფუძნებელი კრების დიდ უმრავლესობას ეს პარტია შეადგენდა. ბოლშევიკებსაც ირჩევდა ხალხი, როგორც რევოლიუციურ სოციალ-დემოკრატს. და ან ვინ უნდა ყოფილიყო მათ ალაგას? ბურჟუაზიული პარტიები? რა გააკეთეს მათ რევოლიუციის და ხალხისათვის ასეთი დიდი ნდობის დასამსახურებლათ? თითქმის არაფერი და ამით ნსხვავდება ეს კლასი ევროპის თავის მოძმესაგან. თუ აქ ხალხი ბურჟუაზიას მისდევდა და მის დირეკტივას ემორჩილებოდა, ეს იმიტომ, რომ მხოლოდ ეს კლასი იბრძოდა საუკუნეთა განმავლობაში და რევოლიუციას რევოლიუციაზე აკეთებდა. მან დასცა ფეოდალიზმი, მან დაამხო აბსოლიუტიზმი, მან ჩამოკრა დემოკრატიის პირველი ზარი, ის იბრძოდა გააფთრებით მეცამეტე საუკუნიდან და არ მოისვენა მიზნის მიღწევამდე. ამ მუშაობით მოპოვებული მისი პრესტიჟი დღესაც ვერ დაცემულა. დღესაც მას მეთაურის ალაგი უჭერია და იერიშებს-იერიშებზე თავგამოდებით იგერიებს. შეძენილი პოლიტიკური კაპიტალი ასე ადვილათ არ იფლანგება. გააკეთა რამე ამის მსგავსი საქართველოს და რუსეთის ბურჟუაზიამ? რასაკვირველია, არა, შედარებაც კი შეუძლებელია. რუსეთს ფეოდალიზმი ააშორა მონგოლებმა, ხოლო აბსოლიუტიზმი დასცა პროლეტარიატმა. ბურჟუაზია მხოლოდ სამინისტროთა დერეფანში სჩანს. მართალია, უკანასკნელ ათეულ წლებში გამანთავისუფლებელ მოძრაობაში გამოჩნდენ ლიბერალებიც, მარა უფრო როგორც სოციალისტების დამხმარე და მათი ამყოლი, ვინემ საკუთარი რევოლიუციური ძალა.

მაშასადამე, პოლიტიკური დემოკრატიის ასპარეზზე გამოსვლა სოციალისტების (და არა ბურჟუაზიის) მეთაურობით სრულიად აუცილებელი, ლოღიკური დასკვნაა მთელი წინანდელი ისტორიის, შედეგია საზოგადოებრივი და რევოლიუციური განვითარების. ეს ჩვენი მოპოვებული პოზიციაა, დამსახურებული ჯილდოა და მისი შენახვა, მის ნიადაგზე მაგრათ დგომა ჩვენი ისტორიული მოწოდებაა. მარა აი ამ ბუნებრივ პროცესს წინ გადაეღობენ ბოლშევიკები, შეანგრიეს ის და მისცეს დასაბამი ისეთ წყობილებას, რომლის ლიკვიდაცია ადვილათ შეიძლება გახდეს დასაწყისი ბურჟუაზიის გაბატონების. აქედან იბადება მთელი სიმწვავე საკითხის, თუ ვისი ხელმძღვანელობით დაიმსხვრევა საბჭოთა წყობილება - ხალხის თუ პრივილეგიური კლასების. სოციალისტური პარტია, რომელიც არ ებრძვის მათ ტირანიას, წინდაწინვე უარს ამბობს ხალხის ნდობაზე და ხელისუფლების გაზიარებაზე. ამ მხრით მეტათ დამახასიათებელია „სოც. ვესტნიკის“ უკანასკნელი ნომრის (2 თებერვლის) მეთაური, სადაც მკრთალათ, მარა კატეგორიულათ დაგმობილია ეს პოლიტიკური ნიღილიზმი. აქ წამოყენებული დებულება - მუშების და გლეხების კავშირი პოლიტიკური დემოკრატიის ნიადაგზე - ნიშნავს ამ კავშირის მებაირაღტრობას სოციალისტების მიერ და მაშასადამე დაგმობას იმ ტაქტიკის, რომელიც ძალაუფლების ბურჟუაზიისათვის გადაცემას გულისხმობს. თუ ეს წერილი შემთხვევითი არ არის, თუ ის ხატავს რუს მენშევიკების ძირითად შეხედულობას, ცხადია ჩვენ ვიქნებით ახლო ხანში მოწამე მთელი მათი ტაქტიკის ამ ხაზზე აგების და სხვადასხვა სოციალისტურ მიმდინარეობათა და პარტიათა დაახლოვების.

ამნაირათ, საბჭოთა წყობილების ლიკვიდაცია დემოკრატიულათ დემოკრატიის მეთაურობით ნიშნავს მუშის და გლეხის კავშირის გამაგრებას სოციალისტების ხელმძღვანელობით. აქ ხელისუფლება სოციალისტურია. პირიქით, ბოლშევიზმის ლიკვიდაცია არადემოკრატიულათ, რა გინდ ფორმითაც უნდა იყვეს იგი, უეჭველათ ნიშნავს შეძლებული კლასების ხელში ძალა-უფლების გადასვლას და ხალხის და მასან ერთათ სოციალური დემოკრატიის გარიყვას. ამ შემთხვევაში ისტორია მეორდება: ვიწყებთ „ევროპიულათ“, მეთაური - ბურჟუაზია, ხალხი - მისი მაჩანჩალა. ბოლშევიზმი აი ამ მერმისს ამზადებს, რამდენათაც კი ეს მასზე დამოკიდებულია. ბურჟუაზიის პოლიტიკური გაბატონება თუ მოხდება - მოხდება მხოლოდ და მხოლოდ ბოლშევიკების მეოხებით. მათ გასტეხეს სოციალისტური დემოკრატიის ძლევამოსილი მსვლელობა, შექმნეს ტირანიულ-ბიუროკრატიული წყობილება და მით შექმნეს შესაძლებლობა ევროპის განვლილი ბურჟუაზიული განვითარების განმეორების. მთელი მათი მუშაობა თავიდანვე ობიექტურათ, ისტორიული დურბინდით გახედული, ბურჟუაზიის გაბატონებისაკენაა მიმართული. სოციალიზმის მთავარი მესაფლავე დღეს ისინია.

ამ მდგომარეობიდან გამოსვლა - დემოკრატიის გაბატონება და შეწყვეტილი პოლიტიკური ძაფის კვლავ გამთელება - აი დღევანდელი ბრძოლის ერთათ-ერთი დროშა. ვინც მის ქვეშ არ იბრძვის, ის ეხმარება არსებული წყობილების ბურჟუაზიულათ ლიკვიდაციას. ან დემოკრატიული ან ბურჟუაზიული - მესამე ფორმა ამ ლიკვიდაციისა არ არსებობს. ყველა ანტიბოლშევიკს კარგათ უნდა ქონდეს ეს გათვალისწინებული და სრულიად თვალხილულათ ერთ-ერთ ფერხულში ჩაებას. მხოლოდ ამ ორ მიმდინარეობათა შორის დღეს გამართულია დუელი ბოლშევიზმის სამკვიდროს დასაპატრონებლათ. ამ დავის დემოკრატიის სასარგებლოთ გასათავებლათ საჭიროა პირველ ყოვლისა სოციალისტური პარტიების მიერ მტკიცეთ შეგნება თავის ისტორიული მისიის - იყოს პარტია არა მხოლოდ ერთი კლასის, არამედ მთელი მშრომელი ხალხის, მთელი ერის პროლეტარიატის მეთაურობით. ის ნაციონალური გეგემონია, საითკენაც დღეს სწრაფი ნაბიჯით მიექანება ევროპის სოციალიზმი და რაც ჩვენ რევოლიუციამ მოგვანიჭა, არის ჩვენი განვითარების დაუძლეველი საფეხური. ბოლშევიკური ძალმომრეობის არსებობა არ ნიშნავს ამ საფეხურის მორალურათ დაძლევას, პირიქით, ხალხი ელის განთავისუფლებას, რომ ის აღადგინოს ნაციონალური თვალსაზრისით. რუსეთში დემოკრატიის გამარჯვება თავისთავათ არ გვაძლევს თავისუფლებას, მარა სამაგიეროთ გვაძლევს საშუალებას ამ თავისუფლებისათვის აშკარათ ბრძოლისათვის. ხოლო ანტიდემოკრატიული ელემენტების გამარჯვება კი გვისპობს ამ საშუალებასაც და გვაბრუნებს რევოლიუციის წინა ხანაში. აქედან წარმოდგება აუცილებლობა - ყველა ქართველ პატრიოტების, ვინც კი ერის ინტერესს თავის კლასისაზე მაღლა აყენებს, მხარი დაუჭიროს სწორეთ ამ დემოკრატიულ მიმდინარეობას და შეეცადოს მისი დროშის ქვეშ საერთო მტრის დაძლევა.

რუსის საზოგადოებაში, სადაც დგას მხოლოდ რეჟიმის საკითხი, ასეთი თანამშრომლობა ან გაუგებრობის ნაყოფია, ან ხერხია. მართალია, აქ არსებობს ბურჟუაზიული დემოკრატია. მარა რამდენათ ის ბურჟუაზიის პოლიტიკურ გაბატონებას ეტრფის, მისი არსებობა წარმავალია. მას გონია, რომ სუვერენი მუშა და გლეხი მას მიანიჭებს ძალა-უფლებას, როგორც ეს ევროპაშია და ამიტომ დემოკრატობს. როგორც კი ამაში დაეჭვდება, ის თავის საწოლს მარჯვნით მონახავს და ცენზიანი კონსტიტუცია მისი სახარება გახდება. ალბათ ამით აიხსნება მისი დღევანდელი ასეთი სიკოჭლე, ორივე მხრით მისი არშიყობა და წინდაწინ თავის დაზღვევა ხალხის მოძრაობისაგან. ლიბერალიზმი ბურჟუაზიის პოლიტიკური მოძღვრებაა, დემოკრატიზმი - ხალხის (ე.ი. მუშა, გლეხის და წვრილი ბურჟუაზიის). თუ რუსის ბურჟუაზიული დემოკრატია პოლიტიკური გაუგებრობის ნაყოფია, სამაგიეროთ მისი ტაქტიკური მხედველობა სწორი კლასიური ალღოს ნაკარნახევია, რომელიც პრაქტიკულათ ამარჯვებს მის მრუდე იდეოლოგიას. ბოლშევიზმის ლიკვიდაცია ურევოლიუციოთ, მასის აუმოძრავებლათ, უეჭველი პირობაა დემოკრატიის გასარიყავათ და ძალა-უფლების შეძლებულ კლასებისათვის გადასაცემათ. და თუ ამავე ტაქტიკას სოციალისტებიც ეტრფიან, - ეს მხოლოდ აზრთა აბნეულობის შედეგია, ეს ბურჟუაზიულ, ანტიდემოკრატიულ წისქვილის აბრუნებაა. გამოდის, რომ სოციალისტები თავს ახვევენ ბურჟუაზიულ დემოკრატიას თავის პოლიტიკურ დროშას, ხოლო ეს უკანასკნელი მათ უკარნახებს თავის ტაქტიკურ საშუალებას. ეს არაბუნებრივი სიმბიოზი უნდა გათავდეს ამ ბანაკთა თავ-თავისი გზის მონახვით.

ამრიგათ, ბოლშევიზმის დაცემა რევოლიუციური გზით, ამ საქმეში ფართე მასების ჩაბმით იძლევა დემოკრატიის გამარჯვებას, ხოლო დემოკრატია - სოციალისტურ ძალა-უფლებას. და აი, ისმება მძიმე საკითხი: რა პოლიტიკა უნდა აწარმოვოს ასეთმა მთავრობამ, რომ მან შეინარჩუნოს ძალაუფლება, იყოს ნამდვილი დამცველი და გამტარებელი ხალხის ინტერესების და არ გახდეს გზა და ხიდი ბურჟუაზიის გაბატონების.

ამ საკითხის გამოსარკვევათ პირველ ყოვლისა ნათლათ უნდა წარმოვიდგინოთ, რას ნიშნავს ხალხის ინტერესები. რაკი სუვერენი ხალხია, ცხადია მისი წარმომადგენელი შეიძლება იყოს მხოლოდ მისი ჭირ-ვარამის, მის მოთხოვნილებათა მატარებელი და მეჭირნახულე. პარტია, რომელიც თავის პროგრამას ვერ შეუთანხმებს ამ სუვერენის პსიხოლოგიას, იქნება დამარცხებული. ხალხის ძირითადი მოთხოვნილება, რაიცა საზღვრავს მის იდეოლოგიასაც, არის რასაკვირველია ეკონომიური ხასიათის. ამ ხაზზე პირველი რიგი უჭირავს საკითხს წარმოების, საჭირო ნივთის დამზადების და მისი მოხმარის შესახებ. საწარმოვო ძალის გაძლიერება, ნაკლები შრომით მეტი სიმდიდრის დამუშავება - აი მთელი საზოგადოების, მთელი ერის სასიცოცხლო მიდრეკილება. ეს არის იმავე დროს კაცობრიობის წინსვლის მთავარი საზომი. ის დგას ისტორიის შარა-გზაზე. ბოლშევიზმის დანაშაული, მისი უისტორიობა და წარმავალობა გამომდინარეობს სწორეთ ამ კანონის უკუგდებისაგან და ცხოვრებისათვის თავისი საკუთარი „კანონის“ თავზე მოხვევისაგან. აღდგენილი ხალხი პირველ ყოვლისა - აი ამ ბოლშევიკურ „კანონს“ გააუქმებს და თავის სოციალურ შენობას საწარმოვო ძალთა აღორძინების ნიადაგზე ააგებს.

აგრარიული ქვეყანა ეწოდება ისეთ მხარეს, სადაც ნედლი მასალა საკმარისია, ხოლო კაპიტალი - ცოტა. აქ წარმოების პრობლემაა კაპიტალის მოპოვება ნედლი მასალის დასამუშავებლათ და მით მრეწველობის ასაღორძინებლათ. სამრეწველო ქვეყანაში კი პირიქით - პირველ რიგზე დგას ნედლი მასალის შეძენა და მით მრეწველობის შენახვა და გაძლიერება. ამ ორ სხვადასხვა ეკონომიურ ბაზაზე შენდება ორი სხვა და სხვა საგარეო პოლიტიკა, ნაციათა ურთიერთობა, კოლონიებთან დამოკიდებულება და სხ., რასაც აქ არ ვეხებით. ჩვენი დემოკრატიის პირველი რეფორმატორული ზომა უნდა იყოს მიმართული ისეთი წყობილების დამყარებისაკენ, რომელიც კაპიტალის შემოსვლას და ამუშავებას ხელს შეუწყობს. ეს ნიშნავს ადამიანის და ნივთის განთავისუფლებას დღევანდელ პოლიციურ არტახებისაგან და პიროვნებისათვის თავისუფალი ეკონომიური აქტივობის მინიჭებას. ევროპის კაპიტალი ევროპიულ ეკონომიკას საჭიროებს. ეს დღეს სრულიად უდაოა აგრარული ქვეყნების სოციალისტებს შორის. დავას იწვევს რამდენიმეთ მიწათმფლობელობის საკითხი. შეიძლება მიწის „სოციალიზაცია“ დიდ რუსეთში მართლაც მეურნეობის ამაღორძინებელი ზომაა. შეიძლება რუსის ხალხმა ეს ფორმა ხელშეუხებლათ დასტოვოს, მაგრამ არარუსებმა, კერძო საკუთრების გლეხობაში, განსაკუთრებით იქ, სადაც ინტენსიური და ფასიანი კულტურა წარმოებს, გლეხის კერძო საკუთრების მოშლა - მოშლაა წარმოების, გაჩანაგება და გაღატაკებაა მეურნეობის. ერთხელ და სამუდამოთ უნდა დავიმახსოვროთ, რომ სოციალიზმი სრულიად არ ითხოვს წვრილი საკუთრების ჩამორთმევას. ის იწყება საზოგადოთ არა მიწიდან, არამედ მრეწველობიდან, ბურჟუაზიული საკუთრებიდან და სჭრის დავას კაპიტალს და შრომას შორის ისტორიულათ ატეხილს. ეს უდაო არის ევროპის სოციალისტებისათვის, მარა კიდევ სადაო არის რუსის სოციალისტებისათვის. აქ სოციალიზმი აგრარული წარმოშობის არის და თან ატარებს რუსულ ობშჩინურ ნიშანდობლივ თვისებას. და თუ ამ ნიადაგზე რუსი ამხანაგები „ნაროდნიკულ“ დოგმას არ გაეყარენ, შესაძლებელია ბურჟუაზიული დემოკრატიის მათზე გამარჯვება და მით ბურჟუაზიული ხელისუფლების დიდი ხნით შედგენა. მიწათმფლობელობის ფორმას ბრძოლის საგნათ ჩვენს და შეძლებულ კლასთა შორის ვერ გადავაქცევთ. ის წყდება თანახმათ გლეხობის სურვილისა და მეურნეობის ინტერესისა.

მეტყვიან: მაშ თქვენ შესაძლებლათ მიგაჩნიათ ბურჟუაზიულ ეკონომიკის, ე.ი. დაქირავებულ შრომის და საქონლის ტრიალის ფარგლებში სოციალისტური მართველობა? დიახ, რასაკვირველია. პოლიტიკის და ეკონომიკის ასეთი გაყრა, მათი სხვადასხვა კლასის ხელში მოქცევა ახალი ამბავი არ არის. ცნობილია, რომ გერმანიის ბურჟუაზია, ყოვლად შემძლე ეკონომიკაში, მოკლებული იყო პოლიტიკურ ძალაუფლებას და განიცდიდა იუნკერთა ბატონობას. და ეს გვარიანი სარფიანი იყო ამ წოდებისათვის. ის მართველობის საშუალებით ნაციონალური შემოსავლის დიდ ნაწილს თავის სასარგებლოთ ხმარობდა, ე.ი. აწარმოებდა აზნაურულ სოციალურ პოლიტიკას. მთელი საზოგადოებრივი ბრძოლა კლასთა და პარტიათა შორის კაპიტალისტური რეჟიმის ფარგლებში სწარმოებს სწორეთ ამ ნაციონალური შემოსავლის განაწილების ირგვლივ. პოლიტიკურათ გაბატონებული კლასი სახელმწიფო მექანიზმის საშუალებით თავისკენ ეწიწება საზოგადოების ნაშრომს და მასში წილს უდებს თავის ამყოლ-დამყოლთ. მაშასადამე, სოციალისტური მართველობა ბურჟუაზიული წარმოების ნიადაგზე ნიშნავს ერის შემოსავლის დიდი ნაწილის ხალხის სასარგებლოთ მოხმარას, მუშის და გლეხის სოციალური პოლიტიკის წარმოებას და საამისო კანონმდებლობას მართველობის ყველა დარგებში - ფინანსებში, ვაჭრობა-მრეწველობაში, მეურნეობაში, განათლებაში, ჯანმრთელობაში - ყველა სფეროში. საბჭოთა სისტემის სიდუხჭირე სწორეთ იმაშია, რომ აწარმოებს საქონლის მეურნეობას, მუშაობს ბურჟუაზიული წესით, მარა ამ წესს არ აძლევს გასაქანს, ძალით ხარშავს ვიწრო ქვაბში და არ ძალუძს ხალხის ზურგიდან ჩამოვიდეს: ის ცხოვრობს ხალხის ქონით და იმავე დროს ფიქრობს დაეყრდნოს ამავე ხალხს. და რადგანაც ამ ორი ელემენტის შეერთება შეუძლებელია, ამიტომ ის იძულებულია აირჩიოს ერთ-ერთი: ირჩევს პირველს და ეყრდნობა ხმალს. სოციალისტური სისტემა ეყრდნობა ხალხს, ის მხოლოდ მისგან იღებს ძალაუფლებას და მუშაობს მის სასარგებლოთ, ხოლო ხარჯების სიმძიმე გადააქვს შეძლებულ კლასებზე. ბოლშევიკებმა ეს ხალხის სარგებლობა გაიგეს იმ მხრით, რომ აკრძალეს კერძო სხვილი წარმოება და აღებ-მიცემობა და ის გადასცეს ბიუროკრატებს. ნამდვილათ კი ყველაზე უფრო საზარალო ხალხისათვის სწორეთ ეს გამოდგა, რამაც მთელი საზოგადოება დაასნეულა. ამ გარემოებამ მეტათ გააძლიერა ბურჟუაზიული სულისკვეთება. ხალხის საერთო გაღატაკებამ, უფულობამ, უსაქონლობამ და უუფლებობამ უმწვერვალესათ განავითარა პირადი ეგოიზმი, ინდივიდუალიზმი, თავის ინტერესების გაღმერთება, გამორჩენის და წაგლეჯის წყურვილი. ამ გარემოებამ შექმნა წინეთ გაუგონარი მტაცებლობითი პსიხოლოგია. ბრძოლა ყველასი ყველას წინააღმდეგ - ეს პირველყოფილი კაპიტალიზმის სახარება განთავისუფლებულ ხალხში თავიდანვე იფეთქებს მთელი თავისი სიმკაცრით და თუ ამისი რეგულიატორი დემოკრატია არ შეიქნა, თუ მართველობა შეძლებულთ ხელში ჩაუვარდა, დატრიალდება ველური კაპიტალიზმის ბასრი ცელი და ხალხს გაანადგურებს. სოციალიზმის უწმინდესი ვალია ხალხს ააცილოს ეს ბოლშევიზმის მიერ მისთვის გამზადებული სამსალა და შექმნას თანამედროვე ევროპიული პირობები. ეს კი შეიძლება მხოლოდ და მხოლოდ დემოკრატიის გაბატონებით. ბოლშევიკური და ბურჟუაზიული დიქტატურა იძლევა ბურჟუაზიული წარმოების პრიმიტიულ, მტაცებლობით ფორმას, ხალხი სუვერენი კი - თანამედროვე ფორმას.

ამნაირათ, უფლების და ქონების გათიშვა, ხალხის გაბატონება პოლიტიკაში, ხოლო ბურჟუაზიისა - ეკონომიკაში, სავსებით შესაძლებელი და დასაშვებია. სამუდამოთ? არა, რასაკვირველია. ბოლოს და ბოლოს ქონება თავისას გაიტანს და შესაფერ უფლებას შეიძენს, თუ კი სოციალური რევოლიუციის საქვეყნო ზარი არ მოუსწრო. მართალია, გერმანიის ბურჟუაზიამ დღესაც ვერ მიაღწია ერთბატონობას - მას მძლავრი სოციალისტური პარტია ებრძვის და არ ანებებს მის ჭკვაზე მართველობას. მან ვერ განვლო საფრანგეთ-ინგლისის ბურჟუაზიის სრული ბატონობის ოქროს ხანა და სანახევროთ ჩარჩა ჩამორჩენილი ქვეყნის ბურჟუაზიის უფლებრივ მდგომარეობაში. ვინც ასეთ პირობებში გერმანიის სოც. დემოკრატიას კოალიციურ ტაქტიკას უწუნებს და ძველი აღთქმის ძველ სიტყვას არ ეშვება, მან არაფერი არ იცის დღევანდელი დროის. დღეს სოციალიზმი აღარ წარმოადგენს უპასუხისმგებლო უმცირესობას, მხოლოდ კრიტიკის და უარყოფითი პოლიტიკის მატარებელს. მაგრამ ყოველ შემთხვევაში ეს მოვლენა ხდება განვითარებულ კაპიტალისტურ საზოგადოებაში, მაშინ როდესაც აგრარული ქვეყნის სოციალისტებს უხდებათ მოღვაწეობა განუვითარებელ ეკონომიურ ურთიერთობაში. აი ეს გარემოება აადვილებს რა მათ გამარჯვებას, თან ავალებს ისეთ როლს, რომელსაც მოკლებულია ევროპის მათი თანამოძმენი. რა როლია ეს?

დასავლეთში ეკონომიური აღორძინება მოხდა ინდივიდუალური თაოსნობით და საქმიანობით, რაიცა ვითარდებოდა საუკუნოებით. პროცესი დააჩქარა კოლონიების უმაგალითო დაძარცვამ და თავის ხალხის აღვირ-წახსნილ ყვლეფამ. არც ერთი ეს ოქროს მადანი დღეს ჩამორჩენილ ქვეყანას არ აქვს და თუ ის ინდივიდუალური საქმიანობით დაკმაყოფილდა, მისი სამრეწველო აღორძინება ყინულზე დაწერილი იქნება; ის დარჩება უცხო კაპიტალის მოხარკეთ. აქედან გამომდინარეობს ეკონომიური აუცილებლობა, ინდივიდუალურ ეკონომიკის გვერდით წარმოებდეს კოლექტიური ეკონომიური მუშაობა, სახელმწიფო და საზოგადოებრივი წარმოება და აღებ-მიცემობა. ხალხი, როგორც კოლექტივი, სხვადასხვა ფორმით და სახით თვით უნდა იყოს ჩაბმული წარმოებაში და კერძო მეურნეობასთან ერთათ ხელს უწყობდეს საერთო აღორძინებას. ეს აზრი საქართველოს დამფუძნებელ კრებამ შემდეგი სიტყვებით ჩამოაყალიბა კონსტიტუციაში: „რესპუბლიკას აქვს საკუთარი კომერციული და სამრეწველო ორგანიზაცია. მისი მთავარი მიზანია განავითაროს ეს ორგანიზაცია და შექმნას ერთი მთლიანი სისტემა სოციალური ეკონომიკის. რესპუბლიკა ეხმარება თვითმართველობათა ორგანოებს მსგავსი ეკონომიური ორგანიზმების გასავითარებლათ და გასაძლიერებლათ“ (§115). ამას მიუმატეთ მთელი ბადე მასიური კოოპერატივებისა და ამხანაგობათა და მიიღებთ სოციალური ეკონომიის ყველა ფორმას.

ამნაირათ, მწარმოებელია: კერძო პირი, სახელმწიფო, თვითმართველობა, კოოპერატივი - ყველა თანაბარი იურიდიული უფლებით და კომერციული თანასწორობით. ყოველნაირი მონოპოლია და სახელმწიფო პრივილეგიური მდგომარეობა დააგლახებს წარმოებას და შექმნის ბოლშევიკურ მდგომარეობას. მონოპოლია შეიძლება მხოლოდ განვითარებული წარმოების გამორკვეული მუშტრით, ე.ი. სამრეწველო ქვეყანაში; ხოლო იქ, სადაც ყველაფერი თავიდანაა დასაწყები, სადაც აგრარული ურთიერთობა წესია, ხოლო სამრეწველო - გამონაკლისი, აი აქ კონკურენციის გარეშე ეკონომიური წინსვლა შეუძლებელია. და თუ საქართველოს დემოკრატიამ შემოიღოს ზოგი სავაჭრო დარგის მონოპოლია, ეს აიხსნება ქვეყნის სრულიად არაჩვეულებრივ მდგომარეობით, მსოფლიო ბაზრიდან მოწყვეტით, მიმოსვლის გაძნელებით, ბოიკოტით გარედან და შიგნით რევოლიუციური მდგომარეობით. ნორმალურ პირობებში ასეთი ამბავი დემოკრატიაში არც მოხდება. ხალხი თავის მტერი არ არის, ის გაყვება მხოლოდ რეალისტურ ეკონომიურ პოლიტიკას და მის მატარებელ პარტიას.

ბურჟუაზიის ინდივიდუალური ეკონომიკა და სოციალისტების სოციალური ეკონომიკა პოლიტიკური დემოკრატიის ფარგლებში - აი გზა დღევანდელ აგრარულ ქვეყნის ეკონომიურად აღორძინების და სწრაფი ნაბიჯით გაევროპიელების. საზოგადოებაში იქმნება ორი ნივთიერი დასაყრდნობი ცენტრი - კერძო და საზოგადო საკუთრებაზე აგებული. ამ შემთხვევაში ბურჟუაზიას აღარ რჩება ხალხზე ნივთიერი გავლენის მონოპოლია, როგორც ეს დღეს არის დასავლეთში; მის გვერდზე მუშაობს თვით საზოგადოება, ადამიანთა კოლექტივი და ეს გავლენა ნაწილდება მათ შორის. მშრომელი ხალხი - წვრილი მესაკუთრე და ქირით მომუშავე - ჩაბმული სხვა და სხვა ფორმის ეკონომიურ ორგანიზაციებში სოციალისტური ხელისუფლების მფარველობით და წინამძღოლობით, ვერ აცდება ამ ერთათ-ერთ მის სასარგებლო ეკონომიურ ხაზს და ვერ გადასცვლის მას თავის კლასიურ მოწინააღმდეგეთა ხაზზე. ამ პროცესს აადვილებს ერთი გარემოება: დემოკრატიულმა რევოლიუციამ სახელმწიფოს არგუნა ყველა ბუნების სიმდიდრე - მადნები, წყლები, ტყეები და სხ., რომლის წესიერად მოხმარა და წაყვანა გადაიქცევა სახელმწიფო მეურნეობის უდიდეს წყაროთ და საფუძვლათ. ამ საკითხს საქართველოს სოციალისტური მთავრობა სჭრიდა იმ მხრით, რომ შედიოდა ამხანაგათ კერძო კაპიტალისტებთან, რომელნიც ამუშავდენ ამ სიმდიდრეს თავისი თანხით. მოგებას ორივე ინაწილებდა, ხოლო რამდენიმე ხანს შემდეგ მთელი საწარმოვო მოწყობილება სახელმწიფოს რჩებოდა მუქთათ. ეს შეერთება კერძო და საზოგადო ინიციატივის და სიმდიდრის აუცილებელი ფორმაა სოციალური მეურნეობის ბევრი დარგისათვის. ჩვენი სახელმწიფო არა გავს ევროპისას, რომელსაც ერთი არშინი მადანიც კი არ მოეპოვებათ. ჩვენ დიდი კოლექტიური საკუთრებანი გვაქვს. ბოლშევიკები მას ხმარობენ თავის პარტიის და ჩინოვნიკების სასარგებლოთ, ლიბერალები მოიხმარენ კერძო პირთა გასამდიდრებლათ და ამ გზით ძლიერი ბურჟუაზიის შესაქმნელათ, დემოკრატია კი - ხალხის სასარგებლოთ.

ამდენ ხანს ეგონათ, რომ არსებობს მხოლოდ ერთი გზა მრეწველობის გასავითარებლათ: მუშისათვის ნაკლები ქირის მიცემა, ამით საქონლის გაიაფება და მერე მისი უცხოეთში გასაღება. აგრესიული საშინაო პოლიტიკა, აგრესიული საგარეო პოლიტიკა, ომი პროლეტარიატს, ომი უცხო ერებს ბაზრის დასაპყრობლათ - აი როგორ ვითარდებოდა ევროპა. მარა გამოვიდა ჩრდილოეთი ამერიკა და ფაქტიურათ დაამტკიცა მეორე გზის არსებობა: მთავარი ბაზარია შიგნით, თავისივე ხალხი; მხოლოდ მას უნდა მიეცეს საშუალება საქონლის ყიდვის, ე.ი. მეტი ქირა მუშას, მეტი შემოსავალი წვრილ მესაკუთრეს - აი ულეველი წყარო მრეწველობის გასაძლიერებლად. ეს კი თავის მხრივ ითხოვს ტეხნიკურ მოწყობილების განვითარებას და სათანადო სიმაღლემდი აყვანას. სოციალისტების თეორია ამით საქვეყნოთ დამტკიცდა აგრარულ ქვეყანაში, ისიც ბოლშევიკების ნასახლევზე. ვის შეუძლია ეს ამერიკული სისტემა აწარმოვოს, თუ არა სოციალისტებს? ბურჟუაზია ხომ ევროპის ძველ გზას ვერ მოშორდება და ისტორიას თავიდან ვერ დაიწყებს. ის, რასაკვირველია, შინაურ აგრესიულ პოლიტიკას საგარეოსაც მიაყოლებს და ომის ქსელში გაეხვევა. როდესაც დღეს რუსის სოციალისტები აცხადებენ - რუსეთი დაიღუპება, თუ მან ოკეანიდან ოკეანემდე არ იბატონა-ო, ამით შეუგნებლათ დგებიან თავიანთ გაბატონებული კლასების თვალსაზრისზე, რომელთაც მართლაც არ შეუძლიათ სხვანაირათ გაძლიერდენ. მარა ეს ხომ ნიშნავს რუსის ხალხის გაყვლეფასაც. უცხო ერებთან ერთათ პოლიტიკა ყოველთვის მთლიანია. არ შეიძლება შიგნით აწარმოვოთ სახალხო პოლიტიკა, ხოლო გარეთ - ხალხთა წინააღმდეგი. საგარეო მუშაობა საშინაოს გაგრძელებაა. დემოკრატიულ და პაციფიურ პოლიტიკას განსაკუთრებით ხელს უწყობს ის გარემოება, რომ ნედლი მასალა შორიდან მოსატანი არ არის და მაშასადამე, კოლონიალური ციებ-ცხელება მრეწველობისათვის ზედმეტია. აგრარიული ქვეყანა იძლევა შესაძლებლობას განავითაროს მრეწველობა სასოფლო მეურნეობასან წონასწორობის დაცვით. ამერიკაში ეს პროცესი განვითარდა სრულიად სტიქიურათ ბურჟუაზიის შეგნების და ნების გარეშე. საჭიროა მისი განვითარება მოხდეს სოციალისტების წინამძღოლობით და შეგნებით, ვინაიდან ის ძევს მისი მსოფლმხედველობის ხაზზე და მაშასადამე, კიდევაც შეუძლია მას უწინამძღვროს.

ბოლშევიზმის ბურჟუაზიულათ ლიკვიდაცია, ამყარებს რა მტაცებლობითი, ველური ფორმის კაპიტალიზმს, არ ხდება ისტორიული პროგრესის მატარებელი ნაციონალური ეკონომიის არც ერთ დარგში. ვინაიდან მისი იდეალია კერძო პირთა გამდიდრება, ბურჟუაზიის შექმნა, რომელიც დღეს მოკლებულია იმ პროგრესიულ როლს, რაც მას ისტორიის წინა პერიოდში ქონდა, ცხადია, მთელი სახალხო ქონება, პირველ ყოვლისა, კოლექტიური საკუთრება, გაიფლანგება და უცხო კაპიტალი ქვეყანას ბატონათ დააჯდება. ეს მთავარი იარაღი უცხო თანხის დასამორჩილებლათ და მისთვის კოლონიალური კბილების ჩასამტვრევათ რაკი ხალხს ხელიდან გამოეცლება, აშკარაა ევროპიული კაპიტალი მაშინვე შინ დატოვებს ექსპლუატაციის თანამედროვე ფორმას და გვესტუმრება აფრიკანული სამოსელით. ადვილათ წარმოსადგენია ასეთ პირობებში რა მდგომარეობაში ჩავარდება შრომა და წვრილი საკუთრება. ის გახდება კაპიტალის საწველ ფურათ, უმწეოთ და უმფარველოთ დატოვებული. საამისო ნიადაგი უკვე მოამზადა ბოლშევიზმმა. მუშა და გლეხი, დღეს ასე საშინლათ გამწარებული საქონლის ნაკლებობით და ბაზრის შებოჭვით, ადვილათ შეურიგდება პირველ ხანაში ყოველნაირ მართველობას, ოღონდ ამ გაჭირებისაგან გამოიყვანოს და მათი უახლოესი პრაქტიკული მოთხოვნილებანი დააკმაყოფილოს. გიზოს ისტორიული ფრაზა, ბუხარინის მიერ ბრიყულათ განმეორებული, გადაიქცევა საზოგადოების ძირითად მცნებათ, მოკლებული გიზოსებურ პოლიტიკურ გამართლებას. თუ ის ბურჟუაზიას ურჩევდა - გამდიდრდით, ბატონებოვო! ეს იმიტომ, რომ ის დარწმუნებული იყო ამ კლასის დიდ ისტორიულ დამსახურებაში და მომავლის მის მიერ გამოჭედაში. აგრარიულ ქვეყანაში კი ამას ეს კლასი ვერ დაიტრაბახებს; მას ევროპის, მისი მოძმის არც წარსული აქვს, არც აწმყო, არც მომავალი და მაშასადამე, მისი პრივილეგიებით აღჭურვა და მასზე ზრუნვა იქნება ტლანქი, აღსაშფოთებელი ძალმომრეობა, მსგავსი დღევანდელი ბოლშევიკური პოლიციური აღვირწახსნილობისა. რასაკვირველია, ეს ახალი ბატონები შეეცდებიან, მსგავსათ კომუნისტებისა, თავის დახლის წინ იდეიური ბაირაღი დაკიდონ, თავისი ქვენა საქმენი ბრჭყვიალა სიტყვებით შეკაზმონ და ათ წელს ჭურში მყოფი რუსის ხალხი თავისი დაპირებებით გააყრუონ. ხალხი, როგორც ვთქვი, მზათაა ყველაფერი აიტანოს, ოღონდ ცოტა სინათლე დაინახოს, და თუ ეს ცოტა სინათლე დიდი სიძნელის წინამორბედია, ამას ახლა არ დაგიდევს.

სულ სხვა მდგომარეობას ქმნის ბოლშევიზმის დემოკრატიული ლიკვიდაცია და სოციალისტური მართველობა. აქ პირველ ალაგს დაიჭერს შრომა და მის ინტერესებს დაემორჩილება დანარჩენი დარგები. შრომა არა მარტო მუშის, არამედ ყველასი, ოღონდ კი ის ატარებდეს თანამედროვე საწარმოვო პროგრესს და მიიმართებოდეს ერის საკეთილდღეოთ. აქ პირველი ალაგი უჭერია, რასაკვირველია, ფიზიკურ შრომას, ამ ღირებულების ერთათ-ერთ შემქმნელს და მაშასადამე, საზოგადოების მთავარ ბაზას. საქართველოს კონსტიტუცია ამ აზრს ხატავს შემდეგნაირათ: „სახელმწიფოს არსებობა დაფუძნებულია შრომაზე და რესპუბლიკის განსაკუთრებითი მოვალეობაა მისი დაცვა“ (117). ხოლო შრომის ნამდვილი დაცვა მოითხოვს მუშაობის მთავარ სიმძიმის ტეხნიკაზე გადატანას, წარმოების უკანასკნელი ევროპიული იარაღებით აღჭურვას, ე.ი. შრომის ინტერესი პირდაპირ ეთანხმება კულტურას და პროგრესს და ეპირდაპირება ბოლშევიკურ და მტაცებელ ბურჟუაზიის ინტერესებს. ტეხნიკის საკითხი კი მეცნიერების და კაპიტალის საკითხია. შრომის ინტერესია, მაშასადამე, ორივეს კარი ფართოთ გაეღოს და ის შრომის სამსახურში ჩააყენოს. წარმოების ორი მთავარი ფაქტორი - შრომა და ნედლი მასალა - ხალხის ხელშია, აკლია მესამე აუცილებელი ფაქტორი - კაპიტალი, რითაც ბოლშევიკების მეოხებით ჩვენი ქვეყანა გაწმენდილია და მაშასადამე, უცხოეთიდან უნდა მოვიდეს. მარა როგორ? - ისე, რომ ორივე ეს ელემენტი დაიმორჩილოს და გაანიავოს, თუ მათ დაეხმაროს, გააპოხიეროს და ამ საქმეში ევროპიული (და არაკოლონიალური) სარგებლით დაკმაყოფილდეს. აქ შრომის და ნაციის ინტერესი ერთდება და უცხოეთის წინაშე ორივე ერთათ დგება. ბოლშევიკების მიერ ნათარეშევ ქვეყანას უცხოეთის კოლონიათ გადაქცევისაგან იხსნის მხოლოდ სოციალისტური იდეოლოგია.

აშკარაა, საბჭოთა წყობილების ლიკვიდაცია ბურჟუაზიულათ და დემოკრატიულათ ნიშნავს არსებული კვანძის გახსნას ორ სხვადასხვა ხაზზე, რომელთა შორის პრინციპიალური წინააღმდეგობაა. აქ ერთიმეორეს ეპირდაპირება არა ორი ხარისხი განვითარების ერთი და იმავე ტიპისა, არამედ ორი სხვადასხვა ტიპი, ორი გზა, რომელნიც სხვადასხვა მხრით მიიმართებიან. ჯერ ბურჟუაზია და მერე სოციალიზმი სრულიად არ უდგება ბოლშევიკების ნაოხარს.

დღეს ერის ეკონომიური შესაძლებლობა ბორკილდადებულია, გზები დახშულია. მარა რაკი მისი ლიკვიდაცია მოხდება და ეკონომიური თვითმოქმედება აიშვება, გადამწყვეტი მნიშვნელობა ექნება მის მიმართულებას. მისი ბურჟუაზიულ რელსებზე შეყენება სამუდამოთ აქრობს სოციალური ეკონომიკის შესაძლებლობას, ახდენს ქონებრივ და სოციალურ ძალთა გადაჯგუფებას სავსებით ინდივიდუალურ საფუძველზე და უცხო კაპიტალთან ერთათ იმორჩილებს მთელ ხალხს თავის სადღეგრძელოთ. სოციალიზმი, ამ მომხდარი ფაქტის წინაშე დამდგარი, დაკარგავს ყველა მოპოვებულ პოზიციას და გადაიქცევა დიდი ხნით უძლურ მიმდინარეობათ. მაშასადამე, მთელი პოლიტიკური და ეკონომიური მერმისის სვე-ბედი ახლა ბოლშევიზმის ლიკვიდაციის ხანაში იჭრება და აქ ყოველნაირი ყოყმანი დაუშვებელია. რაკი დემოკრატიის გაბატონება ერთათ-ერთი მისაღები სოციალური და ნაციონალური გზაა, ცხადია, ამ დემოკრატიის ყველა ნაწილის, მისი ყველა პარტიის შეერთება საერთო მიზნის მისაღწევათ აუცილებელია. წვრილ ბურჟუაზიული პარტიები, რადიკალური დემოკრატია სოციალისტების ბუნებრივი მოკავშირე და თანამგზავრია. ამიტომ სრულიად ფუჭია დავა იმაზე, თუ გლეხი რა კლასს ეკუთვნის - წვრილ ბურჟუას თუ მუშას. საკმარისია ვიცოდეთ, რომ ორივე ეს შეადგენს მშრომელ ხალხს, რომელთა ინტერესი ერთდება მიმდინარე პოლიტიკის ყველა სფეროში. პროლეტარიატის იზოლაცია გლეხობისაგან, რასაც ადგილი აქვს ახლა ბოლშევიკების მეოხებით, უნდა მოისპოს ურთიერთი ინტერესების ცნობით და მათთვის საერთო ძალ-ღონით ბრძოლით.

საქართველოს მასშტაბით დემოკრატიის გამარჯვება და საქმიანობა წინდაწინვე უზრუნველყოფილია; აქ ნაციონალური ბურჟუაზია მეტათ სუსტია და ხელმძღვანელ როლს ვერც კი დაიჩემებს. ერთათ-ერთი ჩვენი არასოციალისტური პარტია უფრო წვრილ-ბურჟუაზიულია, ვინემ ბურჟუაზიული და მაშასადამე, ხალხის სუვერენიტეტის ფარგლიდან ვერ გამოვა. და თუ რომელიმე მისმა ნაწილმა მოინდომა ამ ფარგლიდან გამოსვლა, ის კალთაში ჩაუვარდება არა არარსებულ ბურჟუაზიას, არამედ დროგადასულ წოდების ნამსხვრევს და მით ერის პოლიტიკური სხეულიდან სამუდამოთ მოწყდება. ერთი სიტყვით, ქართველი ერის სოციალური შენობა და მისი პოლიტიკური მდგომარეობა ქმნის მისი დემოკრატიულათ განვითარების უეჭველ შესაძლებლობას. ეს ზედმეტი საბუთია იმის, რომ ჩვენი თავი ჩვენ გვეკუთვნოდეს და რუსეთის საეგებიო გემზე მიბმული არ ვიყოთ.

ვათავებ. ჩვენი გზაა - პოლიტიკური დემოკრატია, შრომის პოლიტიკა, სოციალური ეკონომია. ეს არ არის სოციალიზმი, ეს არის მხოლოდ მოკლე, პირდაპირი გზა მისკენ მიმავალი. სოციალიზმი ნიშნავს ისეთ სოციალურ წყობილებას, სადაც არც დაქირავებული შრომაა, არც საქონლის წარმოება. ეს ვერ დამყარდება ერთი დაკვრით, ერთი შეძახებით; ეს მთელი საზოგადოებრივი პროცესია, ნელი, თანდათანი მუშაობაა ამ მიზნისაკენ მიმართული; და ეს არა ერთ ერში, არამედ ყველა ერში, უმთავრესათ მსოფლიო ბაზრის მეთაურთა შორის. ჩვენი გზა ამ პროცესის ერთი რგოლია და წარმოადგენს ისტორიულ აუცილებლობას, როგორც მიმდინარე პოლიტიკური და ეკონომიური პრობლემის გადასაჭრელათ, ისე საბოლაო ეტაპის მისაღწევათ.

საბჭოთა სამკვიდროში ბურჟუაზიული იდეოლოგია ეკონომიურათ, პოლიტიკურათ, სოციალურათ და ნაციონალურათ არის კონტრ-რევოლიუციური, რეაქციონური იდეოლოგია. ყველა ამ სფეროში ერთათ-ერთი სოციალისტური იდეოლოგია არის რევოლიუციური და ისტორიული პროგრესის მატარებელი. პირველის პოლიტიკური და საზოგადოებრივი როლი გათავებულია, ის უნდა დაკმაყოფილდეს კერძო ეკონომიური საქმიანობით. საზოგადოების პატრონი, წინამძღვარი და მეგზური მეორეა. ის აერთებს თავის საშოში მოწინავე ქვეყნების რევოლიუციურ ბურჟუაზიის წასულ განმათავისუფლებელ მოძრაობას და დღევანდელი რევოლიუციური კლასის - პროლეტარიატის - სოციალურ ბრძოლას. მისი დროშა არის ერის დროშა. მასში იხატება ერის ნებისყოფა.

ნ. ჟ.

ბრძოლა /ჟურნალი. პარიზი/. - 1928 წ. - №31-32

____________

1. იხ. მისი კრებული „ნაშა რევოლიუცია“, 1907 წ.

2. იხ. ჩემი ნაწერების ტ. 1, გვ. 143

უკანასკნელმა საპარლამენტო არჩევნებმა საფრანგეთში ნათელყო მუშათა კლასის დანაწილება ორ მოპირდაპირე ბანაკათ. კომუნისტებმა სოციალისტური პარტიები გაუთანასწორეს ბურჟუაზიულთ და ყველა ერთათ ერთ „რეაქციონურ მასათ“ აღიარეს. კიდევ მეტი, მათთვის სოციალისტები უფრო მიღებულია, უფრო დასაგმობი და გასანადგურებელია, ვინემ სხვა მათი მოწინააღმდეგენი. მიუხედავათ მათი პარტიის დაკნინების და დასუსტებისა, მათი ლოზუნგები, მათი იდეოლოგია პოულობდა გამოხმაურებას და მომხრეობას. საყურადღებოა ისიც, რომ საფრანგეთის მუშათა დიდ რაიონებში, პარიზის და ჩრდილოეთის, გავიდენ რამოდენიმე ბურჟუაზიის კანდიდატები მუშათა კანდიდატების წინააღმდეგ. ე.ი. მოხდა მუშათა ერთი ნაწილის გადახრა მარჯვნივ. იმ დროს, როცა გერმანიის სოც.-დემოკრატია მედგარ ბრძოლას აწარმოებდა კომუნისტების წინააღმდეგ და მათზე სამჯერ მეტი ხმა მიიღეს, საფრანგეთში პარტიამ უარყო მათთან ბრძოლა, მთელი თავისი მუშაობა მიმართა მარჯვნივ და მიიღეს კომუნისტებზე ერთ ნახევარჯერ მეტი ხმა. ასეთია ფაქტები. რას ნიშნავს ეს? რა ხდება პროლეტარიატში, რა გზას

ადგია სოც. პარტია?

პირველყოვლისა უნდა ითქვას, რომ კომუნისტური ლაშქარი ახალი ხალხია, ომის შემდეგ გამოსული და გამოღვიძებულია. ძველი, პარტიულ შკოლაში გაწაფული მუშები, ერთხელ კომუნისტებისაკენ გადასულნი, უკვე დაუბრუნდნენ თავის ძველ ბინას, ხოლო პოლიტიკურათ გაუწვრთნელი, სამაგიეროთ გრძნობით ატაცებულნი და აჩქარებული ახალი მუშათა ფენები ილტვიან ადვილათ გასაგებ დემაგოგიისაკენ. საფრანგეთის სოც. პარტიამ მხოლოდ ახლა აღადგინა გათიშვის წინანდელი თავისი კადრი, მიიღეს იმდენივე ხმა რაც წინეთ ქონდა და მაშასადამე კომუნისტების მილიონი მეკუნჭე ახლათ მოწყვეტილი უმწიფარი ნაყოფია. კომუნიზმი - ეს პირველი ამოსაღებია, რასაც ასეთი ელემენტი ადვილათ ეწაფვის და საიდანაც იწყება მისი საბოლოო ორიენტაცია ან სოციალიზმისაკენ, ან ფაშიზმისაკენ. ამ ფენას ეკვრის მეორე ფენა, ომით და ფულის კურსის დაცემით გაკოტრებული წვრილბურჟუაზიული ელემენტები, დღეს გაღარიბებულნი და მეტათ მყვირალა და აჩქარებულნი. ესენი მისდევენ ყველას ვინც კი მათ ერთი დაკვრით ძალაუფლების გადაცემას პირდება. ამ ხალხით სავსეა დღეს კომუნისტური, ნაციონალისტური, ფაშისტური, ნაციონალ-სოციალისტური და სხვა მათი მსგავსი პარტიები. მათთვის ყოველნაირი პარტია, ყოველნაირი მოძღვრება და საშუალება მისაღებია, ოღონდაც რაც შეიძლება ჩქარა გამოვიდეს დღევანდელი მუშური მდგომარეობიდან და სიმდიდრის ახალი გადანაწილებით ხელი მოითბონ. ესენია ასე ვთქვათ ბურჟუაზიისაგან მომპალი, დეკლასიური ნაწილები. მათ მისდევს და მათ მეთაურობს უსაქმო და უკლიენტო ინტელიგენტები, სხვადასხვა ჯურის ვიგინდარები, სახრავის და სახელის მაძიებელნი. ეს მოარული, დაუდეგარი მასა ადვილათ იცვლის ბანაკს; წელს მათ მასიურათ დატოვეს გერმანიაში ნაციონალისტები და მიეკედლენ კომუნისტებს. ბოლშევიზმი სწორეთ ამათი იდეოლოგიაა, მათი ნანატრი დროშაა, რაიცა მათ შეაქვთ პროლეტარიატში და აქაც პოულობენ გამოხმაურებას. რა იტაცებს მუშებს ამ იდეოლოგიიდან?

პროლეტარიატის ჩამორჩენილ ფენებს იტაცებს ერთი მეტათ მარტივი და გასაგები დებულება: გაბედული, შეკავშირებული ჯგუფი მუშებისა სარგებლობს რაიმე დიდი ნაციონალური გადატეხით, იტაცებს ძალა უფლებას და ევლინება პროლეტარიატს მხსნელათ და აღთქმულ ქვეყანაში შემყვანათ. ეს უმცირესობის გამანთავისუფლებელი მისია უმრავლესობის სასარგებლოთ არის ძარღვი კომუნისტური მოძღვრების, რითაც ის ძირიანათ ნსხვავდება ყველა დემოკრატიული, უმრავლესობის მოძღვრების მატარებელი პარტიებისაგან და ენათესავება დემოკრატიის აღორძინების წინა ხანის პოლიტიკურ მიმდინარეობათ და უმცირესობაზე დაფუძნებულ ხელისუფლებას. უმცირესობის ასეთი როლი გამომდინარეობს უმრავლესობის შეუგნებელ და ინერციული მდგომარეობისაგან; მთელი კლასი თავის თავს ვერ განათავისუფლებს, მას ამის შეძლება და ნიჭი არ აქვს. ის მოწოდებულია გაყვეს თავდადებულ გაგებულ ჯგუფს და მისი საშუალებით მიაღწიოს საბოლოო მიზანს. ასეთი აზრის პროლეტარიატში გავრცელება უეჭველათ ნიშნავს ამ კლასის სისუსტეს, მის დაეჭვებას თავის ძალაში, თავის მოძრაობასა და საქმიანობაში. სუსტი სოციალური ძალა მუდამ სხვისი საშუალებით ფიქრობს თავის მდგომარეობის გაუმჯობესებას. ეს საერთო თვისებაა ყველა კლასის, ყველა საზოგადოების.

ის რაც დღეს ხდება პროლეტარიატში, ხდებოდა ერთხელ ბურჟუაზიაშიც. უმცირესობის გამანთავისუფლებელი როლი აქ კიდევ უფრო ფართეთ იყო გავრცელებული და ამ თეორიაზე დიდხანს მართველობა აგებული. ამ თეორიის მამამთავარია გიზო. მისი აზრით, პოლიტიკური ძალა-უფლება გამომდინარეობს ნიჭისაგან; ნიჭიერთა გამონახვა, შემოკრება და მათი განსაკუთრებით უფლება-უპირატესობით აღჭურვა - ნიშნავს საუკეთესო მართველობის დამყარებას¹. ნიჭიერების საზომი სხვა და სხვა დროს შეიძლება სხვადასხვა იყოს; გიზოსათვის ასეთი საზომია პიროვნების ქონებრივი მდგომარეობა, უნიჭო ღარიბია, ნიჭიერი შეძლებულია; კომუნისტისათვის ნიჭიერია კომუნიზმის მიმდევარი, ე.ი. ამ მოძღვრების შემგნები და მისთვის მომუშავე. აქ საზომი იდეიური მომენტია. გიზოს მოძღვრება დაედვა საფუძვლათ საფრანგეთის წყობილებას ლუი ფილიპეს მეფობაში (1831-1848 წ.), როცა „კანონიერ ქვეყანას“ შეადგენდა ორასი ათასი ამომრჩეველი, ბურჟუაზიისაგან კონსტიტუციური გზით გამოკრებილი. მაშასადამე, ამ დროს ბურჟუაზიაში ბატონობდა არა მთელი ეს კლასი, არამედ მისი მცირედი ნაწილი, მისი ერთი ჯგუფი, რომელიც მთელი კლასის სახელით მართავდა და მას წინამძღვრობდა. ბურჟუაზია დემოკრატიას უარყოფდა, ვინაიდან მას ამ გზით გაბატონება არ სწამდა. გიზოსათვის დემოკრატია - ეს ნამდვილი ანარქიაა, ეს „ბრბოს“ გაბატონებაა, კულტურის და ცივილიზაციის დაქცევაა. დიდი დრო, დიდი პროპაგანდა და ბრძოლა იყო საჭირო იმისათვის, რომ ბურჟუაზიას უარი ეთქვა ჯგუფურ იდეოლოგიაზე და მიეღო საერთო ბურჟუაზიული, მთელი კლასის იდეოლოგია და საბოლოოთ შეეთვისებია ბურჟუაზიული დემოკრატია. გერმანიის ბურჟუაზიას დღესაც ვერ მოუმაგრებია ფეხი ამ გზაზე.

რაკი ასე ძნელია ამომავალი კლასის პოლიტიკურათ მომწიფება, მისი კლასიური პსიხოლოგიის და სულისკვეთების დაცვა და თავის ძალღონეზე იმედის დამყარება, რა გასაკვირალია მსოფლიო ომით დაავადებულ საზოგადოებაში ხელახლა პოულობდეს ბებრუხანა მოძღვრება გამოძახილს, და ზოგი თავის იმედს ამყარებდეს ბოლშევიკზე, ზოგო ფაშისტზე. როგორც წინეთ ბურჟუაზიის ძაბუნი ნაწილი, ისე დღეს პროლეტარიატის ძაბუნი ფენები მისდევენ უმცირესობის მოტრფიალეთ, „ნიჭიერთა“ ორგანიზაციას, რჩეულთა დროშას, მოვლენ ეს ჩვენი მეგობრები და გვიხსნიან „ეგვიპტის“ ტყვეობისაგანო. და რომ ეს სხვისი ძალის შემყურე ხალხი ბატონობდეს პროლეტარიატში - ამ კლასის უკან დაქანება და საერთო დაავათმყოფება აშკარა იქნებოდა. მაგრამ მათ გვერდით არის ძველი, უძლიერესი კლასიური მიმდინარეობა, სოციალისტური იდეოლოგია, რომელიც არა თუ არ სუსტდება, არამედ პირიქით ძლიერდება, ღრმავდება და ბოლშევიკურ რეაქციას წინ ეღობება. მის წინაშე დგას დღეს იგივე ამოცანა, რომელიც იდგა წინეთ ბურჟუა-დემოკრატების წინაშე: იდეურათ დაიპყროს თავისი კლასი. როგორც ბურჟუაზიაში გაიმარჯვა ბურჟუაზიულმა დემოკრატიამ, ისე პროლეტარიატში უნდა გაიმარჯვოს სოციალისტურმა დემოკრატიამ. რა გზით? იმავე გზით, რითაც ბურჟუაზიაში საბოლოოთ გაიმარჯვა კლასიურმა სოლიდარობამ ჯგუფურზე - მედგარი იდეური და პოლიტიკური ბრძოლით. აქ ბურჟუაზიულ დემოკრატიას მხარს უჭერდა მთელი ხალხი და ამიტომ მთელი ამ კლასის გაბატონება მოხდა ხალხის სახელით. დღეს სოციალისტური დემოკრატიის გამარჯვება პროლეტარიატში და პროლეტარიატის გაბატონება პოლიტიკაში როგორც მთლიანი კლასის შესაძლებელია მხოლოდ ხალხის დახმარებით და მისი აქტიური მონაწილეობით. ე.ი. დემოკრატია ერთათ-ერთი გზა და ხიდია ამომავალი კლასის საბოლოოთ გასამარჯვებლათ.

ცხადია, სოციალისტური პარტიის მთავარი მიზანია პირველყოვლისა დაპყრობა თავისივე კლასის და მაშასადამე ბრძოლა მედგარი და შეუპოვარი ჯგუფიზმის იდეოლოგიასთან - ბოლშევიზმთან. ამ გზას ადგია გერმანიის სოციალდემოკრატია, ამ გზას არ ადგია, როგორც ზევით ვთქვით, საფრანგეთის სოციალისტური პარტია.

რისთვის, რა მოსაზრებით?

ტაქტიკის სათავეა იდეოლოგია, ბრძოლის მეთოდი გადაბმულია ბრძოლის მიზანთან. საფრანგეთი დიდხანს იყო დანაწილებული სხვა და სხვა სოციალისტურ პარტიათა და ფრაქციათა შორის, რომელთა განსხვავება შეიცავდა უმთავრესათ ორგანიზაციულ და წვრიმალ ტაქტიკურ საკითხებს საერთო უახლოვესი და საბოლოო მიზანის ნიადაგზე (გედისტები, ჟორესისტები, ალებანისტები და სხ.). აი ეს ტრადიციულათ გადმოცემული შეხედულება პროლეტარიატის პოლიტიკურ ფრაქციებზე ამ ჟამათ გადმოაქვთ კომუნისტებზე და ამათაც მათ რიცხვში ათავსებენ, ტულუზის კონგრესმა ეს აზროვნება შემდეგნაირათ ჩამოაყალიბა: „წარმოების და აღებ-მიცემობის საშუალებათა სოციალიზაცია არის უდაუ საბოლაო საერთო მიზანი სოციალიზმის და კომუნიზმის“. ამ დადგენილებას დიდის აღტაცებით შეხვდა ბურჟუაზიული პრესა, როგორც საბუთს ამ ორი მიმდინარეობის ერთიგივეობისა. ცნობილი გაზეთი „ტანი“ მას მიეგება შემდეგი სიტყვებით: „სოციალიზმის ბრძოლა კომუნიზმის წინააღმდეგ იქნებოდა ბრძოლა თავისი თავის წინაღმდეგ. იმ დიდ კონფლიქტში, რომელიც დღეს ყოფს მსოფლიოს და იმ შეტევაში დასავლეთი ცივილიზაციის წინააღმდეგ, რომელსაც აწარმოებს აღმოსავლეთის რევოლიუციონური მისტიციზმის მოციქულნი და ჯარის კაცნი, სოციალისტური პარტია წინდაწინვე უკანასკნელთ ემხრობა. მას ცხადია სხვანაირათ არ შეუძლია მოიქცეს, მარა ეს მათი გამოტეხა აღსანიშნავია“ (31 მაისის ნომერი).

როგორც ხედავთ, საფრანგეთის სოციალიზმი ვერ გამოეყო, ვერ გამოიმიჯნა მკაფიოთ და სავსებით კომუნიზმისაგან, და მათ მისცა საბუთი მტერთ ორივე ერთათ, ერთ ბანაკში მიაფოცხონ და საზოგადოების მტრათ აღიარონ. თუ კი მართლაც მიზანი ერთია, ორივე თანამგზავრნია, გზების და საშუალებების განსხვავება სავსებით დასაშვებია; ეს წვრილმანი უთანხმოებაა, როგორც ყოველთვის ყოფილა სოციალისტთა შორის. მარა საკითხავია - მართლა ასე უდაოა მთავარი დებულება? მართლა ბოლშევიკების მიზანია „წარმოების და აღებმიცემობის განსაზოგადოებრივება“? არა, არავითარ შემთხვევაში. მადლობა ღმერთს, მათი საქმე შარაზე დევს, მათი მუშაობა საქვეყნოთ ხდება, მათი წყობილება ყველასათვის დასანახავია. თუ თეორიაში შეიძლება იყვეს სიბნელე და დავა, ფაქტები ხომ ნათელი და უდაოა. რომელი დარგი ადამიანის საქმიანობისა არის საბჭოთა კავშირში განსაზოგადოებული? სად არის აქ სოციალიზაციის რაიმე ნატამალი? აქ ყველაფერი სახელმწიფოს ხელშია, გასახელმწიფოებულია. ე.ი. სოციალიზაციის მაგიერ გამეფებულია ეტატიზაცია. ამ ორი მცნების ასე გასაშტერებლათ ერთმანეთში არევა უეჭველი ნაყოფია დიდი გაუგებრობის.

საზოგადოება მუდმივი, ბუნებრივი მოვლენაა ადამიანთა შორის და იმართება საკუთარი სოციოლოგიური კანონებით. სახელმწიფო დროებითი, განვითარების ერთ საფეხურზე ადამიანთა მიერ შექმნილი მოვლენაა და იმართება ადამიანის კანონებით. ამ ორ მოვლენას შორის მანძილი ხან პატარაა, ხან დიდია იმის და მიხედვით, თუ როგორ დგება სახელმწიფო წყობილება. დესპოტიაში ისინი შორი შორს არიან, საზოგადოება სავსებით დამორჩილებულია; დემოკრატიაში ისინი დაახლოვებულია, სახელმწიფო საზოგადოებაზე დამოკიდებულია, თუმცა არა სავსებით, ბიუროკრატია და პოლიცია კიდევ ბატონობს. მათი ერთი მეორეში გალესვა, ერთის მეორით დაფარვა მოხდება მხოლოდ უკლასო, სოციალისტურ საზოგადოებაში. მარა ამ შემთხვევაში სახელმწიფო როგორც განსაკუთრებითი, საზოგადოების მაღლა მდგომი აპარატი ისპობა და ერთბატონობა, როგორც ეს პრიმიტიულ ცხოვრებაში იყო, საზოგადოებას რჩება. ცხადია სოციალიზმის და ეტატიზმის გზა-კვალი სხვადასხვა მხრით მიიმართება, მათი არც მიზანია საერთო და არც საშუალება. ვინ ვისზე გაბატონდება - სახელმწიფო საზოგადოებაზე თუ საზოგადოება სახელმწიფოზე - აი ძველი და მუდამ ახალი საკაცობრიო ამოცანა. ბოლშევიზმმა ეს ამოცანა საქვეყნოთ გადასჭრა - მან სახელმწიფო გააბატონა საზოგადოებაზე; უკანასკნელი მოკლებულია ყოველნაირ დამოუკიდებლობას და თვითმოქმედებას, არ აქვს არავითარი თავისუფალი გასაქანი, ის დაბმულია პოლიტიკური არტახებით. მისი თვითეული ნაბიჯი, თვითეული ნივთიერი თუ იდეიური მუშაობა ხდება სახელმწიფო აპარატების ხელმძღვანელობით და კარნახით. ერთი სიტყვით მოჭრილია ძირშივე სოციალიზმის ყველა ყლორტი და გამეფებულია უსაშინელესი დესპოტია. ბევრს გზას უბნევს ამ დესპოტიზმის მიერ ბურჟუაზიასთან ბრძოლა. და რაკი ჩვენც ვებრძვით ამ მოწინააღმდეგეს - გონიათ ბოლშევიკებიც ჩვენი ამხანაგებიაო. ეს დიდი შეცდომაა, ბურჟუაზიას მრავალი წრე ებრძვის - კლერიკალები, როიალისტები, მეშჩანები. ყველა ძველი აღთქმის ხალხი მისი მტერია, მარა ისინი ხომ ჩვენი თანამგზავრნი არ არიან. საქმე იმაშია თუ ვინ რისთვის იბრძვის. ჩვენი მიზანია ბურჟუაზიულ წარმოების გადაცვლა სოციალურ წარმოებაზე. ბოლშევიკების მიზანია სახელმწიფო წარმოების გაბატონება; ორი სრულიად სხვადასხვა მიზანი, რომელთა შორის საერთო არაფერია.

არსებობს სამგვარი მეურნეობა: სახელმწიფო, ინდივიდუალური და სოციალური. პირველი ორი ძველის ძველია, ის მოდის დასაბამიდან, პირველი უკლასო საზოგადოების დაცემისაგან და კლასათა ბრძოლის დაწყებიდანვე. მათ შორის ბრძოლა არ შეწყვეტილა; დესპოტიაში სახელმწიფო ეკონომიური საჭიროება სჭარბობდა ინდივიდუალურს; აქ კერძო პირი და საზოგადოება განიცდის მართველობის უღელს. თავისუფლებაში კერძო მეურნეობა სჭარბობს სახელმწიფოს; აქ მართველობა გაბატონებული კლასების აღმასრულებული ორგანოა. ამიტომ მათი ეკონომიკა ხელშეუხებელია. საბოლოო გამარჯვება ინდივიდუალური ეკონომიკის სახელმწიფოსაზე მოხდა თანამედროვე ხანაში, ბურუაზიულ წყობილებაში, კაპიტალისტური წარმოების საფუძველზე. ამით შეიქმნა ნიადაგი სოციალური მეურნეობის გამარჯვების როგორც ინდივიდუალურის ისე სახელმწიფო მეურნეობაზე. ბოლშევიზმის გამარჯვებამ დამარცხებული აღმოსავლეთური ეტატიზმი კვლავ აღადგინა და მიმდინარე მომენტის დღის წესრიგში დააყენა. ამჟამათ იბრძვის სამი ეკონომიური პრინციპი და მათზე აგებული სამი პოლიტიკური იდეოლოგია: ძველის ძველი - ბიუროკრატიულ-ეტატიური, თანამედროვე - ბურჟუაზიულ-ინდივიდუალური და მომავალი - სოციალისტური. კომუნიზმი პირველის სრული ფორმაა, ფაშიზმი მისკენ მიახლოვებაა.

ცხადია, სოციალიზმის და ბოლშევიზმის საბოლოო მიზანი არა თუ საერთოა, პირიქით, ისინი ერთიმეორის მოპირდაპირეა და მიიმართვიან მოწინააღმდეგე მხარისაკენ. აი ამ მთავარი განსხვავებული სათავიდან გამომდინარეობენ ყველა დანარჩენი განსხვავებანი. საზოგადოების გაბატონება ნიშნავს თავისუფლების და თანასწორობის გაბატონებას, ვინაიდან საზოგადოებას არ ძალუძს თვითმოძრაობა და მოქმედება თავისუფლების გარეშე. დემოკრატია მისი მიუცილებელი ატრიბუტია. სახელმწიფოს გაბატონება ნიშნავს იძულებითი აპარატის, ე.ი. პოლიციური ძალდატანების, გაბატონებას საზოგადოებაზე. მისი ბატონობა მით უფრო სრულია, რაც ნაკლებ ზღუდეს ხვდება მისი ბორბალი, რაც უფრო თავისუფლათ მოძრაობს მისი ჩარხი. დემოკრატია, ე.ი. საზოგადოების უფლება, მას მარხავს; დესპოტია, მთელი ძალა-უფლებით აღჭურვა მას აძლიერებს. სოციალიზმი მოდის დიდი რევოლიუციიდან, თავისუფლების და თანასწორობის ხარტიიდან. ბოლშევიზმი, პირიქით, მოდის მართველობის გაღმერთებიდან, ძველი აღმოსავლეთური დესპოტიიდან, მთავრობის როლის გაზვიადებისაგან. აქვე იპოვება სათავე ბოლშევიკური მორალის, რაც ასე აკვირვებს ევროპიელ სოციალისტებს. იძულებითი აპარატის უაღრესობა თავისთავად მოითხოვს შესაფერ საშუალებათა უაღრესობას. რაკი ის ებრძვის კერძო პირს და საზოგადოებას, რაკი თვითონაა ყოველივეს ბატონი და პატრონი და ძალით ხალხი მიყავს აღთქმულ ქვეყანაში, ცხადია საზოგადო აზრი, საზოგადო მორალი, მიღებული ადათ-ჩვეულებანი მისი წინააღმდეგია და მაშასადამე მისთვის სავალდებულო ვერ იქნება. უამისოთ ხომ ძალა, ტერორი საჭირო აღარ იქნებოდა. ამიტომ ის იძულებულია იბატონოს თავისი საკუთარი მორალით, საკუთარი წესებით, რაც ეწინააღმდეგება საზოგადოების მორალს და წესებს. ნაპოლეონი ამბობდა: „სახელმწიფო მოღვაწის ყოფაქცევა უნდა იქნას განსჯილი მისი საკუთარი წესებით და არა იმ წესებით, რომელიც აწესრიგებს კერძო ცხოვრებას“-ო. აი ამ მცნებას მისდევს თვითეული კომუნისტი, ვინაიდან ის არის ის ზეკაცი, რომელიც მოწოდებულია ააწყოს მთელი ცხოვრება მისი ჭკუისამებრ. და ამიტომ მისთვის ყოველნაირი მიზანშეწონილი საშუალება მისაღებია. ის არ ემორჩილება „ბრიყვი“ ხალხის წესებს.

ერთი სიტყვით, ბოლშევიზმის ტაქტიკა, მორალი, მისი მოქმედება სრულიათ ლოღიკურათ გამომდინარეობს მისი პრინციპისაგან, მისი საბოლოო მიზნისაგან. უკანასკნელის დადასტურება, ხოლო პირველთა უარის ყოფა ნიშნავს ცხენს ვერ შესწვდე და კეხს დაუწყო მტვრევა.

ბოლშევიზმმა აღადგინა ძველ სახელმწიფოთა თეორისთან ერთათ ძველი საბრძოლველი მეთოდი: მე და ჩემი ხმალი, ეს საშუალო საუკუნის ბარონის დევიზი გადაიქცა დღეს მის დროშათ. საკმარისია ერთი მოხერხებული დარტყმით ძალაუფლების ხელში ჩაგდება, რომ ქვეყანა ჩააყენო ხმლის მართველობაში და ის აიძულო ახალი წყობილება მიიღოს. აქედან გამომდინარეობს მისი უარყოფითი დამოკიდებულება რეფორმების, დღიურ მიმდინარე საკითხებისადმი. რეფორმა გზას უბნევს პროლეტარიატს, ასუსტებს მის წყურვილს რევოლიუციისადმი. მაშინ როდესაც ეს რევოლიუცია დღე-დღეზე მოსალოდნელია და ამით ყველაფერი ერთბაშათ გადაწყდება. კომუნისტი ყოველდღე იმეორებს იმას, რაც ამას წინეთ ფაშისტ-კანდიდატმა ბავარიაში საარჩევნო მიტინგზე განაცხადა: არავითარი საპარლამენტო თვისება არ მაქვს, არც საპარლამენტო მუშაობისათვის მივდივარ რეიხსტაგში: ჩემი მიზანია ერთათ-ერთი: კინწისკვრით გამოვყარო იქიდან დეპუტატები და დავაწესო ჩვენი პარტიის დიქტატურაო! აი ბოლშევიკების ტაქტიკური მწამსი და ამიტომ რა გასაკვირალია, როცა მათ უარი თქვეს სოციალისტების საარჩევნო დახმარებაზე და მათ ყოველგან თავისი კანდიდატი დაუპირდაპირეს. მათ სასახელოთ უნდა ითქვას, რომ წინეთ არასოდეს ასეთი გულწრფელობა და კეთილსინდისიერება არ გამოუჩენიათ. ამ აქტით პირველათ საჯაროთ ჩამოიძვრეს პირბადე და თავისი ნამდვილი სახე აშკარა გახადეს. მათი პირდაპირი მიზანია იარაღით გამარჯვება, სხვა საქმე, გზადაგზა, მათ არ ქვთ; ამიტომ მათი პარტიაც აღჭურვილია მილიტარული დისციპლინით, შეფებისათვის ენაშეუბრუნებელი მორჩილებით, ბრძანების განურჩევლათ ასრულებით. აზრი, შეხედულება მუშავდება მაღლა, მთავარ შტაბში, რაიცა სავალდებულოთ ხდება უბრალო ოფიცრების და ჯარისკაცებისათვის. მაღლიდან ბრძანება, ქვეიდან მორჩილება - აი ბოლშევიკური პარტიის მთელი შინაგანი წყობილება.

ერთი სიტყვით, რა მხრითაც უნდა გაშინჯოთ კომუნიზმი, ვერას გზით ვერც ერთ მის თვისებაში ვერ აღმოაჩენთ რაიმე ნათესაობას სოციალიზმთან, სოციალისტურ დოქტრინასთან და ტაქტიკასთან. მისი სახით ჩვენ წინ დგას მოპირდაპირე მტერი და მასთან ჩვენი დამოკიდებულება უნდა იყოს ერთათ ერთი - ბრძოლა მედგარი, შეუპოვარი.

რანაირი ბრძოლით? გავიხსენოთ დემოკრატიულ-ბურჟუაზიის ბრძოლა დოქტრინალური ბურჟუაზიის (გიზოს) და ხმლის მართველობის (ნაპოლეონის) წინააღმდეგ. რევოლიუცია - რევოლიუციას მისდევდა ბურჟუაზიულ დემოკრატიის გამარჯვებამდე. უკანასკნელი ბრძოლაში არ შემდრკალა წარსულის აჩრდილის შიშით, ლეგიტიმისტების და როიალისტების საფრთხით. მათ წააგეს ერთი რევოლიუცია, ბურჟუაზიის მაგიერ ხმალი გაბატონდა (1851 წ.), მარა უკან არ დაიხიეს, ოცი წლის შემდეგ ისევ რევოლიუციას მიმართეს და გამარჯვება ირგუნეს. ბურჟუაზიულმა დემოკრატიამ დაიპყრო თავისი კლასი მასიური მოძრაობით, ხოლო მისი საბოლოო დამკვიდრება მოახდინა ბურუაზიული რეფორმებით. ე.ი. გამარჯვებულმა დემოკრატიამ დაიპყრო თავისი კლასი მასიური მოძრაობით, ხოლო მისი საბოლოო დამკვიდრება მოახდინა ბურჟუაზიული რეფორმებით. ე.ი. გამარჯვებულმა დემოკრატიამ დაარწმუნა თავისი კლასი რესპუბლიკის სარგებლობაში მისთვის სასარგებლო სახელმწიფო საქმიანობით. ცარიელი სიტყვა ვერაფერი საბუთია. ბურჟუათა ჯგუფის ბატონობა სარფიანი იყო მხოლოთ ამ ბატონებისათვის და არა მთელი მათი კლასისათვის, როგორც დღეს ბოლშევიკური ხელისუფლება სავსებით მხოლოდ ბოლშევიკების სასარგებლოთ მუშაობს და არა პროლეტარიატის. მთელი ბურჟუაზიის ძლევამოსილება აღორძინდა მხოლოდ ბურჟუაზიული დემოკრატიის ხანაში. აი ეს მეთოდი ბრძოლის და მუშაობის უნდა იქნას მიღებული სოციალისტების მიერ. საბჭოთა კავშირში სადაც კომუნისტური ჯგუფური მართველობა გაბატონებულია, პროლეტარიატის მისი ტყვეობისგან დახსნა შეიძლება ახალი რევოლიუციით, სოციალური დემოკრატიის ბოლშევიზმზე პოლიტიკურათ გამარჯვებით. ხოლო დასავლეთში სოც. პარტიას პროლეტარიატის დაპყრობა შეუძლია არა მარტო პროპაგანდა-აგიტაციით, არამედ უმთავრესათ რეფორმებით, სოციალური დემოკრატიის სარგებლობაში ხალხის დარწმუნება საქმით, ცხოვრების უღლის შემსუბუქებით.

ომის შემდეგ ჩამოვარდნილი ერთი მხრით ნივთიერი გაჭივრება, მეორე მხრით მოთხოვნილებათა გამრავლება ისე დიდია, რომ პროლეტარიატი, ხალხი ვერას გზით ვერ დაკმაყოფილდება მომავალი ბედნიერებით, ხვალინდელი დაპირებული დედლით. რასაკვირველია ეს დედალი მისი იდილიაა, მარა ამ იმედით დღეს კვერცხზე უარს არ იტყვის. აი ამით აიხსნება ის საოცარი მოვლენა, რომელიც ზევით მოვიხსენიეთ, ბურჟუაზიის კანდიდატების მუშათა რაიონში გათეთრება, ესენი რაღაცას მაინც აკეთებენო. მასის ეს სულისკვეთება ამჟამათ კარგათ შეგნებული აქვს ბურჟუაზიას და თავის ორგანოებში ის ეწევა დიდ კომპანიას რეფორმებისათვის - იაფი ბინების აშენება, სამოსახლო მიწების მუშებისათვის შეღავათიანათ მიცემა და სხ. ახლა ყველამ გაიგო, რომ მუშათა წინააღმდეგ ვერავითარი მართველობა ვერ დამაგრდება და ამიტომ მისი მომხრობა ყველა პარტიის დღის წესრიგში დგება. სოციალისტური პარტია, რომელიც კიდევ ამსტერდამის კონგრესის რეზოლიუციით ხელმძღვანელობს და ძველებურათ უცქერის ამ ჩვენს დროში კოალიციის საკითხს, პროლეტარიატის დაპყრობა გაუჭირდება. ხალხი ითხოვს კარგ სიტყვასთან ერთად კარგ საქმეს. სოციალიზმის პროპაგანდისტული ხანა გათავდა, დაიწყო მისი სახელმწიფო მოღვაწეობის ხანა.

ნ. ჟ.

ბრძოლა/ჟურნალი. პარიზი/. - 1928 წ. - №33/34

____________

1. იხ. გიზოს თხზულება „წარმომადგენლობითი მართველობა“.

26 მაისი ქართველი ერის დღესასწაულია. მაგრამ მას კი მისი დღესასწაული არ შეუძლია. მისი ნება კლიტედადებულია, მისი ბაგე ძალით დადუმებულია.

26 მაისის დღესასწაული ამ ხანათ წილათ ხვდა თავისუფალ ქართველობას, ქართველობას დაპყრობილ სამშობლოდან გამოქცეულს, უცხოეთის ჭერქვეშ შეფარებულს.

ეს დღე აერთებს ორივე ქართველობას, მთელს მის ნაწილს, საზღვარში მყოფთ და საზღვარგარეთელთ: ამ დღეს ორივეს გულს ერთი მოგონება იტაცებს, ორივეს მაჯას ერთი ამბავი ამოძრავებს; აქ ერთდება მთელი ერი, ერთ მთლიან ნაციონალურ არსებათ გადაქცეული.

ქართველი ხალხი დიდხანს იყო დაყოფილი, დანაწილებული გეოგრაფიულათ, პოლიტიკურათ, კულტრულათ. იყო ხალხი, არ იყო ერთი ერი ჭირში და ლხინში განუყოფელი, მთელი და შემადგენელი ნაწილები ერთი აზრით და გრძნობით ერთმანეთზე გადაჯაჭვული. ასე ყოფილა ყოველგან, ყველა ხალხში.

ისტორიის გზაზე ჩნდება ახალი მოვლენანი, დგება ახალი ჟამთავითარება და ეს მიბნეულ-მობნეული ხალხი იღვიძებს, ერთიმეორეს ხელს აძლევს, ერთ ფერხულში ებმება და სიცოცხლის ველზე ერთათ დგება. ხალხის ასე გარდაქმნა შეგნებულ ერთულათ, საერთო გვარტომობის საფუძველზე საერთო სულიერი აგებულების აშენება, ერის პირივნებასავით შეკვრა ერთი აზრით, გრძნობით და მიდრეკილებით წარმოადგენს უდიდეს რევოლიუციას ხალხთა ცხოვრებაში და მას არ შეიძლება არ ქონდეს გარეგანი რევოლიუციური გამოხატულებაც.

ფრანგთა ერი თავის დაბადების დღეთ თვლის 14 ივლისს, ბასტილიის აღებას და მას ის ყოველ წელს დღესასწაულობს. აქ მან მოიპოვა თავისუფლება და დამოუკიდებლობა შინაგანი ბატონებისაგან.

ქართველი ერისათვის ასეთი დღეა 26 მაისი; ამ დღეს მან მოიპოვა თავისუფლება და დამოუკიდებლობა უცხო ბატონებისაგან; აქ იშუა ის თანამედროვე ერათ.

26 მაისის ემბაზში იშვიათი ერთსულოვნებით ეზიარა ქართველი ერის ყველა ფართო ნაწილები, ყველა კლასები. აქ აღარ აღმოჩნდა ორი აზრი, ორი მიმდინარეობა. პირიქით, ყველა აზრი, ყველა მიმდინარეობანი ერთ კალაპოტში მოექცა, ერთათ აბობოქრდა, ერთ აღფრთოვანებათ გადაიქცა.

26 მაისს ქართველმა ხალხმა დაამტკიცა საჯაროთ, შეურყევლათ თავისი პოლიტიკური სრული წლოვანება. მისი სახელმწიფოებრივობა, თავის თავის ბატონობა და პატრონობა.

და ჩვენ ვდღესასწაულობთ ამ დიდებულ დღეს; ვდღესასწაულობთ ჩვენს დაბადებას, ჩვენს სახელმწიფო ერათ აღდგენას, ჩვენს პოლიტიკური კვდრეთით აღდგომას.

იყო ეს აღდგომა საფუძვლიანი, სამარადისო, დაუვიწყარი? უეჭველია, ამას მოწმობს ქართველი ერის მერმინდელი თავგადასავალი.

მომრევის მომრევი არ დაილევა. პატარა ერს დიდი ყოველთვის მოერევა. მაგრამ როგორ, ფიზიკურათ, სულიერათ? დამარცხებულია მხოლოდ სულიერათ დამარცხებული; ფიზიკური ჭრილობა გაივლის; უკურნებელია პსიხიური ჭრილობა, მორალური დაცემა, ცოცხალ ლეშათ გადაქცევა. საქართველომ დაამტკიცა, რომ ის მორალურათ არ მომკვდარა და არც მოკვდება. დროშა 26 მაისის, ჩირაღდანი თავისუფლების მის გულში ღრმად მარხია, ის მას თან ატარებს, აშკარათ თუ მალულათ მას ეტრფის და მის ირგვლივ ტრიალებს.

26 მაისი ჩვენი ხალხის თავის მომყრელი ზარია, მისი გულისთქმის საყვირია, მისი მიმრქმელი ტაძარია. ჩვენ ამ ტაძარში ვიკრიბებით ყოველ წელიწადს და ფიცსა ვდებთ 26 მაისის ერთგულობაზე.

როცა რომის სარდალმა დაინახა, რომ მრავალ მონათა შორის მხოლოდ ერთმა, ბენჰურმა, დაგმო ბორკილები და მის დადებას შეებრძოლა, ბრძანა - ახსენით მას ბორკილი, მასში თავისუფალი ადამიანის სული ბუდობსო.

და შორს აღარ არის ის დრო, როცა ქვეყნის უდიდესი სარდალი, ისტორია, ბრძანებს: საქართველოს ახსენით ბორკილები, მასში თავისუფალი ერის სული ტრიალებს.

ნოე ჟორდანია

დამოუკიდებელი საქართველო /ჟურნალი პარიზი/. - 1930. - №53.

ნოე ჟორდანია

ქართველი ერის სახელით ვეთხოვები ამ ძვირფას ცხედარს და მას ვატან სამარადისოთ ამ ერის მადლობას, მადლობას იმ ღვაწლისათვის, რაიცა მას მიუძღვის მის წინაშე და რომლის საკურთხეველზე მან თავის თავი დასდო.

დღეს ჩვენთან ერთათ გლოვობს მთელი ქართველი ხალხი, ჩვენთან ერთათ განიცდის ამ დაკარგვის ტკივილებს და აღშფოთებას იმ ვერაგთა წინააღმდეგ, რომლებმაც ეს საშინელი დანაშაული მოაწყო.

ქართველი ხალხი კარგათ იცნობდა ნოე რამიშვილს. ის მას მუდამ, ოცდაათი წლის განმავლობაში ხედავდა ბრძოლის მოწინავე პოზიციებზე თავდადებულს, შეუპოვარ და უშიშარ შემტევს. იყო ის სოციალ-დემოკრატიულ პარტიაში თუ ერის სამსახურში - მას ყოველთვის და ყოველგან ეჭირა უმაგრესი პოზიცია; იდგა დროშით ხელში დასანახავ ადგილზე; მას ხედავდენ ყოველ-მხრით, მტერნიც და მოყვარენიც. მას კარგათ იცნობდა საქართველო; მას თვითონ უგემია ნაყოფი მისი გამჭრიახობის, მისი საქმიანობის, მისი მხნეობის და თავის დადების. ქვეყანას ის არ ავიწყდებოდა და ეს ათი წელია, მას ნატრულობდა - ჩამოვა და ძველებურათ გვიმეთაურებსო.

ნოე ახლა ვეღარ ჩავა, ვეღარ უმეთაურებს თავის საყვარელ ქვეყანას, ვეღარ მიიღებს მონაწილეობას მტრის დაცემაში და ერის აღდგომაში. მაგრამ ჩავა მისი სული, მისი გაბედულება, მისი მხნეობა, მისი მორალური სახეობა, მისი ფრთები, მაღლა, იდეალის მწვერვალისაკენ აღმაფრენი. ტყვია ვერ მოკლავს იდეიას; ნოე დაეცა, ერი თავის ალაგასაა, ბრძოლა გრძელდება. თვითეული მებრძოლი ამ ერთან არის გადაბმული, მასთან არის სულიერათ გაერთიანებული.

რა შემიძლია უთხრა ამ ძვირფას ნეშტს სანუგეშოთ? არაფერი, სრულიად არაფერი, გარდა ერთისა და ეს ერთი მას ყველაზე მეტათ გაახარებს. მას კარგათ ვიცნობ, მისი სული და გული ჩემთვის მუდამ ღია იყო და ეს ერთი ჩემი დაპირება მას ცივ სამარეშიაც კი გაახარებს: დროშა, რომელიც მას ხელიდან გააგდებიეს, ჩვენ მიერ აღებულია; გზა მის მიერ შეწყვეტილი, ჩვენ მიერ გაგრძელებულია.

დამოუკიდებელი საქართველო /ჟურნალი პარიზი/. - 1930. - №60.

ჩვენი სადარაჯო - ჩვენი 26 მაისია. სადარაჯო მუდმივი, საბრძოლველი შეუჩერებელი, ფარანი ჩაუქრობელი. ჩვენ და ჩვენთან ერთათ ყველა შეგნებული ქართველი, ვდგევართ ერთათ ამ სადარაჯოზე, ვდგევართ მტკიცეთ, შეურყევლათ, ხელი-ხელ ჩაკიდებული, ერთგული და ერთსულოვანი.

გადის დრო. მისდევს თვე თვეს, წელი წელს. ჩვენ მაინც ვდგევართ იქ, სადაც თავიდანვე დავდექით; სადაც დაგვაყენა ქართველი ერის ინტერესებმა და მისმა ნებისყოფამ; უდარაჯებთ 26 მაისს ისეთივე მხნეობით და იმედით ამ მეთერთმეტე წელიწადს. ეს სადარაჯო გარდაუვალია, წმიდათა-წმიდაა, ჩვენი ტაძარია, რომლის საკურთხეველში მუდამ იკმევა ერის საცეცხური და იდიდება ხატი თავისუფლების.

26 მაისი - ეს სამიდღემჩიო მიჯნაა, გავლებული კეთილს და ბოროტს შორის. მისი მოწინააღმდეგენი ბოროტების მოციქულნია, მისი ერთგულნი კეთილის მთესველია, სამშობლოს და ერის მოამაგენია. ეს აშკარა, უდაო დროშაა, აღმართული ქართველი ხალხის გულში.

მეთერთმეტე წელია მტერი ებრძვის გააფთრებით, ყოველნაირი საშუალებით ამ დროშას, ამ მიჯნას, მის სამუდამოთ აღმოსაფხვრელათ, კეთილის საბოლაოთ დასაძლევათ.

და ჩვენ აქ, უცხოეთში, სადარაჯოზე მდგომი გავყურებთ სამშობლოში წარმოებულ ამ სამკვდრო-სასიცოცხლო შებმას და რას ვხედავთ? ვხედავთ მტერს, ყოველივე გავლენას მოკლებულს, ნიადაგ დაკარგულს, ხალხისაგან სავსებით განმარტოვებულს და მით უფრო და უფრო გაბოროტებულს. რაც უფრო ის მიექანება სიკვდილისაკენ, მით უფრო კარგავს სულის სიმშვიდეს, სინამდვილის გაგებას, ხედავს მათი საქმის განწირულებას და მიმართავს ახალ-ახალ საზიზღარ საშუალებათ წყალზე ფეხით გასაჩერებლათ. დაჭერამ, დახვრეტამ, გადასახლებამ ვერ გასჭრა, მებრძოლი ერი ვერ დაიმორჩილა. ახლა აამუშავა ცილისწამება, შეთხზა ყალბი ბრალდებები, გადმოანთხია აშკარა სიცრუე და გესლი და ლამის ამ წუმპეთი ცდილობს ჩვენს დამორჩილებას, ქვეყნისათვის გზა-კვალის აბნევას. ტყუილი იმედია, წყალწაღებულის ხელმოსაჭიდი ხავსია; ეს მოწმობს მხოლოდ ჩვენს სიმაგრეს და მათ დაუძლურებას, ჩვენს სწორ გზაზე ყოფნას და მათ დაბნეულობას, ჩვენ მიერ მარჯვეთ ცემას და მათ მიერ გლახათ მოგერიებას. მოღალატეობა, გამცემლობა, პოლიტიკური ზნედაცემულობა მათი უკურნებელი სენია, მათი წაუშლელი დაღია; ისტორიამ მათ შუბლზე მოღალატის სახელი გამოკვეთა და ის დარჩება სამარადისოთ. გაღმა გადავებით გამოღმა ვერ შერჩებათ, კეთილს ვერ დასძლევს ბოროტება!

გვესმის, გვესმის კარგათ მტრის აცერცეტება. დიდი ხანია ის ცდილობს თავისუფალ უცხოეთშიაც ჩააქროს საქართველოს ლამპარი; ცდილობს, მაგრამ ვერ შესძლო, ვერ დაანგრია ჩვენი სადარაჯო, ვერ დაქსაქსა თავდადებული მოდარაჯენი. ახლა, მისი აღსასრულის მიწურულში, შესძლებს კი? რასაც ტყვია ვერ ერევა, სიცრუე მოერევა? როცა მტერი ამ ოცნებას ეძლევა - ის დამარცხებულია, იმას დიდი დღე აღარ უწერია.

ჩვენ ვდგევართ ჩვენს სადარაჯოზე და ვიდგებით იქ, სანამ სადარაჯო იარსებებს, სანამ 26 მაისი არ გაიმარჯვებს და ერი მონობისაგან არ განთავისუფლდება. დეე, შეძრწუნდენ ძალადობის და სიცრუის მოციქულნი ამ გამარჯვების მოლოდინით. ისინი კარგავენ ყველაფერს, ხალხი კი კარგავს მხოლოდ თავის ბორკილებს და იძენს თავისუფლებას, თავის თავის ბატონობას და პატრონობას.

26 მაისი მათი საფლავია, ჩვენი აღდგომაა. ჩვენ ამისთვის ვმუშაობთ, ჩვენ ამას ვდარაჯობთ.

ნ. ჟორდანია

დამოუკიდებელი საქართველო /ჟურნალი პარიზი/. - 1931. - №65.

ყველა საზოგადო მოღვაწე იდეის კაცია, რაიმე იდეალს ემსახურება და მისი განხორციელებისათვის მუშაობს, ნოე რამიშვილი ამათ რიცხვშია, ისიც შემკულია პოლიტიკურ მოღვაწეთა ამ საერთო თვისებებით. მაგრამ ამავე დროს ნოე რამიშვილი შეიცავს ყველა ამ მოღვაწეთა შორის ერთ იშვიათ გამონაკლისს, უჭირავს განსაკუთრებითი ადგილი და მით ის შორდება იდეისათვის მებრძოლთა ჩვეულებრივ ტიპს.

ჩვეულებრივ მოღვაწისათვის იდეია არის მისი ცხოვრების ერთი ნაწილი, მისი ფიქრის, აზრის და მოქმედების ერთი მხარე, დანარჩენ ნაწილს კი შეადგენს მისი სხვა მოთხოვნილებანი, პირადი სიამოვნება, დროს ტარება, საოჯახო და სამოყვრო ზრუნვა - ერთი სიტყვით მრავალი სხვადასხვა სახის მოთხოვნილებათა დაკმაყოფილება.

ნოე რამიშვილისათვის იდეა იყო არა მისი ცხოვრების ერთი ნაწილი, არამედ მისი მთელი ცხოვრება, მთელი მისი არსება, მთელი მისი ფიქრი, აზრი და მოქმედება. მისთვის არ არსებობდა არავითარი სხვა გასართობი, სხვა საზრუნავი, სხვა სალაპარაკო და სამუშაო გარდა მისი იდეალისა, გარდა იმ საქმისა, რასაც ასე თავდადებულათ ემსახურებოდა. ის იყო იდეის კაცი მთლიანათ, სავსებით, თავიდან ფეხებამდე, ფეხებიდან თავამდე. ბუნებას ის ერთი მოხერხებული დაკვრით ერთეულათ გამოუკვეთია. ყველა მისი ნაწილებით ერთი- მეორესთან შეხამებული, ყველა მისი ჰანგი ხმაშეწყობილათ აჟღერებული, არც ერთი ყალბი ხმა, არც ერთი ჩაკერებული ნაჭერი. მისი სული, გული და სხეული იყო შედუღებული, ამოსხმული, ერთ ცოცხალ ლითონათ ქცეული.

ამ ტიპის მუშაკი ჩემს ხანგრძლივ ცხოვრებაში არ შემხვედრია; ყოველ შემთხვევაში ქართველთა შორის ის იყო ერთათ-ერთი, ყველასაგან გამორჩეული, ცალკე მდგომი. მას ბევრი არ ეთანხმებოდა, ბევრს აჯავრებდა, მაგრამ ყველა მას პატივს სცემდა. ყველა მასზე იმედს ამყარებდა და როცა დიდი საქმე იყო გასაკეთებელი, მისი მოწინააღმდეგენიც კი მისკენ იხედებოდა და მას უძახოდა. ვერავითარ გარემოებაში, რთულში თუ მარტივში, ნოე რამიშვილს გვერდს ვერ აუხვევდით, მისკენ უეჭველათ მიიხედავდით. მისი სახელი უეჭველათ თავში გაგიელვებდათ და მასზე დაფიქრდებოდით. მას ვიცნობდი 1903 წლიდან, როცა 22 წლის ახალგაზრდა ბათუმის ს. დ. ორგანიზაციის დელეგატათ გამოცხადდა ამიერკავკასიის პირველ საოლქო ყრილობაზე, მაშინვე მიიპყრო ჩემი ყურადღება და მას შემდეგ მასთან კავშირი არ შემიწყვეტია. ამ ხნის განმავლობაში არ ყოფილა არც ერთი შემთხვევა, მას რაიმე დავალება მიეღო და ის მას არ შეესრულებიოს, ქვას გახეთქდა და გააკეთებდა; მან არ იცოდა უკან დადგომა, დავალების მიუღებლობა. არასოდეს არ იყო საპატიჟო, სახვეწარი, მუდამ დაუზარებელი ამსრულებელი, შეუპოვრათ წინ მიიწევდა.

იდეის მიერ ასე სავსებით შეპყრობილი ადამიანი ჩვეულებრივად არის სექტანტი, ვიწრო ჯგუფის მეთაური და არა დიდი პოლიტიკური პარტიის და ერის ხელმძღვანელი. ნოეს ნიშნობლივი თვისებაც სწორეთ იმაშია, რომ ის თავის თავში აერთებდა იდეით გატაცებას და ფართო მსოფლმხედველობას, მიზნის ერთგულებას და საშუალებებში მიხვევ-მოხვევას, პრინციპიალურ სიმტკიცეს და ურთიერთშორის დათმობას. ნოესში სექტანტური სრულიად არაფერი იყო. სექტანტი, არის ის პოლიტიკური თუ რელიგიური, ხედავს მხოლოდ თავის იდეიას. სრულიად არ ხედავს რეალობას, ცხოვრების სინამდვილეს, ძალთა განწყობილებას. ამიტომ მისი იდეია მისი ერთხელ და სამუდამოთ გაზეპირებული „მამაო ჩვენო“-ა, რომლის სათვალეთი გაყურებს ქვეყნიერებას და როცა ეს მისი „მამაო ჩვენო“ ამ ქვეყნიერებას არ უდგება, წყრება არა მამაო ჩვენოზე, არამედ ქვეყნიერებაზე და განზე დგება. ნოე რამიშვილისათვის პირველ ყოვლისა არსებობდა რეალობა, ცხოვრების სინამდვილე და მას მუდამ უფარდებდა თავის იდეიას, თავის პოლიტიკურ დროშას. ის არასოდეს არ ფიქრობდა სექტანტივით, რომ ჭეშმარიტების მონოპოლია მისი საკუთრებაა, ხოლო ყველა დანარჩენნი ბრიყვებია. პირიქით მისთვის ჭეშმარიტება კოლექტიური საკუთრება, მრავალ პირთა და ორგანიზაციათა შემოქმედებაა. ამოტომ ის იყო უაღრესათ კოლეგიალური კაცი, ორგანიზაციის მიმყოლი, საერთო დადგენილების გამტარებელი. მე არ ვიცი არც ერთი მაგალითი, რომელიმე კრებულს, რომლის წევრი თვითონ იყო, ერთი გადაეწყვიტოს და მას მეორე გაეტარებიოს. ასეთი უდისციპლინობა მის პარტიულ ბუნებას პირდაპირ ეწინააღმდეგებოდა. მან განვლო დიდი პარტიული შკოლა, მიიღო დიდი პოლიტიკური აღზრდა.

ჩვენ პარტიაში მუდამ იყო ორგვარი მუშაკნი. ერთნი შეადგენენ პარტიის ხერხემალს, მის ცენტრს, მის შუაგულს, სადაც გროვდებოდა საუკეთესო ორგანიზატორები და პრაქტიკოსები, რომელთა ზურგზე გადადიოდა მთელი მუშაობა; პარტიის ნამდვილი პატრონები, მისთვის სისხლის და ოფლის მღვრელნი, მისთვის ციხეში და ციმბირში მიმავალნი, აი აქ ამ ცენტრში იყრიდენ თავს. მეორენი იყვენ პარტიის პერიფერიებზე, ცენტრიდან გაშორებით, სხვადასხვა მათთვის შესაფერ დავალებათა ამსრულებელნი. არასოდეს არ ყოფილა მაგალითი, პერიფერიას ცენტრის ადგილის დაჭერა მოესურვებიოს, ასეთი პრეტენზია საქართველოს სინამდვილეში არასოდეს არ გამომჟღავნებულა. ნოე რამიშვილი მუდამ თავიდანვე საჭეთ ხელში იდგა სწორეთ ცენტრში და აბობოქრებულ პოლიტიკურ ტალღებში მარჯვეთ ეხმარებოდა სხვა მისებურ მესაჭეთ პარტიული გემის სამშვიდობოზე გაყვანას. ის ამ გემს ხშირათ მეთაურობდა, კაპიტანის როლს ასრულებდა. ის მუდამ იყო პარტიის მიერ საგანგებო ნდობით აღჭურვილი, როგორც იქ, საქართველოში, ისე აქ, ემიგრაციაში. პარტია მას არ ივიწყებდა, მას მუდამ დავალებებს აძლევდა. ჩვენ მიერ მიღებულ პარტიის ც. კ. წერილში (ათი ნოემბრით დათარიღებული) მას ასე ესალმებიან: „სალამი გმირს ნ. რამიშვილსო“. ასე ჩაექსოვა ის ჩვენს პარტიას, ჩაჯდა მის სულში და გულში, გადაესკვნა მას ჭირში და ლხინში. მას აფასებდა საქართველო, აფასებდა ჩვენი პარტიის არწივები, პარტიის გმირები, ყოველ-დღე, ყოველ წუთში განსაცდელის მომლოდინნი, წამების, ხვრეტის და გადასახლების უშიშარი რაინდები. ეს საკმარისი ჯილდოა ნოესათვის. ის არასოდეს არ იყო სულით ემიგრანტი, საქართველოს რეალობას დაშორებული; მას და პარტიას შორის არასოდეს არ გაწყვეტილა შემაერთებელი ძაფები, არ შემცირებულა ერთი-მეორის გაგება, არ შესუსტებულა საერთო ენა და საერთო აზროვნება. მას მოხვდა ემიგრანტის ტყვია, მას არასოდეს არ მოხვედრია ემიგრანტის დაგლახება, ფუქსავატი ამაყობა, უსაქმო ყბედობა. ის დარჩა იმავე თვისებებით, იმავე ღირსება-ნაკლულევანებით აქ, ემიგრაციაში, როგორიც იყო სამშობლოში, სრულიად უცვლელი, წაუფორხილებელი.

ნოე რამიშვილის ნაკლულევანება იყო სრულიად ზერელე, გარეგანი ფორმის. ვინ არის უნაკლო, ვის შეუძლია ამ თვისებისაგან თავი გაინთავისუფლოს? კაცი ფასდება მთლიანათ, ღირსება-ნაკლულევანებით და თუ ღირსება სჭარბობს ნაკლს - ის პირველ რიგში დგება. მებრძოლ პარტიას რათ ეჭირვება უნაკლულო მოსეირნე, უსაქმო მორალისტი, უხერხემლო წმინდანი, სხვის ნაკლულევანებაზე მაღლა მყვირალი? მას ეჭირვება მებრძოლი, ერთგული, თავდადებული, მამაცი სალდათი, გონიერი წინამძღოლი. ნოეს ეს არც ერთი დადებითი თვისება არ აკლდა. ამიტომ უყვარდა ის პარტიას საქართველოში, ამიტომ ენდობოდა მას და ყველა საპასუხისმგებლო პოსტზე აყენებდა. ის არ იყო თავისთავში შეყვარებული, არ ითხოვდა უეჭველ პატივისცემას, ქებათა-ქებას, გუნდრუკის კმევას. ასეთი მოღვაწე მას დიდათ ეჯავრებოდა. ასეთ პიროვნებაზე არავითარ იმედს არ ამყარებდა. ის წინა რიგებში დგებოდა არა თვითონ, არამედ მას ძალათ გამოათრევდენ სხვები და მოვალეობით აღჭურავდენ. თავის მოქმედებაში, თავის მოსაზრებაში არასოდეს არ გამოდიოდა რაიმე მისი იდეის გარეშე მდგომი მოტივებისაგან. მის წინაშე არ სჭრიდა არც მოყვრობა, არც ნათესაობა, არც მეგობრობა, არავითარი კავშირი და ინტერესი - აი ერთათ-ერთი მისი მამოძრავებელი, მისი მასულდგმულებელი, მისი ერთათ-ერთი საზომი და სასწორი.

ნოე რამიშვილი იდეის კაცია ამ სიტყვის სრული, უმაღლესი მნიშვნელობით. ის მუდამ დარჩება საზოგადო მოღვაწეობის უძლიერეს ტიპათ, მისაბაძ მაგალითათ, წარმტაც იდეალათ. მისი სხივი დიდხანს ინათებს ჩვენს პარტიაში, ჩვენს საზოგადოებაში; მისი სული დიდხანს შთაბერავს სასოწარკვეთილთ იმედს, მოღალულს ენერგიას, დაძაბუნებულს სასოებას. ის არ არის ჩვენ შორის. ის მუდამ იქნება ჩვენთან, მებრძოლ, მოსაქმე იდეის ხალხთან. ის მოწყდა სიცოცხლის ჰორიზონტს, მაგრამ ის ჩვენთვის არ მომკვდარა, ის რჩება უკვდავათ, სამარადისოთ.

ნ. ჟორდანია

ბრძოლის ხმა /გაზეთი. პარიზი/. - 1931 წ. - №11

ყოველთვიური ორგანო საქ. სოც. დემ. მუშ. პარტ.
საზღვარგარეთელ ბიუროსი

საქართველოს ეროვნული მთავრობის თავჯდომარემ
მიმართა ქართველ ერს შემდეგი მოწოდებით:

სრულდება ათი წელი ქართველი ერის ტყვეობის, საქართველოს დაპყრობის და დამონების; წელნი მეტათ მწარე, მეტათ სისხლიანი, ტანჯვით და ცრემლით სავსენი. ქართველ ერს უნახავს უცხო ურდოთა შემოსევა, განუცდია უცხო ძალთა რბევა და ძალმომრეობა.

მაგრამ მას არასოდეს არ უნახავს, არასოდეს არ განუცდია ის ტანჯვა-ვაება, ის სასტიკი უბედობა, რაიცა მას თავს დაატყდა ამ უკანასკნელ ათ წელიწადს. წინეთ დამპყრობელთა ნიაღვარი გადაივლიდა, ქვეყანა ისევ გამოიღვიძებდა, მისი მზე ამოანათებდა და თავისუფლების ყვავილები გაიშლებოდა.

დღეს დამპყრობელთა ნიაღვარი მუდმივათ დაგუბდა ჩვენს ქვეყანაში, ის ყოველ ცისმარა დღეს ანადგურებს ერის სიმდიდრეს, მის ნივთიერ და სულიერ საუნჯეს; ის ყოველ დღე, ყოველ საათში ცელავს საუკეთესო შვილებს, ერს კვეთს საუკეთესო თავებს, აძევებს სამშობლოდან ხალხის მესვეურებს.

მტერი დაბანაკდა ჩვენს საკუთარ მიწა-წყალზე და შეიარაღებული ეწევა მუდმივ, შეუჩერებელ ომს უიარაღო მცხოვრებთა წინააღმდეგ.

ათი წელია სწარმოებს ეს ბრძოლა საქართველოს მოსასპობათ, ქართველობის დასამორჩილებლად, ქართველი ერის მუხლზე დაცემულ საწყალთა ბრბოთ გადასაქცევათ.

მოსკოვის ტირანები ათი წელია ძღებიან ქართველი ერის სისხლით და ვერ გაძღენ. იტაცებენ მის სარჩო-საბადებელს და ვერ გაათავეს, ავსებენ თავდადებული მოღვაწეებით ციხეებს, სარდაფებს, ბნელ საკანებს, შორეულ გადაკარგულ კუთხეებს და ვერ გაავსეს.

დიდია ქართველი ხალხის ეს მძიმე ტანჯვა, განუზომელია ეს ამოდენა მისი წვალება, მწარეა ეს ხანგრძლივი მისი დევნა.

მაგრამ დიდი აღმოჩნდა ქართველი ერის გამძლეობა, არ შეირყა მისი სულიერი სიმტკიცე და რაინდული მხნეობა, მას მოსტაცეს თავისუფლება, მაგრამ ვერ დაიმორჩილეს, მას წაართვეს თავისთავის ბატონობა, მაგრამ ვერ დაიმონეს.

ქართველი ერი ამ მეათე წელსაც ისე მაგრათ დგას თავის უფლების, თავის სამშობლოს სადარაჯოზე, როგორათაც ის იდგა თავიდანვე, შემოსევის პირველ წელიწადს. დროთა ბრუნვამ ის ვერ მოსტეხა, გზა-კვალი ვერ აუბნია, მტერი მოყვარეთ და მოყვარე მტრათ ვერ მოაჩვენა, ის დგას თვალახილული, გონება ნათელი, მტერთან მტრულად განწყობილი. დევნა მას აკაჟებს, თავსდასხმა ავაჟკაცებს.

მტრის ბანაკი გარიყულია, ის უკმაყოფილო ერით შემოქალტულია; მათ შორის ყველა შემაერთებელი ძაფები დაწყვეტილია და მხოლოდ მტრობა მათი მოციქულია.

განა ეჭვია ვინ გაიმარჯვებს! ისტორიის ჩარხს უკუღმა ვინ დააბრუნებს? მოსკოველთა საქმე წაგებულია, ისინი ისტორიის მიერ განწირულია.

დროს რა მნიშვნელობა აქვს, იქნება ადრე თუ გვიან - ეს დამოკიდებულია მრავალ გარემოებაზე. მთავარია ის, რომ მტრის დამარცხება უეჭველია. მისი დასასრული გარდაუვალია. რა არის ათი წელი ხალხთა ცხოვრებაში ის ერთი წამია, ერთი შეფრქვევაა. ქართველი ერი სწორეთ ასე შორს იხედებოდა და ამოტომ ქედი არ მოიხარა გამარჯვებულთა წინაშე. ის დარწმუნებულია მტრის დაცემაში, მის დარღვევაშ, მისი ბოროტების აღმოფხვრაშ და ეს რწმენა მას ამხნევებს, ასალკლდევებს ეს ათი წელიწადია.

და გამართლდა მისი ეს შორსმჭვრეტელობა, ახლა აშკარა გახდა ბრმათათვისაც ეს მისი რწმენა.

გავიდა ათი წელი და რას ვხედავთ? ვხედავთ მტერს დასნეულებულს, უკურნებელი იარებით დაავადებულს, გახრწნილს, თავის შინაგან წინააღმდეგობათა ბადეში გახლართულს და სასიკვდილოთ გამზადებულს.

ვხედავთ მის მოსაფლავეთ, დევნილ და წამებულ ხალხებს, გამხნევებულთ, იმედით აღსავსეთ, უკანასკნელი ბრძოლისათვის გამზადებულთ. ჩვენ მარტონი აღარა ვართ, ჩვენ გვემატება ახალი მოკავშირენი; ისინი კი პირიქით, მარტოვდებიან, კარგავენ ძალას, შორდებიან მთელ ქვეყანას და უფსკრულისაკენ მიექანებიან.

მოსკოველთა დღე დათვლილია, მათი მზე ჩადის, ჩვენი მზე ამოდის, განთიადი მოახლოვებულია.

საქართველოს კანონიერი მთავრობა, უცხოეთში გადმოხვეწილი და აქ ერის დაკარგული უფლებისათვის მებრძოლი, ამ ათი წლის თავზე შორიდან უძღვნის სალამს მთელ ქართველობას და მას უთვლის: ჩვენ აქ ძველებურათ მაგრათ ვდგევართ ქვეყნის სადარაჯოზე, ჩვენი გული სცემს თქვენ გულებთან ერთათ, თქვენი სული გვაძლევს აღფრთოვანებას. მომავალ დიად გარდატეხას შევხვდეთ მთლიანათ, საერთო ნებისყოფით, საერთო სულისკვეთებით და სხვა ჩვენებრ დატანჯულ ხალხებთან ერთად აღვმართოთ ჩვენი დროშა. დროშა საქართველოს დემოკრატიული რესპუბლიკის აღდგენის. კავკასიის ხალხთა კონფედერატიული კავშირის დაარსების და სხვა საბჭოთა უღლისაგან განთავისუფლებულ ხალხებთან ძმური დამოკიდებულების და კეთილი მეზობლობის დამყარების.

მოწინავე კაცობრიობა თქვენ თავდადებულ ბრძოლას შეყურებს!

საქართველოს ეროვნული მთავრობის თავმჯდომარე
ნ. ჟორდანია

ბრძოლის ხმა /გაზეთი. პარიზი/. - 1931 წ. №12

14 სექტემბრის საყოველთაო არჩევნები გერმანიაში უეჭველია ჩაითვლება დღევანდელი დროის უდიდეს პოლიტიკურ მოვლენათ. აქ ნათლად გამოიხატა გერმანელ ფართე მასის ანტიდემოკრატიული სულისკვეთება, შექმნილი მდგომარეობიდან გამოსავლის ხალხის სუვერენიტეტის გარეშე მოძებნა. თუ წინეთ ასეთ მოვლენას ჩვენ ვხედავთ უკან ჩამორჩენილ ქვეყნებში. ეკონომიურად და პოლიტიკურად უფრო სუსტ ერებში, დღეს ეს ტალღა ედება დიდათ განვითარებულ და კულტურულ გერმანიას და მით ის ხთება საყოველთაო, საევროპიო გარემოებათ.

შასადამე გერმანიის უკანასკნელი პოლიტიკური ორიენტაცია წარმოადგენს არა სპეციფიურ გერმანულ ამბავს, არა ადგილობრივი პირობებით გამოწვეულ გულის წყრომას, არამედ დღევანდელი დროის საერთო, დამახასიათებელ პოლიტიკურ მიმდინარეობას. ეს არის ნიშანი ხალხის გულში წარმოებული ცვლილებებისა, რომელთა მთელი რიგი რგოლებისა თავს იჩენს სხვადასხვა ქვეყანაში. სხვადასხვა სახით და ფორმით. ამ საყოველთაო მოვლენის ძირითადი მიზეზი ასეთივე საყოველთაო ხასიათისაა. ეს მიზეზია მსოფლიოს ეკონომიური კრიზისი, რაიცა სხვადასხვა წონით და სიმძიმით აწვება სხვადასხვა ერთ და მათში იწვევს ახალ ახალ იდეურ დაჯგუფებას.

აქ საყურადღებოა ერთი გარემოება. მაშინ როდესაც წინეთ, თვითეული ეკონომიური კრიზისი აძლიერებდა დემოკრატიულ მოძრაობას, სცემდა პრესტიჟს ძალმომრეობის მოციქულებისას, დღეს კი, პირიქით, იგივე კრიზისი იწვევს დიამეტრალურად წინააღმდეგ შედეგებს - ასუსტებს დემოკრატიას, აძლიერებს ძალმომრეობის მიმდინარეობას.

წინეთ გამოღვიძებული ხალხი ეძებდა თავის ხსნას მცირე რიცხვის ბატონობის მოსპობაში და უმრავლესობის სუვერენობის დაწესებაში. დღეს ეს გზა სავსებით შებრუნებულია, ძირს ხალხის სუვერენიტეტი, გაუმარჯოს მცირე რიცხვის სუვერენიტეტს - აი ამ შემობრუნების ამოძახილი.

რატომ, რა მოხდა?

მოხდა ერთი დიდი გარემოება; დღევანდელი კაპიტალისტური ეკონომიკა აღარ გავს წინანდელ კაპიტალისტურ ეკონომიკას და მაშასადამე თანამედროვე ეკონომიური კრიზისი სავსებით განსხვავდება ომის წინა დროის კრიზისებისაგან.

ძველი კაპიტალიზმი სავსებით ემყარებოდა თავისუფალ კონკურენციას. მისი საშვალებით ვითარდებოდა და ძლიერდებოდა საწარმოვო ძალები. მარქსის სიტყვით რომ ვთქვათ „ბურჟუაზიული საზოგადოება აეგო კონკურენციაზე“. ამ ეკონომიურ საფუძველზე დაეყრდნო შესაფერი პოლიტიკური და იდეიური ურთიერთობა, რაიცა გამოიხატება ერთ ცნობილ სიტყვაში - ლიბერალიზმი ანუ Laissez-faire, Laissez-passer. ასეთ საწარმოვო პირობებში ეკონომიური კრიზისი არის შედეგი ამ საყოველთაო ბრმა ქიშპობის.

სულ სხვაა დღეს. მსოფლიო ომის მიერ განადგურებული სიმდიდრე. კაცობრიობის დამშევა საქონლის ნაკლებობით და საწარმოვო ძალების დანგრევით, საჭირო ხდის ახალ ღონისძიებათა გამონახვას ამ უფსკრულის ამოსავსებათ და საზოგადოების ნორმალურ ნივთიერ კალაპოტში ჩასაყენებლათ. იწყება საწაროვო საშუალებათა გადაჯგუფება ორ მთავარ ხაზზე - ფინანსიურ და ტექნიკურზე. ფინანსიურ სფეროში ხდება კაპიტალის კონცენტრაცია, დგება უზარმაზარი ტრესტები თვითეული დარგის და ეწყობა მათი ურთიერთშორის გადაბმა და ერთ დიდ ფინანსიურ ცენტრში თავის მოყრა. ჯერ კიდევ 1927 წ. გერმანიის მთელი სააქციონერო კაპიტალის 60 პროც. ე.ი. 18 მილიარდიდან 11 მილიარდი უკვე გაერთიანებული იყო. ამ ჟამათ ამ ცენტრის გარეშე მთელი კაპიტალის უმნიშვნელო ნაწილია დარჩენილი. ამერიკის მხოლოდ ორი ფირმა, როკფელერი და მორგანი, განაგებენ მთელი კაპიტალის 36 პროც. კაპიტალიზმის ძირითადი კანონი - კაპიტალიზმის კონცენტრაციაა, გამოწვეული კონკურენციის მიერ, სუსტის მძლავრით დამარცხებით, დაწყებული ომის დიდი ხნის წინ. კაპიტალისტთა ახალი დარზმვით ღებულობს თანამედროვე ხანაში საერთო, საკაცობრიო ხასიათს და თავდება ნაციონალური და ინტერნაციონალური ეკონომიური მონოპოლიების დაარსებით. როგორც პროლეტარიატმა დაიწყო ბრძოლა არსებობისათვის ერთმანეთთან კონკურენციით შრომის ბაზარზე და გაათავა ამ ქიშპობის მოსპობით და სოლიდარობის დაწესებით, ისე კაპიტალისტებმა დაიწყეს ურთიერთშორის კონკურენციით და დღეს მას ათავებენ ეკონომიური სოლიდარობით და ერთი ეკონომიური ფრონტის შექმნით. ის 20 მილიონერი, რომელსაც დღეს როკფელერი აერთებს, ძველებურათ კონკურენციაზე მიშვებული. ნახევარი უეჭველია დაიღუპებოდა, მაშინ როდესაც შეერთებულნი მდიდრდებიან და ძლიერდებიან. ამ უზარმაზარ ფინანსიურ მობილიზაციას ემატება ტექნიკური მობილიზაცია - რაციონალიზაცია, მექანიზაცია და სხ. შედეგია საწარმოვო ძალების საზღაპრო გაზრდა. 1914 წელს მთელ ქვეყანაზე ითვლებოდა 129 237 000 ქსოვის ტარი, დღეს კი ითვლება 163 365 000 ე.ი. მათი რიცხვი გაიზარდა 26 პროც. კაპიტალიზმი გადადის გაპლანულ წარმოებაზე, გაზომილ და გამოანგარიშებულ საქმიანობაზე. იბადება ფასების ახალი პოლიტიკა. წინეთ ფასები წესდებოდა ასე ვთქვათ თავისთავად, ბაზარზე კონკურენციის საშუალებით. იაფი საქონელი ამარცხებდა ძვირს და თავის ფასს აწესებდა ბაზრის ფასათ. დღეს კი ფასები დგება არა საქვეყნოთ, ბაზარზე, არამედ სამრეწველო დაწესებულებათა კაბინეტებში, თანახმად დირექციის ანგარიშებისა და პატრონთა მადისა. ტრესტი თვითონ უკარნახებს ბაზარს თავის ფასებს. მომხმარებელი იძულებულია ან მას დაეთანხმოს ან სავსებით უარი სთქვას საქონელზე, სხვა გამოსავალი მას არ აქვს. შეკავშირებულ მონოპოლიურ წარმოების პირისპირ დგას შეუკავშირებელი მომხმარებელი. მომხმარებელთა შეკავშირება, პლანით წარმოების პლანით განაწილება კაპიტალისტურ ნიადაგზე სრულიად შეუძლებელია, ვინაიდან ამ შემთხვევაში მისი პირველი მსხვერპლი იქნებოდა თვით ტრესტი და კაპიტალისტური მონოპოლიები. აქ წარმოების მოკარნახე, საქონლის რაოდენობის და თვისების გამკარგულებელი იქნება არა მრეწველი, არამედ მომხმარებელი. მუშტარი და მით მთელი ბურჟუაზიული საწარმოვო სისტემა დაინგრეოდა. მიუხედავათ მომხმარებელთა ამ შეუკავშირებლობისა და განმარტოვებისა, ის მაინც იბრძვის, თავს იცავს სტიქიურად, მოულოდნელი და განუზომელი საშუალებებით. აი ამ ბრძოლის შედეგია დღევანდელი საერთო ეკონომიური კრიზისი. საწარმოვო ძალები აჯანყდნენ საწარმოვო ფორმის წინააღმდეგ. პლანით წარმოების და უთავბოლოთ განაწილების შორის დაირღვა კონტაქტი, ნორმალური დამოკიდებულება და აქედან მივიღეთ ერთი მხრით მრეწველობის დაძაბუნება, მეორე მხრით მომხმარებელთა სიღატაკე.

ეს ეკონომიური კრიზისი სხვადასხვა ქვეყანაში იხატება სხვადასხვა ნაირად. ევროპაში მისგან რამდენიმეთ თავისუფალია მხოლოდ ორი ქვეყანა: საფრანგეთი და ირლანდია. მისი მთავარი ნიშანია უმუშევრობა სამრეწველო ერებში, ფასების დაცემა სამეურნეო ნაწარმოებზე აგრარულ ქვეყნებში. გერმანიის ეკონომიური საბჭოს ანგარიშით უმუშევართა საერთო რიცხვი ავიდა 5 მილიონიდან 11 მილიონამდე: გერმანიაში 2,8 მილიონი, ინგლისში 2,1 და სხ. იმავე დაწესებულების ვარაუდით წლის გასულს გერმანიაში უმუშევართა რიცხვი ავა 3 მილიონ ნახევრამდე.² მიუხედავათ ასეთი კატასტროფიული მდგომარეობისა მონოპოლიათა ფასები არ განიცდის კატასტროფას. იმავე საბჭოს გამოთვლით თავისუფალი ფასები, ე.ი. ფასები კონკურენციის საშუალებით დაწესებული დაეცა 30 პროც., ხოლო მაგარი ფასები ე.ი. ტრესტების მიერ დაწესებული, შემცირდა მხოლოდ 2 პროც. თავისუფალი ვაჭრობა ცდილობს ბაზარს შეეწყოს, ხოლო მონოპოლიური კი იბრძვის ბაზრის დასამორჩილებლად, მთელი საზოგადოების თავის საწველ ფურად გადასაქცევად.

ამ ნაირათ კრიზისის ერთი მიზეზია მონოპოლიური მრეწველობის გაბატონება მომხმარებელზე, ტრესტების თარეში მსოფლიო ბაზარზე, მაგრამ არის მეორე მიზეზიც, რაიცა ამწვავებს ამ კრიზისს სამრეწველო ქვეყნებში. ეს არის დასავლეთის სამრეწველო მონოპოლიის დარღვევა და აგრარული ქვეყნების თანდათანი ემანსიპაცია მისი სამრეწველო გეგემონიისაგან.

როგორც ზემოთ ვთქვით, ქსოვის ტართა რიცხვი გაიზარდა საერთოდ 26 პროცენტით. მაგრამ თუ შევადარებთ ევროპას აზიასთან ამ სფეროში მივიღებთ შემდეგ ზრდას : ევროპაში ის უდრის 13 პროც. იაპონიაში 125 პროც. ინდოეთში 65 პროც.; ასეთივე ტემპით იზრდება ის ბრაზილიაში და შორეულ აღმოსავლეთში. შედეგია აზიაში სამრეწველო საქონლის გატანის შემცირება.

ლანკაშირის ბამბეულის გატანის შემცირებამ ინგლისის ინდოეთში გამოიწვია უმუშევრობის გაზრდა 12 პროც-დან 1924 წ. 24 პროცენტამდე 1930 წ. გერმანიას, რომელიც წინეთ იაპონიის ბაზარზე თითქმის ბატონობდა, ახლა თვით იაპონია აძევებს არა მარტო თავის ქვეყნიდან, არამედ მოცილეობას უწევს ჩინეთში და ინდოეთში.

აგრარული ქვეყნების ინდუსტრიალიზაცია იწვევს ევროპის მეტად საშიშარ სავაჭრო დეფიციტს. ამ ჟამად ეს დეფიციტი უდრის წლიურად 150 მილიარდ ფრანკს. სამრეწველო ქვეყნებიდან აქტიური საგარეო სავაჭრო ბალანსი აქვს მხოლოდ ჩეხოსლოვაკიას და შეერთებულ შტატებს. ყველა დანარჩენში პასიური ბალანსია. მაშინ როდესაც თითქმის ყველა აგრარულ ქვენებში აქტიური ბალანსია. გარდა ჩინეთისა, რაიცა ალბათ აიხსნება გაუთავებელი სამოქალაქო ომით. მაგ. საქონლის გატანა მეტია შემოტანაზე კანადაში 115 პროც. არგენტინაში 113, ინდოეთში 117, ნიდერლანდიის ინდოეთში 164, ბოლივიაში 192 პროც., მექსიკაში 165 და სხ. ე.ი. ყველა ეს ქვეყნები გაცილებით მეტს ყიდიან გარეთ, ვინემ ყიდულობენ. ევროპა კი იძულებულია თავის წაფორხიალებული მრეწველობის შესარჩენათ აუარებელი ხარკი აძლიოს არაევროპიელთ. ბრიანის ყიჟინა: ევროპა განსაცდელშია - ხატავს სრულ სინამდვილეს; დასავლეთს ეკარგვის ეკონომიური სუპრემატია.

სამრეწველო კრიზისის შედეგია სამეურნეო კრიზისი. რაკი უმუშევართა რიცხვი მატულობს, საერთო სიღარიბე ქალაქებში ძლიერდება. აშკარაა სამეურნეო ნაწარმოებთა ბაზარი ეცემა და მეურნე იძულებულია ვალში ჩავარდეს, მეურნეობა შეამციროს და დაგროვილი ნაწარმოები ან შეინახოს ან დაბალ ფასებში გაასაღოს. სამეურნეო კრიზისი კი თავის მხრით აძლიერებს სამრეწველო კრიზისს, მეურნეთა ნივთიერი მდგომარეობის დასაცემათ და მოთხოვნილებათა შემცირებით. განსაკუთრებით კრიზისს განიცდის სახორბლო მეურნეობა და მეღვინეობა. პურის მთესავი მიეჩვია ომის დროს დიდ ფასებს თავისი ნაწარმოებისათვის, ამითომ ეს დარგი მეურნეობისა მეტად გაიზარდა, გაფართოვდა და მივიდა იქამდე, რომ ევროპა სავსებით კმაყოფილდება ამ მხრით რუსეთის პურის შეუძენელათ, ამ მისი მთავარი მარჩენალის ომამდე. აქაც განმეორდა სამრეწველო მოვლენა - საქონლის მიწოდება მოთხოვნილებას აჭარბებს. ამ მსოფლიო სამეურნეო კრიზისში მეტათ დაზარალდა ევროპის მეურნეობა, იმავე აგრარული და ინდუსტრიალური ქვეყნების ინტერესთა ანტაგონიზმით. ოკეანეს იქით მდებარე სახორბლო ქვეყნები ამარცხებენ ევროპის ხორბლეულობას, ანგრევენ მის მეურნეობას და მით იძულებულ ყოფენ სადამოჟნო სისტემით ბრძოლის მიღებას. ამავე ხაზზე ვითარდება კრიზისი მეღვინეობაში, ღვინის ზედმეტი დამზადება, მოხმარების შემცირება. მეღვინეობამ 1900 წლიდან მოიმატა ნახევარი ჰეკტარი ახალი ვენახით. განსაკუთრებით დიდი მომატებაა არაევროპიელი ქვეყნების მეღვინეობაში, აფრიკაში, ამერიკაში და ავსტრალიაში. საფრანგეთის სავაჭრო მინისტრი თავის ოფიციალურ კომუნიკეში ამ საგანზე აღიარებს მეღვინეობის საერთაშორისო კრიზისს და ითხოვს საერთაშორისო ზომების მიღებას. განსაკუთრებით დაზარალდა საფრანგეთი, სადაც ბაზრისათვის 50 მილიონ ჰეკტოლიტრ ღვინის მაგიერ 80 მილიონი გამოჩნდა.

როგორი გამოძახილი აქვს ამ კრიზის პოლიტიკაში, ხალხის აზროვნებაში, მის იდეიურ და საზოგადოებრივ ურთიერთობაში?

პირველ ყოვლისა ხალხი ერთს ხედავს აშკარათ - მიუხედავათ ეკონომიური კრიზისისა, ე.ი. ზედმეტი საქონლის არსებობისა, მისთვის ცხოვრება არ იაფდება. საქონლის ფასები არ იწევა, პირიქით ის კიდევაც მატულობს და ძვირდება. მწარმოებელი იძულებულია თავისი საქონელი იაფათ გაყიდოს, ხოლო მომხმარებელი მას მაინც ძვირათ ყიდულობს, ორივე მხარე თანასწორათ იყვლიფება. თუ ავიღებთ საფრანგეთის სავაჭრო სტატისტიკას, დავინახავთ რომ 1926 წლიდან 1930 წლის მაისამდე საქონლის ბითუმ ფასებმა დაიწია 717-დან 553-მდე. ბოლო ამავე დროის ფასებმა ცალობით გაყიდულისამ აიწია 553-დან 590-მდე. ე.ი. მწარმოებლისთვის ფასები დაეცა 26 პროცენტით, ხოლო მომხმარებლისათვის მოიმატა 7 პროცენტით! ბურჟუაზიული ეკონომიკის ამაზე უფრო თვალსაჩინო გაკოტრება შეუძლებელია. ამ ეკონომიკის სანკციაა საფრანგეთის სავაჭრო მინისტრის 31 ივლისის ბრძანება ხორბლის ვაჭრობის შესახებ. რამაც გამოიწვია სოც. დეპუტატის მაკს ჰიმანსის შეკითხვის შეტანა პალატაში. ამ შეკითხვიდან ირკვევა რომ ივლისიდან ვაჭრობის ბირჟაზე ხელოვნურათ გააჩერეს ხორბლის ფასები ნამდვილი ფასების დაბლა პარიზის ბაზრის კომისიონერთა შეთანხმებით. ცარცვავენ რა ასე გლეხს, მწარმოებელს, შემდეგ თვითონ აწვდიან ბაზარს წინდაწინ მათ მიერვე დადგენილ ფასებში და ცარცვავენ მომხმარებელს. როცა ქვეყანა იწობა, ბირჟა ანუ ფინანსური ბურჟუაზია ხელს ითბობს და მდიდრდება. ამ სფეროშიაც არსებობს კარტელი სპეკულიანტების, რომელიც ცდილობს დაიმორჩილოს სამეურნეო ნაწარმოების ბაზარი და მას უკარნახოს თავისი ფასები. სახელმწიფო იმყოფება კარტელების სრულ განკარგულებაში.

არსებული პოლიტიკური წყობილება აგებულია უკვე დრომოჭმულ ეკონომიურ საფუძველზე. რაკი ბურჟუაზიული საზოგადოების წინანდელი ეკონომიური პრინციპი - თავისუფალი კონკურენცია, შეიცვალა სამრეწველო და სავაჭრო მონოპოლიით, ცხადია მასზე აგებული პოლიტიკური დოქტრინა - ლიბერალიზმი - უნდა შეცვლილიყო. მეტი თავისუფლება, მეტი მოქმედება კერძო პირს, ნაკლები თავისუფლება, ნაკლები მოქმედება სახელმწიფოს. ეს თავისუფალი კონკურენციის ძირითადი პოლიტიკა დღეს სავსებით დამარცხებულია და მის ალაგას წამოყენებულია სახელმწიფოს ყოვლადშემძლებლობა. ანტიდემოკრატიული მოძრაობა დღეს თავისებურათ ხატავს ამ მიმდინარეობას, მაგრამ მას ხატავს ცალმხრივათ, გადაჭარბებულათ, აბსოლიტურათ, როგორც ეს ყოველ ახალ მოძრაობას სჩვევია.

ეკონომიურ კრიზისს ებრძვიან ამჟამათ ორნაირათ - ლიბერალური და ანტილიბერალური მეთოდით. კანადელი მეურნენი ერთდებიან და თავისი კერძო თაოსნობით და საშუალებებით პურის მთელ ექსპორტის 60 პროც. თავის კონტროლის ქვეშ აყენებენ. ასევე ავსტრალიაში და არგენტინაში. აქ სახელმწიფო არაფერ შუაშია. იუგოსლავიაში კი პირიქით, სახელმწიფო კიდებს ხელს ექსპორტის საქმეს. აარსებს სამიწადმოქმედო ბანკს, აძლევს კრედიტს და ამ გზით თავის კონტროლს ქვეშ აყენებს საგარეო ვაჭრობას. რაც უფრო ქვეყანა ანტიდემოკრატიული წყობილებისაა, მით უფრო პირდაპირ ერევა სახელმწიფო საზოგადოების ეკონომიურ ურთიერთობაში და პირიქით, რაც უფრო ის დემოკრატიულია, მით უფრო მისდევს ლიბერალურ დოქტრინას. ბრიუნინგის მთავრობამ გერმანიაში მხოლოდ რაიხსტაგის დათხოვის შემდეგ გამოსცა დეკრეტი ტრესტების წინააღმდეგ მიმართული, რითაც ის მათ აიძულებს თავისი ნაწარმოების ფასების დაწევას. ამავე ზომას ითხოვდა დიდი ხანია სოციალდემოკრატია, მაგრამ მთავრობამ დემაგოგიური მოსაზრებით თუ რეიხსტაგში ამ დეკრეტის სასარგებლო უმრავლესობის უქონლობით სოციალისტების მოთხოვნილება ანტიდემოკრატიული გზით გაატარა. ანტიდემოკრატია დასახულია სოციალური რეფორმების საუკეთესო საშუალებათ. ამ დებულებაში უეჭველია არის ერთი მართალი აზრი: - ბურჟუაზიულ დემოკრატიაში სახელმწიფოს ჩარევა ეკონომიურ ურთიერთობაში გაძნელებულია. გერმანიის უკანასკნელ არჩევნებში შუათანა პარტიების ასე საშინლათ დამარცხება, ბურჟუაზიული დემოკრატიის დაუძლურება და ორი დიდი მოპირდაპირე ბანაკის - სოციალდემოკრატიის და დიქტატურის მომხრეთა პირისპირ წადგომა ნიშნავს ხალხის მიერ ლიბერალური რეჟიმისთვის ზურგის შექცევას და სოციალური რადიკალიზმის აღიარებას. საბოლოოთ პირისპირ დგას ორი ძირითადი საამდროვო მიმდინარეობა - სოციალიზმი და ბოლშევიკურ - ფაშისტური ავანტიურიზმი. მათ შორის საერთოა ერთი - უარისყოფა ლიბერალური ეკონომიკის: მაგრამ პოლიტიკის სფეროში ისინი პირისპირ დგანან და სწორეთ ამ ნიადაგზეა მათ შორის სამკვდრო - სასიცოცხლო ბრძოლა. ამ ბრძოლის დაბოლოვება სოციალიზმის სასარგებლოთ დამოკიდებულია უმთავრესათ სოციალისტთა სწორი პოლიტიკისაგან, თანამდეროვე რთულ ურთიერთობის სწორათ გაგებისაგან და შესაფერი იარაღით შესაფერი პოზიციის დაჭერისაგან.

და აი აქ ჩვენს შორის ყველაფერი რიგზე არ არის.

მოწინააღმდეგენი ებრძვიან დემოკრატიზმს. მას სახავენ სინონიმათ პოლიტიკური ლიბერალიზმის და პარლამენტარიზმის. მათი აზრით, დემოკრატია უეჭველათ ნიშნავს ბურჟუაზიის ბატონობას, პარლამენტარიზმი - კაპიტალიზმს. მაშასადამე ბრძოლა ბურჟუაზიასთან ნიშნავს ბრძოლას დემოკრატიასთან. და რამდენათ სოც. დემ. იცავს დემოკრატიას, იმდენათ ის ბურჟუაზიის აგენტია. და თუ დემოკრატიზმი მართლა ნიშნავს პარლამენტარიზმს და ლიბერალიზმს - ისინი ბოლომდე მართალი რჩებიან. მაგრამ ნიშნავს კი?

ლიბერალიზმი და პარლამენტარიზმი მართლაც ბურჟუაზიის გამოგონებაა, ის ახალი დროის ღვიძლი შვილია: ის გამოიჭედა მონარქიასთან საბრძოლველათ ამომავალი ბურჟუაზიის მიერ: დღეს კი ჩვენი ბრძოლის საგანი აღარ არის მონარქია, მისი ალაგი დაიჭირა ტირანიამ და მაშასადამე ბრძოლის საშუალებანიც უნდა გამოიცვალოს. ერთათ - ერთი საშუალებაა - დემოკრატიზმი. მაგრამ რომელი, ლიბერალურ - პარლამენტალური? რასაკვირველია არა.

დემოკრატიზმი ძველის ძველი მოვლენაა, ის აღორძინდა თავიდანვე, პირველი საზოგადოების დაწყებიდანვე, კლასების და წოდებათა აღორძინებამდე. ყველა საზოგადოება, რომელიც კი დაახლოვებით თანაწორი ადამიანებისგან შედგებოდა, იმართებოდა დემოკრატიულათ.

ეს ხალხური დემოკრატიზმი ისეთი მძლავრია ყველა ერში, რომ თვით რუსის გლეხიც კი ვერ გადააჩვიეს მას ვერც მეფეებმა, ვერც ბოლშევიკებმა. დღესაც სოფელი იკრიბება ცალკე, საბჭოების გვერდით. და ყველა თავის ადგილობრივ საჭირბოროტო ეკონომიურ საკითხებს სწყვეტენ აქ, ამ ყრილობაზე, ხოლო საბჭოს უტოვებენ პოლიციურ ფუნქციებს. აი ამ დემოკრატიზმს დაუბრუნდა საბერძნეთი და რომი მრავალი რევოლუციების საშუალებით; აღორძინდა კლასიკური დემოკრატია.

როგორც ხედავთ, არავითარი მიზეზობრივი კავშირი არ არსებობს დემოკრატიასა და ბურჟუაზიას შორის. დემოკრატია „გამოგონებაა“ ხალხის, ლიბერალიზმი და პარლამენტარიზმი ბურჟუაზიის, მაგრამ მოხდა ერთი ამბავი: თანამდეროვე დემოკრატია გაიჟღინთა ლიბერალიზმით; მან მიიღო არა ხალხური, არამედ ბურჟუაზიული შინაარსი. აი ეს ლიბერალური დემოკრატიზმი შემოიჭრა სოციალისტებს შორისაც და ამრუდებს მათ მოქმედებას. „დემოკრატიული მეთოდი“, დღეს ასე გაბატონებული ჩვენს რიგებში, გავს უფრო ქრისტიანულ მეთოდს, ერთ ყბაზე დარტყმის შემდეგ, მეორეს მიშვერას, რაიცა ბოლოს და ბოლოს თურმე თავისთავათ ჩინებულათ დაბოლოვდება. სოციალიზმი უარს ყოფს ეკონომიურ ლიბერალიზმს, მაგრამ ის მაგრათ ჩაეჭიდა პოლიტიკურ ლიბერალიზმს. დემოკრატიის მტრებისათვის თავისუფლების მიცემას დემოკრატიის დასანგრევათ.

ნამდვილი, ხალხური დემოკრატიზმი არასოდეს არ ყოფილა ლიბერალური. მისთვის მუდამ უმაღლესი კანონი იყო დემოკრატიის გადარჩენა. როგორც კი ძველათ მოქალაქეთა შორის ნივთიერი წონასწორობა საგრძნობლათ დაირღვეოდა და მდიდრები დემოკრატიის არსებობას დაემუქრებოდნენ, დემოკრატია ჩაერეოდა დიქტატურულათ საკუთრების ურთიერთობაში და დარღვეულ წონასწორობას აღადგენდა. ასე მოიმოქმედა ათინამ სოლონის საშუალებით, სპარტამ ლიკურგის მეთაურობით და სხ.. ებრაელთა დემოკრატია მოსამართლეთა წინამძღოლობით ინახებოდა იმით რომ ყოველ 50 წელს მიწას გადაანაწილებდნენ. ერთი სიტყვით, დემოკრატიის გადარჩენა რევოლიუციური საშუალებით საღი დემოკრატიის მუდმივი დროშაა, გერმანია - ავსტრიის რევოლიუცია რომ ჩარეულიყო აგრარიულ ურთიერთობაში და რესპუბლიკა აეგო იუნკერთა მიწათმფლობელობის ნანგრევებზე, უეჭველია დღეს იქ დემოკრატიის არსებობა საფრთხეში არ ჩავარდებოდა. რევოლიუციამ შესძლო იქ ანტიდემოკრატიული ელემენტების შეტევის მოგერიება, ძალის წინააღმდეგ ძალის ამუშავება, მაგრამ ვერ შესძლო რესპუბლიკისათვის შესაფერი მატერიალური კალაპოტის შექმნა. და ეს იმიტომ რომ საკუთრების ხელშეუხებლობა, ეს ლიბერალიზმის ძირითადი პრინციპი, რევოლიუციურ დემოკრატიასაც გადაედვა და შემოქმედების შუა გზაზე გააჩერა.

დემოკრატია რაც უფრო უახლოვდება შეძლებულ კლასებს მით უფრო მომხრეა თავისუფლების და წინააღმდეგი სოციალური რეფორმების, და პირიქით, რაც უფრო ის ეკავშირება ღარიბ კლასებს, მით უფრო მეტათ აფასებს რეფორმებს და ნაკლებათ თავისუფლებას. საკმარისია დემაგოგებმა აქ ხალხს მისცენ ფანტასტიური დაპირებანი, რომ მოპოვებული თავისუფლება ყმობაზე გადასცვალონ. ასე მკვიდრდებოდა ძველათ ტირანია და მკვიდრდება დღესაც. რუსეთი ამის კლასიკური მაგალითია. ამ ხაზზე ამუშავდა გერმანიის უკანასკნელი არჩევნები. შენახვა თავისუფლების საკუთრების ურთიერთობაში ენერგიულათ ჩარევით - აი საღი, ხალხური დემოკრატიზმი. არც სახელმწიფოსადმი მოქალაქის დაყმობა, არც მოქალაქის მიერ სახელმწიფოს თავის საწველ ფურად გადაქცევა - აი გზა ამ მხრით მიმავალი. ანტიდემოკრატიული მუშტი შელოცვით, ლაპარაკით არ დაითრგუნება; მისი დამხობა შეიძლება მხოლოდ დემოკრატიული მუშტით რეფორმებზე დამყარებულით.

თუ კი ასე გავიგებთ დემოკრატიას, თუ მას ჩამოვაშორებთ ლიბერალიზმს, როგორც ეკონომიურს ისე პოლიტიკურს და მასში ჩავდებთ კლასიკური დემოკრატიზმის შინაარსს, მაშინ გამოჩნდება, რომ დღევანდელი ანტიდემოკრატიული პარტიები არიან არა ანტიბურჟუაზიული, არამედ ანტიხალხური, ანტიმუშურ - გლეხური. საკითხი დგას სრულიად ცხადათ და მარტივათ: ფაშისტ - ბოლშევიკების მიზანია დემოკრატიის განადგურება, მისი ფიზიკური საშუალებით მოსპობა. მაგალითი მოგვცეს რუსეთში, იტალიაში. დემოკრატია კი მათ უპასუხებს საარჩევნო ბიულეტინებით! იქ სადაც პოლიტიკური მკვლელები და შეთქმულების მომწყობნი, შეიარაღებული და სამხედრო წესებზე დაწყობილი დრუჟინები, თავისუფლათ დადიან. ქუჩაზე სროლა, დაჭრა, დახოცვა, ხალხის სიტემატიურად დაშინება დაუსჯელათ წარმოებს. როგორც ეს გერმანიაშია. განა შეიძლება ითქვას იქ დემოკრატიის დამცველი მართველობაა? აქ თავისუფლება სჭამს თავის თავს; ეს არის არა პოლიტიკური ნეიტრალიტეტი, რაიცა დასაშვებია მხოლოდ დემოკრატიის მომხრეთა შორის. ეს არის პოლიტიკური სიმდაბლე, ეს ძველი დრომოჭმული ლიბერალიზმის შვილია.

ცხადია, ეკონომიური კრიზისის დაძლევა და დემოკრატიის გადარჩენა აუცილებლათ მოითხოვს პოლიტიკური სიმდაბლის დაძლევას, ლიბერალური დემოკრატიზმის უარისყოფას და სახალხო, აქტიური და მებრძოლი დემოკრატიზმის აღიარებას. მკაცრ სახალხო ნებისყოფას შეუძლია გაატაროს საჭირო ეკონომიური ზომები და ის მიაღებიოს მთელ საზოგადოებას. რა ზომებია ეს?

ჩვეულებრივათ დასავლეთში ერთი ახირებული აზრია გაბატონებული. მრეწველობა გამოცხადებულია ადამიანთა ცხოვრების მთავარ ბაზათ და ამიტომ ეკონომიური აზროვნება მუდამ ამ სფეროში ეძებს გამოსავალს. აქედან დაიბადა ის აზრიც, რომ დღევანდელი კრიზისის დაძლევა შესაძლებელია ინდუსტრიალიზაციის კიდევ უფრო გაძლიერებით. ნამდვილათ კი მთელი ეს აზროვნება საფუძველს მოკლებულია. ადამიანთა ცხოვრების ბაზაა მიწათმოქმედება, რომლის ნიადაგზე საზოგადოება ათი ათასი წლობით შენდებოდა და ცხოვრობდა. ინდუსტრია სულ ბოლო მოტანილია, ორასი წლის ისტორიაც კი არ აქვს. მაგრამ მოხდა ერთი ამბავი: სადაც კი ის ამუშავდა - მეტათ გაძლიერდა მიწათმოქმედების ხარჯზე. დასავლეთში მოხდა მისი გიპერტროფია, გაზვიადებულათ გაზრდა და მით დაირღვა წონასწორობა მიწათ - მოქმედებასთან. სამრეწველო ქვეყნების დღევანდელი კრიზისი აიხსნება მათი მრეწველობის და სასოფოლო მეურნეობის აი იმ დისპროპორციით. აგრარიული ქვეყნების კრიზისი კი წარმოდგება იქ მრეწველობის განუვითარებლობით და სამეურნეო ნაწარმოებთა შინაგანი ბაზრის სიმცირით.

მაშასადამე კრიზისის კვანძი გაიხსნება სამრეწველო ქვეყნებში მრეწველობას და მიწათმოქმედებას შორის დარღვეული წონასწორობის აღდგენით, ხოლო აგრარიულ ქვეყნებში მრეწველობის გაძლიერებით, მათი ინდუსტრიალიზაციით. საფრანგეთის დღეს გამოთიშვა მსოფლიო კრიზისიდან, იქ უმუშევართა არ არსებობა აიხსნება სწორეთ მისი ეკონომიური სტრუქტურით: მრეწველობის და მიწათმოქმედების დაახლოვებით თანაბარი განვითარებით. აქ რვა მილიონ სამეურნეო მუშაკზე ითვლება ექვსი მილიონი სამრეწველო მუშაკი. ამიტომ საფრანგეთი ნაკლებათ დამოკიდებულია უცხო ბაზარზე, ვინემ გერმანია ან ინგლისი და ბელგია.

მრეწველობის და სასოფლო მეურნეობის ჰარმონიის დამყარება - ეს არის არა მარტო საამდროვო მიმდინარე კრიზისის მიუცილებელი მალამო, არამედ ამავე დროს ის სოციალური ტრანსფორმაციის ძირითადი საკითხია. საზოგადოების სოციალისტური გარდაქმნა სწორედ აქედან იწყება და ეს დიდი ხანია გათვალისწინებულია „კომუნისტურ მანიფესტში“. აქ ჩამოთვლილ პირველ სოციალურ ზომათა შორის ვკითხულობთ: „ჩამორთმევა მამულების (იგულისხმება მიწის ბურჟუაზიული საკუთრება) და სამიწათმფლობლო რენტის გადაცემა სახელმწიფოსთვის“. „დაუმუშავებელი მიწების დამუშავება და დამუშავებულის გაუმჯობესება საზოგადო სისტემის თანახმათ“, „სავლდებულო შრომა ყველასათვის, შექმნა სამრეწველო არმიის, განსაკუთრებით მიწათმოქმედებისათვის“. „სამრეწველო და სამიწათმოქმედო შრომის ისეთი კომბინაცია, რომელსაც შეეძლოს გაქრობა განსხვავების ქალაქსა და სოფელს შორის“.

ცხადია, პირველი რადიკალური ცვლილება ხდება მიწათმოქმედების სფეროში, როგორც მთავარი ბაზის ადამიანთა ცხოვრებისა. სამრეწველო რეფორმები მას მისდევს. შრომის ორივე დარგის ჰარმონიაში მოყვანა, ქალაქის და სოფლის გათანასწორება ნიშნავს მოსპობას ბატონყმობის მრეწველობის მიწათმოქმედებაზე და მიწათმოქმედების მრეწველობაზე. აქედან გამომდინარეობს აუცილებლობა სამრეწველო ქვეყნების აგრარიზაციის და აგრარიული ქვეყნების ინდუსტრიალიზაციის, თვითოეულ ქვეყანაში დარღვეული ეკონომიური წონასწორობის აღდგენის. ერთი ერის სამრეწველო ერათ დატოვება, მეორის აგრარიულ საფეხურზე გაჩერება არ შეეფერება არც სოციალისტურ მსოფლმხედველობას, არც სინამდვილეს. ის კაპიტალისტების და იმპერიალისტებისგამოგონებაა.

აი ეს ორგვარი ერთიმეორის მოპირდაპირე მუშაობა სამრეწველო და აგრარიულ ხაზზე შესცვლის საზოგადოების არსებულ ეკონომიურ სტრუქტურას და მით მას ჩააყენებს ნორმალური, წინდაწინ გათვალისწინებული საქმიანი განვითარების ფარგლებში.

ამ მიმართულებით სოციალური აღმშენებლობის წარმოება მოითხოვს შესაფერ ეკონომიურ ზომებს ყველა დარგში. პირველყოვლისა ეკონომიური მონოპოლიების თანდათან ნაციონალიზაციას და მით ხალხის სასარგებლოთ ამუშავებას, დემოკრატიის ლიბერალიზმის ტყვეობისგან განთავისუფლებას და საკუთრების ურთიერთობაში ენერგიულათ ჩარევას და საზოგადოთ დაუსრულებელი კონფერენციების, კრებების და ლაპარაკის ალაგას გაბედული საქმიანი შემოქმედების წარმოებას.

როგორც ხედავთ, საზოგადოების ტრანსფორმაცია სოციალისტური ხაზით - ერთათ ერთი საშუალებაა დღევანდელი კრიზისის დასაძლევათ. ისტორიამ მისი ზარი ჩამორეკა, მას ყურს უგდებენ მისი მტრებიც. მისი სულით იჟღინთება საზოგადოებრივი ატმოსფერა. მაგრამ აქ მკვდარი იჭერს ცოცხალს: სოციალისტური ნებისყოფა ლიბერალიზმის არტახებიდან სავსებით ვერ განთავისუფლდა. ის კიდევ უკან იხედება, ძველ ფორმულებში იხლართება. მისი ძველი სოციალური პროგრამა სწორეთ საამდროვო პროგრამაა, მაგრამ მისი ძველი პოლიტიკური ტაქტიკა უკვე მოძველებულია, ის აღარ შეეფერება დღევანდელ სინამდვილეს.

ხალხური ანტიდემოკრატიული ტალღის დაძლევა შეიძლება მხოლოდ და მხოლოდ ხალხური დემოკრატიზმით, ხალხური სახელმწიფო მართველობით.

ბრძოლის ხმა /გაზეთი. პარიზი/. - 1931 წ. №12

______________

1. ეს წერილი დაიბეჭდა ბელგიის სოც ჟურნალში „L'Avenir Social“, ოქტომბრის ნომერში.

2. ამ წერილის დაწერის შემდეგ გავიდა სამი თვე და ამ ხნის განმავლობაში უმუშევართა რიცხვი ყოველგან დიდათ გაიზარდა. გერმანიაში ის ამჟამად აღწევს ოთხ მილიონს.

ათ წელზე მეტია რაც დასავლეთის საზოგადო აზრი მიპყრობილია საბჭოთა სამეფოსაკენ და მასზე განუწყვეტლივ ბჭობს. განსაკუთრებით ამ საკითხით თავიდანვე დაინტერესდა სოციალისტური ინტერნაციონალი და შეეცადა გამოენახა საბჭოთა მიმართ სწორი პოზიცია. არ ყოფილა მისი არც ერთი საერთაშორისო კონგრესი, რომ რაიმე რეზოლიუცია ამ საგანზე არ გამოეტანოს და თავისი სიტყვა კიდევ ერთხელ არ ეთქვას. ეს ერთი და იმავე საკითხისადმი ხშირი მიბრუნება მოწმობს იმას, რომ სოციალისტური აზროვნება ამ სფეროში არ არის ერთსულოვანი. საბოლოო აზრი მან ვერ შეადგინა და ამიტომ იძულებულია ბორძიკ-ბორძიკ, თანდათანობით და ემპირიზმით ეძიოს ბურუსით მოცული სინათლე.

მიუხედავათ ამ ხანგრძლივი ძიებისა, დღემდე ის მაინც ვერ შეჩერდა ერთ დასკვნაზე, ვერ გამოარკვია საბჭოთა სინამდვილე და ვერ მიუდგა თავისი იდეოლოგიით საბჭოთა პროლეტარიატს. მართალია, სოციალისტურ ინტერნაციონალს არ გაუგზავნია რუსეთში საანკეტო კომისია, ასეთს არც ჩაუშობდენ იქ, მაგრამ სამაგიეროთ კოოპერატორთა ინტერნაციონალმა კიდევაც გაგზავნა ცნობილი სოციალისტი-კოოპერატორები თავისი დარგის შესასწავლათ და ევროპისათვის გასაცნობათ. ისინი დაბრუნდენ და მოიტანეს გასაოცარი ამბავი, თურმე საბჭოთა კოოპერატივები „სრულიად დამოუკიდებელი არიან ხელისუფლებაზე, დგებიან, როგორც ყველგან, მომხმარებელთა თავისუფალი ჩაწერით“ და სხ. და სხ.² ერთი სიტყვით, ისინი ევროპის კოოპერატივებისაგან განირჩევიან მხოლოდ დიდი თანხების ტრიალით. ეს ეპიზოდი მოგვაგონებს გასული საუკუნის მეორმოცე წლების ცნობილი ფრანგი მწერლის მიერ რუსეთიდან მოტანილ ამბავს - მოსკოვის ქუჩაზე თეთრი დათვები თავისუფლათ დასეირნობენო! ქვეყანამ იცის რომ საბჭოთა ტერიტორიაზე კერძო ვაჭრობა და მრეწველობა აკრძალულია, თვითეული მოსახლე იძულებულია კოოპერატივში ჩაეწეროს, რომ რაიმე საქონელი იყიდოს, ყველა დაწესებულება, ყველა ადამიანიც კი ხელისუფლებაზეა დამოკიდებული მთელ თავის საქმიანობაში. ხოლო ევროპის კოოპერატორთ ვერც ერთი ეს სინამდვილე ვერ დაუნახავთ და რუსეთი ევროპათ მოსჩვენებიათ!

სოციალისტურ ინტერნაციონალს ასეთი მარცხი არ მოსვლია. მაგრამ მისი ათი წლის ყოყმანი საბჭოების შესახებ, მისი აზროვნების მუდმივი ბორძიკი, მისი ეჭვები ისეთ წყობილებაზე, რომლის შესახებ ორი აზრი რუსეთის ხალხში არ არსებობს, ნათლათ მოწმობს, რომ მასაც უჭირს გაგება რუსეთის მუშათა კლასთან, ხიდის გადება ორ ევროპას შორის. ამის უტყუარი მაჩვენებელია ეგზეკუტივის მაისის სხდომის მიმართვა „საბჭოთა კავშირის მუშებს“, სადაც ის ითხოვს საბჭოთა მოქალაქეთათვის თავისუფლებას სიტყვის, წერის, ორგანიზაციის, არჩევნების და სხ. ეს მეტათ ჩინებული ჩარევა „საბჭოთა შინაურ საქმეში“ მოახდენს ადრესატზე სასურველ შთაბეჭდილებას? ვერა, ვერ მოახდენს.

ყველამ იცის, რომ მთელი დავა ჩვენს და ბოლშევიკებს შორის წარმოებს არა თავისუფლების ირგვლივ, არამედ მის შედეგებზე, რა წყობილება მოყვება თავისუფლებას. ის მოგვცემს ბურჟუაზიის პოლიტიკურ ბატონობას, როგორც ამას ისინი ამტკიცებენ, თუ ძალა-უფლება მართლა დარჩება ხალხს, მუშას და გლეხს. რაკი ეს ძირითადი საკითხი არ არის მანიფესტში წამოყენებული, რაკი თავისუფლებისათვის არ არის მიცემული სოციალური შინაარსი, სადაო საკითხი რჩება აუხსნელი და მით თვით მიმართვა რჩება „ხმათ მღაღადებელისა უდაბნოსა შინა“. ასეთი „მანიფესტის“ გამოცემა არ მიეწერება მარტო გარეგან მიზეზებს - აჩქარებას, საკითხის წინდაწინ დაუმუშავებლობას, აშკარა იმპროვიზაციას, ეს სენი დიდი ხანია ჩვენს ინტერნაციონალს სჭირს სხვა საკითხებშიაც. ნამდვილი ძირითადი მიზეზია ის გარემოება, რომ ევროპიელი ამხანაგები რუსეთის პოლიტიკურ პრობლემას უდგებიან მეტისმეტათ დასავლეთური მეთოდით, აქაური დღეს უდაოთ მიჩნეული შაბლონით, იქაურ პირობებთან შეუთანხმებლათ და შეუფარდებლათ. თავისუფლების საჭიროება ახლა ევროპაშიაც სადაოთ ხდება, ათმა მილიონმა გერმანელმა 14 სექტემბერს ხმა მისცა თავისუფლების წინააღმდეგ. მართალია სოციალისტებისათვის ეს სადაო არ არის, მაგრამ მუდამ ასე ხომ არ ყოფილა. გასული საუკუნის პირველ ნახევარში მუშათა ინტერესების დამცველნი სწორეთ ბოლშევიკურად ფიქრობდენ - პოლიტიკურ განთავისუფლებას სოციალური განთავისუფლება უნდა წინ უსწრებდესო. ამ უტოპიას შეებრძოლენ მარქსი და ენგელსი აგრეთვე მანიფესტით, მაგრამ არა ცალმხრივი შინაარსით, თავის და ბოლოს განურჩევლათ, არამედ სოციალური პრობლემის სავსებით გაშლით, მიზანის და საშუალების ნათლათ დასახვით.

საბჭოთა სინამდვილეში მუშათა საკითხი კიდევ უფრო რთულია, ვინემ ეს იყო დასავლეთში ამ ოთხმოცი წლის წინეთ. უტოპიურ იდეოლოგიას აქ ზედერთვის ხელისუფლება, რომელიც მთელი თავისი სახელმწიფო აპარატით უტოპიას ემსახურება. ხდება სოციალურ ძალთა ახალი გადაჯგუფება, დიდათ განსხვავებული ევროპისაგან. საერთო სიღატაკეში მუშათა კლასი სხვა კლასზე მაღლა დგას ეკონომიურათ და იურიდიულათ. საერთო უუფლებობაში მუშის ერთი ხმა უდრის მრავალ ხმას არამუშისას. აქედან იბადება ძნელი პრობლემა: ამ პრივილეგიებს მიჩვეულ მუშას ისე მიუდგე, ისეთი პერსპექტივა მისცე, რომ მის განსახორციელებლათ ამოძრავდეს. დასავლეთის სოციალისტები ვერ ხედავენ ვერც ამ სირთულეს, ვერც ამ კლასების ურთიერთობას. წინეთ, ძველ რეჟიმში დასავლეთს უფრო ესმოდა რუსეთის ვითარება, ვინაიდან იქ ცხოვრების ზედაპირზე ამოტივტივებულიყო მისი მონათესავე, მის ემბაზში ამოვლებული საზოგადოება: თავად-აზნაურობა, ბურჟუაზია, ინტელიგენცია, ეს ევროპის კულტურის მატარებელი და ღვიძლი შვილი, მათ შორის სულიერი ნათესაობა სუფევდა. მაგრამ როცა ეს რუსეთი დაინგრა, ეს ევროპიული საზოგადოება დაიღუპა და მისი ალაგი დაიჭირა არა ევროპიულმა, თავისებურმა რუსეთმა. ამით გაწყდა საერთო ევროპიული ენა, ვინაიდან ერთი მხარე ამ ენის უცოდინარი აღმოჩნდა. და აი ეს დიდი ამბავი დასავლეთმა ჯერ კიდევ ვერ გაიგო და ის განაგრძობს ამ ახალ რუსეთთან ძველი ენით ლაპარაკს! ვანდერველდემ სრულიად გულწრფელად აღიარა, რომ რაც მეტს კითხულობ საბჭოთა რუსეთზე, მით უფრო ძნელდება მისი გაგებაო ³.

ეს შეიძლება ითქვას არა მარტო რუსეთზე, არამედ მთელ აღმოსავლეთზე: ინდოეთის უკანასკნელი ამბები ამის მაგალითია. ლონდონის რგვალი სტოლის კონფერენციაზე ინდოეთის სინდიკატების წარმომადგენელმა იოხიმ პირდაპირ განახცადა, რომ ინგლისის მუშათა მთავრობამ და მისმა პარლამენტმა ყოველივე გავლენა დაკარგა ინდოეთში, ინდოეთის თავისუფლება სრულიად უდაოა, საჭიროა მხოლოდ ამ თავისუფალ ინდოეთში სოციალური საკითხი მოწესრიგდესო და სხ., ე.ი. თავისუფლებას სოციალური შინაარსი უნდა მიეცესო.

რატომ ასე უჭირს დასავლეთს აღმოსავლეთის გაგება?

ძირითადი განსხვავება დასავლეთს და აღმოსავლეთს შორის მდგომარეობს მის ეკონომიურ სტრუქტურაში. პირველია ინდუსტრიალური ქვეყანა, მეორეა აგრარიული, ხოლო აგრარიული ქვეყანა არ არის კაპიტალისტური, იქ არ მოიპოვება ყოველივე საკუთრებას მოკლებული მრავალრიცხოვანი კლასი პროლეტარიატისა, კაპიტალის ბატონობა შრომაზე საზღვარდადებულია, ბურჟუაზიის შემძლებლობა მინიმალურია. აქ ხალხი ცხოვრობს არა სამრეწველო სოციალურ ურთიერთობაში, არა კაპიტალისტურ ატმოსფერაში, არამედ სამიწათმოქმედო, წვრილ საწარმოვო და სააღებ-მიცემო ვითარებაში. სოციალური საკითხი დასავლეთში არის უმთავრესათ შრომის საკითხი, აღმოსავლეთში კი - საკუთრების საკითხი. იქ იბრძვიან დიდი მრეწველობის ნიადაგზე, აქ იბრძვიან მიწათმოქმედების ნიადაგზე. ამიტომ კაპიტალისტურ საზოგადოებაში მთავარი პოლიტიკური მოთხოვნილებაა თავისუფლება, აგრარიულში კი - თანასწორობა. ერთ ალაგას თანასწორობა თავისუფლების სათავეა, მეორე ალაგას კი პირიქით, თავისუფლებაა თანასწორობის სათავე. საფრანგეთის დიდმა რევოლიუციამ როგორც შვილმა ერის აგრარიული სტრუქტურის და ამომავალი ბურჟუაზიის შეაერთა ეს ორი მოთხოვნილება, მაგრამ შემდეგ ბურჟუაზიას სავსებით გაბატონებამ და ხალხის სავსებით დამორჩილებამ უპირატესობა მიანიჭა თავისუფლებას, ხოლო თანასწორობა და ძმობა დარჩა სიტყვებათ საზოგადო შენობებზე.

ევროპა აღზრდილია რომის სამოქალაქო უფლებაზე, საკუთრების ხელშეუხებლობისა და შეურყევლობაზე. აღმოსავლეთში საკუთრება არ წარმოადგენს წმინდათა-წმინდას, მუდმივ მოვლენას. მიწის დაჩემება, გადანაწილება, ხელისუფლების მიერ მისი თვითნებურათ გაცემა - შეუჩერებელი, საუკუნოების განმავლობაში წარმოებული პროცესია. როგორც კი აქ ეცემა მიწათმფლობელთა კლასი და სიმდიდრის მთავარი წყარო - მიწა გადადის ხალხის ხელში, საზოგადოება ხდება დაახლოვებით ერთნაირი, თანასწორი; დგება წვრილ მეურნეთა რესპუბლიკა მათი წვრილი საწარმოვო ფორმებით. აქა-იქ გაპნეული კაპიტალისტური წარმოებანი, თავისი მცირე რიცხოვანი პროლეტარიატით ამ საერთო ეკონომიკაში ილესება და შეიცავს ხელქვეით მოვლენას. ბოლო მუშები უერთდებიან საერთო ტალღას - თანასწორობას, მიწის საკუთრებათ შეძენას და ორივე ფორმის ეკონომიკაზე დაყრდნობას. მშრომელი ზამთრობით ქირაზე მუშაობს, ზაფხულობით თავის მიწაზე.

საბჭოთა კავშირი ობიექტურათ სწორეთ ასეთი ქვეყანაა. აქ გაბატონებული კლასები, ევროპიული მნიშვნელობით, არ არიან; თავად-აზნაურობა და ბურჟუაზია გამქრალია. კომუნისტები წარმოადგენენ არა ეკონომიურ კატეგორიას, არა კლასს, არამედ ხელისუფლებას, გაბატონებულს პოლიციური საშუალებით. ამ ხელისუფლების დაცემა თავის თავათ არ ნიშნავს მემამულეთა დაბრუნებას და ბურჟუაზიის გაბატონებას. ეს დამოკიდებულია არსებული მართველობის ლიკვიდაციაზე, რა გზით, რა საშუალებით ის მოხდება. სოციალისტური ინტერნაციონალი ამ ხელისუფლებას გადაჭრით უარსყოფს და მას უპირდაპირებს დემოკრატიას, ხალხის სუვერენობას. ამ საკითხში ის მარტო არ არის, მას ემხრობა ბურჟუაზიული პარტიებიც. გამოდის რომ ორივე ბანაკი ლაპარაკობს ერთ და იმავეს, მაგრამ არის კი ეს მართლა ერთი და იგივე? ეგზეკუტივის ზემოთ მოხსენებულ მანიფესტს თამამათ გაიზიარებს ბურჟუაზიული დემოკრატიაც, თუ მას მოვაცილებთ ორიოდე ფრაზას სოციალიზმის შესახებ. აქ რუსეთის განვითარება იგულისხმება ევროპიული გეზით: პოლიტიკური თავისუფლება, კაპიტალისტური წყობილება, ბურჟუაზიული დემოკრატია, პროლეტარიატის ბრძოლა და ბოლოს სოციალიზმის გამარჯვება.

და აი აქ ისმება ძირითადი საკითხი: სავალდებულოა ეს ევროპიული ეტაპები განვითარებისა საბჭოთა ხალხებისათვის? რუსეთმა ახლა, ევროპის კაპიტალიზმის მიწურულში, უნდა დაიწყოს თავიდან, ამ კაპიტალიზმის აღორძინების პირველი საფეხურიდან და მთელი ეს კიბე თანდათან განვლოს, დღევანდელ საფეხურამდე? ეს საკითხი პირველათ დასვა მესამოცე წლებში რუსეთის გამოჩენილმა სოციალისტმა და რევოლიუციონერმა ჩერნიშევსკიმ და გადაჭრა ის უარყოფითათ. აი რას წერს კარლ მარქსი ამ საგანზე:

ჩერნიშევსკი „თავის შესანიშნავ სტატიებში არკვევდა საკითხს იმაზე თუ რუსეთმა უნდა დაიწყოს სასოფლო ობშჩინის დარღვევით და გადავიდეს კაპიტალისტურ მეურნეობაზე, როგორც ამას ქადაგობენ ლიბერალი ეკონომისტები, თუ პირიქით მას შეუძლია შეითვისოს ამ წყობილების ყველა ნაყოფი ისე რომ არ განიცადოს მასან შეერთებული ტანჯვანი და მით განვითარდეს თავისი ისტორიული პირობების თანახმათ. თვითონ ის აღიარებს უკანასკნელის შესაძლებლობას. მე კი მივედი შემდეგ დასკვნამდე: თუ რუსეთი განაგრძობს იმ გზას, რომელიც მან აირჩია 1861 წლიდან, ის დაკარგავს ერთ ჩინებულ შემთხვევათაგანს, რაიცა ოდესმე ისტორიულმა მსვლელობამ ხალხს არგუნა, რომ ის აშორდეს კაპიტალისტური წყობილების ყველა მომენტებს. თუ რუსეთი ცდილობს გახდეს კაპიტალისტური ქვეყანა მსგავსათ დასავლეთ ევროპისა (და მან ამ გზაზე ბოლო წლებში ბევრი იმუშავა), ის ამ მიზანს ვერ მიაღწევს თუ მან წინდაწინ თავის გლეხთა ნახევარი მაინც არ გადააქცია პროლეტარიატათ; ამის შემდეგ, რაკი ერთხელ თავი შეყო კაპიტალისტურ რეჟიმის უღელში, ის იძულებული ხდება დაემორჩილოს კაპიტალიზმის ულმობელ კანონებს სხვა ჩვეულებრივ ერებთან ერთათ“⁴.

როგორც ხედავთ, მარქსს შესაძლებლათ მიაჩნდა რომელიმე ერს მისი განსაკუთრებული მდგომარეობის გამო არ გაევლო კაპიტალისტური განვითარების ყველა საფეხურები; ხოლო რუსეთის ეკონომიკის დასავლეთის ეკონომიკის დასამსგავსებლათ აუცილებელია მისი აზრით გლეხების დიდი ნაწილის გაპროლეტარება.

ახლა მიუბრუნდეთ საბჭოთა ეკონომიკას და გავიგოთ მისი ნიშნობლივი თვისებები.

რუსეთმა უეჭველია დაიწყო ევროპიული ეკონომიკა ისე, როგორც კაპიტალისტურ ერებმა - ინდივიდუალური საქმიანობით, კერძო პირთა ვაჭრობით და წარმოებით, მაგრამ მისი კერძო ეკონომიკა იმდენათ სუსტი და უსუსური აღმოჩნდა, რომ რევოლიუციურ ტალღებმა ერთი დაკვრით მოსპო და მის ალაგას წარმოასკუპა სახელმწიფო ეკონომიკა. ამ ორ ნივთიერ წყობას შორის საერთოა სამი მომენტი: ორივე ითვისებს მუშის ზედმეტ ღირებულობას, ორივე ამზადებს საქონელს და ორივეს ეს საქონელი გამოაქვს ბაზარზე გასაყიდათ. მაშასადამე ორივე ერთნაირათ კაპიტალისტურ ჩარჩოში თავსდება. კერძო კაპიტალიზმის ალაგს იჭერს მხოლოდ სახელმწიფო კაპიტალიზმი. მათ შორის არის ერთი დიდი განსხვავება და მით საბჭოთა ეკონომიკა ნსხვავდება დღევანდელი ბურჟუაზიული ეკონომიკისაგან. ეს განსხვავება მდგომარეობს თვით საქონლის დამზადების პროცესში და მის გასაღებაში. კერძო კაპიტალიზმი ცხოვრობს და ვითარდება თანახმათ თავისი საკუთარი, წარმოებისაგან გამომდინარე ეკონომიური კანონებისა, კაპიტალის ჩვეულებრივი საწარმოვო მოქმედებით. საბჭოთა კაპიტალიზმი კი საჭიროებს განსაკუთრებით მფარველობას, პოლიციური ზომებით ყოველივე კონკურენციის თავიდან მოშორებას, კერძო ვაჭრობა-წარმოების სასტიკათ აკრძალვას, თავის ხალხში საქონლის ძვირად გაყიდვას, მუშისათვის პოლიტიკური უფლების წართმევას, თავისუფალი ორგანიზაციების, გაფიცვის, კრების და სიტყვის აღკვეთას - ერთი სიტყვით სახელმწიფოს მთელი დამსჯელი აპარატის დახმარებას. საბჭოთა კაპიტალი ეს ხალხის ზურგიდან ძალმომრეობით აწაპნილი კაპიტალია.

მრეწველობის ასეთ მდგომარეობაში ჩაყენება ნიშნავს მის უკან დაქანებას, პრიმიტიულ ეკონომიკაში ჩაჭერას. ეს არის უდიდესი ეკონომიკური რეაქცია, რაიცა კი ოდესმე მომხდარა. ამ ჟამათ საბჭოთა კაპიტალიზმი დგას იმ საფუძველზე, რომელზედაც იდგა კერძო კაპიტალიზმი მის აღორძინების ხანაში, 17-18 საუკუნეში. ჩვენი ახალფეხადგმული კაპიტალიზმი მიმართავს უხეშ ძალას, ხალხთა აშკარა გაძარცვას და მუშის პოლიციური წესებით დამორჩილებას თავისთავის გასამაგრებლათ და გასაძლიერებლათ.

„ყველა ეს მეთოდი, სწერს მარქსი, ხშირათ სწარმოებდა უხეში ძალმომრეობით, როგორც მაგ. კოლონიალური სისტემაა. კაპიტალისტები სარგებლობენ სახელმწიფო ხელისუფლებით, ამ საზოგადოების შეკავშირებული და შეერთებული ძალით, იმისთვის რომ დააჩქარონ ფეოდალური საწარმოვო წესის გადასხვაფერება კაპიტალისტურათ და შეამოკლონ გადასავალი საფეხურები“ (კაპიტალი 1).

საბჭოების ეკონომიკაში კოლონიების როლი ითამაშა გლეხობამ, რომლის აშკარა რბევა და ცარცვა ჯერაც არ შეჩერებულა.

საბჭოთა სახელმწიფო მრეწველობა, როგორც მეტათ პრიმიტიული და სუსტი, ვერ უძლებს არა მარტო კერძო მრეწველობის ქიშპობას, ის ვერ აიტანს მუშათა თავისუფალ მოძრაობასაც. რუსეთის პროლეტარიატის უუფლებობა ერთათ-ერთი პირობაა მისი უზომოთ გაყვლეფისა და მით საბჭოთა ეკონომიკის არსებობისა. აქაც ბოლშევიკებს ახალი არაფერი უთქვამთ, ამასვე სჩადიოდენ კაპიტალის დაგროვების ხანაში კაპიტალისტები. მარქსი წერს:

„საქმეთა ჩვეულებრივ მსვლელობაში მუშა შეიძლება მიშვებულ იქნას „წარმოების ბუნებრივ კანონებზე“, ე.ი. კაპიტალის იმ დამოკიდებულებაზე, რომელიც გამომდინარეობს თვით წარმოების პირობებისაგან, რითაც ის მტკიცდება და ხანგრძლივდება. მაგრამ ეს ასე არ იყო კაპიტალისტური წარმოების ისტორიულ დასაწყისში. ამომავალი ბურჟუაზია მაშინ სარგებლობდა სახელმწიფო ძალით მუშის ქირის „რეგულიარიზაციისათვის“, ე.ი. იმისთვის რომ მუშა ჩასჭედოს და ჩაიჭიროს ისეთ საზღვრებში, რომელიც აუცილებელია ზედმეტი ღირებულების შესაქმნელად, სამუშაო დროის გასაგრძელებლათ და თვით მუშის საკმაო დამოკიდებულებაში დასაჭერად. ეს არსებითი მომენტია ეგრეთ წოდებული პირველდაწყებითი დაგროვებისა“ (იქ.).

საბჭოთა მუშა „არ არის მიშვებული წარმოების ბუნებრივ კანონებზე“, არ აქვს თანამედროვე მუშის უფლებები, ის სახელმწიფოს ყმაა. მისი ამ ყმობისაგან განთავისუფლებას და სრულუფლებიანათ აღიარებას საბჭოთა მრეწველობა ერთ დღესაც ვერ აიტანს.

როგორც ხედავთ, საბჭოთა მრეწველობა ჩადგა ევროპის მრეწველობის პირველ პერიოდში, კაპიტალის დაგროვება აქა და იქ ხდება ერთნაირი წესით და საშუალებით, მარგამ ამავე დროს მათ შორის ერთი დიდი განსხვავებაა, კაპიტალის დაგროვება ევროპაში ხდებოდა კერძო პირის მეთაურობით და სასარგებლოთ, საბჭოთა ქვეყანაში იგივე პროცესი ხდება სახელმწიფოს მეთაურობით და მის სასარგებლოთ.

ცხადია, ეს კაპიტალი არსებითად და ფორმალურათ შეადგენს ხალხის საკუთრებას; მაშინ როდესაც ნაციონალური სიმდიდრე დასავლეთში კაპიტალისტების ხელშია, იქ აღმოსავლეთში კი ის შეადგენს სახელმწიფოს კუთვნილებას. ამ ვეებერთელა ნივთიერ ძალას დღეს თვითნებურათ ეპატრონება და ხმარობს არა ხალხი, არამედ ერთი მისი მცირედი ნაწილი, კომუნისტური პარტია. აქედან იბადება პრობლემა: ბოლშევიზმის ლიკვიდაცია ისე რომ სახელმწიფო ძალაუფლება გადავიდეს ხალხის ხელში და მით დაგროვილი კაპიტალი ფაქტიურად დაუბრუნდეს მის ნამდვილ პატრონს. შესაძლებელია ეს?

საბჭოთა ხელისუფლების ლიკვიდაცია შეიძლება ორი გზით, ორი მიმართულებით.

ერთი გზაა გაგრძელება არსებული პოლიტიკური გეზის, მხოლოდ ანტიკომუნისტური შინაარსით. აქ დღევანდელი „ცენზიანი კონსტიტუცია“ კომუნისტების სასარგებლოთ იცვლება მეორენაირი ცენზიანი კონსტიტუციით შეძლებულთა სასარგებლოთ, ეს იქნება ბურჟუაზიული ხელისუფლების დაწესება. მაგრამ ვინაიდგან დღეს, ხალხის გამოღვიძების ხანაში, ასეთი ხელისუფლება ვერ დამაგრდება მის შინაგანი წონასწორობით, ტერორი და ძალმომრეობა მისი ფარ-ხმალი გახდება. კომუნისტური ძალადობა შეიცვლება ბურჟუაზიული ძალადობით, იქნება ის ბონოპარტისტული, ფაშისტური, მონარქისტული თუ სხვა რომელიმე ფორმის, ამის სოციალური შედეგია ნაციონალური სიმდიდრის დატაცება კერძო პირების მიერ, პროლეტარიატის უუფლებობის გაგრძელება, ბურჟუაზიის ხელოვნურათ შექმნა. რუსეთი უბრუნდება ევროპის ძველ გზას, ყველა მისი გავლილი უარყოფითი თვისებებით.

მეორე გზაა - ყველა უფლება-უპირატესობათა გაუქმება და ხალხის სუვერენათ აღიარება. ეს დემოკრატიული ლიკვიდაცია არსებული რეჟიმის პრინციპიალურად ეწინააღმდეგება როგორც ბოლშევიკურ ხელისუფლებას, ისე მის ბურჟუაზიულათ გადატეხას. დემოკრატიას გამარჯვება შეუძლია მხოლოდ რევოლიუციური გამოსვლით, ხალხის ფართე მასების ამოძრავებით, მაშინ როდესაც ბურჟუაზიის გამარჯვება შეიძლება მხოლოდ მასების აუმოძრავებლათ, ხალხის ასპარეზზე გამოუყვანელად. სამხედრო, სასახლის თუ სხვა რაიმე ჯგუფური შეთქმულობით და გადატრიალებით. დემოკრატიის გამარჯვება გულისხმობს რევოლიუციას, ბურჟუაზიის გამარჯვება - გადატრიალებას.

მეტყვიან: განა დემოკრატიული ხელისუფლება არ ნიშნავს ბურჟუაზიულ ხელისუფლებას, როგორც ეს ევროპაშია? არა, არ ნიშნავს და აი რატომ.

საბჭოთა კავშირში შეძლებული კლასები არ არსებობენ. დემოკრატიული გადატეხის მეორე დღესვე ძალაუფლება ხელში ჩაუვარდება მუშას, გლეხს და წვრილი შეძლების ხალხს, დგება არა ბურჟუაზიული, არამედ ხალხური სახელმწიფო. თუ კი თებერვლის რევოლიუციამ მართველობა სოციალისტებს არგუნა, ხოლო ბურჟუაზია და მისი ამყოლ-დამყოლნი ოპოზიციაში გადაისროლა, მით უფრო ეს მოვლენა განმეორდება მომავალ რევოლიუციაში, რომელიც მხოლოდ ხალხის მეთაურობით მოხდება. რუსეთის ბურჟუაზიას არ მიუძღვის ის დამსახურება ერის წინაშე, როგორიც მიუძღვის ევროპისას. თუ დასავლეთში ხალხი ბურჟუაზიას მისდევდა და მის მეთაურობას სცნობდა, ეს აიხსნება ამ კლასის დიადი განმათავისუფლებელი ბრძოლით, მან დასცა ფეოდალიზმი, მან დაამხო აბსოლიუტიზმი, მან ჩამოკრა დემოკრატიის პირველი ზარი, ის იბრძოდა მეცამეტე საუკუნიდან და არ მოისვენა მიზნის მიღწევამდე. ამ მუშაობით მოპოვებული გავლენა დღესაც ვერ ამოწურულა.

არავითარი ამის მსგავსი ჩამორჩენილ ერთა ბურჟუაზიას არ მიუძღვის. რუსეთს ფეოდალიზმი ააშორა მონგოლებმა, ხოლო აბსოლიუტიზმი დასცა პროლეტარიატმა გლეხობის დახმარებით. ბურჟუაზია სჩანს მხოლოდ მინისტრების დერეფნებში, მეფის სუფსიდიების მაძიებელი და მისი მოწყალების შემყურე. მართალია ლიბერალები ებმიან აბსოლიუტიზმთან ბრძოლაში, მაგრამ არა როგორც დამოუკიდებელი ძალა, არამედ როგორც სოციალისტების დამხმარე და მათი ამყოლი.

მაშასადამე პოლიტიკური დემოკრატიის ასპარეზზე გამოსვლა სოციალისტების და არა ლიბერალების მეთაურობით სრულიად აუცილებელი, ლოღიკური დასკვნა იყო წინანდელი ისტორიის. დამფუძნებელ კრებებში რუსეთის, უკრაინის და საქართველოს, დიდი უმრავლესობა ეკუთვნოდა სოციალისტებს. აი ამ ბუნებრივ პროცესს საზოგადოების განვითარებისას შეებრძოლა ბოლშევიკები და მისი გადატეხით შექმნეს შესაძლებლობა ამ პროცესის ბურჟუაზიულათ გათავების.

ამ რიგათ, საბჭოთა წყობილების ლიკვიდაცია დემოკრატიულად ნიშნავს მუშის და გლეხის ხელისუფლების დაწესებას სოციალისტების და მათი მოკავშირე ელემენტების მეთაურობით. ამ მეთაურობის გახანგრძლივება დამოკიდებულია ხალხის ძირითად მოთხოვნილებათა დაკმაყოფილებაზე. ამ ხაზზე ორი დღევანდელი სიდუხჭირეა ძირბუდიანათ ამოსაგდები - ეკონომიური: გლეხთა ცარცვის შეჩერება სახელმწიფოს მიერ, მისთვის დაბრუნება წართმეული მიწის და უზრუნველყოფა მისი ნამუშიერის და საკუთრების. პოლიტიკური: პროლეტარიატის უუფლებობის მოსპობა და ნამდვილი სახალხო დემოკრატიული წყობილების დაარსება. ამ პირობებში საბჭოთა დღევანდელი უდღეური წარმოება ჩადგება ევროპიულ კალაპოტში: საღი, კონკურენციის ამტანი დარგი დარჩება სახელმწიფოს ხელში, პარაზიტული დარგი მოისპობა ან და კერძო პირთ გადაეცემა ამხანაგური წესით საექსპლუატაციოთ. კერძო ინიციატივა აიშვება და ქვეყანა შედგება ნორმალურ ეკონომიურ განვითარების გზაზე.

აი ამ ბურჟუაზიული ეკონომიკის ფარგალში სოციალისტური ხელისუფლება მეთაურობს და ეხმარება სოციალური ეკონომიკის ყველა ფორმას: სახელმწიფოს, თვითმმართველობებს, კოოპერატივებს, ამხანაგობებს - მთელ ბადეს კოლექტიური მეურნეობის. ყველა ჩაყენებულია თანასწორ იურიდიულ კალაპოტში კერძო პირებთან ერთათ. კერძო პირთა ინდივიდუალური ეკონომიკა და სოციალისტების სოციალური ეკონომიკა პოლიტიკური დემოკრატიის ფარგლებში - აი გზა აგრარული ქვეყნის ეკონომიურათ აღორძინების და სწრაფი განვითარების. საზოგადოებაში დგება ორი დასაყრდნობი ეკონომიური ცენტრი: კერძო და საზოგადო საკუთრებაზე აგებული. ამ შემთხვევაში აღორძინებულ ბურჟუაზიას არ რჩება საზოგადოებაზე ნივთიერი გავლენის მონოპოლია, როგორც ეს დღეს დასავლეთშია. მის გვერდზე მუშაობს თვით საზოგადოება სხვადასხვა საწარმოვო ფორმით და თავს იფარავს შეძლებულთა გავლენისაგან. მართალია ორივეს ეკონომიკაც კაპიტალისტურია, ისე როგორც კაპიტალისტურია საბჭოთა ეკონომიკა, მაგრამ კაპიტალიზმის სტიქიური განვითარება მსგავსათ დასავლეთ ევროპისა აქ გამორიცხულია. მის აღორძინებას და ზრდას ხელმძღვანელობს საზოგადოება, სახელმწიფო და საზოგადო ძალა. ამით თავიდან ავიცილებთ სტიქიურ და ბოლშევიკურ კაპიტალიზმის ტანჯვებს, ხალხის გამანადგურებელ მის შედეგებს და მას დავაყენებთ ხალხის ინტერესების სამსახურში, სანამ მისი სავსებით გაუქმების ჟამი არ დამდგარა. კაპიტალისტური ეკონომია სრულიად არ ნიშნავს უეჭველად ბურჟუაზიის ხელისუფლებას. გერმანიაში ბურჟუაზიამ ვერ მიაღწია პოლიტიკურ ბატონობას ვერც იმპერატორების ხანაში, როცა ძალა-უფლება იუნკრებს ეკუთვნოდა, ვერც დღეს, როცა მას პროლეტარიატი ეცილება. საზოგადოთ, დასავლეთიდან რაც უფრო მივდივართ აღმოსავლეთისაკენ ლიბერალიზმი კარგავს გავლენას, ბურჟუაზია პოლიტიკურად კნინდება და ბოლოს რუსეთის ხალხთა შორის სავსებით ქრება. საფრანგეთის და ინგლისის ბურჟუაზიის განვითარება არ განიმეორა ცენტრალურმა სახელმწიფოებმა (გერმანია, ავსტრია, ჩეხოსლოვაკია, პოლონეთი და სხ.), არ განიმეორა რუსეთმა თებერვალში, არ განიმეორებს მომავალშიაც. ახალ კაპიტალისტურ ქვეყნებში ბურჟუაზიული დემოკრატიის ბატონობა არ შეიცავს აუცილებელ ეტაპს, აქ ბურჟუაზია უნდა დაკმაყოფილდეს ეკონომიური საქმიანობით.

ამ ნაირათ, საბჭოთა ქვეყნებში არც ეკონომიურათ, არც პოლიტიკურათ ევროპის ყველა გავლილი ეტაპები სავალდებულო არ არიან. ჩვენ არ ვიწყებთ ინდივიდუალური კაპიტალიზმით, არ იქმნება ბურჟუაზიის ბატონობა, არ ვქმნით ბურჟუაზიულ სახელმწიფოს, არ ვანებებთ შრომაზე კაპიტალის უსაზღვრო ბატონობას; ჩვენი მიზანია სოციალური ეკონომია, დაგროვილი კაპიტალის ხალხის ხელში შენახვა და მისი ექსპლუატაცია ხალხის სასარგებლოთ, ფართეთ წარმოება სახელმწიფო, მუნიციპალური და კოოპერატიული სოციალიზმის, დაარსება სახალხო სახელმწიფოს, შრომის განსაკუთრებითი მფარველობა, კერძო პირთა ეკონომიური საქმიანობის უზრუნველყოფა, მაგრამ მისი საზოგადოების სასარგებლოთ გამოყენება (გადასახადები და სხ.) - ერთი სიტყვით ფართე ეკონომიური და სოციალისტური რეფორმები და მით სოციალიზმისაკენ შარა გზის გაკაფვა.

აი ეს სოციალური მიზანი მისახვედრია საბჭოთა პროლეტარიატისათვის და თუ სოც. ინტერნაციონალი მისი თავისუფლების მიზნათ ამ პროგრამას აღიარებს და აქედან რევოლიუციურ დასკვნებს გააკეთებს - მაშინ ის მიწვდება მის სულს და გულს, გადაებმება მის ფსიხოლოგიას, გაიგებს მის ჭირ-ვარამს და გახდება მისი სულიერი მეთაური.

მოკლეთ, სახალხო რესპუბლიკა, სახალხო ეკონომია - აი ჩვენი მოთხოვნილება საბჭოთა ხალხებისათვის, აი რა დროშა მოსპობს პროლეტარიატის იზოლიაციზმს გლეხობისაგან, ხელჩაკიდებულთ შეაყენებს მათ საერთო გზაზე და განამტკიცებს მათ კავშირს ბოლომდე, სოციალიზმამდე.

ნ. ჟ.

ბრძოლის ხმა /გაზეთი. პარიზი/ 1931. - №14

_____________

1. ეს წერილი დაიბეჭდა „L' Avenir Social“-ის დეკემბრის ნომერში.

2. Les Archives de l'Economie Collective. №247, 230. Génève.

3. L' Avenir Social. ოქტომბერი

4. ეს მარქსის წერილი დაიბეჭდა 1886 წელს. „ვესტნიკ ნაროდნოი ვოლი“. №5

სრულდება ექვსი თვე გიორგი ლასხიშვილის გარდაცვალებიდან. პიროვნება მეტათ სპეტაკი, თავდადებული, ღრმა რწმენის და უშიშარი. გიორგი ეკუთვნოდა მოღვაწეთა იმ გუნდს, რომელიც ჩვენში საზიგადო ასპარეზზე გამოვიდა პოლიტიკური და საზოგადოებრივი რეაქციია ხანაში - მეოთხმოცე-მეოთხმოცდაათე წლეებში. ის ჩამოვიდა რუსეთიდან როგორც ნაროდნიკი, კიდევ მეტი, როგორც ნოროდნოვოლეცი, თვითმპყრობელობის დაუძინებელი მტერი და მის წინააღმდეგ ყოველნაირი ზომის მიმღები. მრავალმა მისმა ამხანაგებმა ჩვენში იარაღი დაყარა თავად-აზნაურული იდეოლოგიის წინაშე, გამოეცალა ბრძოლის ასპარეზს და შეუდგა თავის კერძო ცხოვრების მოწყობას. ერთათ-ერთი გიორგი დარჩა თავის პოსტზე, შერჩა პოლიტიკურ სარბიელს და აქ ლიტერატურით სამსახური გაიხადა თავის ხელობათ. ის არ მიეკედლა გაბატონებულ ბანაკებს. ყოველგან და ყოველთვის თავისი განსაკუთრებითი აზრით გამოდიოდა, მუდამ იდეიურ მომენტით ხელმძღვანელობდა და თავის პოლიტიკურ მრწამსს სხვა და სხვა ფორმით და სახით თავის წერილებში ატარებდა. გიორგი თანამშრომლობდა სხვადასხვა გამოცემაში. მაგრამ არც ერთი მისი ნაწერი არ გავდა სხვის ნაწერს, სული პროტესტის, რევოლიუციის, თავისუფლების გამოსჭვიოდა თვითეული მისი სტრიქონისაგან. ამავე დროს ის პირადათ ეკავშირებოდა ყველა თავისუფლებისათვის მებრძოლთ, იქნებოდა ის ქართველი, რუსი, სომეხი თუ სხვა ერის. შედიოდა იმ ხანად თფილისში არსებულ ინტერნაციონალურ წრეში, როგორც მისი აქტიური წევრი და მეთაური. ის სამართლიანათ ითვლებოდა თფილისის ნაროდნიკული ინტელიგენციის მამამთავრად. იმ შავბნელ დროს საჭირო იყო დიდი იდეალიზმი. თავდავიწყებითი გატაცება, რაინდული უშიშროება და საზოგადო საქმის ღრმა სიყვარული პოლიტიკური ლამპარის ხელში ასაღებათ და საზოგადოების წინაშე მის ასანთებათ. გიორგი ატარებდა ამ ლამპარს, მას უვლიდა, არ აქრობდა და საზოგადოებას აგონებდა დიდ პრობლემას - ძველი რეჟიმის მოსპობას და მის ნანგრევზე პოლიტიკური და სოციალური თავისუფლების დამყარებას. აი ეს აზრი მას ამხნევებდა, ასულდგმულებდა და აახალგაზდავებდა. გიორგი იყო მუდამ ახალგაზდა, ახალგაზდური გატაცებით და იმედებით. გაჭირვებაში მტკიცე, საერთო სასოწარკვეთილებაში იმედიანი, საერთო დაღალულობაში მამაცი, უიდეობაში იდეიური, გიორგი მუდამ და ყოველთვის რჩებოდა თავისთავათ უცვლელი, კლდესავით მაგარი და გაუტეხელი.

როცა საზოგადო სარბიელი გაფართოვდა, შებოჭვილი ცა გაიხსნა, მოძრაობამ ფეხი აიდგა და პოლიტიკური პარტიობა დაიწყო, გიორგი აქაც რჩებოდა თავის სიმაღლეზე. ეძებს თავის ალაგს, ემხრობა იდეოლოგიურათ მონათესავე მიმდინარეობას, აყალიბებს სოციალისტ-ფედერალისტთა პარტიას. ის აქაც რჩება ბოლომდე წაუბორძიკებელი, თავის პოსტზე მგდომი მებრძოლი. მისი მტკიცე ხასიათი და ნებისყოფა აქაც ისეთივე მახვილია, როგორითაც მისი მოღვაწეობის პირველ პერიოდში. განსაკუთრებით სამაგალითოა მისი ქცევა ბოლშევიკური რეაქციის ხანაში, ფიზიკურად მოტეხილი, თითქმის უსინათლო, სულიერათ რჩება ახალგაზდურათ მძლავრი და შეუპოვარი. ის არ გადმოიხვეწა საზღვარ-გარეთ, დარჩა ადგილზე და შეუდგა თავის გაპნეული ჯარის თავმოყრას და მის წინამძღოლობას. ის უდგება თავის პარტიის არალეგალურ ორგანიზაციას სათავეში და კვდება ამ პოსტზე, მტრისაგან შეუმჩნეველი. ჩვენ მასში დავკარგეთ საუკეთესო კონსპირატორი. მისი უკანასკნელი ანდერძია მის მიერ ხელმოწერილი გასული წლის პარტიათა შეთანხმება. ერთი ფრონტი, ბრძოლა ბოლომდე, გამარჯვებამდე - აი განსხვავებულის უკანასკნელი გამოძახილი, ჩვენდამი, საზღვარ-გარეთ, მომართული. ჩვენ ამ ანდერძს ვასრულებთ, მას ასრულებს მთელი საქართველო.

ნ. ჟ.

ბრძოლის ხმა /გაზეთი. პარიზი/. - 1931. - №16

ამ ჟამათ სოციალისტური მოძრაობა მთელ დასავლეთში იმყოფება თავისდაცვის და უკან დახევის პერიოდში. მას ესხმიან თავს ყოველი მხრიდან. მას აბრალებენ მრავალ მომაკვდინებელ დანაშაულობათ. ის გამოყავთ მთავარ პასუხისმგებლათ დღევანდელი გაუგონარი კრიზისის, უმუშავრობის და საერთო გაღატაკების, მის წინააღმდეგ ირაზმებიან მძლავრი ორგანიზაციები, მასს აუმხედრდა ფართო მასები - გუშინდელი მისი თანამგრძნობნი, თანამოგზაურნი და მოტრფიალენი. ერთი სიტყვით სოციალიზმის წინააღმდეგ აგორდა ვებერთელა ტალღა, გადმოხეთქა აზვირთებულმა მდინარემ და ემუქრება მას ძირბუდიანათ წალეკვით.

და აი ისმება საკითხი: როგორ მოხდა ეს? როგორ ჩავარდა ევროპული სოციალიზმი ასეთ სახიფათო მდგომარეობაში? რატომ აყვა ხალხის ფართო წრეები პროლეტარიატის დაუძინებელ მტერთ? ამის პასუხს მოგვცემს სოციალისტური პოლიტიკის უკანასკნელი ათი წლის შეფასება, მისი მუშაობის გეზის გათვალისწინება, მისი პრაქტიკისაგან შესაფერი დასკვნების გაკეთება და მით მომავალი სავალი გზის განათება. ახლა სწორეთ მომენტია გაკეთდეს საერთო ჯამი, გამოვიანგარიშოთ სარგებელი და ზარალი, დადებითი და უარყოფითი ნაყოფი ჩვენი დოქტრინის სახელმწიფო ასპარეზზე ამუშავებისა, ჩვენი ამხანაგების სახელმწიფო ასპარეზზე მოღვაწეობისა.

ომამდე სოციალისტური პარტიები ეწეოდენ უმთავრესათ სოციალისტურ პროპაგანდას, აქებდენ და ადიდებდენ სოციალიზმს. გამოყავდათ ის ერთათ ერთ მხსნელათ ტვირთმძიმეთა და მაშვრალთა. ეს იყო თეორია, პოეზია, ქადაგება მშვენიერი და უცხო სანახაობის, რის განხორციელება სოციალისტების ხვედრია.

ომის შემდეგ სურათი იცვლება, სოციალისტური პარტიები დგებიან მთავრობის სათავეში ზოგან პირდაპირ ერთფეროვანი მთავრობის შედგენით, ზოგან სხვა პარტიებისათვის მხარის დაჭერით და მათი საშოდან გამოსული მთავრობის მფარველობით, ხდებიან ქვეყნის მმართველნი და მისი სვე-ბედისათვის პასუხისმგებელნი. სოციალიზმს გაეხსნა ასპარეზი, წინა პერიოდის პროპაგანდას მიეცა მისი გასანაღდებელი ნიადაგი, თეორიას გაეხსნა კარები ცოცხალ საქმეთ გადასაქცევათ. ახლა ფაქტებზე უნდა დაენახა ფართე მასას თუ რა არის სოციალიზმი, სოციალისტური სიტყვა და საქმე. ასეთი დიდი ამოცანა დაუდგა სოციალისტურ ინტერნაციონალს მეტათ არახელსაყრელ პირობებში. ის უცებ გაიზარდა და გაძლიერდა არა ბუნებრივი განვითარებით, არა საზოგადოების ნორმალური, შინაგანი სოციალური ძალთა ჭიდილით და აქედან გამომდინარე კლასთა ბრძოლით, ბურჟუაზიული საზოგადოების რღვევა და მისი შინაური განხეთქილება არ მისულა იმ დონეზე, რომ ხალხის ფართე მასებს მისთვის ზურგი ებრუნებიოს და შეგნებულათ სოციალიზმის დროშა აეფრიალებიოს. მოხდა სრულიად უჩვეულო, მოულოდნელი ამბავი - მსოფლიო ომი და ამ ომში ბურჟუაზიული მართველობის სიდუხჭირის გამოაშკარავება. ხალხმა სრულიად სამართლიანათ ამ საშინელი სისხლის ღვრის პასუხისმგებლათ დასახა მართველი წრეები და მათ გადაუდგა. სოციალისტები აღმოჩნდენ საკმაოთ გაბედულნი და დაეპატრონენ დაცლილ მოედანს, სათავეში მოექცენ უკმაყოფილო მასების მოძრაობას.

აი ამ ისტორიულათ ბოძებულ საზოგადოებრივ ჩარჩოში

მოუხდა სოციალიზმს ამოქმედება და თავისი თავის გამოჩვენება. მაშასადამე, ისტორიული სტიქია თავიდანვე მისი საქმიანობის დამაბრკოლებელ საშუალებათ გადაიქცა. გადასაჭრელი იყო ერთი ძირითადი ამოცანა: ომის მიერ დანგრეული საზოგადოების აღდგენა და მის ნორმალურ კალაპოტში ჩაყენება. რა გზით? ბოლშევიკების პასუხი ცნობილია: ამ საზოგადოების ძირიანათ დანგრევა და მის ალაგას ახალის აგება. დაიბადა საბჭოთა რუსეთი, ეს იყო მოულოდნელი შემთხვევის გამოყენება თავისი პარტიული მიზნებით, სოციალისტურმა ინტერნაციონალმა ეს გზა თავიდანვე უარყო. შემთხვევებით სარგებლობა სახიფათო ექსპერიმენტათ დასახა, კატასტროფების თეორია უკუაგდო და შეუდგა საზოგადოების მოშენებას იმ საშუალებებით, რომელნიც კაპიტალისტურ წყობილებაში მოიპოვება. ეს იყო ერთათ ერთი მისაღები გზა, რაიცა ძირიანათ ნსხვავდებოდა საბჭოთა გზიდან და სავსებით ეთანხმებოდა სოციალისტურ დოქტრინას. ნაყოფი, როგორც ბიოლოგიური, ისე სოციალური იბადება მხოლოდ მაშინ, როცა ის დასაბადებლათ მომწიფებულია. ვერავითარი ძალა შემთხვევით ხელში ჩავარდნილი ვერ დაბადებს მოუმწიფებელ ან არ-არსებულ ნაყოფს. ეს საზოგადოების ორგანიულათ განვითარების უარისყოფა და ძალმომრეობის თეორიაზე დაყრდნობა დამახასიათებელია ბოლშევიკური ინტერნაციონალის. ჩვენმა კი ამ სოციალური ავანტურიზმის ალაგას თავიდანვე წამოაყენა ისტორიის მატერიალისტურათ გაგება და მისი მსვლელობის ულმობელ კანონებზე დაყრდნობა.

ცხადია თუ სოციალისტური სახელმწიფო პოლიტიკა უნდა მიმართულიყო დაავადებული საზოგადოების კაპიტალისტური რეჟიმის საზღვრებში წამლობისაკენ, ამ წამლობის მიზანი, პერსპექტივა უნდა ყოფილიყო სოციალისტური. ე.ი. შეექმნა სოციალიზმის ისეთი დასაყრდნობი წერტილები აწმყოში, რომელნიც გახდებოდენ ხალხის შემომკრებ ცენტრებათ და მომავალი ცხოვრების ფუძეთ. პოლიტიკურ სფეროში სწორეთ ასე იქნა გაგებული ეს ამოცანა და ჩვენ ვხედავთ მთელ რიგ მონარქიულ და ნახევრათ ფეოდალურ ერებში სოციალისტების მეთაურობით დემოკრატიის და ნაციონალური თავისუფლების დამკვიდრებას. ხდება ევროპის საზოგადოების სრული დემოკრატიზაცია და ნაციონალიზაცია. ამ უდიდესმა ჩვენმა გამარჯვებამ დაბადა ამ გამარჯვების მნიშვნელობის გადაჭარბება. დემოკრატიის ყოვლად შემძლე თილისმათ დასახვა, რომლის ამუშავება თითქოს მარტო ჩვენს წისქვილს აბრუნებს. გამოჩნდა რომ მას შეუძლია კიდევ უფრო ააბრუნოს მოწინააღმდეგეთა წისქვილი, მოამზადოს შავი რეაქციის ბატონობაც, გახდეს იარაღათ საზოგადოების დაშლის, დაქცევის, გავერანების. რატომ? იმიტომ რომ სახალხო დემოკრატია საჭიროებს სახალხო ეკონომიკას, შესაფერ ნივთიერ საძირკველს, რომელზედაც შენდება პოლიტიკური კედელი. აქაც, ამ სფეროში, სოციალდემოკრატიამ ბევრი გააკეთა, მუშათა ნივთიერი მდგომარეობა გააუმჯობესა, სოციალური კანონმდებლობა გააძლიერა. მაგ. გერმანიაში 1924 წლიდან 1929 წლამდე მუშის დღის ქირა ავიდა 69 პფენინგიდან 107 პფ. საათში. მთელი შემოსავალი მუშის და მოსამსახურის ამავე დროს გაიზარდა 35 მილიარდი მარკიდან 47 მილიარდამდე. სოციალური დაზღვევისათვის 1930 წ. გადადვა 6 მილიარდ ნახევარი. წინააღმდეგ ერთი მილიარდისა 1913 წ. და სხ. ასევე ინგლისში. დღის ქირა დღეს შედარებით 1914 წ. მოიმატა 17 პროცენტით, ხოლო ფასებმა კი დაიწია, ასე რომ უდიდესი პოლიტიკური და სოციალური რეფორმები ამ მოკლე დროში გატარდა.

მოსალოდნელი იყო რომ ამ დიადი რეფორმების მთავარი მეთაური სოციალდემოკრატია გახდებოდა საზოგადოების მთავარ მმართველ ძალათ, ხოლო დანარჩენნი სამუდამოთ გატყდებოდენ. ხდება კი წინააღმდეგი, ამ დიდი რეფორმატორულ პარტიას აუბობოქრდა მასები, რატომ? ახლა ცხადია რატომ, ვერც დემოკრატიამ, ვერც რეფორმებმა ვერ იხსნა ხალხი უდიდესი ეკონომიკური კრიზისიდან, ვერ შეაყენა ის განვითარების ნორმალურ საძირკველზე, ვერ ააცილა თავიდან ეკონომიკური კატასტროფა. შერყეულია ცხოვრების ბაზა, მისი ნივთიერი საფუძველი, რომელზედაც დაყრდნობილია პოლიტიკური, იურიდიული და იდეიური ზედშენობა. გამოდის რომ აი ეს ბაზა გამოეპარა სოციალისტურ ინტერნაციონალს და მთელი თავისი ყურადღება მიაპყრო ზედშენობას, ე.ი. მოიმოქმედა სწორეთ წინააღმდეგი მარქსისტულ იდეოლოგიისა და ძირითადი პრინციპებისა. მართალია ამ ბაზის შესახებ არაერთხელ იყო მიღებული სხვადასხვა კონგრესებზე შესაფერი რეზოლიუციები, მაგრამ არც ერთი ის არ იქნა განხორციელებული სახელმწიფო მასშტაბით. არც კი იყო ცდა მის განხორციელებისა არც ერთი სოციალისტური თუ მოსოციალისტო მთავრობათა მიერ. ინგლისის მუშათა პარტიის უკანასკნელი მართლაც სოციალისტური საარჩევნო პლატფორმა სრულიადაც არ ყოფილა საგნათ ამავე პარტიის მთავრობის მუშაობისა და პოლიტიკისა. მოხდა ერთნაირი გარღვევა სოციალისტური იდეოლოგიის და სოციალისტურ მმართველობას შორის.

დღევანდელი პრობლემა უფრო ღრმაა ვინემ პოლიტიკური და სოციალური რეფორმები. ქირის აწევ-დაწევა, ახალი ტარიფები, სადამოჟნო საზღვრების მოშლა, ერთი მთლიანი ევროპის დაარსება, განიარაღება, თუ მრავალი სხვა ამგვარი ამ ხანათ წამოყენებული პანაცეები სრულიად არა სჭრის ამ პრობლემას. ყველა ამას რასაკვირველია მნიშვნელობა აქვს, მარგამ მხოლოდ მაშინ როცა ის აგებულია საღ ეკონომიურ საფუძველზე. საჭიროა მოხდეს წარმოების რეორგანიზაცია. ეს იმდენათ აშკარაა და მიუცილებელია, რომ უკანასკნელ ათ წელიწადს ამ გზაზე გადაიდგა დიდი ნაბიჯები კაპიტალისტების მიერ. მთელი ეს რაციონალიზაცია, მექანიზაცია, ტრესტები, ფინანსიური კომბინაციები და სხვა ზომები ნიშნავდა ცდას ეკონომიკის ახალ ბაზაზე დაყენებას. მიუხედავათ ამ დიდი ზომებისა, ეს ბაზა ვერ გამოკეთდა, მისი კრახი ვერ აგვშორდა. აი ამ წარმოების კაპიტალისტური მეთოდით რეორგანიზაციის პერიოდში რას შვრებოდა სოციალისტური მართველობა, რა რეორგანიზაციაზე მუშაობდა იგი? გადაჭრით შეიძლება ითქვას რომ ის სავსებით დაემორჩილა გაბატონებულ სახელმწიფო იდეოლოგიას, მის საქმიანობას და მიდრეკილებას. საკმარისია მოვიყვანოთ ინგლისის მაგალითი. აქაური ეკონომიური კრიზისი ცნობილია, მან იფეთქა 1921 წ., 1925 წ., 1927 წ., 1930 და დღეს. მაშასადამე ქვეყანა იმყოფება ქრონიკულ კრიზისში. რა წამალი წამოაყენეს მის განსაკურნავათ? წამოაყენეს ფინანსიური ზომები, პირველ ყოვლისა სტერლინგის აღდგენა, ვითომ ამით აღსდგებოდა ეკონომიური წონასწორობა, გაიღებოდა დახურული ფაბრიკები, მოიკლებდა უმუშევრობა და სხ. ე.ი. ფინანსები გამოცხადდა ეკონომიკის საფუძვლათ, ხოლო წარმოება ზედშენობათ, და როცა მუშათა მთავრობა შედგა ორჯერ, ორივეჯერ ეს იდეოლოგია უკრიტიკოთ მიიღო და მას გაყვა. წინააღმდეგ საკუთარი პარტიული დოქტრინისა. ამ იდეოლოგიის კრახი საქვეყნოდ დამტკიცდა უკანასკნელი ფინანსური კრიზისით ინგლისში. რასაც არ დაუშლია ისევ ეს უტოპია გამოეტანა „ნაციონალურ მთავრობას“ თავის სამოქმედო პროგრამათ.

თანამედროვე პოლიტიკური აზროვნების დამახასიათებელი თვისებაა სოციალური უტოპიზმი. ე.ი. ცდა თანამედროვე სენს უწამლოს შეუფერებელი წამლებით, ამის მთავარი მიზეზია ერთი მეტათ გავრცელებული შეხედულობა, ვითომ ევროპის კრიზისი იყოს შედეგი მსოფლიო ომის და მაშასადამე ზერელე პოლიტიკურ პაციფიური გადარჩევ-გადმორჩევა საკმარისი იყო კრიზისის ამოსაფხვრელათ. ბურჟუაზიული აზროვნების ამ ცხრილში გახვევა გასაგებია. თავისი წარსულის დაფასება არ ადვილია, ძნელია. მაგრამ სოციალისტური პოლიტიკის ამ აზროვნებით დატვირთვა მის მიერ უტოპიზმის მიღება არ შეეფერება არც მის წასულს, არც მის მსოფლმხედველობას და იდეოლოგიას. სოციალიზმი თავიდანვე ებრძოდა ბურჟუაზიის იმპერიალიზმს უცხოელების დამორჩილებას. კოლონიალურ პოლიტიკას და მას უპირდაპირებდა ერთა თვითგამორკვევას, მათ ეკონომიურ და პოლიტიკურ სუვერენობას. აი ეს სოციალისტური კონცეფცია სავსებით გაამართლა ცხოვრებამ. ყველა ერი ხდება სახელმწიფოთ, მზათ დაიკმაყოფილოს თავისი მთავარი მოთხოვნილებანი თავისავე შინაური რესურსებით. ევროპის ფაბრიკას ეკარგვის უცხო ბაზარი. აი ეს მთავარი მიზეზი თანამედროვე ევროპული კრიზისის არის. მაშასადამე შედეგი მსოფლიო ევოლუციის, რაიც ადრე თუ გვიან უნდა დამდგარიყო. მიუხედავად მსოფლიო ომისა, ომმა შეიძლება ის დააჩქარა, მას მწვავე ხასიათი მისცა, მაგრამ მათ შორის არავითარი მიზეზობრივი კავშირი არ არსებობს. ევროპის განიარაღება მას დაკარგულ ბაზარს ვერ დაუბრუნებს. აზიას და კოლონიებს ხელს ვერ ააღებინებს გაიჩინოს თავისი მრეწველობა, თავისი აღებმიცემობა, დამოუკიდებლობა, რასაკვირველია. ყველა ამ რეფორმებს შეუძლია დიდი შეღავათი მისცეს ევროპას სული მოათქმიოს. ურთიერთშორისი დამოკიდებულება გააჯანსაღოს, შინაგანი ბაზარი გააფართოოს, მაგრამ ის არ ეხება თვით საფუძველს, მისი ეკონომიკის ძირითად პრობლემას. წარმოების რეორგანიზაცია ახალ ნიადაგზე - აი რა ამოცანა დგას დღის წესრიგში.

ავსტრიის სოციალდემოკრატიის უკანასკნელ კონგრესზე გრაფმა კარლ რენერმა წარმოადგინა სოციალისტური სადღეისო პროგრამა. სავსებით შეთანხმებული ჩვენს იდეოლოგიასან და პრინციპებთან. მან სთქვა სხვათა შორის, რომ ჩვენი მიზანია არა დანგრევა კაპიტალისტური წარმოების, არამედ მისი შენახვა და საზოგადოებისთვის გადაცემაო, ხალასი ჭეშმარიტებაა, მაგრამ როგორ მოხდა რომ, ამ ათი წლის განმავლობაში სოციალური მთავრობანი და მათ შორის თვით რენერიც, ყოფილი ავსტრიის პრემიერი, ცდილობდნენ მხოლოდ მის შენახვაზე და არა გადაცემაზე? გადაცემის პოლიტიკა, ეს სოციალისტური პერსპექტივების დასსახვა და მისკენ გზაკვალის გაკაფვაა, მხოლოდ ამ სამუშაოებით შეიძლება შენახვის პოლიტიკას შთაებეროს სოციალისტური სული და ის განასხვაოს კაპიტალისტური შენახვისაგან.

მიუხედავათ ამ საყოველთაო ცდისა კაპიტალისტური მეურნეობის შესანახავათ, ის მაინც არ ინახება, ის მაინც ირღვევა და ინგრევა. შენახვა ამ ჟამათ უფრო ძნელი ხდება, ვინემ გადაცემა. გადაეცით საზოგადოებას მაგ. ლანკაშირის დაკეტილი ფაბრიკები, ამით ისინი არ გაიღება და არ ამუშავდება. რუბეს დაკეტილი საქსოვი ქარხნების პატრონებმა ამას წინეთ კლიტეები დაუწყვეს მაგიდაზე ვაჭრობა მრეწველობის მინისტრს. ჩაიბარეთ და მოუარეთ. ასე რომ ამ ჟამათ გადაცემის საკითხი ისე არ აშინებს ბურჟუაზიას როგორც წინეთ, საზოგადოთ. კაპიტალისტთა კლასი მორალურათ დარღვეულია. რწმენა თავის საქმეში აღარ აქვს. ის ადგილი ასაღებია, მაგრამ ამღები არავინაა. არავინაა იმიტომ რომ არ არის სახელმძღვანელო აზრი, გადაჭრილი და გამორკვეული შეხედულობა თანამედროვე კრიზისზე. მაღალი ხელფასი, უმუშევართა რჩენა - ჩვენი დღევანდელი სოციალური პოლიტიკის მთავარი მუხლებია, მაგრამ კრიზისი ხომ ამით არ რბილდება. პირიქით ის კიდევ უფრო ძლიერდება ესეც ფაქტია, სოციალისტების პოზიცია ხელფასის საკითხში უეჭველია ჩვენი პოზიციაა, მჭიდროთ დაკავშირებული პროგრამასან და ტაქტიკასან, მაგრამ უმუშევართა დაუსრულებლათ რჩენა - ეს რაღაც სრულიად ახალი ამბავია სოციალისტურ პოლიტიკაში, რაიცა არ ეგუება არც მარქსისტულ მსოფლმხედველობას, არც პარტიულ პროგრამას, მასში ჩაქსოვილია უფრო ქველმოქმედებითი ან დემაგოგიური პრინციპი, ვინემ პოლიტიკური. ეს დიდებული აზრი პირველათ რომის პატრიციებმა გამოიგონა პლებსის ხელში ჩასაჭერათ, ხოლო ომის შემდეგ ბურჟუაზიულ მთავრობამ წამოაყენა ინგლისში მუშების გულის მოსაგებათ (ლოიდ ჯორჯი). ამ გზაზე ინერციის ძალით შედგა სოციალისტური აზროვნებაც და მას მისცა განსაზღვრული პოლიტიკური მიმართულება. ეს ისეთ დოგმათ გამოცხადდა, რომ მან მუშათა მთავრობაც კი დაარღვია. ჩვენი მოთხოვნილება იყო მუდამ სამუშაოს მიცემა უმუშევართათვის. ე.ი. საკითხი გადაგვქონდა შრომის ნიადაგზე და არა ქველმოქმედების. ადამიანურათ გასაგებია და მისაღებიც უმუშევარს დროებით დაეხმარო და იმავე დროს სამუშაო მოუპოვო, მაგრამ სრულიად გაუგებარია კაცი უშრომლათ წლობით არჩინო და ასე ის მუშისაგან მცონარედ აქციო. ინგლისის პროლეტარიატი სწორედ თავის მუშათა მთავრობაზე ამყარებდა მთელ თავის იმედებს უმუშევრობის შესამცირებლად. მოხდა კი წინააღმდეგი. ხოლო იმავე დროს აუარებელი თანხა ამ საგანზე იხარჯებოდა. ინგლისში წელიწადში იხარჯებოდა უმუშევართა შესანახავად 12 მილიადრი ფრანკი. გერმანიაში კი 20 მილიარდი. ათ წელიწადს მიიღებთ ასტრონომიულ ციფრებს ხარჯვისას. ეს არის სოციალისტური მალამო? არა. სოციალისტური იქნებოდა ეს ამოდენა თანხა მოხმარებოდა წარმოების გაძლიერებას, ახალი სამუშაოების გამოწყობას და უმუშევართა ნამდვილ მუშებათ გადაქცევას. ახლა კი მივჩანჩალობთ პატრიციების გზა კუალით. იმ განსხვავებით რომ მათებურათ საცარცვავი უცხო ქვეყნები აღარ გვაქვს და იძულებული ვართ შინაგანი ბიუჯეტი დავტვირთოთ, კრიზისი გავაძლიეროთ.

რაკი შემოქმედებითი აზრი აღარ არის, რაკი ყველა ერთნაირათ ერთ ადგილზე იტკეპნება, ყოველნაირი უტოპიზმი ბაზარს პოულობს და საზოგადოება თავის გადასარჩენათ ხავს ეჭიდება. აი ამ უმწეობით სარგებლობს ანტიდემოკრატიული და ანტიხალხური ელემენტები და ძლიერდებიან. ყველა ხედავს რომ არსებული მდგომარეობა შეუძლებელია და თავისებურათ ეძებს იარაღს მის შესაცვლელად. გერმანიაში ასეთ იარაღათ გამოცხადებულია ჰიტლერი. რასაკვირველია ოპოზიციაც ისეთივე ღარიბია პროგრამით, როგორც პოზიცია, მაგრამ მას აქვს უპირატესობა უცნობის. დაპირების და ილიუზიების კრიტიკა ადვილია, ხელოვნება კი ძნელი. ამ საერთო დაბნეულობაში სოციალიზმს ადგილი არ უნდა ქონდეს. მისი დოქტრინა და პროგნოზი დიდებულათ გაამართლა ცხოვრებამ და ნაყოფიც აქედან მას უნდა მიეღო. ნამდვილათ კი სხვა იღებს. ჩვენ გვეჭირვება ერთი ზომა, სულ უბრალო და აუცილებელი - მიუბრუნდეთ ჩვენს დოქტრინას, ჩვენს მსოფლმხედველობას, ჩვენს პრინციპებს და აი გავიხადოთ პოლიტიკის საგნათ.

რაკი მსოფლიო ევოლიუცია ჩვენ მიერ ნააზრევი გზით მიდის, აქედან გავაკეთოთ შესაფერი დასკვნა - ჩავდგეთ მის ფერხულში, ჩავეფინოთ მის ჩარჩოში სამრეწველო ქვეყნები. ლანკარიშს აღარ სთხოვენ ქვეყანას ჩააცვი და დაახურეო. კოლონიალურ სისტემაზე აგებული წარმოება დღეს გამოუდეგარია და ის უნდა გარდაიქმნას. ეს თანამედროვე ამოცანა ითხოვს ერთ მიუცილებელ პირობას: შრომის ხელახალ განაწილებას: სტიქიურათ გაშლილი ეკონომიკა და მასზე აგებული ხელობათა დანაწილება უნდა შეიცვალოს შეგნებულათ აწყობილ ეკონომიკათ და მიზანშეწონილათ ხელობათა დაყოფათ. ეს გამოიწვევს ზოგ ქვეყანაში სამრეწველო კულტურის დაწევას, ზოგან მის აწევას, საერთოთ მათ გათანაბრებას, ერთა მართლა გათანასწორებას და მით მათი მორიგების გაადვილებას. მთავარია შრომის ორი დარგი: სასოფლო მეურნეობა და მრეწველობა, რომელთა შორის წონასწორობის დამყარება ნიშნავს საზოგადოების ხელახლათ დაყოფას. სამრეწველო ქვეყანაში მრეწველ მუშათა ერთი ნაწილის მიწისაკენ დაბრუნებას, ხოლო აგრარიულ ქვეყანაში სოფლის მუშათა ნაწილის ქარხნისაკენ გაქანებას. ერთი სიტყვით, თანამედროვე შრომის განაწილება, აგებული ევროპის წარმოების მსოფლიო ჰეგემონიაზე, აღარ შეეფერება დღევანდელ ისტორიულ ეპოქას და უნდა შეიცვალოს. ამ ხაზზე მთავარია წარმოებათა სოციალიზაცია, ნაციონალიზაცია, მუნიციპალიზაცია და კოოპერაცია კერძო ინიციატივის გვერდით მიგვაახლოვებს იმ წყობილებასან, რასაც სოციალისტები ეტრფიან და საითკენაც ცხოვრება გვერეკება. ერთი სიტყვით უნდა გამოიცვალოს ცხოვრების მთელი ბაზა, მთელი წყობა. გახდეს ის უფრო სადა, უფრო დაახლოვებული ბუნებასან. ნაკლები სწრაფი და ნერვიანი, ნაკლებათ სტიქიური და მეტი შეგნებული, ნაკლები განსხვავებით სოციალურ საფეხურთა, ერის ფენებთა შორის.

ევროპის გამოსავალი მხოლოდ ამ მხრითაა და ის თან გაიყოლიებს დანარჩენ კაცობრიობას. არის მეორე გამოსავალიც, გამოსავალი ძველებური, იმპერიალისტური, უცხო ქვეყნების დაპყრობა. ქვეყნის ისევ რამდენიმე ერთა შორის დაყოფა, დიდი იმპერიების დაარსება, მძლავრთა მიერ სუსტის რბევა და ცარცვა, ძველი კაი დროის დაბრუნება. პირველია გზა რეალური, შესაძლებელი. მეორეა უტოპიური, შეუძლებელი, ეკლით მოცული, სისხლით მორწყული. დღეს ევროპა ამ ორ გზას შორის იმყოფება. ვერც ერთისაკენ გაბედულათ ფეხი ვერ გადაუდგამს, ყოყმანობს, ფეხს ითრევს, უნებისყოფოთ, უპერსპექტივოთ. ან სოციალიზმი, ან ომი, მესამე გამოსავალი ისტორიას არ მოუცია. ომის ლაშქარს აძლიერებს ის გარემოება, რომ მასამ ვერ დაინახა სოციალიზმის ნამდვილი სახე, მისთვის დღეს სოციალიზმია უმუშევართა რჩენა, ბაჟების პოლიტიკა, კრედიტის მოგვარება, რეპარაცია, პაციფიზმი და მრავალი სხვა პალიატივები. ვინაიდან არც ერთი ეს ზომა არ ანელებს ხალხის მძიმე ტკივილებს, დასკვნაც ბოძებულია - არ გვინდა სოციალიზმიო, ე.ი. მოხდა მასის იმედის გაცრუება. ჩვენ დღეს წასულიდან ერთი აშკარა დასკვნა უნდა გავაკეთოთ: სოციალისტები იყვენ მთავრობაში, სოციალიზმი კი არ ყოფილა, წარმოების რეორგანიზაცია, მისი საზოგადოების სამსახურში ჩაყენება - აი სოციალისტური პოლიტიკა, მისი განუყრელი შინაარსი. სად და როგორ უნდა მოინახოს და დაეწყოს ის ძალები, რომელნიც ამ პოლიტიკას მისცემს გამარჯვებას და მით საბოლოოთ შემუსრავს აბობოქრებულ რეაქციას? ამაზე შემდეგ.

ნ. ჟ.

ბრძოლის ხმა /გაზეთი. პარიზი/. - 1931. - №21

2

პირველ წერილში¹ დავინახეთ, რომ არსებობს მრავალნაირ კრიზისთა გვერდით სოციალიზმის კრიზისიც. მისი ნიშნობლივი თვისებაა დაშორება სოციალისტური სახელმწიფო პოლიტიკის სოციალისტურ მსოფლმხედველობისაგან. სოციალისტურმა მართველობამ ვერსად ვერ გაავლო ის პოლიტიკური ხაზი, რომელიც მას ანსხვავებს ბურჟუაზიის მოწინავე დემოკრატიას; ამ ბურჟუაზიული დემოკრატიის დაცემის პერიოდში ის თვით გამოვიდა მის ავანგარდათ და შემოფარგლა თავისი მუშაობა მისი საზღვრებით.

სოციალისტური დოქტრინიდან ასეთი გადახვევა არ შეიძლება იყოს შემთხვევითი, უცაბედი მოვლენა, ის პირდაპირი შედეგია თვით ამ დოქტრინის შერყევის, მასში დაეჭვების და მის გვერდზე და მის წინააღმდეგ ახალი მიმდინარეობათა წამოყენების. ამ ჟამათ ხდება ინტერნაციონალის მთელ ხაზზე გადაშინჯვა სოციალისტური მოძღვრების, ხდება არა პირდაპირ, აშკარათ, არამედ გაკვრა-გამოკვრით, შემთხვევიდან შემთხვევამდე, ცალგვერდათ და ცალცალკე, რასაც შეაქვს მასში პოლიტიკური ქანაობა და ორგანიზაციული დაქსაქსულობა. ამ რევიზიის ეს უძლიერესი ტალღა ეკვეთა ჩვენ ძირითად დებულებას, თვით სოციალიზმის არსებობა.

ომამდე სოციალისტური მსოფლმხედველობის ბაზა იყო არსებობა ერთი სოციალიზმის, საკუთარი დროშით, დოქტრინით და სავალი გზით. ომის შემდეგ ამ ჩვენ საერთო რწმენას თავს დაესხა ბოლშევიზმი, თვით დაიჩემა მართლმორწმუნე მარქსიზმი და ჩვენ მოგვათავსა წვრილბურჟუაზიულ ოპორტიუნიზმში. ინტერნაციონალს ეს იდეოლოგიური შემოტევა უნდა მოეგერიებია იდეოლოგიური საშუალებით, დაემტკიცებია თავისი სოციალიზმის სინამდვილე და მათის სიყალბე. მან ამ ერთათ ერთ მისაღებ გზას გვერდი აუხვია და მონახა ადვილი გამოსავალი. მან აღიარა: ჩვენი სოციალიზმია დემოკრატიული, ბოლშევიკების კი ანტიდემოკრატიულიო; ე.ი. აღიარა ორი სოციალიზმის, რომელთა შორის განსხვავებაა არა თვით სოციალისტურ მოძღვრებაში, არა იდეოლოგიაში, არამედ მის განმახორციელებელ გზებში, დემოკრატიის შემცნებაში, ტაქტიკაში. დავის ამ ნიადაგზე გადატანით ძირი გამოეთხარა თვით სოციალიზმს. და მართლაც, თუ შესაძლებელია ორი ნამდვილი სოციალიზმი, რატომ არ შეიძლება იყოს ოციც? აღიარება ორი ჭეშმარიტების ნიშნავს უარისყოფას საზოგადოთ ჭეშმარიტების. ამ შემთხვევაში რა უფლებით მოვიწოდებთ მასას ჩვენი ბანაკისაკენ, თუ ასეთივენი არსებობენ ჩვენს გარეშედაც. თუ კი მართლა „ყველა გზა რომში მიდის“, ცხადია სოციალისტურათ განწყობილნი სრულიად არ არიან მოვალენი აირჩიონ მხოლოდ ერთი ამათგანი; ისინი იფანტებიან სხვა და სხვა გზებზე იმ იმედით, რომ ყველანი ერთი მიზნისაკენ მიდიან. სოციალისტური ინტერნაციონალი მხოლოდ ერთი რგოლია მთელი მოძრაობის და არც არავითარი უფლება არ აქვს სოციალიზმის მონოპოლია დაიჩემოს და პროლეტარიატზე განსაკუთრებითი პრეტენზიები წამოაყენოს.

ომამდე სოციალისტურ ლიტერატურაში სოციალიზმი იყოფოდა ორათ: უტოპიური, ე.ი. განუხორციელებელი, კეთილ სურვილზე დამყარებული და მეცნიერული, ცხოვრების რეალურ მსვლელობაზე დაყრდნობილი, ისტორიული აუცილებლობის უეჭველი შედეგი. პირველი დიდი ხანია გაქრა სოციალისტური აზროვნების სამეფოდან და ბურთი და მოედანი დარჩა მეორეს. სოციალიზმი საბოლოოთ გამოვიდა კაცმოყვარეობის და ფანტაზიის სფეროდან, გადაება საზოგადოების ევოლიუციის ულმობელ კანონებს, თვით გახდა მეცნიერების ერთი შტო, სხვა მის შტოებთან განუყრელათ გადაბმული. მისი დამახასიათებელი თვისებაა აი ეს მისი მეცნიერული შინაარსი. მის საზღვრებში იყო მიმდინარეობანი: ოპორტიუნისტული, რევოლიუციური, სინდიკალური და სხ., მაგრამ არასოდეს არ ყოფილა მიმდინარეობა დემოკრატიული და ანტიდემოკრატიული.

რაკი ახლა გამოცხადდა ბოლშევიზმის სოციალისტობა, გამოცხადდა მისი შესაძლებლობა, ცხადია ისიც ისეთსავე მეცნიერულ საფუძველზე ყოფილა აგებული, როგორათაც ჩვენი, ხოლო მათი მსოფლმხედველობა ცნობილია: საკმარისია ხელში ჩაიგდო ძალაუფლება, რომ სოციალიზმის განხორციელება შესაძლებელი იყოს. ამიტომ მათი აზრით ყველა ხალხი მომზადებულია ამ წყობილების მისაღებათ. აზიელი, ისე როგორც ევროპელი, აფრიკელი, ისე როგორც ამერიკელი, რუსეთი ხომ სოციალიზმის აღთქმული ქვეყანაა. არავითარი ისტორიული პირობები, ეკონომიური მდგომარეობა, კულტურული დონე, პოლიტიკური ურთიერთობა, არცერთი ეს პირობა, „კომუნისტურ მანიფესტში“ და „კაპიტალში“ აწერილი, საჭირო აღარ არის, საკმარისია მართველობის აპარატის დაპატრონება! თუ წინეთ ჩვენ უდაოთ მიგვაჩნდა მარქსის ცნობილი დებულება: „ინდუსტრიალურათ წინ წაწეული ქვეყანა იძლევა სურათს უკან ჩამორჩენილის მერმისისას“ („კაპიტალი“), ახლა დავიჯერეთ სულ წინააღმდეგი დებულებაც: ინდუსტრიალურათ უკან ჩამორჩენილი ქვეყანა იძლევა სურათს წინწაწეულის მერმისისას! ასე ნელნელა ინტერნაციონალი ჩამოჩოჩდა მეცნიერული ნიადაგიდან უტოპიურზე და შეტოპა რაციონალიზმის სამეფოში.

ორში ერთი: საზოგადოება ვითარდება ან ორგანიულათ, მისი საკუთარი ბუნებრივი პროცესით, პიროვნებათა სურვილზე დამოუკიდებლათ ან და მას ქმნის და წინ უძღვის გარეშე ძალა, მისი მაღლა მდგომი, მისი ბრძანებელი და ბატონი, არის ის ღმერთი, გმირი, თუ თავდადებულნი, მაგრამ მიღება ამ ორივე კონცეპციის, ან და მათი გაყოფა გეოგრაფიულათ, თითქოს ერთს ემორჩილება დასავლეთი, მეორეს აღმოსავლეთი ნიშნავს სრულ კაპიტულაციას უტოპიზმის წინაშე. წინეთ სოციალური განვითარების კანონებს ვყოფდით ისტორიულ პერიოდებათ და მარქსთან ერთათ ვაღიარებდით: „თვითეული ხანა ისტორიისა ემორჩილება საკუთარ კანონებს“, ახლა კი ამ დებულებიდან ამოვიღეთ „ისტორიული ხანა“ და მის ალაგას ჩავსვით „საკმაოთ ფართე ტერიტორია“ (ავსტრიის სოც. დემ. პარტიის პროგრამა). გამოვიდა რომ სოციალიზმის განსახორციელებლათ მიუცილებელია არა შესაფერი ისტორიული პერიოდი, არამედ შესაფერი ტერიტორია!

აშკარაა, მრავალსოციალიზმობა ნიშნავს ისტორიული მატერიალიზმის სრულ რევიზიას, მეცნიერული ნიადაგის დატოვებას და ძველ ინტერნაციონალისათვის ზურგის შექცევას. ამ რევიზიის მეთაურია ოტო ბაუერი, რომლის აზრები დღეს გაბატონებულია ინტერნაციონალში და ითვლება მის თეორიულ ლიდერათ. მან ვენის ინტერნაციონალის კონგრესზე მოკლეთ და მკაფიოთ გამოთქვა თავისი შეხედულობანი, რასაც არავითარი დავა და შეკამათება არ გამოუწვევია, მან სთქვა:

„შეგვიძლია წარმოვიდგინოთ სხვადასხვა გზა სოციალიზმისაკენ მიმავალნი. ერთია გზა ძალის, დიქტატურის, ტერორის, რამაც რუსეთის რევოლიუციის მსოფლიო ისტორიულ მაგალითით ყველა ქვეყნის მუშათა მასები შეაცდინა, მაგრამ ეს გზა მოკირწყლულია უმძიმესი დანაკლისებით, ის უარსყოფს პიროვნულ და სულიერ თავისუფლებას, კაცობრიობის მიერ საუკუნოების განმავლობაში მოპოვებულ უძვირფასეს მონაპოვართ, ეს გზა, გზა ძალის, დიქტატურის, ტერორის არ არის ის გზა, რაიცა ჩვენ გვსურს. ჩვენ მუდამ გვსურდა მეორე გზა სოციალიზმისაკენ და გვსურს დღესაც. ჩვენ არ გვსურს სოციალიზმის გულისათვის უარი ვთქვათ თავისუფლების უფლებებზე, პიროვნულ და სულიერ თავისუფლების გარანტიაზე, რისთვისაც საუკეთესო ნაწილმა კაცობრიობისამ თავი დადვა კონტრ-რევოლიუციასან ბრძოლაში, ბასტილიებზე, რევოლიუციათა ბარიკადებზე; ეს უფლებები ჩვენ უნდა გამოვიყენოთ სოციალიზმისათვის ბრძოლაში. ჩვენ გვინდა არა უარი ვთქვათ დემოკრატიაზე სოციალიზმისათვის, არამედ ის გავხადოთ საფუძვლათ სოციალისტური საზოგადოების ასაგებათ“.

აი სულ ახალ-ახალი თეორია, ომის შემდეგ შემუშავებული და გავრცელებული. აქ დადასტურებულია ბოლშევიზმის სოციალისტობა, რუსეთის სოციალიზმისაკენ მსვლელობა, უკან ჩამორჩენილი ქვეყნის მთავრობის მიერ გასოციალისტება - ერთი სიტყვით ყველა ანტიმარქსისტული დებულება. ამ დებულებათა განვითარება მოგვცა ავტორმა შემდეგ ერთ თავის წერილში, სადაც საბჭოთა მეურნეობის სოციალისტობა დასაბუთებულია პოლიტიკურათ, და რუსეთის სოციალდემოკრატიას აძლევს შესაფერ ტაქტიკურ დირექტივებს („Der Kampf“, დეკემბერი, 1931 წ.). ავტორი აქ ამტკიცებს, რომ ბოლშევიკური მეურნეობა ეკონომიურათ სოციალისტური ელემენტებისაგან შედგება, მის ნამდვილ სოციალიზმათ გადაქცევა მოხდება იმ დღიდან როცა ხალხი მიიღებს პოლიტიკურ უფლებებს, დამკვიდრდება დემოკრატიაო. ე.ი. ხდება ჯერ ეკონომიური განთავისუფლება, შემდეგ პოლიტიკური! რუსეთში, სწერს ბაუერი, „მაშასადამე დემოკრატია არის არა წინასწარი პირობა და ბრძოლის ბაზა სოციალიზმისათვის, არამედ სოციალიზმის დაბოლოვება“. დებულება პირველათ წამოყენებული პრუდონის და ბაკუნინის მიერ გაზიარებული ანარქისტების მიერ (კრაპოტკინი, ჟანგრავი და სხ.). ჯერ სოციალური რევოლიუცია, შემდეგ პოლიტიკური, კარგა ხანია დამარცხებული მარქსიზმით და ისტორიის არხივში დავიწყებული, დღეს განახლებულია და უდაო ჭეშმარიტებათ გამოტანილი.

ამნაირათ, სოციალიზმის ძირითადი მოძღვრება უარყოფილია, უტოპიზმის ყველა ცრუმორწმუნება აღიარებულია. ამ გარემოებამ არივდარია პროლეტარიატის აზროვნება და მისცა იდეიური საფუძველი ყველა ჯურის პოლიტიკის ავანტიურისტებს. თუ კი მართლა სახელმწიფო აპარატის ხელში ჩაგდებით და თავისუფლების მოსპობით, ჩეკის და პოლიციის საშუალებით სოციალური რევოლიუცია მოხდება, რაღას უსაყვედურებთ ჰიტლერის პარტიას, რომელიც სწორეთ ამ აზრებს ქადაგებს. გამოდის რომ ამ პარტიას მართლა შეუძლია მთავრობის დაპატრონებით და დემოკრატიის განადგურებით მოსპოს კლასები, გააუქმოს პროლეტარიატი და ბურჟუაზია და აღადგინოს გერმანელი ერის ძველი რასიული და ეკონომიური მთლიანობა. ჩვენ ამ პროგრამას ვებრძვით არა მარტო იმიტომ რომ რეაქციონურია, არამედ უმთავრესათ იმიტომ რომ შეუძლებელია, უტოპიურია, უნიადაგო ოცნებაა, რომლის ექსპერიმენტი ძვირათ დაუჯდება გერმანიას, და თუ ეს ასე არ არის, თუ ის რეალურია, თუ ის ეთანხმება ისტორიის მსვლელობას, მაშინ მისი გამარჯვება აუცილებელია და სოციალდემოკრატია დამარცხებული.

უტოპიზმის ასე მოულოდნელათ აღდგენა და სოციალისტურ ინტერნაციონალში მისი გადმონერგვა აიხსნება უმთავრესათ თვით სოციალისტური დოქტრინის დავიწყებით. სოციალისტური ინტელიგენციის რეაქციით წინააღმდეგ მარქსიზმისა და ძველი ინტერნაციონალისა, ბაუერის მთელი არგუმენტაცია ამას ნათლათ მოწმობს, მისი აზრით, ბოლშევიკური მეურნეობის სოციალისტობის ნიშნობლივი თვისებაა სახალხო ქონების სახელმწიფოს ხელში დაგროვება. აი ეს სრულიად ახალი ამბავია სოციალისტურ აზროვნებაში. ისტორიიდან კარგათ ვიცით რომ აღმოსავლეთ სახელმწიფოებში მთელი უძრავი ქონება და ყველა მცხოვრები განუკითხავათ მთავრობის განკარგულებაში იყო (რუსეთი, ჩინეთი, ქალდეია, ოსმალეთი, სპარსეთი და სხ.), მაგრამ ეს სოციალიზმის ნიშნათ არავის გამოუყვანია დღემდის. გერმანიის სოციალდემოკრატია მუდამ ებრძოდა ომის წინ სახელმწიფოს ხელში ქონებრივი სიმდიდრის გადასვლას, ვინაიდან ეს მიაჩნდა უპასუხისმგებლო მთავრობის გამაგრებათ, საფრანგეთის სოციალისტური პარტია კი, პირიქით, მოითხოვდა წარმოების მრავალ დარგთა გასახელმწიფოებას (მაგ. რკინის გზები და სხ.), ვინაიდან ეს იქნებოდა დემოკრატიის გაძლიერება. ცხადია, სოციალიზმისათვის მისაღებია წარმოების გადაცემა არა ყოველნაირი სახელმწიფოსათვის, არამედ მხოლოდ დემოკრატიული სახელმწიფოსათვის. არც კოლექტივიზაცია, ჯოხს ქვეშ მიწების ერთათ დამუშავება, ჩაითვლება სოციალიზმის ნიშნათ. ამ წესით მუშაობის მაგალითი, ძველი ქვეყნები რომ არ გავიხსენოთ, მოგვცა ახალმა ქვეყანამ, სამხრეთ ამერიკამ, სადაც პარაგვაის ბატონ-პატრონებმა, ისპანიის იეზუიტებმა ის შემოიღეს და კომუნიზმი ფაქტიურათ განახორციელეს. აი როგორ ასწერს ამ წყობილებას ვოლტერი:

„მთელი ხალხი მუშაობდა, თვითეული ხელობის მუშები ერთათ თავმოყრილნი ართათ მუშაობდა, მათი თავმდგურთა ზედამხედველობის ქვეშ, რომელნიც ინიშნებოდა მთავრობის მოხელის მიერ. იეზუიტები აძლევდენ მატყლს, ტყავს, ბამბას და მცხოვრებნი ამუშავებდენ, ისინი იძლეოდენ აგრეთვე ხორბლის თესლს და ერთათ მკიდენ. მთელი მოსავალი გროვდებოდა საზოგადო მაღაზიაში“... და სხ.

პარაგვაის მეურნეობა წინამორბედია ბოლშევიკური მეურნეობის.

ამნაირათ, სოციალისტურ ეკონომიურ ელემენტათ ჩაითვლება გადაცემა სიმდიდრის მხოლოდ დემოკრატიული სახელმწიფოსათვის, ე.ი. დემოკრატია არის დასაწყისი, წინასწარი პირობა სოციალიზმისა და არა მისი დასასრული.

მაგრამ არის დემოკრატია და დემოკრატიაც. მარქსიზმის რევიზიამ ამ სფეროშიაც შეიტანა აზრთა არევა. ამ არევის ნაყოფია ბაუერის ორი გზა, რომელთაგან ერთი, დემოკრატიული, სოციალისტურათ გასაღებული, უფრო გავს ბურჟუაზიულს, ხოლო მეორე, ბოლშევიკურათ წამოყენებული, უფრო გავს სოციალისტურს. სოციალიზმის გამარჯვება „დემოკრატიულათ“, ე.ი. საარჩევნო ბიულეტენებით, ლეგალურათ, საიდანაც გამორიცხულია ძალა, რევოლიუცია, დიქტატურა - აი ამ წარმოდგენას არავითარი კავშირი არ აქვს სოციალისტურ დოქტრინასან, ის მოდის პაციფიური ბურჟუაზიის საშოდან. სოციალური რეჟიმის შეცვლა ასე იდილიურათ, პროლეტარიატის გამარჯვება ასე მშვიდობიანათ არის ერთი იმ უტოპიათაგანი, რომლითაც დღეს დატვირთულია ინტერნაციონალი. თუ დემოკრატიაშ ჩავდებთ სოციალისტურ შინაარს, მას მოვაშორებთ ბურჟუაზიულ-პაციფიურ სამოსელს და მივსცემთ მარქსისტულს, დავინახავთ, რომ სოციალიზმისაკენ მიმავალი გზა ერთია, მართლა დემოკრატიულია, რაიცა გულისხმობს ძალას, რევოლიუციას, დიქტატურასაც.

მეცნიერებაში უდაოთაა აღიარებული, რომ რაოდენობა განსაზღვრულ რიცხვის მიღწევისას ქმნის თვისებას, ე.ი. მოვლენის ნელი, თანდათანი განვითარება აკეთებს ერთბაშათ ნახტომს, რევოლიუციას, რომლის ნაყოფი აღარ გავს მის გამომწვევ მიზეზებს. ასეა გეოლოგიაში, ასეა ისტორიაში. ამ ხაზზე დემოკრატია ნიშნავს ხალხის მოძრაობას, ორგანიზაციის გაძლიერებას მის პოლიტიკურ ევოლიუციას, რომელიც განსაზღვრულ საფეხურზე უნდა დასრულდეს მისი გამარჯვებით, რევოლიუციით, „კერძო საკუთრების უფლებების დესპოტიური დარღვევით (კომ. მანიფესტი), ე.ი. ძალა, პოლიტიკურათ შეკავშირებული გაბატონებული პროლეტარიატი, ხდება მომწიფებული ნაყოფის ბებია ქალათ, რომლის დაბადების შემდეგ იქმნება ახალი უფლებრივი მდგომარეობა. დარღვეული ლეგალობა ისევ აღდგება და მას ეძლევა სოციალისტური დემოკრატიის შინაარსი. ლეონ ბლუმის სხარტული გამოთქმა „ლეგალობის ვაკანსია“ შეიცავს სწორეთ ამ მსვლელობის ჯაჭვის ერთ მიუცილებელ რგოლს. მაშასადამე სოციალისტური დემოკრატია თავისთავათ გულისხმობს ძალას და დიქტატურას, არ გულისხმობს მხოლოდ ტერორს, პიროვნებათა დახოცვას, ე.ი. ძალმომრეობას და თვითნებობას. ამას ხაზგასმით აღიარებს კ. მარქსი „კაპიტალის“ წინასიტყვაობაში, სადაც ვკითხულობთ:

„ჩემი შეხედულობა, რომელიც ხედავს საზოგადოების ეკონომიურ ფორმაციების განვითარებაში ბუნებრივ პროცესს, ყველა სხვა შეხედულობათა ნაკლებათ ხდის პასუხის მგებელათ პიროვნებას იმ მდგომარეობისათვის, რომლის სოციალური ნაყოფი თვითონვეა“.

ტერორი მაშასადამე მოდის არა მარქსისტული, არამედ ანარქისტული კონცეპციიდან, მრავალ სხვა უტოპიურ პრინციპებთან ერთათ.

ბაუერის მიერ დაპირდაპირება ძალის და დიქტატურის დემოკრატიისათვის აიხსნება მარქსისტული ნიადაგის დატოვებით და ბოლშევიკურზე გადაბარგვით, მის მიერ ამ ცნებათა დახასიათება წმინდა მოსკოურია. ის წერს:

„რუსეთში მხოლოდ დიქტატურას შეუძლია ასმილიონიანი გლეხთა მასა აიძულოს მისცეს სასოფლო მეურნეობის ნაყოფი ქალაქის პროლეტარიატს გამოსაკვებათ, მხოლოდ დიქტატურას შეუძლია მეორე მხრით აიძულოს ქალაქის პროლეტარიატი გაიღოს მძიმე მსხვერპლი მრეწველობის შესაქმნელათ და გლეხთა მოთხოვნილებათა საკმაოთ და იაფათ დასაკმაყოფილებლათ“.

აქედან აშკარაა, ეს ნანატრი დიქტატურა არ ყოფილა არც პროლეტარიატის, არც ხალხის: პირიქით, ისინი თვით გამხდარან მსხვერპლნი დიქტატორების, რომელნიც მათ ძალით აკეთებიებენ იმას რაც არ სურთ. აი ეს გაგება ძალის და დიქტატურის მართლაც ძირიანათ ეწინააღმდეგება სოციალისტურ მოძღვრებას. კომუნისტურ მანიფესტში ვრცლად აწერილია სოციალური რევოლიუციის პირობები: პირველი პირობაა პროლეტარიატის, როგორც კლასის, პოლიტიკური გაბატონება და არა პარტიის და ჯგუფის; მეორე პირობაა, მის მხარეზე გადასვლა ხალხის დიდი უმრავლესობის, გლეხობის, წვრილბურჟუაზიის, მთელი უკმაყოფილო საზოგადოების, ბოლოს მას ემხრობა თვით გაბატონებული კლასის ერთი ნაწილიც, როგორც ეს მოხდა საფრანგეთის დიდ რევოლიუციაში. ერთი სიტყვით, „მისი მოძრაობა არის დიდი უმრავლესობის მოძრაობა დიდი უმრავლესობის სასარგებლოთ“. ის უაღრესათ დემოკრატიული მოძრაობაა ფორმითაც და შინაარსითაც, მხოლოდ ამ გზით ხდება პროლეტარიატი ნაციათ, მთელი ერის ინტერესების გამომხატველათ და მატარებლათ. მარქსი მეორე ალაგას კიდევ უფრო მკაფიოთ გამოსთქვამს ამავე აზრს:

„რომ მთელი ხალხის რევოლიუცია და ბურჟუაზიული საზოგადოების ერთი კლასის ემანსიპაცია ერთათ მოხდეს, რომ ერთი კლასი წარმოადგენდეს მთელ საზოგადოებას, საჭიროა, პირიქით, მეორე კლასში იყოს თავმოყრილი საზოგადოების ყველა სიდუხჭირე, ის იყოს საერთო სკანდალი, განსახიერება საერთო პროგრესის დაბრკოლების, აშკარა დანაშაულობა მთელი საზოგადოებისათვის, ისე რომ განთავისუფლება ამ კლასის ბატონობისაგან ნიშნავდეს საერთო განთავისუფლების განხორციელებას. მხოლოდ საზოგადოების საერთო უფლების სახელით შეუძლია ერთ რომელიმე კერძო კლასს მოითხოვოს საზოგადო სუპრემატია“ (იხ. მარქსის წინასიტყვაობა ჰეგელის უფლების ფილოსოფიისა).

აი თეორეტიული საფუძველი დემოკრატიული დიქტატურისა, აი ერთათ ერთი გზა სოციალიზმისაკენ მიმავალი. ბაუერის მეორე გზა კი სულ უბრალოა: გლეხს საჭმელი წაართვი, მუშა დაიმონე, ე.ი. შექენი ისეთი წყობილება, რომლის წინააღმდეგ ამხედრებულია მთელი საზოგადოება და რომლის დასამორჩილებლათ საჭიროა ჩეკის ძალმომრეობა - აი ეს ყოფილა თურმე სოციალიზმის გზა! არასოდეს არც ერთ მტერს სოციალიზმისას ამაზე უარესი ბრალდება არ წამოუყენებია ჩვენთვის. ეს ფაშიზმის წისქვილის აბრუნებაა, გლეხობის, წვრილი ბურჟუაზიის და ნაწილი მუშების მის ბანაკში გადადენაა. ამის შემდეგ, რა გასაკვირალია მასის სოციალდემოკრატიის წინააღმდეგ ამოძრავება და სოციალისტური ლაშქარის დასუსტება.

ბაუერის ეს კონცეპცია ანგრევს რა სოციალდემოკრატიას ტაქტიკურათ და ორგანიზაციულათ, აშორებს მას ერის ფართე მასას, ამავე დროს ანგრევს მას თეორეტიულათ, დოქტრინალურათ. თუ კი ქვეყნის ინდუსტრიალიზაცია, ე.ი. საწარმოვო ძალების აღორძინება, შეიძლება გლეხობის ცარცვით, მუშების დამორჩილებით, საერთო სიღატაკით და უუფლებობით, რა უფლებით მოვითხოვთ ევროპაში ხალხის სასყიდელი ძალის გაძლიერებას, მუშის ქირის მომატებას, გლეხის ნაწარმოების მფარველობას, საერთო ფართე სახალხო რეფორმებს? თუ კი სიღატაკე შეიძლება იყოს წყარო საწარმოვო ძალთა განვითარების, თუ კანონი პოლიტიკური ეკონომიისა ამ დებულებას ადასტურებს, მაშინ ის სავალდებულოა როგორც სოციალური მეცნიერებისათვის, ისე პოლიტიკური პარტიებისათვის. ამ შემთხვევაში ყალბი ყოფილა საერთაშორისო მუშათა პოლიტიკა და სოციალისტური ეკონომიური მსოფლმხედველობა. ფრ. ადლერი რომელიც მთლათ არ ეთანხმება ბაუერს და სწორათ ახასიათებს საბჭოთა ეკონომიკას, როგორც პრიმიტიული დაგროვების განმეორებას, ეთანხმება მას მდგომარეობის დაფასებაში, ინდუსტრიალიზაციის მიმდინარეობაში და პოლიტიკურ დასკვნებში (Kampf, იანვარი). საბჭოთა მდგომარეობაში გადმოაქვს გერმანიის სოც დემოკრატიის დამოკიდებულება ბრიუნინგის მთავრობისადმი და გვირჩევს სტალინის მთავრობის მოთმენას, მოთმენას იმ წესწყობილების რომლის წინააღმდეგაა მიმართული ხალხის დიდი უმრავლესობა. ე.ი. მასისაგან დაშორება, მისი ბრძოლის და ინტერესების უკუგდება და განმარტოვება გამოტანილია სოციალდემოკრატიის ტაქტიკათ! ეს ნიშნავს პარტიის ალაგას - სექტის წამოყენებას.

როგორც ხედავთ, ბოლშევიკური ეკონომიკა და პოლიტიკა ყირამალა ატრიალებს მთელ ჩვენ მოძღვრებას და ტაქტიკას. ჩვენ თუ წინეთ გვეგონა, რომ თავისუფალი ადამიანი მიუცილებელი აგენტია საწარმოვო ძალთა განვითარებისა, ახლა ეს აზრი დატოვებულია. თვით ბაუერი ადასტურებს ერთ და იმავე დროს რუსეთში არა-თავისუფალი შრომის არსებობას და ეკონომიურ აღორძინებას! ჩინებული გაკვეთილია ფაშისტების სასარგებლოთ, სწორედ ამას გაიძახიან ჰიტლერის პუბლიცისტები: თავისუფლების გაუქმება წინასწარი პირობაა ეკონომიური აღორძინებისო. ხდება კი მართლა რუსეთში ეს აღორძინება? მართალია იქ შენდება მრავალი საწარმოვო შენობები, იდგმება უცხოეთიდან მოტანილი მანქანები, ერთი სიტყვით მონების ქვეყანაში შენდება პირამიდები, ბლიუმის სიტყვით რომ ვთქვათ, მაგრამ ნიშნავს ეს საწარმოვო ძალთა განვითარებას, შრომის განაყოფიერებას, საქონლის საკმაოთ დამზადებას, ბაზრის სახმარი ხივთებით გავსებას? არაფერი ამის მსგავსი, არც ერთი ეს მოვლენა არ ხდება, პირიქით, უსაქონლობა, შიმშილი, ჩაუცმელობა, დაუხურაობა, უბინაობა დღითი დღე მატულობს და ძლიერდება.

არ შეიძლება ლაპარაკი შრომის განაყოფიერებაზე იქ, სადაც წარმოების თვითღირებულება მატულობს, ამას მოწმობს საბჭოთა ეკონომიკის მეთაური ორჯონიკიძე, აი რა თქვა მან უკანასკნელ პარტიულ კონფერენციაზე:

„მე უკვე ვთქვი, რომ თვითღირებულებამ დაწევის მაგიერ აიწია. მართალია არა ყველა წარმოების დარგმა გაადიდა თვითღირებულება, არიან ისეთები, რომელთაც კიდევაც დასწიეს, მაგრამ თუ ავიღებთ საერთოთ მთელ მრეწველობას, მომატება დაკლების მაგიერ იხატება 3,7 პროცენტით, მსხვილ მრეწველობაში ის აღწევს 5,5 პრ., მსუბუქში 1,95 პროც... ამხანაგებო ასე მუშაობა არ შეიძლება. თუ მრეწველობა პირველ ხუთ წლიანობას იღებდა დოტაციებს, 1932 წ. და მეორე ხუთწელის მრეწველობამ უნდა მიიღოს დიდი მონაწილეობა დაგროვებაში შემდეგი განვითარებისათვის... რატომ მუშებმა თავის სოცსამშობლოში უნდა იმუშაონ უარესათ, ვინემ ევროპის და ამერიკის მუშებმა კაპიტალისტებისათვის“ („იზვესტია“, 2 თებერ. 1932).

დამონებული მუშა არ მუშაობს ისე ნაყოფიერათ „სოციალისტურ სამოთხეში“, როგორათაც თავისუფალი მუშა „კაპიტალისტურ ჯოჯოხეთში“. ამით აიხსნება საბჭოთა საგარეო აღებ-მიცემობის უკან დაქანება ძველ რუსეთთან და სხვა ქვეყნებთან შედარებით. მაგ. 1913 წ. რუსეთს გაქონდა საქონელი 750 მილ. დოლარის, 1930 წ. კი გაიტანა 500 მილ. დოლ. წინეთ მისი მონაწილეობა მსოფლიო ექსპორტში უდრიდა 4,1 პროც., ახლა კი უდრის 1,4 პროც. შრომის ყველა დარგში ნაყოფიერება დღეს გაცილებით უფრო დაბალია, ვინემ ეს იყო ომის წინა დროს რუსეთში, მაშინ როდესაც მთელ მსოფლიოში ის მეტათ გაიზარდა სწორეთ ომის შემდეგ. ამით აიხსნება საყოველთაოთ ცნობილი მოვლენა - ეკონომიური კრიზისი საბჭოთა ქვეყნებში, როგორც შედეგი შრომის განუვითარებლობის და აქედან საქონლის ნაკლებობის, იგივე კრიზისი მსოფლიოში, როგორც შედეგი შრომის განაყოფიერებისა და საქონლის ზედმეტი დამზადებისა.

მთელი ეს საბჭოთა ეკონომიური უძლურება აიხსნება იქ გამეფებული სისტემით: პრიმიტიული დაგროვების წესებით, წესებით გლეხობის ცარცვისა და მუშების დაყმობისა; ეს წესები კაპიტალიზმის დასაწყისში, შედარებით წინადროის ფეოდალურ-ამქრული წესებისა, უეჭველია შეადგენდა ეკონომიურ აუცილებლობას საწარმოვო აღორძინებისათვის. მაგრამ დღეს, მეოცე საუკუნეში, შედარებით თანამედროვე მექანიკური და ფინანსური ძლიერებისა, იმავე პრიმიტიულ წესების შემოღება არის უდიდესი ეკონომიური რეაქცია, რაიცა კი ოდესმე კაცობრიობას მოსწრებია. აი ამ რეაქციაში ჩაფლულია დღეს საბჭოთა ქვეყნები და ეს სოციალისტურ ამშენებლობათ გამოაქვს სოციალისტურ ინტერნაციონალის მეთაურთ! აზრთა ასეთი არევა ინტერნაციონალის ისტორიამ არ იცის.

დასკვნები. პირველ ინტერნაციონალში შეიჭრა უტოპიური სოციალიზმი ბაკუნინის მეთაურობით და დაანგრია იგი ორგანიზაციულათ, ვერ დაანგრია იდეიურათ. ომის შემდეგ მეორე ინტერნაციონალში შემოიჭრა იგივე უტოპიზმი ლენინის მეთაურობით, ორგანიზაციულათ ის ვერ დაანგრია, მაგრამ შეარყია იდეიურათ, შეარყია მისი დოქტრინა, დააძაბუნა მისი მსოფლმხედველობა და თავისი უტოპიური ცრუმორწმუნოებანი სოციალიზმის დროშით შთააგონა მასას. აქედან დაიბადა გარღვევა სოციალისტური პილიტიკის და აზროვნების სოციალისტურ მსოფლმხედველობისაგან. საერთაშორისო პაციფიზმის საშინაო სახელმძღვანელოთ გამოტანა, ბურჟუაზიული დემოკრატიზმის სოციალისტურ დემოკრატიზმათ გასაღება, უკმაყოფილო მასების იდეიურ ჩიხში მომწყვდევა, მისთვის ნათელი გზის და საღი პერსპექტივების მიუცემლობა და ბოლოს ამავე მასების სოციალდემოკრატიის წინააღმდეგ ამოძრავება. ხალხი ყოველგან მას მისდევდა და მან ამ ხალხს ვერ მოუარა, მივიღეთ უმაგალითო მდგომარეობა: სოციალიზმი იძულებულია იბრძოლოს არა სოციალიზმისათვის, არამედ ფიზიკური არსებობისათვის! მას ყოველი მხრიდან ემუქრებიან წალეკვით. გამოსავალი ერთათ-ერთია: რევიზიონიზმის შეჩერება, დაბრუნება ომის წინა დროის ინტერნაციონალისაკენ, ძველი კლასიკური სოციალიზმისაკენ, მის ტაქტიკისაკენ. ერთი სიტყვით ინტერნაციონალის შუაგულში უნდა ფრიალებდეს ბებელის, ჟორესის, გედის და კაუცკის დროშა. ეს დროშა აღადგენს კლასიკურ სოციალიზმს თავის უფლებებში, შეიტანს სისტემას სოციალისტურ აზროვნებაში და მით თავს მოუყრის გაფანტულ არმიას სოციალიზმისას თავის საფარველს ქვეშ.

ნ. ჟ.

ბრძოლის ხმა /გაზეთი. პარიზი/. - 1932. - №23

_________________

1. იხ. „ბრძოლის ხმა“ №21. ეს წერილები დაიბეჭდა ფრანგულათ L' Avenir Social-ში.

26 მაისი ჩვენი ნაციონალური დღესასწაულია.

26 მაისს ქართველი ერი ერთსულოვნათ გამოვიდა საკაცობრიო ასპარეზზე და გამოსთქვა თავისი ურყევი ნებისყოფა - იყოს თავისუფალი და დამოუკიდებელი.

ამ დიდებულმა დღემ აღმართა ნაციონალური დროშა და მის ქვეშ თავი მოუყარა ქართველ ხალხს.

მაშასადამე, 26 მაისი არის სიმბოლო არა მარტო ჩვენი დამოუკიდებლობის, არამედ ამასთანავე ჩვენი ერთობის.

დამოუკიდებლობა მოვიპოვეთ ერთობით, ერთათ დგომით, ერთი აზრით და ერთი პოლიტიკით; მასვე აღვადგენთ მხოლოდ ამ გზის გაგრძელებით, 26 მაისის ამ ანდერძის ასრულებით.

ყველა კულტურულ ერს აქვს შემუშავებული ერთი საერთო სახელმწიფო დოქტრინა, რომელზედაც არის დაყრდნობილი მისი საერთაშორისო დამოკიდებულება და თავის არსებობის დაცვა. ამ დოქტრინის ნიშანდობლივი თვისებაა ერის ყველა სასიცოცხლო ძალის ერთ უღელში შებმა, საგარეო საფრთხისა წინაშე ერთი ფრონტის შექმნა, კანონიერი ხელისუფლების გარშემო თავის მოყრა და ნაციონალური დისციპლინის დამყარება.

აი ეს დისციპლინა აკლდა ქართველ საზოგადოებას წარსულში და ეს ღუპავდა თავის დაცვის საქმეს. შინაურ საკითხებით უკმაყოფილო ელემეტები გარბოდენ უცხო სახელმწიფოს კარზე, აბეზღებდენ თავის კანონიერ მთავრობას და ამხედრებდენ მის წინააღმდეგ გარეშე მტერთ. ერთი მთლიანი სახელმწიფო დოქტრინა არ არსებობდა.

26 მაისმა მოგვცა ეს დოქტრინა, უარყო ნებითი და უნებლიეთი დაქსაქსულობა, ჩააჩუმა სპარსული პოლიტიკის მემკვიდრენი - მოსკოვის კარის აგენტები და გააერთიანა ერი.

განმეორდა ძველი ამბავი, ჩაჩუმებული მოღალატენი წელში იმართებიან, უცხო მთავრობისკენ გარბიან და მათი ჯარით დაბრუნებულნი სამშობლოს თავს ესხმიან. 26 მაისი იღუპება, ის მხოლოდ აკრძალულ დროშათ, მისაღწევ იდეალათ ხდება. ნაციონალური ფრონტის გარღვევა ღუპავს ნაციას. თავის დაცვა აღარ არის იქ, სადაც მეციხოვნე ნებით თუ უნებლიეთ მტერს ეხმარება, თავის სარდლობას გადაუდგება.

26 მაისის დროშას ემსახურება მხოლოდ ის, ვინც ასრულებს მის ორივე ანდერძს, ვინც რჩება ერთგული დამოუკიდებლობის და ერთობის, ერთი ნაციონალური სახელმწიფო დოქტრინის. ბრძოლა თავისუფლებისათვის შეიძლება მხოლოდ 26 მაისის მეთოდით; მარტო ღმერთო, ღმერთოს ძახილით სამოთხეში ვერავინ შევა, კეთილ სიტყვას კეთილი საქმე ეჭირვება.

26 მაისის დროშა შეიცავს ჩვენს ნაციონალურ პროგრამას და ჩვენ ნაციონალურ ტაქტიკას. ეს ორი სახე მისი არსებისა განუყრელია, განუყოფელია, ერთი მთლიანი ქანდაკებაა. მიღება პირველის და უარისყოფა მეორის - ფარისევლობაა, მიღება მეორის და უარისყოფა პირველის - უგუნურებაა.

26 მაისი ჩვენი დღესასწაულია, დღესასაწაული იმათი, ვინც მის მცნებას ასრულებს, მის კვალს მისდევს, მის ხაზს აგრძელებს, მის დროშას თავის დროშათ აღიარებს.

ეს დღე მოუწოდებს ყველა ქართველს, ჩადგეს ნაციონალური დისციპლინის კალაპოტში, დაივიწყოს თავისი ჯგუფური თუ პირადი მოსაზრებანი და დაირაზმოს ერთათ, - მტერთან სამტროთ, მოყვარესთან სამოყვროთ.

ნ. ჟორდანია

დამოუკიდებელი საქართველო /ჟურნალი/ 1932. №77. გვ. 1.

ამა თებერვლის თვეში სრულდება ორმოცი წელი მას შემდეგ რაც ჩაისახა, შედგა და გამოვიდა საზოგადო სარბიელზე ქართველ სოციალდემოკრატების პირველი ჯგუფი, ჯგუფი ერთობ რიცხვით მცირე, მაგრამ საკმაო გაბედულობით, თაოსნობით და ენერგიით აღჭურვილი.

ეს იყო დრო მძიმე და ბნელი, დრო საშინელი პოლიტიკური რეაქციის, მორალური დავარდნის და საზოგადო უძრაობის. ამ საერთო წყვდიადში ქართული აზროვნება იყო კიდევ უფრო ჩაბნელებული, ერთ წერტილზე გაყინული და დაობებული. იდგა მაღლა ყოვლად მრისხანე მთავრობა და მის წინაშე დაბლა დაჩოქილი საზოგადოება. მოთხოვნილების ალაგას თხოვნა, მოძრაობის ალაგას უქვეშევრდომილესი გრძნობა, თავისთავის იმედის გაქრობა, თავის ძალღონის არარაობა, აზრის და ერის ტყვეობა - აი მაშინდელი დრო მწარეთ მოსაგონარი და საბედნიეროთ სამუდამოთ გამქრალი.

და განა არ იყო ძალა ხალხში დაგროვილი, ნებისყოფა აღორძინებული, გაბედულობა მომწიფებული? იყო და ის მუდამ არის, მაგრამ არ იყო მისი ხელმძღვანელი, მისი მიმგნები, მისთვის ასპარეზის გამშლელი და ფრთების შემსხმელი. იმ დროს ვინ იფიქრებდა ხალხის ძალაზე, მის თაოსნობაზე, მის მიერ თავისთავის პატრონობაზე. პატრონნი ისხდენ ნებივრათ მაღლა, ყმანი წელში გატეხილნი დაბლა, ხოლო შუაში პირველთა წინაშე მახვეწარი და მეორეთა „მხსნელნი“. ერთნი ასეთ მხსნელათ აღიარებდენ ინტელიგენციას, მეორენი თავად-აზნაურობას, არავინ არასოდეს ხალხს.

ამ შავბნელ დროს, ამ საერთო დავრდომილებაში გაისმა პირველი ხმა პირველი სოციალ დემოკრატების, მიმართული ხალხისადმი: შენი ბედი შენ ხელთ არის, ჩაგრულნო და დევნილნო შეერთდით! ეს ნიშნავდა ძირბუდიანათ უარისყოფას გაბატონებული აზროვნების, მიღებული ტაქტიკის, თხოვნების და ჩოქის ყველა გზების. ამით იმსხვრეოდა ყველა ძველი კერპი, ძირს ცვივოდა თფილი ადგილებიდან მაღლა მყვირალნი. მთელი გუნდი ხელშეუხებელი ბურჯების, შერიცხული წმიდანების. აზროვნობა გაიყო ორ მკაცრათ განსხვავებულ მიმდინარეობათ: ძველი, მაღლიდან შველის მაძიებელი, ახალი, დაბლიდან ცხოვრების ჩარხის აღმომჩენი. ამათ შორის ხიდი ჩატყდა, ბრძოლა გაჩაღდა, ბრძოლა ხანმოკლე და სწრაფი: პირველი ჩაქრა დამარცხდა, ის ადრე მოსწყდა გარემოებათა სრბოლას და ცხოვრებას დაეპატრონა ახალი გეზი.

მოხდა საოცარი ამბავი, სულ მოკლე დროში, ათიოდე წელიწადში ქართველი ხალხი დაიძრა, ხელიხელს მისცა და მოძრაობის ფერხულში ჩაება. მის მაღლა მდგომი საზოგადოება მას გაყვა, ისიც თვით მოქმედებას მიეცა და ძველი აზროვნების გზა დასტოვა. ერმა მონახა დასაყრდნობი ბერკეტი, თავისი სული და გული, თავისი მარჯვენა ხელი. ის დაეყრდნო თავის თავს. აიწია, აღდგა და თან აიყოლია მთელი მასზე დაყრდნობილი სოციალური შენობა: მისი დამპალი ნაწილები დაიშალა, საღი დარჩა და ასე მოხდა ნაციონალური ორგანიზმის სულიერი და ნივთიერი გამოჯანსაღება. ის მტკიცეთ დაადგა თავისთავის პატრონობის გზას: მისი ფარხმალი გახდა თვითმოქმედება, თვითმოძრაობა, მისი მომავალი გამოიჭედა. ის აღარ დაიკარგება.

და დღეს, ამ დიადი განცდის და გაჭირების ხანაში, იგივე პარტია, რომლის საფუძველი ამ ორმოცი წლის წინ ჩაიყარა, დგას იმავე ერის გულში, უდრეკი, უშიშარი, მას უძღვება და ემსახურება. დგას მასან ერთათ იგივე ერი, იგივე დევნილი ხალხი, რომელმაც ფეხი აიდგა და პოლიტიკურათ დავაჟკაცდა იმავე პარტიის მეთაურობით, დგას სულით მაგარი, იმედით სავსე და მტრის მესაფლავეთ გამზადებული.

ორმოცი წლის ბრძოლა და თავის დადება ნაყოფიერათ ჩატარდა; მისი შედეგია მრავალი გამარჯვება და დამარცხებაში საოცარი გამძლეობა.

ეს ორმოცი წლის ბრძოლა არის უტყუარი თავდები მომავალი გამარჯვების, გამარჯვების საბოლაოს და ურყევის.

და აი ამ დღეს, ამ ორმოცი წლის თავს, მე როგორც ერთი დაშთენილი პირველი სოც-დემ. ჯგუფისა, ულოცავ ქართველ ხალხს და მასან ჭირში და ლხინში განუყრელს ქართველ სოციალდემოკრატიას და შორიდან, უცხოეთიდან ვეუბნები: კეთილი იყოს პირველი ჯგუფის მოვლინება, პირველი საძირკველის ჩაყრა, პირველი თესლის გადასროლა, თესლის ასე ნაყოფიერის, საძირკვლის ასე მაგარის, პარტიის ასე მტკიცესი და თავდადებულის.

ამ დღეს მწარეთ ვიგონებ პირველ პიონერთა უდროვოთ დაღუპულთ, ეგნატე ნინოშვილს-ინგოროყვას, ს.ჯიბლაძეს, კ. ჩხეიძეს, არ. წითლიძეს; ვიგონებ დევნილ და წამებულ მოხუცს ის. რამიშვილს, ყველა იმათ ვინც კიდევ ცოცხალია და ხალხს არ უღალატა, ვინც დარჩა ერთგული პირველი ჯგუფის, სოც. დემ. პარტიის და არ გასტეხა ფიცი წმინდა ამ ორმოცი წლის წინეთ ხალხის წინაშე დადებული.

ულოცავ მრავალ ათას თავდადებულ ამხანაგებს, ციხეებში გამომწყვდეულთ, ცივ ქვეყნებში გადასახლებულთ, ჩეკის საკნებში წამებულთ და გამწარებულთ.

ქართველი სოციალდემოკრატია უძლეველია, გამარჯვება ჩვენია!

ნ. ჟორდანია

ბრძოლის ხმა /გაზეთი. პარიზი/. - 1933. - №30

ევროპიული ანუ მარქსისტული სოციალიზმი საქართველოში შემოვიდა ვარშავის კარებიდან და დაუპირისპირდა რუსულ ნაროდნიკულ სოციალიზმს.

1890 წელს რამოდენიმე ახალგაზრდამ დავათავეთ თფილისის სასულიერო სემინარია და სხვადასხვა დროს გავემგზავრეთ ვარშავის საბეითლო ინსტიტუტში შესასვლელათ. ამ დროს მარქსის მსოფლმხედველობას არ ვიცნობდით და არც გაგვეგონა ამის შესახებ რამე, გარდა თვით სახელი მარქსისა და მისი წიგნი „კაპიტალისა“,რაიცა არ წაგვიკითხავს. მე ჩემდა თავათ უნდა ვთქვა, რომ გავემგზავრე როგორც ნაროდნიკი ლავროვის შკოლისა და ვებრძოდი მიხაილოვსკის მიმართულებას. ვარშავაში ჩავედი აგვისტოს გასულს 1891 წ. დავაარსეთ თვითგანვითარების ქართველთა წრე, სადაც წავიკითხე მოხსენება: „რა არის პროგრესი“, თავიდან ბოლომდე რუსული სოციალიზმის ტენდენციის¹. 1892 წ. იანვარში დაარსდა რუსი სტუდენტების წრე და მიგვიწვიეს ქართველებიც. ეს წინადადება მივიღეთ ორმა, მე და ფ. მახარაძემ. და აი აქ პირველათ გავიცანი მარქსისტული მსოფლმხედველობა. ამ წრის ხელმძღვანელ გვარათ ვიტკინს მოქონდა კაუცკის გერმანული წიგნი, იქვე გვითარგმნიდა და გვაცნობდა ისტორიულ მატერიალიზმს. ეს იყო ჩემთვის დიდი აღმოჩენა, რამაც გადამწყვეტი გავლენა მოახდინა ჩემს შეხედულებებზე. უტოპიურ სოციალიზმს თანდათან ვეთხოვებოდი და რამდენიმე თვის მეცადინეობის შემდეგ მიხაილოვსკის ლავროვიც მივაყოლე. ამავე დროს ხელში ჩამივარდა პლეხანოვის ნაწერები, განსაკუთრებით დიდი შთაბეჭდილება მოახდინა მისმა წიგნაკმა ტიხამიროვის წინააღმდეგ. ამ რუსულ ლიტერატურას ვაგზავნიდით საქართველოში, სადაც კავშირი და მიწერ-მოწერა მქონდა სამ პირთან: ეგნატე ნინოშვილთან, სილიბისტრო ჯიბლაძესთან და დიმიტრი კალანდარიშვილთან. ესენი თავის მხრივ აცნობდენ ახალ ლიტერატურას თავის მეგობრებს.

იმავე წელს ზაფხულში მე ავათ გავხდი ფილტვებით და ექიმების რჩევით გავემგზავრე სამშობლოში. ზაფხული გავატარე ჯუმათის მონასტერში, მისი წინამძღვრის ბინაზე. იქ რამდენიმეჯერ მინახულეს ეგნატემ და სილვამ და გვქონდა ხანგრძლივი ბაასი რევოლიუციურ მუშაობაზე. ენკენისთვეში მე გავემგზავრე ს. ჯიბლაძისას ამაღლებაში და იქიდან ჩვენ ორივე წავედით სურებში რამიშვილის სანახავათ. ვნახეთ ისიდორე, მისი შკოლა, მისი საქმე წმინდა ნაროდნიკული მოძღვრებით, გეზით და მიდრეკილებით. გვქონდა ლაპარაკი საერთო მუშაობის და სამუშაო პროგრამის შემუშავების შესახებ. მე დავბრუნდი შინ, ლანჩხუთში და დამხვდა ეგნატე, ჭიათურიდან ჩამოსული. მითხრა, რომ იქ მან აღმოაჩინა დიდათ მომზადებული მარქსისტი და უეჭველათ უნდა გაიცნოვო. მისი ვინაობაა კარლო ჩხეიძეო, თან იხუმრა, სახელიც მოწმობს მის მარქსისტობასო. დამისახელა აგრეთვე მრეწველი კაკაბაძე, როგორც ჩვენი წრის კაცი, რამაც გამაკვირვა, - სად კაპიტალისტი და სად სოციალისტი. ერთი სიტყვით აღმოჩნდა, რომ მარქსისტები გურიის გარეთაც არიან და საჭიროა მათი თავის მოყრა. ეგნატე გაემგზავრა უკანვე და იქიდან მაცნობა, რომ კრების მოხდენა შეიძლება ყვირილაში ი. კაკაბაძის ბინაზე და თუ თანახმა ვარ, აცნობებს ყველას.

მაშინვე თანხმობა ვაცნობე. შობა-ახალ წელს შუა ყვირილაში შევიყარეთ საქართველოში მყოფი ყველა მარქსისტები, ანუ ისეთები, რომელთაც თავი მარქსისტათ მოქონდათ. აქ იყვნენ: ე. ნინოშვილი, კ. ჩხეიძე, მიხა ცხაკაია, დ. კალანდარიშვილი, ის. რამიშვილი, არ. წითლიძე, ევგენი ვაწაძე, ი. კაკაბაძე, ის. კვიცარიძე, რ. კალაძე. ბოლოს კრების გათავების შემდეგ ჩამოვიდა ს. ჯიბლაძე. საქართველოს გარეთ მარქსისტათ გვეგულებოდა მხოლოდ ფ. მახარაძე. გაიმართა აზრთა გაცვლა-გამოცვლა და კამათი. არავის არ აღმოაჩნდა რაიმე დაწერილი გეგმა. თავშივე გამოირკვა ორნაირი მიდრეკილება - ძველი უტოპიურ-ნაროდნიკული და მარქსისტული. უმრავლესობა აშკარათ პირველ ხაზზე იდგა და წმინდა წყლის მარქსიზმი აგრარიულ ქვეყანაში უნიადაგოთ მიაჩნდათ. ამ დავაში ჩემი ხაზი იყო ერთი: მარქსიზმის დანერგვა ჩვენს ნიადაგზე, მისთვის ნაციონალური და დემოკრატიული შინაარსის დამატებით. ამ კამათის დროს ევ. ვაწაძემ ჩამოსწერა იქვე რუსულათ უმრავლესობის ტენდენციის პრინციპები, მსგავსად პროგრამისა, რაიცა შეიცავდა ათიოდე მუხლს. ეს იყო განმეორება უტოპიური სოციალიზმის მთავარი დებულების: აჯანყება, რევოლიუციური მთავრობა, სოციალიზმის დამყარება, სწორეთ ის, რაც შემდეგ თვალწინ გაიშალა ბოლშევიზმის სახით. პროგრამაში ადგილი არ დაურჩა არც ნაციას, არც დემოკრატიას. ვაწაძის პროექტი იქნა მიღებული და კრება დაიშალა. ამ დროს ჩამოვიდა ს. ჯიბლაძე და მასთან ერთათ გავემგზავრეთ გურიაში. ჩვენ ორისათვის აშკარა იყო მარქსიზმის დამარცხება ყვირილაში და გადავსწყვიტეთ საქმის შებრუნება. ჩვენ მოგვემხრო ეგნატეც და მან ითავა ხელახალი კრების მოწვევა იმ პირობით, რომ მე წარმოვადგენდი პროგრამის პროექტს, განსხვავებულს ყვირილისაგან.

მე მაშინვე შეუდექი და იანვრის გასულს ვაცნობე ეგნატეს: მზათა ვარ. დავნიშნეთ მეორე კრება იმავე ჯგუფის თფილისში თებერვლის გასულს, ყველიერის უკანასკნელ სამ დღეს. შეიკრიბა იგივე ჯგუფი, გარდა რამდენიმე პირისა, რომელნიც სიშორის გამო ვერ ჩამოვიდენ (ის. რამიშვილი და სხ). პირველ ყოვლისა მოვახდინეთ გამოკვლევა იმის, თუ კიდევ არის ვინმე სხვა ეროვნების მარქსისტი. ამ მიზნით მივმართეთ სტეფანე დანდუროვს, რომელიც იცნობდა მემარცხენე ინტელიგენციას. მან გაგვიცხადა, რომ მარქსისტი მას არავინ ეგულება და თვით მარქსიზმი რუსეთის სინამდვილეში, მით უფრო კავკასიაში, დიდი სიბრიყვეა: ჩვენ ჩვენი გზა გვაქვს, ევროპას კიდევ თავისი. გაიმართა კამათი. ბოლოს გვითხრა: კვირა საღამოს რევოლიუციური ინტელიგენციის „ვეჩერინკაა“, მოდით იქ და ეგება იქ ნახოთ ვინმე თქვენი თანამოაზრეო. მოგვცა მისამართი და დავშორდით. მეორე დღესვე შევიყარეთ და ჩემი მოხსენება სახელწოდებით „რა ვაკეთოთ“ წავიკითხე. მოხდა საკვირველი ამბავი: ყვირილის პროგრამა აღარავის გახსენებია, მისი დამცველი აღარავინ გამოსულა. ჩემი პროექტის დასკვნებს არავითარი კამათი არ გამოუწვევია, მხოლოდ დასაბუთება არ მიაჩნდათ საკმარისი და ითხოვდენ მის გაძლიერებას ისტორიული მაგალითებით. განსაკუთრებით ამ მხარეს აწვებოდა კ. ჩხეიძე. მეორე დღესვე შევედი „საზოგადო ბიბლიოთეკაში“, გოლოვინის პროსპექტზე, გადმოვიღე დუბროვინის ისტორიული მასალები, მეთვრამეტე საუკუნის დასაწყისის აწერილობა ჩვენში, შევავსე ჩემი მოხსენება და შემდეგ კრებაზე წარუდგინე ამხანაგებს. ეს იყო შაბათი თუ კვირა დილა. აქ ერთხმათ იქნა მიღებული ჩემი პროექტი და დამევალა გამომექვეყნებია ლეგალურ პრესაში.

კვირა საღამოს წავედით რევოლიუციურ საღამოზე. სამი ოთახი გატენილი იყო ქალითა და კაცით. რევოლიუციური სიმღერა, ცეკვა, მსუბუქი საჭმელი, - აი „ვეჩერინკა“. ვერავინ ნაცნობი ვერ ვნახეთ. ბოლოს მოგვწყინდა ამ სიცარიელის ცქერა და დავაპირეთ წამოსვლა. ვეძებთ კარლოს. მას თურმე ხელში ჩაუგდია ვიღაც ნაროდნიკი და „ტყავს აძრობს“. მივედით ჩვენც. თავი მოიყარა ხალხმა. გაკეთდა დიდი წრე. შეწყდა მუსიკა და ცეკვა, გაიმართა კამათი. ხმა გავარდა, მარქსისტები გამოჩენილანო და ყველა მორბოდა ამ უცხო მხეცის შესახვედრათ. ამ კამათის შედეგი იყო ის, რაც დანდუროვმა გვითხრა: მარქსისტი თფილისში არ აღმოჩნდა. შავ ორშაბათს კიდევ შეიყარა ჩვენი ჯგუფი და გადაწყვიტა პრაქტიკული მუშაობის დაწყება წერით, სიტყვით და ორგანიზაციების დაარსებით, პირველ ყოვლისა თფილისში.²

ამნაირათ, ჩამოყალიბდა ქართველ მარქსისტების პირველი ჯგუფი, გარკვეული პროგრამით და მოქმედების გეგმით. ამ ჯგუფს მე დავშორდი მანძილით, საზღვარგარეთ გავემგზავრე იმავე წელს მაისში. ჯგუფის დადგენილებით მასთან მქონდა მუდმივი მიწერ-მოწერა და კავშირი. ამ ჯგუფის საჯარო გამოსვლა მოხდა ეგნატე ნინოშვილის საფლავზე და მას დაერქვა „მესამე დასი“. ეს ლეგალური სახელი სწორეთ მისწრება იყო ამ არა-ლეგალური ხალხისათვის და ჩვენც ეს სახელწოდება შევიფერეთ ყველა ჩვენ ლეგალურ გამოსვლაში.

შემდეგ ამ ჯგუფს ჩამოშორდა ზოგი მისი წევრები და დაუბრუნდენ რუსულ სოციალიზმს ბოლშევიზმის სახით. ყვირილის პროგრამა ისევ აღდგა. ეს ორი სოციალიზმი - რუსული და ევროპიული - დღესაც ერთმანეთს ებრძვის.

_____________

1. ეს მოხსენება, ისე როგორც ჩემი ხელნაწერები, დიდი ხანია აბარია ერთ ჩემს ყოფილ მეგობარს თფილისში და მიკვირს, რომ ამდენ ხანს არ მიბრუნებს.

2. „რა ვაკეთოთ“ მაშინვე დაუტოვე „ივერიას“ დასაბეჭდათ. არ დაბეჭდა. შემდეგ გაუგზავნე „მოამბეს“ და დიდი ხნის ყოყმანის შემდეგ გამოაქვეყნა 1894 წ. ორ ნომერში. სათაური გამოუცვალე, დავარქვი „ეკონომიური წარმატება და ეროვნება“

ნ. ჟორდანია

ბრძოლის ხმა /გაზეთი. პარიზი/. - 1933. - №30.

უკანასკნელ 20-25 წ. განმავლობაში ჩვენი ცხოვრება შესამჩნევათ შეიცვალა. შემდეგ ბატონ-ყმობის მოსპობისა, ფოსტატელეგრაფის და რკინის გზების დამართვისა ფეხი აიდგა მრეწველობამ და ვაჭრობამ, შეიქმნა რევოლიუციურ ძალათ ჩვენი ქვეყნისა. ვაჭარი არ კმაყოფილდება ერთი რომელიმე განსაზღვრული ტერიტორიით. იმას სურს ყველგან მისი საქონელი ბატონობდეს, მოცილეობას უწევდეს უცხო საქონელს და მეტ ბაზარს იპყრობდეს. ამისათვის გაჰყავს გზები მიუვალ ალაგას, მიაქვს თავისი ნაწარმოები გასანაღდებლათ და გამოაქვს სამაგიერო სხვაგან გასაყიდათ. ამნაირათ, ნივთიერათ აკავშირებს უცნობ ნაწილებს. სოფელი, ქალაქი, მაზრა გამოდიან ეკონომიურ განკერძოებულ ცხოვრებიდან, ერთ კუთხეში ეჩვევიან უფრო სიმინდის მოყვანას, მეორეში-პურისას, მესამეში-ღვინისას და სხ. (შრომის ამგვარი განაწილება მხოლოდ ახლათ დაწყებულია და ისიც არა ყველგან: იმართება საეკონომიო ცენტრები, სადაც შეაქვთ და გამოაქვთ საჭირო საქონელი. ეს იზიდავს ხალხს: ვაჭარს, ხელოსანს, მუშას. იქვე იკრიბება სხვადასხვა სამმართველო და საზოგადო დაწესებულებანი, იხსნება სკოლები, თავს იყრიან განათლებული და ნასწავლი პირები. ჩნდება გონებრივი აღებ-მიცემობა, ფეხს იდგამს მწერლობა და სხვა. ამასთანავე მრავლდება ქალაქები, იზრდება დაბა-სოფელი. მთელი საქართველო მიისწრაფება უმთავრეს და წვრილ ქალაქებისაკენ. ამით სხვადასხვა კუთხე შეუმჩნევლათ უახლოვდება და უკავშირდება ერთმანეთს. ეს კიდევ არაფერი. ჩვენი ვაჭარი თვალ-ყურს ადევნებს ევროპიულ ვაჭრობას; ტყობილობს, სად რომელი საქონელია ძვირი, სად რა არის საჭირო; იბარებს დამუშავებულ საქონელს და გზავნის დასამუშავებელ მასალას. ასე გასინჯეთ, სოფლის მეურნეც კი ჩაიყოლია ამ მიმდინარეობამ, ის მოცილეობას უწევს მსოფლიო ბაზარში ევროპის მეურნეს, სიმინდით, პურით, ღვინით და სხ. ამისათვის იმას ძლიერ ეინტერესება უცხოეთის ამბები, მისი ეკონომიური და სოციალური მდგომარეობა, ერთი სიტყვით, ცხოვრებაში გაჩნდენ ახალი პირობები და განახლდა თვით ცხოვრება.

ამგვარათ, ახალმა ცხოვრებამ დაჰბადა ახალი მოთხოვნილება, წინ წამოაყენა ვაჭრობა და აღებ-მიცემობა, გაართულა და გაამრავალფერა პირვანდელი სადა ურთიერთობა. შრომა ეკონომიურად დაჰყო ერის ნაწილთა შორის, ჩააყენა ქვეყანა მსოფლიო აღებ-მიცემობის კალაპოტში. სუყველა ამას თან მოსდევს ხალხის ნივთიერად გაერთიანება და საზოგადო კაცობრიობის ცხოვრებაში შესაფერი ადგილის დაჭერა. აი ამ საისტორიო გზას დაადგა ქართველობა; ჯერ მხოლოდ ერთი ბიჯი გადადგა ამ მხრით და მით ფეხი მოიმაგრა ახალ ნიადაგზე. ამით მიეცა შეურყეველი საფუძველი ქართველ ეროვნობას. ერი შეება საერთო უღელში, შეეჩვია ერთად ცხოვრებას, ერთათ მოღვაწეობას; მომზადდა ნიადაგი გონებრივი ერთობისა: ქართველობა ერთი ყელ-საბმელით შებორკილი, ერთი ჯაჭვით შემოჯაჭვული, ფხიზლდება, საღი გონებით და მახვილი თვალით იხედება (ეკონომიური წარმატება და ეროვნება - 1893 წ.).

საქართველოს დღევანდელი განვითარება შეიცავს ორ მხარეს, ორივეს აუცილებელს და ერთმანეთთან მჭიდროთ შეკავშირებულს: ნივთიერად გაერთიანება საქართველოს სხვადასხვა კუთხის და ნივთიერად დაყოფა ქართველი ხალხის, ორივე ხდება აღებ-მიცემობის კაპიტალის წყალობით. პირველ შემთხვევაში თუ ერი ერთიანდება იდეებით ეროვნული თვით-ცნობიერების ნიადაგზე, მეორე შემთხვევაში იგივე ერი ნაწილდება ინტერესებით ეკონომიური თვით-ცნობიერების ნიადაგზე. ყოველივე ფეხის ნაბიჯი ჩვენ მიერ წინ გადადგმული მოასწავებს ეროვნული შრომის, საწარმოვო ძალის განვითარებას - ერთი მხრით, კლასსიური განხეთქილების, სოციალური ანტაგონიზმის აღორძინებას - მეორე მხრით, ეს ორი მხარე ერთი მეორის შვილია. პირველი იწვევს მეორეს, მეორე ავითარებს პირველს. ჩვენი ცხოვრება, რომლის შინაარსს წინათ წოდებრივი წყობილება და პატრიარქალურ-იდილიური დამოკიდებულება შეადგენდა, დღეს გაევროპელების გზას დაადგა („ივერია“ და ეროვნება - 1897წ.).

ეროვნული და სოციალური კითხვა - აი, ის ორი ფეხი, რომელზედაც ცხოვრება შედგა და საშინელი სისწრაფით წინ მიექანება. ეს ჩვენი არსებობის დედაძარღვია, ეს ჩვენი წარმატების საფუძველია (იქვე).

ჩვენი თანამედროვე ცხოვრების სარჩული ეკონომიური წარმატებაა, რამაც დაბადა ეროვნული გაერთიანება და სოციალური დანაწილება. საქართველო ერთი, განუყოფელი; საქართველო ორი სიმდიდრ-სიღარიბის მიხედვით დაყოფილი. თუ პირველ კითხვაზე ვერთდებით, მეორეზე ვიყოფით. თუ შინაურ ცხოვრებაში ვიბრძვით, გარეშე მტრის წინააღმდეგ ერთათ ვდგევართ. ეს არის არსებითი თვისება უმაღლესი განვითარების (იქვე).

გაევროპიელება სწარმოებს ქართულ ნიადაგზე, ქართულ კულტურაზე. სამშობლო და უცხოეთი, საქართველო და ევროპა, ქართველობა და ევროპიელობა-აი რა წერია ახალ დროშაზე. ამის ამოკითხვა და ხალხის შეგნებაში გადატანა-ჩვენი დროის ისტორიული კითხვაა (იქვე).

დიდათ ვაფასებთ იმ თაობას, რომელმაც დაუფასებელი ღვაწლი დასდვა მთელ საქართველოს, შეგვიქმნა მწერლობა, შეგვიმუშავა სალიტერატურო ენა, შეებრძოლა ძველ წესებს და ჩაგრულთა მომხრეთ გამოვიდა. ერთი სიტყვით ეს თაობა იბრძოდა წინსვლის, პროგრესისათვის და თვით ეს ბრძოლა გულწრფელი, უანგარო იყო... მაგრამ ნება მოგვეცით, ამავე თაობის დღევანდელ მოქმედებაში ეჭვი შევიტანოთ. ეს თაობა (უკეთ ვთქვათ, ძველი დასი) დღევანდელ ცხოვრებასაც მესამოცე წლების სათვალეებით უცქერის. მაშინ როდესაც თვით ცხოვრება საშინლად შეიცვალა, დაიბადენ ახალი პირობები, აღმოცენდენ ახალი კითხვები. აი, აქ იწყება ამ დროის უკან-დახევა, ჩამორჩენა და განზე გადახვევა... ეს თაობა დღეს წინად მოხვეჭილი სახელით სარგებლობს სწორეთ ისე, როგორც მოვახშე ერთხელ შეძენილი ფულის პროცენტით სცხოვრობს. ეს გარემოება, ადრე თუ გვიან, აუცილებლად გამოიწვევს სამოქმედო ასპარეზზე ახალ მოღვაწეთ, იმ მოღვაწეთ, რომელნიც განაგრძნობენ ძველი დროის დაწყებულს, მაგრამ მიტოვებულ საქმეს, თანახმად ახალი ცხოვრებისა და მისი მოთხოვნილებისა.(კრიტიკის კრიტიკა. 1895 წ.).

ოქტომბრის 22-ს (1896 წ.) ქართველობამ იდღესასწაულა თ. რ. ერისთავის 50 წლის მოღვაწეობის იუბილე. ეს დღესასწაული ისე სამაგალითო და დიდებულათ იქნა გადახდილი, რომ მიიპყრო მთელი ჩვენი ყურადღება, ერი, საუკუნეთა განმავლობაში დანაწილებულ დაქსაქსული, ვიწრო ადგილობრივი ინტერესებით გარემოცულ-კარჩაკეტილი, დღეს საერთო აზრით და მისწრაფებით, საერთო ჭირით და ლხინით ასულდგმულებულა, აღფრთოვანებულა. ერი რომელიც ვერ გააერთა სახელ-განთქმულმა მეფეებმა, ძლევამოსილმა მხედრებმა, დღეს ერთი საქმისათვის ერთ ალაგას ხელი-ხელ გაყრილი გამოსულა! ერს, რომლის წარსულ დროშაზე შუღლი და უთანხმოება ეწერა, დღეს ერთობის, ძმობის დროშა აუფრიალებია! გურული და ხევსური, მეგრელი და თუში, ქართლელი და ქობულეთელი, იმერელი და კახელი ერთ ქალაქში ჩამოსულან, ერთ დარბაზში შეკრებილან, ერთი გრძნობით გამსჭვალულან! და ისიც რატომ? 50 წლის იუბილე მიელოცა ერთი კაცისათვის, და მერე რა კაცისათვის? მწერლისათვის, პოეტისათვის! წამოაყენეთ ირაკლი მეფე საფლავიდან და შეახედეთ, - ის გაშტერებული წამოიძახებს: გურული და მეგრელი მე ვერ ჩამოვიყვანე თფილისში, რომ კრწანისის ბრძოლაში დამხმარებოდა, დღეს კი ვიღაც პოეტისათვის თავის ნებით ჩამოსულან! ეს მე აღარ მესმის, აქ რაღაც სხვა ძალა ამუშავებულაო. დიახ, ახალი ძალა ამუშავდა და მას თანდათან ემორჩილება მთელი საქართველო (მესამოცე წლების მოღვაწენი და დღევანდელი ცხოვრება. - 1896 წ.)

რეფორმების შემდეგ ჩვენ ერთ და იმავე გზაზე მივდივართ, არც ერთი წუთიც ამას არ გადავცდენივართ, და თუ მწერლობა გადაცდა, ეს მწერალთა სისუსტეა და არა ცხოვრების სიძაბუნე. დროში, მესამოცე წლებში აფრიალებული, ისევ აფრიალებულია, მაგრამ მისი მატარებელი ის აღარ არის, ვინც მაშინ იყო. ის ერთიანად ხალხს გადაეცა და მან თავის გულში დამალა, ცხოვრების სიღრმეში გადაიტანა. საჭიროა მისი ისევ ზევით ამოტანა და ის, რაც ზედ დღევანდელმა ვითარებამ მოჰქარგა, საქვეყნოდ გამოჩვენება. აი ეს „მენე ტეკელი“ უნდა ამოვიდეს სიბნელიდან სინათლეში, შეუგნებლობისაგან შეგნებაში და გადაიქცეს მოწინავე რაზმის დროშად. ამ რაზმს ჩვენ დღევანდელი მწერლობა ვეღარ მოგვცემს, იმიტომ რომ ის ერთიანად გადასცდა ცხოვრების კალაპოტს, ისტორიულ ნიადაგს და მოგეხსენებათ ბურთი წინ გასროლილი უკან ვეღარ დაბრუნდება. მაგრამ ერთი ვიკითხოთ, შეეძლო კი მწერლობას სხვაფერ მოქცეულიყო? ჩვენ ვიტყვით, რომ არ შეეძლო, ეს აუცილებელი იყო, რაიცა პირველი საბუთია ცხოვრების ზრდის და წარმატებისა. მწერლობა იმიტომ დაიბნა, რომ ცხოვრება შეიცვალა, ეს ცვლილება მან ვერ ახსნა, ვერ შეიგნო და ფანტაზიას, უტოპიას მიეცა. ასეთ მდგომარეობიდან მას გამოიყვანდა მხოლოთ დასავლეთი ევროპის განვითარების გაცნობა, რომელმაც ის ხანა, რომელშიაც დღეს ჩვენ ვიმყოფებით, კაი ხანია განვლო და საკუთარი გზა გაიკვლია, შესწავლა ამ გზის, გამორკვევა მისი მიდრეკილების, ნიშნავს ჩვენი ცხოვრების გარკვევას და მერმისის გათვალისწინებას. სამწუხაროდ ჩვენი მწერლობა ამ მიმართულებას არ ადგია, ეს ერთიანად რუსული მწერლობის გავლენის ქვეშ არის, იმ ქვეყნის, რომელიც მოქალაქობრივათ ჩვენსავით უკან ჩამორჩენილია და, მაშასადამე, გზას მერმისას ვერ გვიჩვენებს. (იქვე).

ჩვენ, ქართველებს, რომლებმაც ერთი ევროპიული ხანა - ფეოდალური, უკვე გავიარეთ, ევროპა ვერას დაგვაკლებს. ის ჩვენი მტერი არ არის, პირიქით, ის არის სისხლი-სისხლთაგანი ჩვენი და ხორცი - ხორცთაგანი ჩვენი. ჩვენ ჩვენითვე ვევროპიელდებით და მაშასადამე, მის გვერდით, მასთან შეკავშირებით ჩვენითვე უნდა ვიცხოვროთ. ქართველობამ თვითონვე უნდა განავითაროს ძალა, აღძრას ენერგია, გაანაყოფიეროს შრომა, თვითმოქმედება, თვითმოძრაობა, თვითაზროვნება-აი, რა უნდა ეწერო მის დროშაზე, ყველა ის, რაც ამ გზაზე გვაბრკოლებს, ძიძაობას გვიწევს, ასპარეზს გვივიწროებს, გვაძინებს, გვაზარმაცებს-აი, ეს ჩვენი პირდაპირი მტერია,მომავლის ორმოს ამომთხრელია. მას სურს ამ ორმოში ჩვენი ჩაყრა, რომ შემდეგ თავისუფლათ იპარპაშოს. აი, აქ სიფრთხილე, prenez garde! (იქვე).

როგორც არა ერთხელ მოვიხსენეთ, ის, რამაც ჩვენ წინ წაგვწია, ახალი მოქმედებისაკენ გაგვაქანა. ყოფნის თუ არ ყოფნის კითხვა დაგვისვა, - არის ეკონომიური ურთიერთობა. ამასთან მჭიდროდ შეკავშირებულია ყველა დანარჩენი მხარეები: ლიტერატურული, იურიდიული, პოლიტიკური, ეროვნული და სხვა, მაგრამ არის განვითარება და განვითარებაც. განვითარება იქნება ისიც, რომ მთელი ქართველობის ქონებას და გონებას ვიღაც გადამთიელი დაეპატრონოს, და ისიც, როცა ქართველობა საქართველოში ყოველ სარბიელზე ბატონობდეს. სად არის ის ძალა, რომელიც ჩვენ ამ მეორე გზისაკენ ხელს წაგვკრავს? საიდან მოგროვდება ის შეუდრეკელი მხნეობა, რომელიც დაამარცხებს უცხო ტომთა მეტოქეობას და უმაღლეს საფეხურზე აგვიყვანს? უცხოეთიდან მოგვევლინება? სხვისი მიწის შვილი იქნება? არა, ელექტრონის ძალა, რომელიც ჩვენ გარს შემოგვხვევია და უბრალო შეხებისთანავე დამწველ ნაპერწკალს გასცემს, ჩვენშივე უნდა მოგროვდეს, ჩვენვე უნდა შევიმუშავოთ და თავი მოვუყაროთ იმ საერთო აუზში, რომელსაც ეწოდება ქართველობა და რომლის თითოეული მართული თითოეული ქართველია. ამ მართულების შემაერთებელი ძირი ცხოვრებაა, ხოლო მათი ბოლო ეროვნობა, ეროვნული ძალაა. შეახეთ ხელი უკანასკნელს და მაშინვე გადაეცემა პირველს და ერთნაირად აბობოქრდება უკანასკნელი. პირველი დაუშრეტელი შადრევანია, საიდანაც ჰაერში სცემს ანკარა წყალი . დააჭირეთ ხელი შადრევანს მაღლიდან და უეჭველათ შეჩერდება წყლის მსვლელობა, მაგრამ რამდენსამე ხნის შემდეგ შენით თუ არ მოშორდი, ის ახალ მოკრეფილი ძალღონით ჰაერში გისვრის. მოშალეთ თვითონ შადრევანი და ყოველივე გათავდა, აღარ არის წყლის სროლა, აღარც მისი ძლიერება და აი, სწორეთ ამნაირი შადრევანია ცხოვრება, სამოქმედო ასპარეზი, და მისი განმტკიცება, განვითარება უმაღლესი ისტორიული დანიშნულებაა. მხოლოდ აქ არის ის ნიადაგი, რომელზედაც მაგრდება თითოეული ერი და შედის საკაცობრიო ცხოვრებაში (იქვე).

საქართველოში ერთ და იმავე დროს ვითარდება ორგვარი კლასიური განხეთქილება: წინააღმდეგობა ბურჟუას და თავად-აზნაურობას შორის და წინააღმდეგობა თვითონ ბურჟუას და მუშა-ხალხს შორის. პირველ შემთხვევაში რევოლიუციონურ ძალას წარმოადგენს ბურჟუაზია.¹, მეორე შემთხვევაში მუშა-ხალხი. პირველი მიზნის მისაღწევათ ბურჟუაზიას ეხმარება მთელი ხალხი, ვინაიდან მთელი ერის ინტერესია განთავისუფლდეს მობერებულ წყობილებიდან. აქ ბურჟუაზიის ლტოლვილება ხალხის ლტოლვილებაა, მეორე შემთხვევაში მოკავშირენი, - ხალხი და ბურჟუაზია-ნაწილდებიან ორად, რომელთა შორის სტყდება სასტიკი და უკანასკნელი ბრძოლა. აქ ბურჟუაზიის ლტოლვილება აღარ არის ხალხის ლტოლვილება. მათ შორის ღრმა ორმოა. თუ პირველი ძლიერდება ფულით, შეძლებით, და მით ბურჟუაზიული განათლებით, მეორე უნდა გაძლიერდეს ერთობით, თანხმობით და მუშური შეგნებით. აქ საძირკველი შრომაა, იქ კაპიტალი. ამ ორ ელემენტის შერიგება ვერ მოხდება, სანამ ისინი სხვადასხვა პირს ეკუთვნიან. მათი შეკავშირება, ერთ და იმავე პირში თავის მოყრა, არის ერთად ერთი საშუალება მათი შერიგების და ყოველივე განხეთქილების მოსპობის. აი, ამ ისტორიული დანიშნულებისათვის მოწოდებულია დღევანდელი მუშა-ხალხი. მან უნდა მოუღოს ბოლო ბრძოლას, რომელიც ატეხილია კაპიტალსა და შრომას შუა, მდიდარსა და ღარიბს შორის, და უდაბნოში მოტანტალე კაცობრიობა აღთქმულ ქვეყანაში შეიყვანოს. მის დროშაზე წერია: tout pour le people, tout pur le people - ყველაფერი ხალხისათვის, ყველაფერი ხალხითვე. ვინც ამ დროშის ქვეშ იბრძვის, ის იბრძვის ხალხისათვის, ვინც ამ დროშას ებრძვის, ის იბრძვის თავისთვის, ხალხის წინააღმდეგ. დეე, მუშა-ხალხმა შეიგნოს, რაც არის და რაც არ უნდა იყოს. დეე, გამედიდურდეს, გაამპარტავნდეს, რომ მხოლოდ მას ასეთი უდიდესი მოვალეობა ისტორიამ არგუნა! (იქვე).

მესამოცე წლების ცხოვრებამ წამოაყენა ორი კითხვა: ბატონ-ყმობის გაუქმება და სამშობლო ენის დაცვა. ეს ორი დედა-აზრი შეიქმნა მაშინდელ მოღვაწეთა სახელმძღვანელოდ. პირველი კითხვა დღეს აღარ არსებობს, ბატონ-ყმობის მოსპობას ყველა შეურიგდა, მეორე კითხვას გაცილებით ფართო ნიადაგი მიეცა. ეს ნიადაგი შეიცავს შემდეგ ორ კითხვას, რომელიც წამოაყენა დღევანდელმა ცხოვრებამ: ეკონომიური განვითარება მთელი ერის საერთოდ.² და ეკონომიური განვითარება თითოეული კლასის კერძოდ. პირველი ჩვენი ეროვნული, კულტურული კითხვაა, მეორე კი კლასიური, სოციალური; უკანასკნელი პირველის ერთად ერთი შინაარსია. ეროვნული ზრდა არ არის კლასთა ბრძოლის გარეშე. წინსვლის დედა ძარღვი აქ არის დამარხული. ბურჟუაზია უარყოფს პატრიარქალურ ფეოდალურ ურთიერთობას და ამყარებს ბურჟუაზიულს; მუშა-ხალხი უარყოფს ბურჟუაზიულს და ამყარებს კოლექტიურს. ეს პროცესი მოძრაობაა და არა რეცეპტი და პროგრამა. აშკარაა დღევანდელ მოღვაწეთათვის ეს ორი კითხვა უნდა შეიქნეს სახელმძღვანელოდ და მით გაგრძელებულ იქმნას მესამოცე წლების გონებრივი მოღვაწეობა ისე, როგორც დღევანდელი ცხოვრება მაშინდელი ცხოვრების ნივთიერი გაგრძელებაა.

როცა ეს ისტორიული მოწოდება ცხოვრებიდან გონებაში გადავა შეგნებით გაშუქებული შეიქმნება კუთვნილებად თითოეული ქართველის, მისწვდება უკანასკნელ სოფელს, შევა უკანასკნელ ქოხში, მაშინ ხეზე შემომჯდარი მერცხალი გადმოგვძახებს: „გაზაფხული, გაზაფხულიო“.

_____________

1. მკითხველს ხელმეორეთ მოვაგონებ, რომ მე აქ ეკონომიური სარბიელი მაქვს სახეში; პოლიტიკაში მან შეიძლება შესაფერი როლი ვერ ითამაშოს.

2. ჩვენ აქ არ შევეხებით იმ კითხვებს, რომელნიც შეკავშირებულია ამ მხარესთან. აღვნიშნავთ მხოლოდ ერთს: ხალხის გამრავლება მჭიდროდ შეკავშირებულია საწარმოვო ძალის განვითარებასთან. რამდენად ეს საყურადღებოა პატარა ერისათვის თავისთავად აშკარაა.

ნ. ჟ.

ბრძოლის ხმა /გაზეთი. პარიზი/. - 1933. - №30

გასულ თებერვალს მოხდა საბოლაო დამტკიცება (რატიფიკაცია) საფრანგეთ-საბჭოთა ხელშეკრულობის ერთი მეორეზე თავდაუსხმელობის შესახებ, წოდებული პაქტათ. დრო არის შევჩერდეთ ამ საგანზე და მივაქციოთ მისკენ ჩვენი მკითხველის ყურადღება.

რატომ და ვისთვის იყო საჭირო ეს თავდაუსხმელობის პაქტი? მის ხელის მომწერთ საერთო საზღვარი არ აქვთ, ვერავითარი გზით ერთიმეორეს ვერ დაესხმიან, საფრანგეთს ყავს მოსაზღვრენი, რომელთაც მართლა შეუძლიათ მას დაეცენ, მაგრამ მას საჭიროთ არ დაუნახავს მსგავსი ხელშეკრულობათა მათთან დადება. მისთვის და სხვებისათვისაც სრულიად სამართლიანათ ითვლება ბრიან - კელოგის პაქტი საკმარისათ და მის ნიადაგზე გაჩერებით მშვიდობიანობის უზრუნველყოფა, მაგრამ რუსეთთან, რომელთან ტერიტორიალურის თუ სხვა რაიმე ღრმა საკითხების გარშემო არავითარი დავა საფრანგეთს არ აქვს.უეჭველათ განსაკუთრებითი პირობა შეიქნა საჭირო და მისი კელოგის პაქტისატვის მიმატება. ეს ერთი - მეორის ორმაგი გამოჭირვა არ აიხსნება არც საბჭოთა მოსაზღვრე სახელმწიფოებით. ვინაიდან ყველაზე უფრო საშიშარ მდგომარეობაში მყოფ რუმინიას ის დღემდის არ მიუღია.ამათი პოზიცია გამორკვეულია, მოსკოვს იქით არ ედავებიან, ოღონდ აქეთ არ შემოგვედაოსო. სწორეთ ამ შემოდავებამ აიძულა რუმინია პაქტზე უარი ეთქვა.

პაქტი საჭირო იყო და არის მხოლოდ მოსკოვისათვის, რომ ამ გზით ამოვიდეს იმ საშინელი უფსკრულისაგან, რომელშიაც შინ ის ჩავარდა.

მან საკმაოთ მოიბალახა გერმანია, გამოიტანა ყოველივე ის, რის გამოტანა კი შეეძლო და სამაგიეროთ ჩაუტოვა ცარიელი უფულო ვექსილები, რომლის განაღდება საკუთარი ძალით არ ძალუძს. რაპალომ გადაარჩინა ის დანგრევისაგან და მოიყვანა დღევანდლამდე. ახლა საჭირო გახდა ახალი რაპალო, საფრანგეთისაკენ გადმობალახება და ფრანგების ჯიბით გერმანელების გასტუმრება. მართალია საფრანგეთმა მილიარდები ჩატოვა რუსეთში და საეჭვოა ახალი მილიარდების კიდევ ამ უძირო ქვევრში ჩაყრა, მაგრამ მაინც გაჩნდნენ მაკლერები, მოსაშუალენი, დაინტერესებული პირები, მოსკოვის აგენტები და კულისებში გაჩაღდა მუშაობა და უცებ, მოულოდნელათ ამ ერთი წლის წინ საიდუმლოება გახდა აშკარათ. ამოძვრა მზამზარეული პაქტი. შემდეგ შეიქმნა ყოყმანი, საქმის გათრევა, მის მიზანშეწონილობაშია დაეჭვება დრო მიდიოდა, პაქტი ადგილიდან არ იძვროდა.

მაგრამ არც მოსკოვს ეძინა. მოსკოვის კოჭი უცებ შემოტრიალდა და ალჩუზე დაჯდა. ნოემბრის გასულს რადიკალების მეთაურმა ერიომ პაქტს ხელი მოაწერა და სარატიფიკაციოთ გაამზადა. ეს საველე პავლეთ გადაქცეული ახლა საჯაროთ გამოვიდა და თავის აქტის დასაბუთება პრესაში და კრებაზე დაიწყო.

აი ეს საბუთები პაქტს აძლევს ახალ სახეს; მას ეკარგვის კომერციული მოსაზრებები და ხდება პოლიტიკურ ფაქტორათ. თუ ამდენ ხანს ლოიდ ჯორჯის მიერ მოწონებული ვაჭრობა კაცის მჭამელებთან ბოლშევიკებზე იქნა გადატანილი, ახლა ეს მეტათ პროზაიკული საბუთი მიიჩქმალა და რომანტიზმი ამუშავდა. პირველი მოსაზრება ყოველ შემთხვევაში შედარებით უბრალოა, ვინაიდან ის ეხება მხოლოდ კერძო პირთა წაგებას თუ მოგებას. ხოლო მეორე ეხება მთელ ერს, მთელ საზოგადოებას, რომლის პოლიტიკურ ილუზიებში გაბმა საბედისწეროა. მოვისმინოთ ეს ახალი საბუთები¹.

საბუთი პირველი: „არასოდეს არ უნდა მივაქციოთ ყურადღება პოლიტიკურ რეჟიმს იმ ქვეყნისას, რომეთანაც ჩვენ გვსურს ვიქონიოთ მეგობრული ურთიერთობა“. აზრი ჩინებულია, ერთხანს ჭეშმარიტად მიჩნეული. მაგრამ ვინაიდან ჭეშმარიტება კონკრეტულია, არსებულ სინამდვილეში ის მისაღებია? როგორ შეუძლიათ ორ მოპირდაპირე რეჟიმს მართლა მეგობრული დამოკიდებულება ქონდეთ. ერთი მეორეს გაჭირებაში შერჩენ? დიდმა ომმა დაგვანახვა, რომ ქვეყანა გაიყო ორათ რეჟიმის მიხედვით, ყველა ქვეყნის დემოკრატია დადგა ერთათ საფრანგეთის მეთაურობით, მონარქიები და ფაშები მეორე მხრით. ერთათ ერთი გამონაკლისი, რუსეთი, სწორეთ ამ გარემოებამ დაანგრია, ე.ი. ის ვერ შერჩა დემოკრატიის კოალიციას, რადგან მისი რეჟიმი არ იყო დემოკრატიული. მაშასადამე, ნამდვილი მეგობრული ურთიერთობა შეიძლება მხოლოდ თანაბარი რეჟიმთა შორის.

რას ვხედავთ ირგვლივ? ეს თანამედროვე პოლიტიკის ანბანი ფართე მასშტაბითაა ამუშავებული, ცენტრალური ევროპა სწრაფი ნაბიჯებით ეწყობა სწორეთ მის ნიადაგზე. იტალია, გერმანია, ვენგრია ერთი მეორეს ეკავშირება სწორეთ რეჟიმით. დგება, მაშასადამე, მკვიდრი დამაფიქრებელი კოალიცია. ხოლო ამ დროს ძველი უშინაარსო მცნების წამოყენება - რეჟიმი ჩვენ არ გვეხებაო ილუზიის დაუშვებელი თესვაა. ეს ამრუდებს არა მარტო საშინაო, არამედ საგარეო პოლიტიკასაც. სწორეთ დემოკრატიაა მოვალე მხარი დაუჭიროს ყოველგან დემოკრატიულ რეჟიმს და გაამაგროს ის. ეს მისი სახელმწიფოს სასიცოცხლო ინტერესია. რაკი ამ მოვალეობისაგან ხელს იბანთ, სხვისი რჟიმი მე არ მეხებაო, ამით ხელს უწყობთ ანტიდემოკტრატიული მიმდინარეობის გამარჯვებას და მტერთა ბანაკის გაძლიერებას. ამ ძველი დრომოჭმული პოლიტიკის ნაყოფია ფაშიზმის ასე გაფართოვება და ევროპის მშვიდობიანობის საფრთხეში ჩავარდნა. ჩემი მეზობლის უბედურობა ჩემი უბედურობაცაა. სხვისი ჭირი, ღობეს ჩხირი - საფათერაკო აზროვნებაა პოლიტიკაში. ის უნერგავს ყოველნაირ საფუძველს პაციფიზმს; წარსული დიდი ომი იყო ომი რეჟიმთა შორის; მომავალი ომი სწორეთ ამავე ხაზით მზადდება.

ეს აზრი ერიოს დაავიწყდა სამოსკოვო წერილში, თვარა თავის პარტიულ კრებაზე არ დავიწყებია, მან სთქვა პირველი მარტის სხდომაზე: „ჩვენ განვაგრძობთ რწმენას, რომ მხოლოდ ღრმა შეთანხმება სამი დიდი დემოკრატიისა - ამერიკის, ინგლისის და საფრანგეთის წარმოადგენს საუკეთესო გარანტიას თვისუფლების და ზავისა“. მაგრამ რა დარჩება ზავის და თავისუფლებისაგან. თუ ქვეყნათ მარტო ეს სამი დემოკრატია დარჩა, სხვაგან ყოველგან მისი მოპირდაპირე რეჟიმი! და ეს მით უფრო, რომ ამერიკა შორსაა, ინგლისი კუნძულზეა, ხოლო საფრანგეთი ტერიტორიალურათ გადაბმულია ანტიდემოკრატიულ ქვეყნებთან. ამ იზოლაციის დაფარვა მოსკოური იმედებით ნუთუ თავის მოტყუება არ არის!

საბუთი მეორე: „თუ ჩვენ თავს დაგვესხა მესამე სახელმწიფო, რუსეთი დარჩება ხმალ ჩაგებული“. ეს მეტათ გაბედული მტკიცებაა. ამის საბუთია მხოლოდ ერთი: პაქტზე ხელის მოწერა, ე.ი. ნაწეკვი ქაღალდი. ომის და ზავის საკითხს სწყვეტს არა ქაღალდი, არამედ რეალური მდგომარეობა. ძალთა განწყობილება ერში და ერთა შორის. თუ კი ერში დემოკრატიული რეჟიმი ქრება და მილიტარისტული მყარდება, ქაღალდი აქ გარანტია აღარ არის. ყველა რეჟიმთა შორის ბოლშევიზმი ყველაზე უფრო გაჟღენთილია სამხედრო სულით, აფრიალებული აქვს ომის დროშა. საბჭოთა რეჟიმის გავრცელება ხიშტით ეს მისი თანდაყოლილი დოქტრინაა. მან ეს განახორციელა საქართველოში, კავკასიის სხვა რესპუბლიკებში, უკრაინაში. და სხ.

ამით გაფართოვდა მისი ტერიტორია, მაგრამ ის დასუსტდა პოლიტიკურათ. ამოდენა უცხო ერების ძალით თავის საბრძანებელში შეთრევამ დაბადა მთელი წყება დამარღვეველი ძალების, რომელნიც ებრძვიან მოძალადეს და უცდიან შემთხვევას მის დასანგრევათ და თავისუფლების მოსაპოვებლათ. ამ ნაციონალურ წინააღმდეგობას ემატება პოლიტიკური და ეკონომიური წინააღმდეგობანი ყველა ხალხისა, 160 მილიონი მცხოვრებისა და ქმნის საბჭოთა საგარეო პოლიტიკის დამბლას. ახლა საყოველთაოთ ცნობილია, რომ მოსკოვს ომი არ შეუძლია, ვინაიდან პირველსსავე შეტაკებაში ის შიგნიდან დაინგრევა. მართალია, მოსკოვი სამხედრო თვალსაზრისით გერმანელი სპეციალისტების წყალობით საკმაოთ მომზადებულია, მაგრამ ომის წარმოება მაინც არ შეუძლია. რატომ? იმიტომ რომ ომს იგებს თუ აგებს ხალხი, ცოცხალი ძალა, ხოლო ეს ძალა რუსეთში მიმართულია საბჭოთა რეჟიმის წინააღმდეგ. მაშასადამე, თუ მოსკოვის ხმალი ქარქასში დარჩება - ამას აიძულებს მას არა პაქტი, არამედ რეალური მდგომარეობა, უკმაყოფილო რუსის და არარუსის ხალხები.

ახლა მითხარით: ვინ იცავს ზავს. საბჭოთა ნეიტრალობას მოსალოდნელ ომში, ის ვინც მოსკოვის ტირანიას ამაგრებს ფულით, რჩევით და თანაგრძნობით და სწყვეტს კავშირს ამ ტირანიის მსხვერპლთან, დაჩაგრულ ხალხებთან, თუ ის ვინც ამათ ესარჩლება, ამხნევებს და ბრძოლისაკენ უთითებს? ერიო მოუწოდებს საფრანგეთს პირველი გზისაკენ და ამით ისპობს იმ თანაგრნობას 160 მილიონი ხალხისას, რომელიც გმინავს საბჭოთა ტირანიის უღელს ქვეშ. სწორეთ „დიდი რევოლუციის შვილისშვილი“ არ უნდა ივიწყებდეს ამ რევოლუციის დიდებულ მცნებას - ბრძოლას

ტირანიასთან. საფრანგეთმა ამ მცნების დაცვით და განსახიერებით დაიმსახურა ყველა ჩაგრულთა სიყვარული და აღფრთოვანება. ამ ნაყოფიერი ხის ასე უცებ ერთი ცულით მოჭრა არ შეეფერება საფრანგეთის არც ერთ საფრანგეთის არც დემოკრატიულ, არც ნაციონალურ ინტერესებს.

დანარჩენი საბუთები ხომ რომანია. აბა ვინ დაიჯერებს იმას, რომ საბჭოთა მთავრობა ხელს აიღებს საფრანგეთის, ან სხვა რომელიმე სახელმწიფოს შინაგან საქმეებში ჩარევაზე. გააძევებს საფრანგეთის კომუნისტურ პარტიას კომინტერნიდან, აუკრძალავს „მოპრს“, ამსტერდამის ორგანიზაციას, საბჭოთა მეგობართა კავშირს და სხვა მრავალ ბოლშევიკურ რაზმებს გასწიონ აგიტაცია საფრანგეთის ტერიტორიაზე, არ მისცემს ყველა მათ სუბსიდიებს - ერთი სიტყვით მოსკოვი უარს იტყვის თავის თავზე. რასაკვირველია, ვისაც ტკბილი ტყუილი ურჩევნია მწარე სინამდვილეს, ის პოლიტიკური ფანტაზიის ტყვეა. მოსკოვის მეგობრობა საეჭვო მეგობრობაა, მასზე დამყარებული პოლიტიკა ქვიშაზე აგებული კოშკია.

დასასრულ ორიოდე სიტყვა პაქტის ინტერპრეტაციაზე. ნათქვამია როცა ძაღლის მოკვლა სურთ, ცოფიანათ გამოგაცხადებენო. მოსკოვის დიდი ხნის ცდა საქართველოს ნაც. მთავრობა და მისი ლეგაცია პარიზში გაუქმებულიქნას ყოველთვის უშედეგოთ დარჩა, მაგრამ ახლა მისმა დამცველებმა ჩასჭიდეს ხელი პაქტს და ფიქრობენ მისი საშუალებით მოსკოვის ზრახვების მიღწევას. ამ მიზნით მათ საქმის მომხსენებლათ პალატაში გაიყვანეს ცნობილი ტორესი, მოსკოვის დიდი ხნის ვექილი, საქართველოს დამოუკიდებლობის საჯარო მტერი, დამცველი ვეშაპელის და ნოე რამიშვილის მკვლელის. მართალია საფრანგეთის ნაფიცთა მსაჯულებმა,ამ საფრანგეთის ერის უმაღლესმა სვინდისმა, მხარი დაუჭირა ყველა ამ პროცესებში საქართველოს და ტორესი მუდამ აგებდა, მაგრამ მიუხედავათ ამისა შესაძლებლათ დაინახეს იმავე პირის ოფიციალურ როლში გამოყვანა, რომ ამით ის რაც სასამართლოებში წააგეს პალატის ტრიბუნიდან ამოიგონ.

ტორესი მუდამ ითხოვდა და დღესაც ითხოვს ჩვენი ლეგაციის გაუქმებას ახლა პაქტის ძალით. პაქტი კი ამის არავითარ საბუთს არ იძლევა. აქ ნათქვამია: „პატივს ვსცემთ იმ ინტერნაციონალურ დაპირებებს, რაიცა წინეთ დავდევით“. ხოლო ერთი ამ დაპირებათაგანია საქართველოს დამოუკიდებლობის ცნობა და მისი ლეგაციის დაშვება. ცხადია, რაკი საერთო დებულებაში გამონაკლისი მოხსენებული არ არის, საქართველოსთვის მიცემული დაპირება ძალაში რჩება. ამიტომ მას ვეღარ შეეხება ვერც პაქტის მე-5 მუხლი, მით უფრო რომ აქ ლაპარაკია ისეთ ორგანიზაციებზე, რომელნიც „იჩემებენ მთავრობის ან წარმომადგენლის „როლს“, ხოლო საქართველოს მთავრობა და ლეგაცია საფრანგეთის მიერ ცნობილია როგორც კანონიერი სრულუფლებიანი წარმომადგენელნი თავისი ქვეყნისა, მაშასადამე „დაჩემებულთა“, ე.ი. უზურპატორთა კატეგორიაში ვერას შემთხვევაში ვერ შევა.

როგორც ხედავთ, პაქტის ტექსტი სრულიად არის მიმართული ჩვენს წინააღმდეგ, პირიქით, მისი რეზერვი და უზურპაციის განსაზღვრა, აშკარათ რიცხავს ჩვენს ლეგაციას გასაუქმებელ ორგანიზაციათაგან. სხვანაირათ არც კი შეიძლებოდა, თუ სახეში მივიღებთ პაქტის ავტორს არისტიდ ბრიანს, ჩვენი ქვეყნის დიდ მოამაგეს, მის მცნობელ და დამცველს.

ქართველი ერი არასოდეს არ დაივიწყებს დიდი კეთილშობილური საფრანგეთის ღვაწლს მის წინაშე. ჩვენ, ამ ერის წარმომადგენლებმა და ერთგულმა შვილებმა, აშკარათ განვიცადეთ სინამდვილე ცნობილი თქმულების: ყოველ კაცს ორი სამშობლო აქვს ერთი თავისი და მეორე საფრანგეთიო. ჩვენ აქ ვპოვეთ ყველა წრის და პარტიის თანაგრძნობა, მთელი ერის სტუმართმოყვარეობა და პატივისცემა, ნამდვილი ძმური, მეგობრული დამოკიდებულება ჩვენი უბედური სამშობლოსადმი.

ნ. ჟ.

ბრძოლის ხმა /გაზეთი. პარიზი/. - 1933. - №31.

___________

1. იხ. საკვირაო ჟურნალი „L'Avenir Social“ 15 თებერვლის

ეს მეცამეტეჯერ ვდღესასწაულობთ 26 მაისს საზღვარგარეთ.

ეს მეცამეტე წელია ქართველი ერი ამ თავის აღდგომის დღეს ვერ დღესასწაულობს, მას შესაფერათ ვერ ეგებება და უფლება აყრილი, ტყვეთ ქმნილი მას მხოლოდ თავის გულში ატარებს. ამ დღეს, აქ და იქ გადმოხვეწილი ქართველი და სამშობლოში მყოფნი ფიქრობენ ერთნაირათ, უცემთ გული ერთხმიანათ, შედუღებულნი ერთი აზრით, ერთი იდეალით. ეს იდეალი იყო, არის და იქნება ერის ტყვეობისაგან განთავისუფლება, წართმეული თავისუფლების დაბრუნება.

ამ დროშის გამარჯვების თავდებია ერთი პირობა - ქართველი ხალხის მტკიცე ნებისყოფა, მისი მორალური ძალა, დაუშრეტელი ენერგია, თავის თავის ერთგულება და მტერ-მოყვარის გარჩევა. ყველა ეს თვისება ქართველობის სამკაულია. მას ის თან ახლავს მუდამ, ამით მოდის ის ისტორიის ეკლიან გზაზე და გამოცურა არა ერთი და ორი აბობოქრებული ტალღები. რამდენი ძველი ხალხი ჩაიხჩო ამ ტალღებში, რამდენი მისი თანამგზავრნი დაეცენ შუა გზაზე. ფეხზე, თავის მიწა-წყალზე დარჩა ჩვენი პატარა ერი და ძველებურათ, იმედიანათ გაყურებს მომავალს.

ერი მორალური პიროვნებაა, მას აქვს თავისი ეთიკა, თავისი დისციპლინა, თავისი კალაპოტი, რომლისაგან ამოვარდნა მას ღუპავს. ის იძულებულია ამოვარდნილ ისტორიულ გრიგალს პირდაპირ დაუხვდეს, გული მიუშვიროს და შეებრძოლოს. მას არ შეუძლია დამალვა, გაქცევა, გადახვეწა. ამ ნიადაგზე მაგრათ მდგომი, ის აძლევს სავალ კალაპოტს, სამუშაო ხაზს მოწინავე მებრძოლთ, მედროშეთ და წინამძღვართ. მისი მეთაურია მხოლოდ ის, ვინც ამ კალაპოტში რჩება; მისი დროშაა მხოლოდ ის, რომელიც მის ტანჯვა-ვაებას აღბეჭდავს. ხალხი თავის თავს ვერ გადაუხვევს, ეს მისი ბუნებაა. კერძო პირი კი მოკლებულია ამ სტიქიას, მისი გზა-კვალი განუსაზღვრელია, უსწორ-მასწოროა. მისი გადახვევა-გადმოხვევა, ბუდიდან ამოვარდნა, კერძო ინტერესის საზოგადოზე მაღლა დაყენება ჩვეულებრივი მოვლენაა. რაც უბედურება თავს დაატყდა ჩვენს ქვეყანას წარსულში და დღეს, სწორეთ ამ მიზეზით აიხსნება. მუდამ ხალხს მოსწყდებოდა მთელი წყება წყალწაღებული ადამიანებისა და მათ მოევლინებოდა ბატონათ და მტანჯველათ უცხო ძალასთან დაკავშირებით. ესენი მირბოდენ წინეთ ჯერ სპარსეთში, შემდეგ რუსეთში თავიანთი ეგოისტური ინტერესების გასამარჯვებლათ ქართველი ერის ხარჯზე. ასე მირბიან მოსკოვის კარზე დღესაც ამ დაბეჩავებული ერის ნაძირალები.

და ასე სწუწნიან ხალხს მისი შინაური და გარეშე მტერი შეერთებული ძალებით. რით უძლებს ამ სვავებს ერი? მხოლოდ ერთი თვისებით - მორალური ძლიერებით, ერთათ დგომით, საერთო შინაური ფრონტით, მაგარი სულით და გაუტეხელი ნებისყოფით. მტერი მას არ შეუყვარდება. მტერმა ეს კარგათ იცის და ცდილობს მას შემოუაროს მისი მორალის გატეხით, მის მებრძოლთა შორის შუღლის გაჩაღებით, ფრონტში ფრონტის შექმნით და ხალხისათვის ამ გზით ზურგიდან მახვილის ჩაცემით. გაყევი და იბატონე, გზა ძველი, გაცვეთილი, მაგრამ მუდამ ახლათ ამუშავებული. ამ ხაფანგს მუდამ გასავალი აქვს დაბნეულთა და მერყევ ელემენტთა შორის.

პოლიტიკა ბრძოლაა. ამ ბრძოლას ესაჭიროება შესაფერი აპარატი, ურყევი ორგანიზაციები. დაცვა ამ აპარატების გარეშე მტრისაგან ადვილია, თუ მას ზურგი მაგარი აქვს, თუ შინაური მტრისაგან დაცულია. გაყოფილ ეკლესიას ეშმაკები ეპატრონებიან. ვისაც ეს ასე არ ესმის, - მებრძოლი არ არის, პოლიტიკაში შემთხვევით შემოხიზნულია. მარტო ღმერთო, ღმერთოს ძახილით სამოთხეში ვერავინ შევა. 26 მაისს ესაჭიროება შესაფერი საქმე, გზა მისკენ მიმავალი. ის ითხოვს ბრძოლის მეთაურთა ისეთსავე მორალურ ძალას და ერთობას, როგორიც არის თვით ხალხში. დაადევით ყური დედამიწას და გაიგონებთ საქართველოს მიწის გამოძახილს, გაიგონებთ ქართველი ერის სულისთქმას, მაჯისცემას და მიაგნებთ ნამდვილ გზას. საქართველოს აქვს პოლიტიკური ხერხემალი, ის მტერმა ვერ გასტეხა და ვერც გასტეხს. ამ ხერხემალის რგოლებია იქ, სამშობლოში, სოციალ-დემოკრატიული ორგანიზაციები და მასთან დაკავშირებული სხვა ანტისაბჭოთა პარტიები; აქ, ნაციონალური მთავრობა და მის ირგვლივ დაწყობილი პარტიული ორგანოები. ამათი არსებობა დამოკიდებულია ქართველ ხალხზე, პასუხს აგებენ მის წინაშე და არავითარ გარეშე ძალას არ ძალუძს მათი გაუქმება და გზიდან გადაგდება.

ნაციონალურმა მთავრობამ მიიღო მანდატი დამფუძნებელ კრებისაგან, მას შეჰყურებს ტანჯული ერი და ის დარჩება თავის პოსტზე ბოლომდე, გამარჯვებამდე. 26 მაისი მისი დროშაა, ის მისი უმაღლესი გამომხატველი და დამცველია და მას ვერ დასწევს, ძირს ვერ დაუშვებს ვერავითარი საგარეო მომენტების წინაშე. საქართველოს ოფიციალური ლეგაცია იქნება თუ არა საფრანგეთში, - ეს არ ვიცით; ვიცით მხოლოდ, რომ ნაციონალური მთავრობა იქნება. მისი გამაუქმებელი ძალა უცხოეთში არ არის; მისი გაუქმება შეუძლია მხოლოდ მის შემქმნელს, მის დედას - ქართველ ერს.

საქართველოს მის ორი ათასი წლის ისტორიის მანძილზე დღეს პირველათ ყავს თავისი საკუთარი პოლიტიკური წარმომადგენლობა ევროპაში, პირველათ ყავს აქ პოლიტიკური ემიგრაცია. ყველა წინანდელი ემიგრაცია არ გაშორებია სპარსეთს, ოსმალეთს და რუსეთს. ევროპის ფართე წრეებმა პირველათ ახლა გაიგო ჩვენი ერის სულიკვეთება, მისი წარსული, აწმყო და მომავალი ლტოლვილება. თუ წინეთ ის გადაბმული იყო დასავლეთთან კულტურულათ, ახლა ის გადაება პოლიტიკურათ, ადამიანების საშუალებით. ეს დიდი მისია, ეს დიდი როლი, რაიცა წილათ ხვდა გადმოხვეწილ ქართველობას, უნდა იქნას შესრულებული ღირსეულათ, მოვალეობის შეგნებით და ერთგულებით. დაქსაქსულობა, დანაწილება, ერთიმეორის წინააღმდეგ დარაზმვა მიუტევებელი დანაშულობაა ერის და ისტორიის წინაშე. საქართველოს პირველ პოლიტიკურ ემიგრაციამ უნდა აჩვენოს მაგალითი და იყოს ღირსეული წარმომადგენელი მებრძოლი ერის გაუტეხელობის, სულის სიმაგრის, ერთობის და მთლიანობის.

26 მაისი ჩვენი გამაერთიანებელია, ჩვენი მთლიანობის სიმბოლოა, ჩვენი საერთო დროშაა. დღეს საქართველოს სინამდვილეში არ არსებობს შინაგანი განხეთქილების არც ერთი მომენტი, - არც პოლიტიკური, არც სოციალური, არც კულტურული და საზოგადოებრივი. ჩვენ ყველა ვიბრძვით არსებობის ძირეულ, უდაო და მიუცილებელ საფუძვლისათვის. ჩვენ გვინდა ვიყოთ ჩვენი თავის ბატონი და პატრონი, როგორც ერი, როგორც ხალხი, როგორც პიროვნება. ყველა ეს უფლება წართმეული გვაქვს და ეს საერთო უბედურება აერთებს ყველას, განურჩევლათ რწმენისა, პროგრამული სხვადასხვაობისა და სოციალური მდგომარეობისა.

ჩვენ და ისინი, საქართველო და მისი მტარვალები, შუაში უფსკრულია, ხიდები წაღებულია. 26 მაისი ჩვენი ხარტია, მათი სახრჩობელაა...

ნ. ჟორდანია

დამოუკიდებელი საქართველო. /ჟურნალი/. 1933. №89.