The National Library of Georgia მთავარი - ბიბლიოთეკის შესახებ - ელ.რესურსები
Cover Image
წიგნის დახურვა 0009უნივერსალური ენციკლოპედიური ლექსიკონი (ქ–ჰ)
ფოლდერის დახურვა
დოკუმენტის ნახვა ჭა
დოკუმენტის ნახვა ჭდ
დოკუმენტის ნახვა ჭე
დოკუმენტის ნახვა ჭვ
დოკუმენტის ნახვა ჭი
დოკუმენტის ნახვა ჭკ
დოკუმენტის ნახვა ჭლ
დოკუმენტის ნახვა ჭმ
დოკუმენტის ნახვა ჭნ
დოკუმენტის ნახვა ჭო
დოკუმენტის ნახვა ჭრ
დოკუმენტის ნახვა ჭუ
დოკუმენტის ნახვა ჭყ

ჭა

 

ჭა - ღრმა და ვიწრო ორმო (ჩვეულებრივ ქვით ამოშენებული), სადაც მიწისქვეშა წყალი გროვდება.

ჭაბალახა - მდინარე ონის მუნიციპალიტეტში, საკაურის მარცხენა შენაკადი.

ჭაბაშვილი მიხეილ - ენათმეცნიერი, ლექსიკოგრაფი (1916-1996 წწ).

ჭაბუკი (სპარს.) - ახალგაზრდა ყმაწვილი ვაჟი.

ჭაბუკიანი - სოფელი ლაგოდეხის მუნიციპალიტეტში.

ჭაბუკიანი ვახტანგ - მოცეკვავე, ბალეტმაისტერი და პედაგოგი, საბჭოთა კავშირის სახალხო არტისტი (1910-1992 წწ).

ჭაბუკიანი თამარ - ბალეტის მსახიობი, საქართველოს სახალხო არტისტი (1907-1978 წწ).

ჭაბუკმთა - ნასოფლარი მდინარე ყვირილის მარჯვენა ნაპირზე, სოფელ ჭალასთან.

ჭაბუკობა - ჭაბუკად ყოფნა.

ჭაბუკური - ჭაბუკის დამახასიათებელი.

ჭაბურთა - სოფელი მარტვილის მუნიციპალიტეტში.

ჭაბურღილი - საბურღი მანქანით გაყვანილი ღრმა ვიწრო ხვრელი დედამიწის ფენებში.

ჭაგანი - სოფელი სამტრედიის მუნიციპალიტეტის (ღანირის თემის საკრებულო). მდებარეობს იმერეთის დაბლობზე, ზღვის დონიდან - 50 მეტრი, სამტრედიიდან - 9 კილომეტრი. 2002 წლის აღწერის მონაცემებით სოფელში ცხოვრობს 653 კაცი. ჭაგანი მდებარეობს მდინარე ჭურთავას ხეობაში, გარშემო ესაზღვრებას სოფლები: ჯიხაიში, ღანირი, კულაში… სოფელში მდებარეობს მარიამ ღვისმშობლის სახელობის ხის ძველი ეკლესია.

ჭაგან-ჭყვიში - სოფელი ვანის მუნიციპალიტეტში (შუამთის თემის საკრებულო), მდებარეობს იმერეთის დაბლობზე, მდინარე რიონის მარცხენა მხარეს. ზღვის დონიდან - 60 მეტრი. ვანიდან - 11 კილომეტრი. 2002 წლის აღწერის მონაცემებით სოფელში ცხოვრობს 489 ადამიანი.

ჭადარი (Platanus) - მაღალი ხე; აქვს დატოტვილი ვარჯი, ნაცრისფერი ქერქი.

ჭადი - იხილე მჭადი.

ჭადრაკი

1) თამაში 64 უჯრიან დაფაზე თექვსმეტ-თექვსმეტი თეთრი და შავი ფიგურით.

2) ამ თამაშისათვის საჭირო დაფა და ფიგურების კომპლექტი.

ჭადრაკული - უჯრედებიანი, კუბოკრული.

ჭავლი

1) წყლის ზედაპირის მცირე რიტმული რხევა, თრთოლა.

2) მსხვილი ნაწნავი თმისა; კულული.

3) ამონადენი წყლის ან აირის სვეტი.

4) იგივეა, რაც ჭალი.

ჭავჭავაძე ალექსანდრე - პოეტი-რომანტიკოსი, რუსეთის არმიის გენერალ-ლეიენანტი (1786-1846 წწ).

ჭავჭავაძე გარსევან - ქართლ-კახეთის სამეფოს პოლიტიკური მოღვაწე, დიპლომატი, მეფის ეშიკაღასბაში და ყაზახის მოურავი, ალექსანდრე ჭავჭავაძის მამა (1757-1811 წწ).

ჭავჭავაძე დავით - რუსეთის არმიის გენერალ-ლეოტენანტი, ალექსანდრე ჭავჭავაძის ვაჟი (1818-1884 წწ).

ჭავჭავაძე თამარ - მსახიობი, საქართველოს სახალხო არტისტი (1896-1968 წწ).

ჭავჭავაძე ილია - დიდი ქართველი მწერალი, საზოგადო მოღვაწე, ეროვნულ-განმათავისუფლებელი მოძრაობის სულისჩამდგემლი (1837-1907 წწ).

ჭავჭავი - იგივეა, რაც ჭივჭავი.

ჭაკი - იგივეა, რაც ფაშატი.

ჭაკისმთა-მათურა - მთა დუშეთის მუნიციპალიტეტში, ფშავ-მთიულეთის კავკასიონის მთავარ ქედზე, მდინარე მათურხევის სათავეში (ფშავის არაგვის მარჯვენა შენაკადი); აგებულია ქვედაიურული ასპიდური ფიქლებით, თიხაფიქლებითა და ქვიშაქვებით, აქვს ციცაბო კალთები, მთაზე შემორჩენილია მყინვარული ფორმები, შემოსილია ალპური ბალახეულით (სიმაღლე - 3170 მეტრი).

ჭაკისხევი - მდინარე, იხილე მათურხევი.

ჭაკუნი - იგივეა, რაც ჩოგანი.

ჭაკუნობია - ბურთის თამაში ერთგვარი - მოთამაშენი ორ ჯგუფად იყოფიან და ცდილობენ ჭაკუნებით (ჩოგნებით) ხის ბურთი ლელოზე გაიტანონ (იციან გურიაში, იმერეთში).

ჭალა

1) წყლის პირი ნაყოფიერი (საბა); ვაკე ადგილი (ტყიანი ან უტყეო - მდინარის პირად.

2) მდინარე ამბროლაურის მუნიციპალიტეტში, კრიხულის სათავე.

3) მდინარე ტყიბულის მუნიციპალიტეტში, წყალწითელას (ყვირილის აუზი) მარჯვენა შენაკადი.

4) (ჭალისწყალი) მდინარე ონის მუნიციპალიტეტში, ჯეჯორის მარცხენა შენაკადი.

5) ყოფილი ტბა ყვარლის მუნიციპალიტეტში, კახეთის კავკასიონის სამხრეთ მთისწინეთში, ამჟამად გადაქცეულია ტბორად.

6) სოფელი გულრიფშის მუნიციპალიტეტში.

7) სოფელი ლანჩხუთის მუნიციპალიტეტში.

8) სოფელი ოზურგეთის მუნიციპალიტეტში.

9) სოფელი ონის მუნიციპალიტეტში.

10) სოფელი საჩხერის მუნიციპალიტეტში, მდებარეობს მდინარე ყვირილის ნაპირებზე. თემის საკრებულოს ცენტრი (მოიცავს 16 სოფელს: დარყა, დრბო, ზემო ქარძმანი, თედელეთი, პერევი, საკოხია, სინაგური, სპეთი, ტბეთი, ქვემო ქარძმანი, ღონა, ჭალა, ჭურნალი, ხახეთი, ჯალაბეთი, ჯრია). ზღვის დონიდან - 560 მეტრი, საჩხერიდან - 11 კილომეტრი. 2002 წლის აღწერის მონაცემებით სოფელში ცხოვრობს 1179 კაცი. სოფლის მახლობლად დგას ქართული ხუროთმოძღვრების ძეგლი — აბაშიძეების შუა საუკუნეების მცირე ზომის დარბაზული ეკლესია. ინტერიერის მოხატულობა XV საუკუნის დასაწყისს განეკუთვნება.

11) სოფელი შუახევის მუნიციპალიტეტში.

ჭალაათი - მყინვარი და უღელტეხილის მესტიის მუნიციპალიტეტში, სვანეთის კავკასიონზე.

ჭალადიდელი გიორგი (ნამდვილი გვარი ქოჩაქიძე) - პოეტი (1847-1898 წწ).

ჭალადიდი - სოფლების ზემო ჭალადიდის და ქვემო ჭალადიდის გავრცელებული სახელწოდება (ხობის მუნიციპალიტეტი).

ჭალათი - სოფელი ქედის მუნიციპალიტეტში.

ჭალაკი - პატარა ჭალა.

ჭალასთავი - სოფელი თერჯოლის მუნიციპალიტეტში (გოდოგნის თემის საკრებულო). მდებარეობს მდინარე ჭიშურის (ყვირილის მარჯვენა შენაკადი) მარცხენა მხარეს. ზღვის დონიდან - 350 მეტრი, თერჯოლიდან - 22 კილომეტრი. 2002 წლის აღწერის მონაცემებით სოფელში ცხოვრობს 252 ადამიანი. წყაროებში ჭალასთავი პირველად XVI საუკუნეში იხსენიება. მდინარე ჭიშურაზე შემორჩენილია შუა საუკუნეების ხიდი (1668 წელს ააგო გაენათელმა ეპისკოპოსმა გედეონმა) და ორი მცირე ზომის ციხის ნანგრევები...

ჭალატყე - სოფელი ზესტაფონის მუნიციპალიტეტში (ქვედა საქარის თემის საკრებულო). მდებარეობს მდინარეების ძუსისა და ბუჯის შესართავთან, ზღვის დონიდან - 240 მეტრი, ზესტაფონიდან - 10 კილომეტრი. 2002 წლის აღწერის მონაცემებით სოფელში ცხოვრობს 541 ადამიანი. ჭალატყე შუა საუკუნეებში ფეოდალური ქალაქი იყო. აქ გადიოდა აღმოსავლეთ საქართველოში მიმავალი გზა, რაც ხელს უწყობდა ქალაქის ეკონომიკურ დაწინაურებას. წყაროებში პირველად იხსენიება 1646 წელს, როდესაც იგი სამეგრელოს მთავარმა ლევან II დადიანმა დაარბია. 1703 წ. ოსმალებმა ააფეთქეს ჭალატყის სამი თავდაცვითი ნაგებობა — კოშკები, ააოხრეს ჯვარცმის ეკლესია, რომელიც XVIII საუკუნეში განაახლა იმერეთის მეფე სოლომონ I-მა. სოფლის მახლობლად შემორჩენილია განვითარებული შუა საუკუნეების ე.წ. „თამარის ხიდი“.

ჭალაფშატა (Elaeagnus angustifolia) - ფშატის ჯიშის მცენარე - ეკლიანი ბუჩქი ან ხე; იყენებენ ცოცხალ ღობედ.

ჭალა-ჭალა - ჭალაზე, ჭალაში (ითქმის სვლის, მოძრაობის შესახებ).

ჭალა-ქადაგაური - სოფელი ჩოხატაურის მუნიციპალიტეტში.

ჭალახევი - მდინარე დუშეთის მუნიციპალიტეტში, მდინარე არყალის მარჯვენა შენაკადი.

ჭალახმელა - სოფელი ქედის მუნიციპალიტეტში.

ჭალე - სოფელი წალენჯიხის მუნიციპალიტეტში.

ჭალი - (ჩვეულებრივ მრავლობით რიცხვში - ჭალები) ურმის ხელნებზე თანაბარ მანძილზე ჩასმული გათლილი ხეები, რომლებზედაც ხელნების პარალელურად ჩამოცმულია ზეწრები.

ჭალიანი - ადგილი, სადაც არის ჭალა.

ჭალიკონი - სამხრეთ-დასავლეთის ძლიერი ქარი (იცის გურია-სამეგრელოში).

ჭალისთავი - სოფელი ცაგერის მუნიციპალიტეტში.

ჭალისოფელი

1) სოფელი დუშეთის მუნიციპალიტეტში (ჭართლის თემის საკრებულო), ალევის ქედის აღმოსავლეთ კალთაზე, მდინარე ჭართლისხევის (მთიულეთის არაგვის მარჯვენა შენაკადი) ნაპირას. ზღვის დონიდან - 1400 მეტრი, დუშეთიდან - 32 კილომეტრი. 2002 წლის აღწერის მიხედვით სოფელში ცხოვრობს 78 კაცი.

2) სოფელი დუშეთის მუნიციპალიტეტში (ხევსურეთის თემის საკრებულო), თუშეთ-ხევსურეთის კავკასიონის სამხრეთ კალთაზე, მდინარე ლიქოკისხევის (ხევსურეთის არაგვის მარცხენა შენაკადი) ნაპირას. ზღვის დონიდან - 1760 მეტრი, დუშეთიდან - 75 კილომეტრი. 2002 წლის აღწერის მიხედვით სოფელში ცხოვრობს 13 კაცი.

ჭალისუბანი - სოფელი ცხინვალის მუნიციპალიტეტში.

ჭალისწყალი - მდინარე, იხილე ჭალა.

ჭალოვანი

1) სოფელი საჩხერის მუნიციპალიტეტში. მდებარეობს მდინარე ძირულის ნაპირებზე. თემის საკრებულოს ცენტრი (მოიცავს 5 სოფელს). ზღვის დონიდან - 760 მეტრი, საჩხერიდან - 34 კილომეტრი. 2002 წლის აღწერის მონაცემებით სოფელში ცხოვრობს 696 კაცი.

2) სოფლების ზედა ჭალოვანის და ქვედა ჭალოვანის გავრცელებული სახელწოდება (ჭიათურის მუნიციპალიტეტი).

ჭამალალები - დაღესტანში მცხოვრები ხალხი.

ჭანარი (Barbus capito)

1) საშუალო ზომის თევზი; გავრცელებულია აღმოსავლეთ საქართველოს მდინარეებში.

2) ნახევრად ნედლი.

3) ნესტიანი.

ჭანბა სამსონ - აფხაზი მწერალი (1886-1937 წწ).

ჭანგა (Agropyrum) - საშუალო სიმაღლის თავთავიანი და ფესურიანი მცენარე მარცვლოვანთა ოჯახისა; აბეზარი სარეველაა; ხმარობენ ცხოველების საკვებად.

ჭანგებიანი - რასაც ჭანგები აქვს; ბრჭყალებიანი.

ჭანგი

1) ბრჭყალი, კლანჭი.

2) ფეხზე დასამაგრებელი ნამგლისებური, კბილებიანი ლითონის მოწყობილობა ბოძზე ასასვლელად.

3) სიმჟავე, ჭმახი.

ჭანდარი

1) იხილე ჭადარი.

2) სოფლები გურჯაანის და ახალგორის მუნიციპალიტეტებში.

ჭანდრები - სოფელი ქარელის მუნიციპალიტეტში.

ჭანები - ერთ-ერთი ქართველური ტომი, რომელიც ბინადრობს შავი ზღვის სანაპიროზე, ამჟამად თურქეთის ფარგლებში (მცირე ნაწილი ცხოვრობს საქართველოში, ძირითადად სასაზღვრო სოფელ სარფში); ლაზები.

ჭანეთი - მხარე ისტორიულ სამხრეთ-დასავლეთ საქართველოში, მოიცავდა შავიზღვისპირეთის სამხრეთ-აღმოსავლეთ მთიანეთს (ამჟამად თურქეთის ფარგლებშია).

ჭანეთის ქედი (პონტოს ქედი) - ქედი ხელვაჩაურის მუნიციპალიტეტში, შავი ზღვის სანაპიროს სამხრეთ-აღმოსავლეთ ნაწილში.

ჭანი

1) იხილე ჭანები.

2) ცუდად დაკოდილი ცხოველი.

ჭანიეთი - სოფელი ოზურგეთის მუნიციპალიტეტში.

ჭანიეთური

1) სოფელ განთიადის ძველი სახელწოდება.

2) სოფელი ოზურგეთის მუნიციპალიტეტში.

ჭანისწყალი - მდინარე დასავლეთ საქართველოში (სამეგრელოში), ხობის მარჯვენა შენაკადი (სიგრძე - 63 კილომეტრი).

ჭანკვეტაძე ნინელი - მსახიობი (დაიბადა 1957 წელს).

ჭანტურია გიორგი (გია) - ეროვნულ-განმათავასიფლებელი მოძრაობის მოღვაწე (1959-1994 წწ)

ჭანტურია ვლადიმერ - მოკრივე (91, +91 კგ). 2000 წლის სიდნეის ოლიმპიური თამაშების მესამე პრიზიორი, ევროპის თასის გათამაშების მეორე პრიზიორი (1998) (დაიბადა 1978 წელს).

ჭანტურია ტარიელ - პოეტი (დაიბადა 1932 წელს).

ჭანტურია ტერენტი - მოქანდაკე (1908-1973 წწ).

ჭანური

1) ჭანების დამახასიათებელი; ჭანების კუთვნილი.

2) სპილენძის ქვაბი ერთგვარი.

ჭანჭათი - სოფელი ლანჩუთის მუნიციპალიტეტში.

ჭანჭახა - სოფელი გორის მუნიციპალიტეტში.

ჭანჭახი

1) თხელი ტალახი.

2) მთა დუშეთის მუნიციპალიტეტში, თუშეთ-ხევსურეთის კავკასიონზე.

3) მთა ხულოს მუნიციპალიტეტში, არსიანის ქედის აღმოსავლეთ კალთაზე (2506 მეტრი).

4) (ჭანჭახისწვერი) მწვერვალი ონის მუნიციპალიტეტში, რაჭა-ლეჩხუმის კავკასიონზე.

5) მყინვარი ონის მუნიციპალიტეტში, რაჭა-ლეჩხუმის კავკასიონზე.

6) (გლოლისწყალი) მდინარე ონის მუნიციპალიტეტში, რიონის მარცხენა შენაკადი (სიგრძე - 22 კილომეტრი).

ჭანჭახიანი - სველი, ნოტიო.

ჭანჭახის უღელტეხილი - იხილე მამისონის უღელტეხილი.

ჭანჭახის ქედი - ქედი დუშეთის მუნიციპალიტეტში, თუშეთ-ხევსურეთის კავკასიონის შტოქედი.

ჭანჭახისწვერი - მწვერვალი, იხილე ჭანჭახი.

ჭანჭახისწყალი

1) მდინარე დუშეთის მუნიციპალიტეტში, ანდაქის მარცხენა შენაკადი.

2) მდინარე ადიგენის მუნიციპალიტეტში, ქვაბლიანის მარჯვენა შენაკადი.

ჭანჭახოვანი - ხეობა თუშეთის ერთ-ერთი ისტორიული თემის - ჩაღმას ტერიტორიაზე (ახმეტის მუნიციპალიტეტი).

ჭანჭახოვნისწყალი - იხილე ხისოს ალაზანი.

ჭანჭიკი

1) ხრახნიანი მოქლონი.

2) ხის ან რკინის კოტა მანქანის ან სხვა რისამე ნაწილების ერთმანეთზე გადასაბმელად.

ჭანჭრობი - კორდი წყლიანი ნოტიო (საბა).

ჭანჭრობიანი - სადაც ჭანჭრობია; ნესტიანი, დაჭაობებული.

ჭანჭური

1) ქლიავის ჯიში ერთგვარი.

2) ამ ხის ნაყოფი; მსხლის მოყვანილობისაა, პატარა და წვნიანი. ტკბილ-მომჟავო გემო აქვს.

ჭანჭყარი - სითხის ნჯღრევა ნაკლულ ჭურჭელში.

ჭანჭყატი (Evonymus) - საშუალო სიდიდის ბუჩქი ან ხე. გავრცელებულია ტყეებში; იკეთებს წვრილ ყვავილებს.

ჭაობა - მდინარე, იხილე ჯაკობა.

ჭაობი - ადგილი, სადაც დამდგარი წყალია.

ჭაობიანი - ჭაობით დაფარული.

ჭაპალა - შუა საუკუნეების ციხესიმაგრე აღმოსავლეთ საქართველოში, ქვემო ქართლში, მდინარეების მაშავერასა და ფოლადაურის შესაყართან (ბოლნისის მუნიციპალიტეტი).

ჭაპანი - ბაგირი, ჩვეულებრივ დაწნული თასმისა (ზოგჯერ მსხვილი თოკიც).

ჭაპანწყვეტა - ძალღონის უკიდურესი დაძაბვა; თავდაუზოგავი შრომა.

ჭაპაჭუპი - ხმაურით (პირმოუკუმავად ჭამა).

ჭარაია პეტრე - პედაგოგი, ლიტერატორი და ეთნოგრაფი (1861-1919 წწ).

ჭარ-ბელაქანი - XVIII საუკნის I მეოთხედში აღმოსავლეთ კახეთის ტერიტორიაზე დაღესტნელი ფეოდალების მიერ შექმნილი პოლიტიკური ერთეული; იგივეა, რაც საინგილო.

ჭარბი - ზომაზე მეტი, მომეტებული.

ჭარბწარმოება - ეკონომიკაში - საქონლის წარმოება ისეთი რაოდენობით, რაც ვერ საღდება.

ჭარები - სოფელი ცხინვალის მუნიციპალიტეტში.

ჭარებულა - მდინარე გორის და ცხინვალის მუნიციპალიტეტებში, აძურის მარჯვენა შენაკადი.

ჭარელა (Teucrium chamaedrys) - მრავალწლოვანი ბალახოვანი მცენარე ტუჩოსანთა ოჯახისა. იკეთებს რგოლურად განლაგებულ ყვავილებს.

ჭარელი - მთა ახალქალაქის მუნიციპალიტეტში, თრიალეთის ქედის სამხრეთ კალთაზე (2635 მეტრი).

ჭართალა - სოფელი ახმეტის მუნიციპალიტეტში (შახვეტილას თემის საკრებულო). მდებარეობს მდინარე ილტოს ხეობაში. ზღვის დონიდან - 800 მეტრი, ახმეტიდან - 12 კილომეტრი, თელავიდან - 41 კილომეტრი. 2002 წლის აღწერის მონაცემებით სოფელში ცხოვრობს 15 ადამიანი.

ჭართალეთი - იხილე ჭართალი2.

ჭართალი

1) მდინარე ლაგოდეხის მუნიციპალიტეტში, ალაზნის მარჯვენა შენაკადი.

2) მთა დუშეთის და ახალგორის მუნიციპალიტეტებში, ალევის ქედზე (სიმაღლე - 2284 მეტრი).

3) მთა ადიგენის მუნიციპალიტეტში, არსიანის ქედზე.

4) სოფელი დუშეთის მუნიციპალიტეტში, მდინარე არაგვის ხეობაში. თემის ცენტრი (მოიცავს 12 სოფელს: ბუჩაანი, დოლასქედი, ვაშლობი, ზენუბანი, მენესი, მუგუდა, საქერე, სონდა, ჩიტაურები, ჭალისოფელი, ჭართალი, ჯუღისი). ზღვის დონიდან - 1220 მეტრი, დუშეთიდან - 30 კილომეტრი. 2002 წლის აღწერის მიხედვით სოფელში ცხოვრობს 279 კაცი.

5) (ჭართალეთი) ისტორიული მხარე აღმოსავლეთ საქართველოში, მდინარე მთიულეთის არაგვის შუა წელზე, სოფელ ანანურიდან მდინარე ხანდოსხევამდე (ახლანდელი მცხეთა-მთიანეთის მხარე, დუშეთის მუნიციპალიტეტის ჭართლის თემის ტერიტორია). ზოგჯერ მთიულეთის ნაწილადაც მოიაზრება. ჩრდილოეთით ესაზღვრება ხანდო, სამხრეთით — ბაზალეთი, აღმოსავლეთით — ფშავი, ხოლო დასავლეთით — ქსნის ხეობა.

ჭართლის თემის საკრებულო - იხილე სოფელი ჭართალი

ჭართლისხევი - მდინარე ლაგოდეხის მუნიციპალიტეტში, ალაზნის მარცხენა შენაკადი (სიგრძე - 39 კილომეტრი).

ჭარი

1) ქართული ანბანის ოცდამეათე ასოს - ჭ-ს სახელწოდება.

2) განაძრობი კანი (გველისა, აგრეთვე ფრინველის ფეხისა).

ჭარიკა - წყლის კოკა, ჩაფი.

ჭარიკი - საწყაო ნახევარი კოკის ტევადობისა.

ჭარინდა - მთა მესტიის მუნიციპალიტეტში, სვანეთის კავკასიონზე (3581 მეტრი).

ჭარმაგი - ხანში შესული ვაჟკაცური იერის მქონე (მამაკაცი).

ჭარნალი

1) მდინარე ხელვაჩაურის მუნიციპალიტეტში, ჭოროხის მარცხენა შენაკადი (სიგრძე - 25 კილომეტრი).

2) სოფელი ხელვაჩაურის მუნიციპალიტეტში.

ჭარო

1) თოლიის მსგავსი ფრინველი.

2) წყლიან-ბალახიანი ველი.

ჭარტალი

1) ენის ჭარტალი - გაუთავებლად და უადგილოდ ლაპარაკი.

2) სოფელი ხარაგაულის მუნიციპალიტეტში (მოლითის თემის საკრებულო), მდინარე ჩხერიმელის მარჯვენა მხარეს. ზღვის დონიდან - 720 მეტრი, ხარაგაულიდან - 13 კილომეტრი, მარელისიდან (უახლოესი რკინიგზის სადგური) - 3 კმ. 2002 წლის აღწერის მონაცემებით სოფელში ცხოვრობს 59 კაცი.

ჭარხალაშვილი რევაზ - კინორეჟისორი (1931-1980 წწ).

ჭარხალეთი - მდინარე ახალციხის მუნიციპალიტეტში, რაყისწყლის მარცხენა

შენაკადი.

ჭარხალი (Beta vulgaris) - ორწლოვანი წითელი ან თეთრი ძირხვენა მცენარე ნაცარქათამასებრთა ოჯახისა; აქვს მსხვილი ფესვი. იხმარება საჭმლის დასამზადებლად.

ჭაური - ვერტიკალური ან დახრილი გვირაბი, რომელსაც უშუალო გამოსასვლელი აქვს დედამიწის ზედაპირზე და განკუთვნილია სასარგებლო წიაღისეულის საბადოს გახსნისა და ექსპლუატაციისათვის.

ჭაუხი

1) იხილე ჭიუხი2.

2) უღელტეხილი დუშეთის და ყაზბეგის მუნიციპალიტეტებებში, თუშეთ-ხევსურეთის კავკასიონის ჩრდილოეთ ნაწილში.

3) მყინვარი ყაზბეგის მუნიციპალიტეტში, თუშეთ-ხევსურეთის კავკასიონზე.

ჭაუხისწყალი - მდინარე ყაზბეგის მუნიციპალიტეტში, ჯუთისწყლის მარცხენა შენაკადი.

ჭაფალა - თევზი ერთგვარი, ნაფოტის მსგავსი.

ჭაქვინჯი - სოფელი ზუგდიდის მუნიციპალიტეტში.

ჭაღარა

1) თმაში, წვერში გარეული თეთრი თმა.

2) ვისაც თმაში, წვერში თეთრი აქვს გარეული.

ჭაღარაგარეული

1) ვისაც თმაში (წვერში...) ჭაღარა ეტყობა.

2) რაშიც ჭაღარა აქვთ გარეული.

ჭაღარათმიანი - ვისაც ჭაღარა თმა აქვს.

ჭაღარამორეული - საკმაოდ გაჭაღარავებული.

ჭაღარანარევი (ჭაღარაშერეული) - იგივეა, რაც ჭაღარაგარეული.

ჭაღაროსანი - იგივეა, რაც ჭაღარა (ადამიანი).

ჭაღვი - სათიბელი (საბა).

ჭაღი - ჩამოსაკიდებელი გასანათებელი მოწყობილობა, რომელზედაც რამდენიმე ელექტროლამპა ან შანდალია.

ჭაშა

1) მდინარე ოჩამჩირის მუნიციპალიტეტში, ერთვის შავ ზღვას.

2) სოფელი დუშეთის მუნიციპალიტეტში (მჭადიჯვრის თემის საკრებულო), მდინარე ქანის მარცხენა მხარეს. ზღვის დონიდან - 980 მეტრი, დუშეთიდან - 30 კილომეტრი. 2002 წლის აღწერის მიხედვით სოფელში ცხოვრობს 69 კაცი.

ჭაშლეთი - სოფელი წყალტუბოს მუნიციპალიტეტში (დღნორისის თემის საკრებულო), მდინარე რიონის ხეობაში. მდებარეობს ისტორიული მხარეების - იმერეთისა და ლეჩხუმის საზღვარზე, ქალაქ წყალტუბოდან - 67 კილომეტრი, ზღვის დონიდან 640 მეტრი. 2002 წლის აღწერის მონაცემებით სოფელში ცხოვრობს 120 კაცი. სოფელში დგას მცირე ზომის დარბაზული ტიპის მაცხოვრის ეკლესია. შემორჩენილია აბსიდის ქვაზე გამოკვეთილი წმინდანთა რელიეფური გამოსახულებები. ძეგლი ქვაზე კვეთილი ხატების უნიკალურ შემთხვევად არის მიჩნეული.

ჭაშნაგირი (სპარს. „ჩეშნე-გირ“) - ჭაშნიკის გამსინჯველი, ღვინის შემრჩევი.

ჭაშნიკი - სასმლის (ღვინის...) ნიმუში გემოს გასასინჯად.

ჭაჭა

1) ყურძნის ნარჩენი ღვინის დაწურვის შემდეგ.

2) ჭაჭის არაყი.

3) იგივეა, რაც თირკმელი.

ჭაჭამური - სოფელი ახალგორის მუნიციპალიტეტში.

ჭაჭანაური - ჭაჭის გამონაწური (ღვინის სახუმარო ეპითეტია).

ჭაჭარაქი - სოფელი ახალციხის მუნიციპალიტეტში.

ჭაჭაჭუჭი - იგივეა, რაც ჭრიალი.

ჭაჭია - მჭადი ბავშვის ენაზე.

ჭაჭიეთი - სოფელი ჩოხატაურის მუნიციპალიტეტში.

ჭაჭუნისწყალი - მდინარე ხულოს მუნიციპალიტეტში, სხალთის მდგენელი.

ჭაჭუტა - ახლად ამოყვანილი პატარა ყველი (იმერეთში, გურიაში).

ჭაჭყანი - ხმამაღალი უსიამოვნო ლაპარაკი.

ჭახათი - სოფელი ქობულეთის მუნიციპალიტეტში.

ჭახანი - გატეხის, დაჯახების, თოფის გავარდნისა და მისთანების მკვეთრი ხმა.

ჭახაური - სოფელი ხულოს მუნიციპალიტეტში.

ჭახაჭუხი - ხშირი ჭახანი.

ჭახვათა - სოფელი ოზურგეთის მუნიციპალიტეტში.

ჭახრაკა - მოხერხებული, გაქნილი.

ჭახრაკაული - მრავალწლოვანი ბალახოვანი მცენარე ლაშქარასებრთა ოჯახისა.

ჭახრაკი - ხრახნიანი მოსაჭერი მოწყობილობა.

ჭახრაკული - ეშმაკური, მოხერხებული.

ჭახუნი - იგივეა, რაც ჭახანი.

ჭახჭახი - იგივეა, რაც ჩახჩახი.