The National Library of Georgia მთავარი - ბიბლიოთეკის შესახებ - ელ.რესურსები
Cover Image
წიგნის დახურვა 0001უნივერსალური ენციკლოპედიური ლექსიკონი (ა)
ფოლდერის დახურვა
დოკუმენტის ნახვა აა
დოკუმენტის ნახვა აბ
დოკუმენტის ნახვა აგ
დოკუმენტის ნახვა ად
დოკუმენტის ნახვა აე
დოკუმენტის ნახვა ავ
დოკუმენტის ნახვა აზ
დოკუმენტის ნახვა ათ
დოკუმენტის ნახვა აი
დოკუმენტის ნახვა აკ
დოკუმენტის ნახვა ალ
დოკუმენტის ნახვა ამ
დოკუმენტის ნახვა ან
დოკუმენტის ნახვა აო
დოკუმენტის ნახვა აპ
დოკუმენტის ნახვა აჟ
დოკუმენტის ნახვა არ
დოკუმენტის ნახვა ას
დოკუმენტის ნახვა ატ
დოკუმენტის ნახვა აუ
დოკუმენტის ნახვა აფ
დოკუმენტის ნახვა აქ
დოკუმენტის ნახვა აღ
დოკუმენტის ნახვა აყ
დოკუმენტის ნახვა აშ
დოკუმენტის ნახვა აჩ
დოკუმენტის ნახვა აც
დოკუმენტის ნახვა აძ
დოკუმენტის ნახვა აწ
დოკუმენტის ნახვა აჭ
დოკუმენტის ნახვა ახ
დოკუმენტის ნახვა აჯ
დოკუმენტის ნახვა აჰ

არ

 

არ - უარყოფითი თავსართი ქართული სიტყვებისა.

არა

  1. (არარა) - სოლისებრბოლოიანი თუთიყუშების სახეობა.

  2. ქართული ენის უარის მანიშნებელი სიტყვა.

  3. (აბრევიატურა - American Relief Administration) ამერიკული დახმარების ორგანიზაცია. არსებობდა 1919-23 წლებში პირველ მსოფლიო ომში დაზარალებული ევროპული ქვეყნების დახმარების აღმოსაჩენად.

არაბალი ფერნანდო - ესპანელი მწერალი, პროზაიკოსი (დაიბადა 1932 წელს).

არაბატის ისარა - სივაშის ყურეს გამოყოფს აზოვის ზღვისაგან.

არაბატის ყურე - მდებარეობს აზოვის ზღვის სამხრეთ სანაპიროსთან.

არაბები - დასავლეთ აზიასა და ჩრდილოეთ აფრიკაში მცხოვრები ხალხი (ალჟირელები, ეგვიპტელები, მაროკოელები, სირიელები და სხვა). XX-XXI საუკუნეების ზღვარზე არაბების საერთო რაოდენობა მთელ მსოფლიოში 200 მილიონს აღწევს.

არაბეთი - არაბული ქვეყნების ზოგადი სახელი.

არაბეთის ზღვა - ინდოეთის ოკეანის ნაწილი არაბეთისა და ინდოსტანის ნახევარკუნძულებს შორის.

არაბეთის ნახევარკუნძული - მდებარეობს სამხრეთ-დასავლეთ აზიაში, ზომით ყველაზე დიდია დედამიწაზე (2,7 მილიონი კვ.კმ).

არაბეთის უდაბნო - საჰარის ჩრდილო-აღმოსავლეთი ნაწილი (აფრიკა).

არაბეთის ხალიფატი - VII-XIII საუკუნეებში არსებული თეოკრატიული სახელმწიფო, რომელიც წინასწარმეტყველმა მუჰამედმა და, მისი სიკვდილის შემდეგ, მისმა მემკვიდრე ხალიფებმა შექმნეს.

არაბელა

  1. რიჰარდ შტრაუსის ოპერა.

  2. კაპიტან ბლადის გემის სახელი რაფაელ საბატინის რომანის თანახმად.

არაბესკა (ფრანგ.)

  1. მუსიკალური პიესა, ძირითადად ფორტეპიანოსათვის.

  2. რთული ორნამენტის სახესხვაობა.

არაბესკი (ფრანგ.) - ილეთი კლასიკურ საბალეტო ცეკვაში.

არაბეთის გაერთიანებული საამიროები (ალ-იმარათ ალ-არაბია ალ-მუთაჰიდა)

  • სახელმწიფო სამხრეთ-დასავლეთ აზიაში, არაბეთის ნახევარკუნძულის აღმოსავლეთ სანაპიროზე. დასავლეთით და სამხრეთით ესაზღვრება საუდის არაბეთს, სამხრეთ-აღმოსავლეთით - ომანს. აქვს გასასვლელი სპარსეთის ყურეში.

  • შედგება 7 საამიროსაგან: დუბაი, შარჯა, აჯმანი, რას-ელ-ხაიმა, უმ-ელ-კაივაინი, ელ-ფუჯაირა.

  • დაარსებულია 1971 წლის 2 დეკემბერს.

  • ეროვნული დევიზი - „ღმერთი, ერი, პრეზიდენტი“.

  • ჰიმნი - „იში ბილადი“.

  • მმართველობის ფორმა - კონსტიტუციური მონარქია.

  • ფართობი - 83 600 კვ.კმ.

  • მოსახლეობა - 4,5 მილიონი.

  • სიმჭიდროვე - 64 ადამიანი 1 კვ.კმ.-ზე.

  • ოფიციალური ენა - არაბული.

  • დედაქალაქი - აბუ დაბი.

  • ეროვნული ვალუტა - დირჰამი.

  • ქვეყნის კოდი - ARE.

  • დროის სარტყელი - UTC +4.

  • სატელეფონო კოდი - +971.

  • ინტერნეტ-დომენი - ae.

არაბთა გაერთიანებული რესპუბლიკა - იხილე ეგვიპტე (ეგვიპტის არაბთა რესპუბლიკა).

არაბიზმი - ამა თუ იმ ენაში შესული არაბული სიტყვა.

არაბიკა - ყავის სახესხვაობა.

არაბიკა (არაბიკის მასივი) - კირქვული მასივი გაგრის ქედის დასავლეთ ნაწილში, ფსოუსა და ბზიფის წყალგამყოფი.

არაბინოზა - C5H10O5, პენტოზების ჯგუფის მარტივი ნახშირწყალი (მონოსაქარიდები).

არაბისტიკა - არაბული სამყაროს შემსწავლელი ჰუმანიტარული მეცნიერება.

არაბი-ფაშა (ორაბი-ფაშა) აჰმად - ეგვიპტელი ხალხის ეროვნულ-განმათავისუფლებელი მოძრაობის ხელმძღვანელი (1839-1911 წწ).

არაბიძე ვასილი - კინოს და თეატრის მსახიობი (1881-1951 წწ).

არაბლინსკი (ნამდვილი გვარი ხალიფოვი) ჰუსეინ მამედ-ოღლუ - აზერბაიჯანელი მსახიობი და რეჟისორი, ეროვნული თეატრის ერთ-ერთი ფუძემდებელი (1881-1919 წწ).

არაბობა საქართველოში - არაბთა ბატონობის ხანა VII-XI საუკუნეებში.

არაბოვი იური - რუსი მწერალი, პოეტი, კინოდრამატურგი, პუბლიცისტი (დაიბადა 1954 წელს).

არაბული დამწერლობა - წარმოიშვა IV საუკუნეში არამეული დამწერლობის საფუძველზე. გავრცელებულია დასავლეთ აზიასა და ჩრდილოეთ აფრიკაში. შედგება 28 ასოსაგან, რომელთა შორის მხოლოდ თანხმოვნები და გრძელი ხმოვნებია, მოკლე თანხმოვნების აღსანიშნავად გამოიყენება საგანგებო ნიშნები. იწერება და იკითხება მარჯვნიდან მარცხნივ.

არაბული ენა - მიეკუთვნება აფროაზიური ენების ოჯახის სემიტურ განშტოებას. ლიტერატურული ენაა, ამ ენაზე და მის სახედხვაობებზე XX-XXI საუკუნეების ზღვარზე 420 მილიონი ადამიანი ლაპარაკობს.

არაბული ლეგიონი - ტრანსიორდანიის არმიის ნაწილების სახელწოდება 1921-1956 წლებში.

არაგაწი

  1. (ალაგიოზი) სომხეთის მთიანეთის ყველაზე მაღალი მთა (4094 მ).

  2. დაბა სომხეთში.

არაგვა - სოფელი ახალქალაქის მუნიციპალიტეტში.

არაგვი - მდინარე აღმოსავლეთ საქართველოში, ყაზბეგის, დუშეთისა და მცხეთის მუნიციპალიტეტებში. სიგრძე - 112 კმ, აუზის ფართობი - 2724 კვ.კმ. არაგვის სისტემას ქმნის მდინარეები - მთიულეთის (თეთრი) არაგვი, გუდამაყრის (შავი) არაგვი, ხევსურეთის არაგვი და ფშავის არაგვი. სათავედ ითვლება მთიულეთის არაგვი, რომელიც იწყება ყელის ვულკანური მთიანეთის ჩრდილო-აღმოსავლეთ ნაწილში. არაგვი ზემო და შუა დინებაში მთის მდინარეა, ქვემო დინებით მუხრან-საგურამოს ვაკეზე იშლება. შესართავთან კვეთს სხალტბისა და საგურამოს ქედებს. ქალაქ მცხეთასთან ერთვის მტკვარს მარცხენა მხრიდან. არ იყინება. არაგვს მტკვარში წლიურად 1,5 მლრდ. კუბ.მეტრი. წყალი შეაქვს. იყენებენ მუხრან-საგურამოს ვაკის სარწყავად. არაგვის ქვემო დინების ფარგლებში გამოედინება ბულაჩაურის, ნატახტრისა და საგურამოს წყაროები, რომლებიც ქალაქ თბილისს სასმელი წყლით ამარაგებს. არაგვის ხეობაში გადის საქართველოს სამხედრო გზა. მდინარე არაგვის სავარაუდო უცხოური სახელწოდებაა პელორი: მომდინარეობს ბერძნული ზმნისგან - პელო - „ვმოძრაობ, მივისწრაფი“. მოიხსენიებს II-III საუკუნეების ბერძენი ისტორიკოსი დიონ კასიუსი ძვ. წ. 65 იბერიაში რომაელთა ლაშქრობასთან დაკავშირებით.

არაგვისთავი - მდინარე ყაზბეგის მუნიციპალიტეტში, მთიულეთის არაგვის მარჯვენა შენაკადი.

არაგვის კარი - იხილე დარიალის ხეობა.

არაგვის კარი - გვიანდელი ანტიკური და ადრინდელი ფეოდალური ხანის მცხეთის ზღუდე-გალავანში დატანებული ერთ-ერთი ძირითადი კარიბჭე, სამშენებლო ხელოვნების მნიშვნელოვანი ნიმუში (არაგვის კარი ეწოდა იმიტომ, რომ იგი ქალაქს არაგვის მიმართულებით ჩრდილოეთის მხარესთან აკავშირებს). გამოვლინდა 1965 წელს მცხეთაში კინოთეატრის მშენებლობის დროს (შესულია ამავე კინოთეატრის მოცულობაში). ალიზით ნაგები 6 მეტრი სისქის ქალაქის ზღუდეში ჩაშენებული კარიბჭის გვერდის კედლები თლილი ქვითაა ამოყვანილი. კედლებს შორის გზისთვის დატოვებული ღიობი 4,8 მეტრი სიგანისაა. გზა მოკირწყლული იყო და ჰქონდა ბორდიურით გამოყოფილი ფეხით სავალი ვიწრო ბილიკი. კარიბჭე ორივე მხრიდან ალიზითვე ნაგები კოშკებით იყო გამაგრებული. კარი ასაწევი უნდა ყოფილიყო და მძიმედ შეჭედილი. დიდ კარს, ხსნიდნენ, ალბათ, ქარავნების გასატარებლად, მგზავრებისათვის კი კარიბჭეში მცირე ზომის შესასვლელი იქნებოდა გაჭრილი. კარიბჭის გაწმენდა-გამოვლინების დროს გათხარეს მის დონეზე და უფრო ღრმად მდებარე ძველი კულტურული ფენები (სამაროვანი, ნამოსახლარი), რომლებიც მოიცავენ ძვ. წ. II საუკუნიდან — ახ. წ. VIII საუკუნამდე ხანას.

არაგვის საერისთავო - ფეოდალური საქართველოს სამხედრო-ადმინისტრაციული ერთეული არაგვის ხეობასა და თერგის ხეობის სათავეებში.

არაგვისპირელი (ნამდვილი გვარი დედაბრიშვილი) შიო - ქართველი მწერალი (1867-1926 წწ).

არაგვისპირი - სოფელი დუშეთის მუნიციპალიტეტში (ჭონქაძის თემის საკრებულო), მდინარე არაგვის მარჯვენა ნაპირზე. შეიქმნა სოფლების ინიანთკარის და ჯიქურაულთკარის გაერთიანების შედეგად. ზღვის დონიდან - 700 მეტრი, დუშეთიდან - 8 კილომეტრი. 2002 წლის აღწერის მიხედვით სოფელში ცხოვრობს 1088 კაცი.

არაგვისწყალი - მდინარე დუშეთის მუნიციპალიტეტში, ახიელისწყლის მარცხენა შენაკადი.

არაგვის ხეობა - ხეობა ქართლის ჩრდილო-აღმოსავლეთ ნაწილში, ძირითადად დუშეთის მუნიციპალიტეტის ტერიტორიაზე.

არაგო დომინიკ ფრანსუა - ფრანგი ფიზიკოსი, ასტრონომი, პოლიტიკური მოღვაწე (1786-1853 წწ).

არაგონი ლუი - ფრანგი მწერალი და საზოგადო მოღვაწე, სიურრეალიზმის ერთ-ერთი ფუძემდებელი (1897-1982).

არაგონი - ისტორიული ოლქი ჩრდილო-აღმოსავლეთ ესპანეთში (ადმინისტრაციული ცენტრი - სარაგოსა).

არაგონიტი - მინისებრი ელვარების მქონე თეთრი, ზოგჯერ მომწვანო ან მოიისფრო მინერალი.

არაგუა - შტატი ვენესუელას ჩრდილოეთ ნაწილში, ადმინისტრაციული ცენტრი - მარაკაი.

არაგუაია - მდინარე ბრაზილიაში, მდინარე ტოკანტინის (ამაზონის აუზი) მარცხენა შენაკადი (სიგრძე 2630 კილომეტრი).

არაგუაინა - ქალაქი და მუნიციპალიტეტი ბრაზილიაში, შედის ტოკანტინსის შტატში

არადა - ქართული ენის გრამატიკული კავშირი.

არადანი - არჩევანის საპასუხო სიტყვა თამაშში.

არადანის ქედი - მდებარეობს დასავლეთ საიანში (კრასნოიარსკის მხარე, რუსეთი).

არადეო - ქალაქი იტალიის აპულიის რეგიონში, ლეჩეს პროვინციაში (10 ათასი).

არადეთი - სოფელი ქარელის მუნიციპალიტეტში.

არადელი-იშხნელი გიორგი ნიკოლოზის ძე - მსახიობი (1882-1920 წწ).

არადი - ქალაქი და ჟუდეცი დასავლეთ რუმინეთში.

არადუ - სოფელი ოჩამჩირის მუნიციპალიტეტში.

არაერთი - რამდენიმე, ბევრი.

არავაკები (არუვაკები, არუაკები) - ინდიელ ტომთა ლინგვისტური ნიშნით გაერთიანებული ჯგუფი სამხრეთ ამერიკაში.

არავაკული ენები - სამხრეთ ამერიკის ინდიელთა ენების ოჯახი. ყველაზე მეტად ცნობილია: ლოკონო (ანუ თავად არავაკული), გუახირო, მაიპურე, აჩაგუა, იპურინა, ტაინო, პირო, მოხო, პარესი.

არავანსაი - მდინარე ყირგიზეთში.

არავითარი - უარყოფითი ნაცვალსახელი.

არავინ - უარყოფითი ნაცვალსახელი.

არავიძე - გვარი დინასტიისა თენგიზ აბულაძის ფილმში „მონანიება“.

არაზი (ნამდვილი სახელი და გვარი მოვსეს არუთინიანი) - სომეხი მწერალი (1878-1964 წწ).

არათითი - მეოთხე თითი ხელზე.

არათუ - ქართული ენის გრამატიკული კავშირი.

არაია ფრანჩესკო - იტალიელი კომპოზიტორი (1709 - დაახლოებით 1770 წწ).

არაკავა შუსაშ - იაპონელი მხატვარი-კონცეპტუალისტი (დაიბადა 1936 წელს).

არაკანი (რაქჰაინი)

  1. რეგიონი სამხრეთ-დასავლეთ მიანმაში.

  2. ისტორიული სახელმწიფო სამხრეთ-დასავლეთ ბირმაში.

არაკაჟუ - ქალაქი-პორტი ჩრდილო-აღმოსავლეთ ბრაზილიაში (290 ათასი).

არაკვა - სოფელი ახალქალაქის მუნიციპალიტეტში.

არაკვისწყალი - მდინარე, იხილე ბარალეთისწყალი.

არაკვიჩი - სოფელი ოჩამჩირის მუნიციპალიტეტში.

არაკი

  1. ზღაპრული შინაარსის იგავი.

  2. სადაო - იაპონიის სამხედრო და პოლიტიკური მოღვაწე, სამხედრო მინისტრი, მილიტარიზაციის იდეოლოგი (1877-1966 წწ).

არაკიჩი (1953 წლამდე დიდი აგარაკი) - სოფელი ოჩამჩირის მუნიციპალიტეტში.

არაკჩეევი - იხილე არაქჩეევი.

არალი - სოფელი ადიგენის მუნიციპალიტეტში.

არალითონები - ქიმიური ელემენტები, რომელთაგან წარმოქმნილ მარტივ ნივთიერებებს არ გააჩნიათ ლითონების დამახასიათებელი ფიზიკური თვისებები.

არალიისებრნი - ორლებნიანი მცენარეთა ოჯახი, ხეები ან ბუჩქები (ზოგჯერ მცოცავი), იშვიათად მრავალწლოვანი ბალახები.

არალის ზღვა (ტბა) - მდებარეობს ყაზახეთ-უზბეკეთის საზღვარზე. ფართობი - 36,5 ათასი კვ.კმ. მაქსიმალური სიღრმე - 54,5 მეტრი.

არალსკი - ქალაქი ყაზახეთის ყიზილ-ორდას ოლქში.

არალსორი - გაუმდინარი მწარე-მლაშე ტბა ყაზახეთში, კასპიისპირა დაბლობზე.

არალ-ფაიღამბარი

  1. ნაკრძალი უზბეკეთში, სურხანდარიის ოლქში.

  2. მდინარე ამუდარიის კუნძული.

არამ - წეროების ოჯახის იშვიათი ფრინველი, ბინადრობს სამხრეთ ამერიკაში.

არამე - ურარტუს ერთ-ერთი პირველი მეფეთაგანი (ძვ.წ. აღ. IX საუკუნე)

არამედ - ქართული ენის გრამატიკული კავშირი.

არამეელები - სემიტური მოდგმის ხალხი, ცხოვრობდნენ ძვ.წ. აღ. II-I ათასწლეულში წინა აზიის ტერიტორიაზე.

არამეტალები - იგივე არალითონები.

არამეული დამწერლობა - ჩრდილო სემიტური დამწერლობის ერთ-ერთი ძირითადი სახეობა. შედგება 22 ნიშნისაგან, რომლებიც გამოყენებულია მხოლოდ თანხმოვნებისათვის. ტექსტი იწერება მარჯვნიდან მარცხნივ.

არამეული ენა - ერთ-ერთი სემიტური ენა. ძვ.წ.აღ. IX საუკუნეში გავრცელებული იყო სირია-მესოპოტამიაში.

არამზადა (არაბ.-სპარს. სიტყვასიტყვით «უკანონოდ შობილი») - სინდისზე ხელაღებული.

არამი

  1. - სომეხი ხალხის ლეგენდარული გმირი, სომხების ლეგენდარული მამამთავრის ჰაიკის შთამომავალი.

  2. (არაბ.) - შეურგებელი.

არამიანცი - თბილისის პირველი კლინიკური საავადმყოფოს არაოფიციალური სახელი.

არამილი - დაბა რუსეთის ეკატერინბურგის ოლქში.

არამისი - ალექსანდრე დიუმა-მამის „სამი მუშკეტერის“ პერსონაჟი.

არამსუსხავნი - უხერხემლო ცხოველების ქვეტიპი ნაწლავღრუიანების ტიპისა, წარმოდგენილია ერთადერთი კლასით - სავარცხლურებით.

არამცოხნელები - ძუძუმწოვარ ცხოველთა ქვერიგი წყვილჩლიქოსნების რიგისა. აერთიანებს ბეჰემოთისებრთა და ღორისებრთა ოჯახებს.

არამ-ხუტუ - ამირანის ორეული ამირანიანის მეგრული ვერსიით.

არანაუსკასი ლეონას - რუსეთში მოღვაწე ლიტველი არქიტექტორი (დაიბადა 1921 წელს).

არანგო დოროთეო - იხილე ვილია ფრანსისკო.

არანდა (დ'არანდა) პედრო პაბლო აბარკა დე ბოლია - გრაფი, - ესპანელი დიპლომატი და სახელმწიფო მოღვაწე (1718-1798 წწ).

არანეოლოგია - იგივე არაქნოლოგია.

არანი იანოშ - უნგრელი პოეტი, 1848-49 წლების რევოლუციის მონაწილე (1817-1882 წწ).

არანი - კავკასიის ალბანეთის არაბიზირებული სახელი, ტერიტორია მტკვრისა და არაქსის შუამდინარეთში.

არანიაკი (სანსკრ. „ტყის წიგნები“) - უძველეს ინდოეთში ტყის განდეგილთა დასამოძღვრი წიგნები.

არანიანი - ტყისა და ხეების ძველინდური ქალღმერთი.

არანისი - სოფელი დუშეთის მუნიციპალიტეტში (ჟინვალის სადაბო საკრებულო), მდინარე არაგვის მარჯვენა მხარეზე, საქართველოს სამხედრო გზის მახლობლად. ზღვის დონიდან - 1000 მეტრი, დუშეთიდან - 13 კილომეტრი. 2002 წლის აღწერის მიხედვით სოფელში ცხოვრობს 123 კაცი.

არანჟირება - მუსიკალური ნაწარმოების გადაკეთება სხვა მუსიკალურ ინსტრუმენტზე შესასრულებლად.

არანხუესი - ქალაქი ცენტრალურ ესპანეთში (მადრიდის შემოგარენში), ესპანეთის მეფეთა ყოფილი რეზიდენცია.

არაპაიმა - მტკნარი წყლის სარეწაო თევზი ამაზონის აუზისა.

არაპაჰო (არაპაჰები) - ალგონკინების ჯგუფში შემავალი ინდიელთა ტომი.

არაპოვი პიმენ - რუსი დრამატურგი, თეატრის ისტორიკოსი (1796-1861 წწ).

არაჟანი - რძემჟავა საკვები პროდუქტი.

არაჟჰარა - სოფელი ოჩამჩირის მუნიციპალიტეტში.

არარა

  1. - იგივე არა (თუთიყუში).

  2. - ფილოსოფიაში იგივეა, რაც არარსი.

არარაკუარა - ქალაქი ბრაზილიაში.

არარაობა - არაფრის მაქნისი, ზნედაცემული.

არარატი

  1. ვულკანური მასივი მდინარე არაქსის შუა წელში, თურქეთის ტერიტორიაზე (დიდი არარატის მთა - 5165 მ).

  2. ქალაქი სომხეთში.

  3. სომხეთის საფეხბურთო კლუბი, 1973 წლის სსრკ-ს ჩემპიონი და თასის მფლობელი.

არარატის ველი - სამიწათმოქმედო ველი სომხეთში, არარატისა და არაგაწის მთებს შორის.

არარე - იაპონური სატყორცნი ცივი იარაღი, რასაც სფეროს ფორმა და წვეტები აქვს.

არარსი (არარა) - ფილოსოფიური კატეგორია, რომელიც გამოხატავს რაიმეს არარსებობას.

არასან-ყაფალი - კურორტი ყაზახეთის თალდი-ყორღანის ოლქში.

არასარა (ყოფილი თხილოვანი) - სოფელი გულრიფშის მუნიციპალიტეტში.

არასატუბა - ქალაქი სამხრეთ-დასავლეთ ბრაზილიაში (115 ათასი).

არასაძიხი

  1. სოფელი გაგრასთან.

  2. სოფელი ოჩამჩირის მუნიციპალიტეტში.

არასგზით - არავითარ შემთხვევაში.

არასერიოზული კაცი - ქართული სატელევიზო მხატვრული ფილმი. ეკრანებზე გამოვიდა 1980 წელს. დამდგმელი რეჟისორი - დიმიტრი ბათიაშვილი. სცენარის ავტორები - ერლომ ახვლედიანი, დიმიტრი ბათიაშვილი. დამდგმელი ოპერატორები - იგორ კრეპსი, თამაზ ბიჭიკაევი. კომპოზიტორი - ვახტანგ კუხიანიძე. მთავარ როლებში: გია ფერაძე, ავთანდილ დათუნაშვილი.

არასი - ქალაქი ჩრდილოეთ საფრანგეთში, ისტორიული ოლქის, არტუას, მთავარი ქალაქი.

არასლი ჰამიდ მამედთაღი-ოღლუ - აზერბაიჯანელი ლიტერატურათმცოდნე, აკადემიკოსი (1909-1990 წწ)

არასონი იოუნ - ისლანდიის ეროვნული გმირი, სკალდი (პოეტი), ჰოლარის უკანასკნელი კათოლიკე-ეპისკოპოსი (1484-1550 წწ).

არატე - ბერძენი დიდაქტიკოსი-პოეტი და ასტრონომი (ძვ.წ.აღ. დაახლოებით 315 - დაახლოებით 245 წწ).

არატე სიკიონელი - ძველბერძენი სახელმწიფო მოღვაწე (ძვ.წ.აღ. 271 - 213 წწ).

არატი - მონღოლი მეჯოგე.

არაუ

  1. იგივე აარაუ.

  1. შვეიცარიის საფეხბურთო კლუბი.

  1. 3)კუს სახეობა.

არაუკა - მდინარე ორინოკოს მარცხენა შენაკადი (ვენესუელა).

არაუკანები (საკუთარი სახელი მაპუჩე) - ჩილეს ინდიელი მოსახლეობის ძირითადი მასა.

არაუკარია - სამხრეთ ამერიკისა და ავსტრალიის წიწვოვან მცენარეთა გვარი.

არაფათი იასირ - პალესტინის ავტონომიის მეთაური. 1994 წლის ნობელის პრემიის ლაურეატი იცხაკ რაბინთან და შიმონ პერესთან ერთად მშვიდობის დარგში (დაიბადა 1929 წელს).

არაფერი - უარყოფითი ნაცვალსახელი.

არაფლო - სოფელი მარნეულის მუნიციპალიტეტში.

არაფურის ზღვა - ინდოეთის ოკეანის განაპირა ზღვა ავსტრალიასა და ახალ გვინეას შორის.

არაფხა - ქვეყანა ძველ აღმოსავლეთში. მდებარეობდა თანამედროვე ერაყის მიდამოებში.

არაქათი (არაბ.) - ძალა, ღონე ილაჯი.

არაქალი - სოფლების დიდი არაქალის და პატარა არაქალის გავრცელებული სახელწოდება ნინოწმინდის მუნიციპალიტეტში.

არაქელ დავრიჟეცი (თავრიზელი) - სომეხი ისტორიკოსი (1595-1669 წწ).

არაქელი - სოფელი ბოლნისის მუნიციპალიტეტში.

არაქელიანი სედრაკ - სომეხი მხატვარი (1884-1942 წწ).

არაქი (სოლთანაბადი) - ქალაქი ჩრდილო-აღმოსავლეთ ირანში (თეირანის ოსთანი).

არაქისი (ბერძნ. მიწის თხილი) - ბალახოვანი მცენარე პარკოსანთა ოჯახისა.

არაქნე - ძველი ბერძნული მითოლოგიის თანახმად, ლიდიელი გოგონა, რომელიც ათენას შეეჯიბრა საფეიქრო საქმეში.

არაქნიდები - ობობასებრი ცხოველები (ობობები, მორიელები, ტკიპები).

არაქნოზი - ცხოველთა დაავადება, რასაც იწვევს შხამიანი ობობა.

არაქნოიდიტი - თავის ან ზურგის ტვინის ქსლისებრი გარსის ანთება.

არაქნოლოგია (ბერძნ.) - ობობასნაირებრთა შემსწავლელი დარგი ზოოლოგიისა.

არაქოსია - ისტორიული ოლქი თანამედროვე ავღანეთის ტერიტორიაზე.

არაქსი (არეზი) - მდინარე ამიერკავკასიაში, სათავეს იღებს თურქეთში, მტკვრის მარჯვენა შენაკადი. სიგრძე 1072 კილომეტრი.

არაქჩეევი ალექსი - გრაფი, რუსეთის სახელმწიფო და სამხედრო მოღვაწე (1769-1834 წწ).

არაქჩეევშჩინა - უკიდურესი რეაქციის პოლიტიკა XIX საუკუნის რუსეთში.

არაყი (სპარს. „ოფლი“) - მაგარი ალკოჰოლიანი სასმელი.

არაყიშვილი დიმიტრი - კომპოზიტორი, მუსიკათმცოდნე, საქართველოს სახალხო არტისტი (1873-1953 წწ).

არაშა (აგახა) - ტანტალის მოსაპოვებელი საბადო ბრაზილიაში (მინას-ჟერეისის შტატი).

არაშახუ - სოფელი გუდაუთის მუნიციპალიტეტში.

არაშენდა

  1. სოფელი ახმეტის მუნიციპალიტეტში (ქისტაურის თემის საკრებულო), მდებარეობს მდინარე ხოდაშნისხევისა და ღურულას შორის, თელავი-ახმეტის გზატკეცილზე. ზღვის დონიდან - 600 მეტრი, ახმეტიდან - 15 კილომეტრი. 2002 წლის აღწერის მონაცემებით სოფელში ცხოვრობს 180 ადამიანი.

  2. სოფელი გორის მუნიციპალიტეტში.

  3. სოფელი გურჯაანის მუნიციპალიტეტში.

  4. სოფელი მცხეთის მუნიციპალიტეტში (გალავნის თემის საკრებულო). მდებარეობს მდინარე თეზამის (არაგვის მარცხენა შენაკადი) მარცხენა ნაპირზე. ზღვის დონიდან - 660 მეტრი, მცხეთიდან - 17 კილომეტრი. 2002 წლის აღწერის მონაცემებით სოფელში ცხოვრობს 203 კაცი.

არაშხა - მდინარე გაგრის ტერიტორიაზე, ფსოუს მარცხენა შენაკადი.

არაჩვეულებრივი გამოფენა - ქართული მხატვრული ფილმი, კომედია. ეკრანებზე გამოვიდა 1968 წელს. დამდგმელი რეჟისორი - ელდარ შენგელაია. სცენარის ავტორი - რევაზ გაბრიაძე. დამდგმელი ოპერატორი - გიორგი გერსამია. კომპოზიტორი - გია ყანჩელი. მთავარ როლებში: გურამ ლორთქიფანიძე (აგული), ვალენტინა ტელეჩკინა (გლაშა) ვასილ ჩხაიძე (პიპინია), დოდო აბაშიძე (შავლეგი) სალომე ყანჩელი (ქვრივი), ჯულიეტა ვაშაყმაძე (თინა), შოთა გაბელაია (ვალოდია).

არახამია-გრანტი ქეთევან - ქართველი მოჭადრაკე, საერთაშორისო დიდოსტატი, საჭადრაკო ოლიმპიადების 2-გზის გამარჯვებული (1994-96 წწ), მსოფლიოს ჩემპიონი 20 წლამდე გოგონათა შორის (1985 წ), (დაიბადა 1968 წელს).

არახვეთი - სოფელი დუშეთის მუნიციპალიტეტში (ქვეშეთის თემის საკრებულო), მდინარე მთიულეთის არაგვის მარჯვენა ნაპირზე, საქართველოს სამხედრო გზაზე. ზღვის დონიდან - 1520 მეტრი, დუშეთიდან - 61 კილომეტრი. 2002 წლის აღწერის მიხედვით სოფელში ცხოვრობს 326 კაცი.

არახლო - სოფელი ბოლნისის მუნიციპალიტეტში.

არახჩინი - თხელი ქსოვილის საშინაო ქუდი.

არბაბი (არაბ.>სპარს „ბატონი, მიწათმფლობელი“) - უპირობო ფეოდალური მიწის საკუთრება შუა საუკუნეების ირანში, რაც სახელმწიფოს წინაშე არანაურ ვალდებულებას არ ითვალისწინებდა.

არბაგარი - დაბა რუსეთის ჩიტის ოლქში.

არბათნოტი ჯონ - ინგლისელი პუბლიცისტი, სატირიკოსი (1667-1735 წწ) .

არბალეტი (ფრანგ.) - სატყორცნი იარაღი, გაუმჯობესებული მშვილდ-ისარი.

არბაჟი - დაბა რუსეთის კიროვის ოლქში.

არბაჩხანი - სოფელი დუშეთის მუნიციპალიტეტში (მაღაროსკარის თემის საკრებულო), მდინარე ფშავის არაგვის მარჯვენა მხარეს. ზღვის დონიდან - 1365 მეტრი, დუშეთიდან - 34 კილომეტრი. 2002 წლის აღწერის მიხედვით სოფელში აღარავინ ცხოვრობს.

არბენინი - მიხაილ ლერმონტოვის დრამა „მასკარადის“ მთავარი პერსონაჟი.

არბეკლი როსკო კონკლინი - იხილე ფატი.

არბენს-გუსმანი ხაკობო - გვატემალას სახელმწიფო და პოლიტიკური მოღვაწე (1913-1971 წწ).

არბერი აგნეს - ინგლისელი ბოტანიკოსი (1879-1960 წწ).

არბერი ვერნერ - შვეიცარიელი გენეტიკოსი, 1978 წლის ნობელი პრემიის ლაურეატი დ. ნათანსთან და ჰ. სმიტთან ერთად (დაიბადა 1929 წელს).

არბესი იაკუბ - ჩეხი მწერალი (1840-1914 წწ).

არბიტრაჟი (ფრანგ.) - დავის გადაწყვეტა არა სასამართლო ორგანოს, არამედ მოდავე მხარეთა მიერ შერჩეული შუამავლის მიერ.

არბიტრი (ფრანგ.) - შუამავალი, მსაჯი.

არბო - სოფელი გორის მუნიციპალიტეტში.

არბოეთი - სოფელი დუშეთის მუნიციპალიტეტში (გრემისხევის თემის საკრებულო), მდინარე დუშეთისხევის (არაგვის მარჯვენა შენაკადი) სათავესთან. ზღვის დონიდან - 1200 მეტრი, დუშეთიდან - 8 კილომეტრი. 2002 წლის აღწერის მიხედვით სოფელში ცხოვრობს 12 კაცი.

არბოვირუსები - ხერხემლიანი ცხოველებისა და ადამიანის ვირუსები, რომლებიც გადააქვთ ფეხსახსრიანებს.

არბოლითი - საშენი მასალა, მსუბუქი ბეტონის სახეობა.

არბოობა - წმინდა გიორგის სახელთან დაკავშირებული რელიგიური დღესასწაული.

არბორეტუმი - იგივე დენდრარიუმი.

არბორიციდები - სარეველა ხემცენარეებისა და ბუჩქების საწინააღმდეგო ქიმიური ნივთიერებები.

არბოშიკი - სოფელი დედოფლისწყაროს მუნიციპალიტეტში .

არ ბრიუტი (უხეში ხელოვნება) - სახვითი ხელოვნების მიმართულება XX საუკუნის შუა წლებში; სიახლოვეს ავლენს სიურრეალიზმსა და პრიმიტივიზთან.

არბუდა - ვედური დემონური ღვთაება, რომელიც გველის სახით გამოისახებოდა.

არბუზინკა - დაბა უკრაინის ნიკოლაევის ოლქში.

არბუზოვი ალექსი - რუსი დრამატურგი (1908-1986 წწ).

არგა - შინდის ხის ტოტებისაგან გაკეთებული ეზოს ცოცხი.

არგადესი - ძველი ბერძნული მითოლოგიის თანახმად, იონის შვილი, არგადეველთა ტომის მითიური მამამთავარი.

არგაზისებრნი - პარაზიტული ტკიპების ოჯახი.

არგაიაში - დაბა რუსეთის ჩელიაბინსკის ოლქში.

არგა-იურიახი - მდინარე რუსეთის იაკუტიის რესპუბლიკაში.

არგანი - (ძვ.) გრძელი საბჯენი ჯოხი.

არბერი ემილ - შვეიცარიელი გეოლოგი (1879-1940).

არბერი ჟან რობერ - შვეიცარიელი მათემატიკოსი (1768-1822 წწ).

არგა-სალა - მდინარე რუსეთის იაკუტიის რესპუბლიკაში.

არგედასი ალსიდეს - ბოლივიელი მწერალი (1879-1946 წწ).

არგედასი ხოსე მარია - პერუელი მწერალი (1911-1969 წწ).

არგეზი ტუდორ (ნამდვილი სახელი და გვარი - იონ ტეოდორესკუ) - რუმინელი მწერალი (1880-1967 წწ).

არგეიფონტი - ძველი ბერძნული მითოლოგიის თანახმად, არგოსის მკვლელ ჰერმესის ზედწოდება.

არგელანდერი ფრიდრიხ ვილჰელმ ავგუსტ - გერმანელი ასტრონომი (1799-1875 წწ).

არგენოსი - ძველი ბერძნული მითოლოგიის თანახმად, მშვენიერი ბეოტიელი ჭაბუკი, აგამემნოსის საყვარელი ადამიანი.

არგენტინა (არგენტინის რესპუბლიკა, ესპან. Republica Argentina).

  • სახელმწიფო სამხრეთ ამერიკაში. დასავლეთით ესაზღვრება ჩილეს, ჩრდილოეთით - ბოლივიასა და პარაგვაის, ჩრდილო-აღმოსავლეთით - ბრაზილიას და ურუგვაის.

  • დამოუკიდებლობის დღე (ესპანეთისგან) - 1816 წლის 9 ივლისი.

  • ეროვნული დევიზი - „En Union y Libertad“ (ესპან. „ერთობა და თავისუფლება).

  • ჰიმნი - „Oid, Mortales“.

  • მმართველობის ფორმა - საპრეზიდენტო რესპუბლიკა,

  • ფართობი - 2 766 890 კვ.კმ.

  • შედგება 22 პროვინციის, ფედერალური (დედაქალაქის) ოლქის და ავტონომიური ტერიტორია „ცეცხლოვანი მიწისაგან“.

  • მოსახლეობა - 40 მილიონი.

  • სიმჭიდროვე - 14 ადამიანი 1 კვ.კმ.-ზე.

  • ოფიციალური ენა - ესპანური.

  • დედაქალაქი - ბუენოს-აირესი.

  • ფულის ერთეული - არგენტინული პესო.

  • ქვეყნის კოდი - ARG.

  • დროის სარტყელი - UTC -3.

  • სატელეფონო კოდი - +54.

  • ინტერნეტ-დომენი - AR.

არგენტიტი - Ag2S მინერალი, ვერცხლის კრიალა.

არგენტომეტრია - რაოდენობითი ანალიზის მეთოდი, რაც დაფუძნებულია აზოტმჟავა ვერცხლის ტიტრიანი ხსნარის გამოყენებაზე.

არგესი - ძველი ბერძნული მითოლოგიის თანახმად, ერთ-ერთი კიკლოპი.

არგვეთ - სოფელი ზესტაფონის მუნიციპალიტეტში (ქვედა საქარის თემის საკრებულო). მდებარეობს მდინარე ძირულის მარჯვენა მხარეს. ზღვის დონიდან - 120 მეტრი, ზესტაფონიდან - 7 კილომეტრი. 2002 წლის აღწერის მონაცემებით სოფელში ცხოვრობს 1692 ადამიანი.

არგვეთი - (მარგვეთი)

  1. - ისტორიული პროვინცია დასავლეთ საქართველოში, ძველ ქართულ მწერლობაში მარგვეთის სახელითაც არის ცნობილი. ლეონტი მროველის (XI ს.) მიხედვით, არგვეთი მოიცავდა ტერიტორიას ლიხის ქედიდან რიონამდე და რაჭის მთებიდან ფერსათის მთებამდე, ე. ი. ახლანდელი ხარაგაულის, საჩხერის, ზესტაფონის, თერჯოლის, ბაღდათის, ჭიათურის და ტყიბულის მუნიციპალიტეტების ტერიტორიას. არგვეთი საერისთავო ქვეყანა იყო. ქართული ისტორიული წყაროების მიხედვით, აქ ჯერ კიდევ ქართლის მეფეს ფარნავაზს დაუსვამს ერისთავი, მასვე აუგია შორაპნისა და დიმის ციხეები. ვახტანგ გორგასალის დროს არგვეთი თაკვერსაც მოიცავდა. VIII საუკუნის 30-იან წლებში არგვეთის მთავრები იყვნენ დავითი და კონსტანტინე. IX საუკუნეში არგვეთის ერისთავად დადგენილი აფხაზთა უფლისწულის დემეტრეს რეზიდენცია ჩიხაში ყოფილა. XI საუკუნის I ნახევარში არგვეთის ერისთავებად იხსენიებიან ხურსი და გიორგი. არგვეთში იყო შუა საუკუნეების ერთ-ერთი მძლავრი ფეოდალური გვარის, ბაღვაშების (ბაღუაშების) მამული. უკანასკნელი ბაღვაშის, რატის, სიკვდილის შემდეგ (1103 წელი) დავით აღმაშენებელმა მათი მამული გელათის მონასტერს შესწირა. XII-XIII საუკუნეებში არგვეთის ერისთავებად ამანელისძენი ჩანან. გვიანდელი ფეოდალურ ხანაში არგვეთის ტერიტორიაზე ჩამოყალიბდა სათავადოები: საწერეთლო, სააბაშიძეო, საჩხეიძეო და სამხეიძეო. არგვეთში ძირითადად მევენახეობა და მესაქონლეობა იყო განვითარებული. მოიპოვებოდა და მუშავდებოდა სპილენძი, რკინა, ვერცხლი. არგვეთში უმნიშვნელოვანესი ციხეები იყო: შორაპანი, აკანდა, სვერი, ჩიხა, მუხური და სახვა. საეკლესიო ნაგებობათაგან აღსანიშნავია უბისისა და ჯრუჭის მონასტრები (ეს უკანასკნელი ხურსი ერისთავმა საგვარეულო სამარხად ააგო X-XI საუკუნეების მიჯნაზე), ტაბაკინი და კაცხის ტაძარი, აგებული 1010-1014 წლებში ბაღვაშების საგვარეულო სამარხად.

  2. სოფელი საჩხერის მუნიციპალიტეტში, იმერეთის მაღლობზე, მდინარე ლაშურის (ყვირილის შენაკადი) მარცხენა ნაპირზე. თემის საკრებულოს ცენტრი. ზღვის დონიდან - 600 მეტრი, საჩხერიდან - 7 კმ. 2002 წლის აღწერის მონაცემებით სოფელში ცხოვრობს 945 კაცი.

  3. იხილე გამოღმა არგვეთი.

არგვირა - ბიზანტიური ვერცხლის მონეტა.

არგვიცი - სოფელი ცხინვალის მუნიციპალიტეტში.

არგი - მდინარე რუსეთის ამურის ოლქში.

არგიველი - ძველი ბერძნული მითოლოგიის თანახმად, არგოსის მცხოვრები.

არგილიტი (ლათ.) - დანალექი სამთო ქანი.

არგინინი - დიამინოკარბონის ამინომჟავა, რომლის მოლეკულა, ამინოჯგუფის გარდა, შეიცავს ამიდინის ჯგუფს.

არგინუსის ბრძოლა - ბრძოლა არგინუსის კუნძულებთან ეგეოსის ზღვაში სპარტელებსა და ათენელებს შორის ძვ.წ.აღ. 406 წელს.

არგიოპე - ძველი ბერძნული მითოლოგიის თანახმად, ფერია, მომღერალ თამარისის მითიური დედა.

არგიროზი - ორგანოთა ქსოვილებში ვერცხლის მარილების დაგროვების შედეგად განვითარებული პიგმენტაცია.

არგიროპულო პერიკლე - ბერძნული წარმოშობის რუსი რევოლუციონერი (1839-1862 წწ).

არგიშთი I - ურარტუს მეფე (ძვ.წ.აღ 786-764 წწ).

არგიშთიხინილი - მეფე არგიშთი I-ის მიერ დაარსებული ქალაქი ძვ.წ.აღ. VIII საუკუნის ურარტუში.

არგნოსანი - საპოლიციო ფუნქციების შემსრულებელი მოხელე გაერთიანებულ ფეოდალურ საქართველოში.

არგო

  1. ძველბერძნული მითოლოგიის თანახმად, საქართველოში ჩამოსულ ბერძენ მოგზაურთა 50-ნიჩბიანი ხომალდი.

  2. ქართული ლუდი.

  3. გარკვეული სოციალური ჯგუფის დიალექტი, ჟარგონი (ე.წ. ქურდული ენა), რაც ენობრივი გამიჯნვის მიზნით იქმნება.

არგოლიდა - ძველი ბერძნული მითოლოგიის თანახმად, კორინთოს ყელის სამხრეთით გადაშლილი მშვენიერი ნაყოფიერი მხარე.

არგონავტები - მითოლოგიური გმირები, რომლებიც იასონის მეთაურობით ხომალდ „არგოთი“ საბერძნეთიდან კოლხეთში მოვიდნენ ოქროს საწმისის მოსატაცებლად.

არგონავტების თქმულება - ძვ.წ.აღ. II ათასწლეულის I ნახევრის ბერძნულ თქმულებათა ციკლი.

არგონავტი

  1. თავფეხიანი მოლუსკების გვარი.

  2. იალტის (ყირიმის) 1945 წლის 4-11 თებერვლის კონფერენციის კოდური დასახელება გერმანულ წყაროებში.

არგონავტიკა - აპოლონიოს როდოსელის პოემა.

არგონი (Ar) - ქიმიური ელემენტი, ინერტული აირი. ატომური ნომერი 18, ატომური მასა 39,948. აღმოჩენილია 1894 წელს ინგლისელი მეცნიერების უ. რამსეის და უ.რელის მიერ.

არგოს გემი - ერთ-ერთი თანავარსკვლავედი ცის დაყოფის ძველ სისტემაში, ამჟამად თავის მხრივ იყოფა ოთხ თანავარსკვლავედად (იალქნები, გემის ხერხემალი, კიჩო და კომპასი).

არგოსი

  1. ძველბერძნული ქალაქი პელოპონესის ნახევარკუნძულზე.

  2. (არგუსი) ძველბერძნულ მითოლოგიაში ასთვალა გოლიათი, რომელიც, ჰერას ბრძანებით, ზევსის სატრფო იოს დარაჯობდა.

  3. გადატანითი მნიშვნელობითი - ფხიზელი დარაჯი.

არგოტიზმი - ჟარგონული სიტყვები ან გამოთქმები საერთო-სახალხო ან ლიტერატურულ ენაში.

არგოხი - სოფელი ახმეტის მუნიციპალიტეტში, (მაღრაანის თემის საკრებულო). მდებარეობს მდინარე მაჭარეულის (ალაზნის მარცხენა შენაკადი) მარცხენა მხარეზე. ზღვის დონიდან - 500 მეტრი, ახმეტიდან - 23 კილომეტრი. 2002 წლის აღწერის მონაცემებით სოფელში ცხოვრობს 329 ადამიანი.

არგუელიესი აგუსტინ - ესპანელი პოლიტიკური მოღვაწე, ლიბერალური თავადაზნაურობის ლიდერი (1776-1844 წწ).

არგუთი - მდინარე რუსეთის ალთაის მხარეში.

არგუმენტაცია - დამადასტურებელი ფაქტების მოხმობა.

არგუმენტი (ფრანგ.)

  1. მათემატიკაში - დამოუკიდებელი ცვლადი სიდიდე, რომლის სიდიდეზეც არის დამოკიდებული მეორე სიდიდის (ფუნქციის) ცვლილება.

  2. დამამტკიცებელი საბუთი.

არგუნი

  1. ქალაქი რუსეთის ჩეჩნეთის რესპუბლიკაში.

  2. მდინარე რუსეთ-ჩინეთის საზღვარზე, ამურის მარჯვენა მდგენელი (1620 კილომეტრი).

არგუნ-კონოშოკი ანა - აფხაზი მსახიობი, საქართველოს სახალხო არტისტი (დაიბადა 1914 წელს).

არგუნოვები - XVIII-XIX საუკუნეების რუსი არქიტექტორების დინასტია.

არგუსი (ლათ.)

  1. ქათმისნაირთა რიგის (ხოხბების) ორი გვარის საერთო სახელწოდება, ბინადრობს სამხრეთ-აღმოსავლეთ აზიაში.

  2. იხილე არგოსი.

არდა - მდინარე ბულგარეთში.

არდადეგები - არასასწავლო დღეები.

არდადეგი - მზის წლიურ მოქცევაზე დამოკიდებული ძველქართული კალენდრის თვე (20 ივლისი - 20 აგვისტო).

არდაზიანი ლავრენტი - მწერალი, ავტორი რომანისა „სოლომონ ისაკიჩ მეჯღანუაშვილი“ (1815-1870 წწ).

არ დაიჯერო, რომ აღარა ვარ - ქართული მხატვრული ფილმი, კომედია. ეკრანებზე გამოვიდა 1978 წელს. დამდგმელი რეჟისორი - ყარამან (გუგული) მგელაძე. სცენარის ავტორები - ყარამან (გუგული) მგელაძე, ლევან ჭელიძე. დამდგმელი ოპერატორი - გიორგი ჭელიძე. კომპოზიტორი - ნუგზარ ვაწაძე. მთავარ როლებში: დოდო აბაშიძე, თენგიზ არჩვაძე, კოტე მახარაძე, ლია კაპანაძე, ლია ელიავა, გურმ ლორთქიფანიძე.

არდანი ფანი - ფრანგი კინომსახიობი ქალი (დაიბადა 1949 წელს).

არდატოვი - ქალაქი რუსეთის მორდოვეთის რესპუბლიკაში.

არდაშევი პავლე - რუსი ისტორიკოსი (1865 წ -1923 წლის შემდეგ).

არდაშირ I პაპაკანი - ირანის შაჰი, სასანიანთა დინასტიის ფუძემდებელი (დაახლოებით 180-239 წწ).

არდგმული - სვეტებზე დაყრდნობილი, თავხე-ნივნივებით გაწყობილი, ნამჯით დახურული ღია ნაგებობა.

არდებილი - ქალაქი ჩრდილო-დასავლეთ ირანში, აღმოსავლეთ აზერბაიჯანის ოსთანში (285 ათასი).

არ დეკო - დეკორატიულ-გამოყენებითი ხელოვნებისა და დიზაინის სტილი 1920-30-იანი წლების დასავლეთ ევროპასა და აშშ-ში.

არდელანი (ერდელანი) - ისტორიული ოლქი ირანში.

არდენი - ტვირთმზიდი ცხენის ჯიში.

არდენი ჯონ - ინგლისელი დრამატურგი (დაიბადა 1930 წელს).

არდი

  1. თბილისში მოქმედი სასწრაფო სამედიცინო სამსახურის ფირმა.

  2. (აბრევიატურა - Arbeitsgemeinschaft der Offentlichen Rundfunkanstalten Bundesrehublik Deutschland) გერმანიის სახელმწიფო ტელერადიოკომპანია.

არდი ალექსანდრ - ფრანგი დრამატურგი (1572-1632 წწ).

არდიანშაჰი ჰასან - ინდონეზიელი მოჭადრაკე, საერთაშორისო დიდოსტატი (დაიბადა 1951 წელს)

არდისი - სოფელი ცხინვალის მუნიციპალიტეტში.

არდისუბანი - სოფელი თეთრიწყაროს მუნიციპალიტეტში.

არდომეტრი - ელექტროხელსაწყო მაღალი ტემპერატურების გასაზომად.

არდონი

  1. ქალაქი რუსეთის ჩრდილოეთ ოსეთის რესპუბლიკაში.

  2. მდინარე ჩრდილოეთ ოსეთში (თერგის მარცხენა შენაკადი).

არდოტი - სოფელი დუშეთის მუნიციპალიტეტში (შატილის თემის საკრებულო), პირიქითა ხევსურეთში, მდინარე ანდაქის მარცხენა ნაპირზე. ზღვის დონიდან - 1820 მეტრი, დუშეთიდან - 133 კილომეტრი. 2002 წლის აღწერის მიხედვით სოფელში ცხოვრობს 39 კაცი.

არდოტისთავი - მწვერვალი პირიქითა ხევსურეთში, დუშეთის მუნიციპალიტეტში, მდინარეების ანდაქისა და არღუნის წყალგამყოფ მერიდიანულ ქხომაგის ქედზე. აგებულია ქვედაიურული ფიქლებით (სიმაღლე - 3357 მეტრი).

არდოტისწყალი - მდინარე დუშეთის მუნიციპალიტეტში, ანდაქის მარცხენა შენაკადი.

არდუენ-მანსარი ჟიულ - ფრანგი არქიტექტორი (1646-1708 წწ).

არე

  1. მხარე, მიდამო.

  2. მათემატიკაში ევკლიდეს სივრცის ღია ბმული ქვესიმრავლე.

არეა (არეასი) - იგივე მარსი.

არეალი (ლათ.) - ხმელეთის ან წყლის ნაწილი, რომლის ფარგლებშიც გვხვდება მცენარის ან ცხოველის ესა თუ ის სახეობა.

არეალოგია - იხილე ქოროლოგია.

არეგალა (1917 წლამდე ეირაგოლა) - ქალაქი ლიტვაში.

არევალო ხუან ხოსე - გვატემალის პოლიტიკური მოღვაწე და მწერალი (1904-1975 წწ).

არეზი - იგივე არაქსი.

არეთა კესარიელი - ბიზანტიელი ფილოლოგი და მწერალი (დაახლოებით 850-944 წწ).

არეთუსა - ძველი ბერძნულ მითოლოგიის თანახმად, წყარო სიცილიაში, ნახევარკუნძულ ორტიგიაზე.

არეითოსი - ძველი ბერძნული მითოლოგიის თანახმად, ბეოტიის არნეს მეფე, მრისხანე მეომარი, მეტსახელად „კომბლის მქნეველი“.

არეიონი - ძველი ბერძნული მითოლოგიის თანახმად, ღვთაებრივი ცხენი, რომლის სადავეც სჭერიათ ჰერაკლეს და ადრასტეს.

არეკა - პალმის სახეობა აზიის ტროპიკებში.

არეკიპა - ქალაქი სამხრეთ პერუში, მოქმედი ვულკანის მისტის ძირას (635 ათასი).

არეკნი - რაგბის ცნება, ბურთის კარში გატანა.

არელატის სამეფო - ქვემო ბურგუნდიის სამეფოს (IX საუკუნი), შემდეგში ბურგუნდიის გაერთიანებული სამეფოს მეორე სახელი.

არემარე - მიდამო.

არემუა - მთა ოჩამჩირის მუნიციპალიტეტში, კოდორის ქედის ჩრდილოეთ მონაკვეთზე.

არენა (ლათ.)

  1. ქვიშით დაფარული მრგვალი მოედანი ამფითეატრის ცენტრში, ცირკში.

  2. (გადატანით) მოღვაწეობის სფერო, ასპარეზი.

არენგა - პალმის სახეობა აზიის ტროპიკებში და ავსტრალიაში.

არენდა (პოლონ.) - უძრავი ქონების დროებით დაქირავება, იგივე იჯარა.

არენდალი - ქალაქი სამხრეთ ნორვეგიაში.'

არენდატორი - მოიჯარე, დამქირავებელი.

არენდტი ერიხ - გერმანელი პოეტი (1903-1984 წწ).

არენდტი ჰანა - გერმანელ-ამერიკელი ფილოსოფოსი და პოლიტოლოგი (1906-1975 წწ).

არენი უნო - შვედი არქიტექტორი (1897-1977 წწ).

არენიუსი სვანტე ავგუსტ - შვედი ფიზიკოსი და ქიმიკოსი, 1903 წლის ნობელის პრემიის ლაურეატი (1859-1927 წწ).

არენსბურგი - ესტონეთის ქალაქ კურესაარეს სახელი 1917 წლამდე.

არენსი ევგენი - რუსი ისტორიკოსი, გენერალი (1856-1931 წწ).

არენსკი ანტონ - რუსი კომპოზიტორი, პიანისტი, დირიჟორი (1861-1906 წწ).

არეოგრაფია (ბერძნ.) - პლანეტა მარსის შემსწავლელი დარგი ასტრონომიისა.

არეოლა - მოწითალო წრე ძუძუსთავის, წყლულის და სხვათა გარშემო.

არეოლა ხუან ხოსე - მექსიკელი მწერალი, პროზაიკოსი (დაიბადა 1918 წელს).

არეომეტრი - სითხეებისა და მყარი სხეულების სიმკვრივის საზომი ხელსაწყო.

არეოპაგი (ლათ.)

  1. გორაკი ძველ ათენში, სადაც თავს იყრიდა განთქმული კეთილშობილთა საბჭო თუ სამსჯავრო ამავე სახელწოდებისა.

  2. (გადატანით, ზოგჯერ ირონიულად) ავტორიტეტული ადმიანების შეკრება რაიმე საკითხის გადასაწყვეტად.

  3. თანამედროვე საბერძნეთში - უმაღლესი სასამართლო.

არეოპაგიტიკა - ბერძნულ ენაზე დაწერილ თხზულებათა კორპუსი. შედგება ოთხი ტრაქტატისა და ათი ეპისტოლესაგან.

არეს ბორგეზე - არესის მარმარილოს ქანდაკება ლუვრში.

არესი (ბერძნ.) - ომის ღმერთი ძველი ბერძნული მითოლოგიის თანახმად, შეესაბამება რომაულ მარსს.

არესიბო - ქალაქი-პორტი პუერტო-რიკოში.

არესტორი - ძველი ბერძნული მითოლოგიის თანახმად, არგოსის (ასთვალა ბუმბერაზის) მამა.

არეტაონი - ძველი ბერძნული მითოლოგიის თანახმად, ფრიგიის მეფე, ტროის ომის გმირთა - ფორკისისა და ასკანიოსის - მამა.

არეტინო პიეტრო - იტალიელი მწერალი და პუბლიცისტი (1492-1556 წწ).

რეტირი - მოწყობილობა, რომლითაც ხდება ზუსტი ხელსაწყოების გრძნობიერი ნაწილებს ამორთვა.

არეფიევი ანატოლი - რუსი მხატვარი (დაიბადა 1918 წელს).

არეფორიები - ათენას სადიდებელი დღესასწაულები ძველ საბერძნეთში, ათენში. მოსავლის გაზრდისა და მიწის ნაყოფიერების მომნიჭებელი დღეობანი.

არეში - მდინარე ყვარლისა და ლაგოდეხის მუნიციპალიტეტებში, კაბალის მარჯვენა შენაკადი.

არეშიძე ვახტანგ - მსახიობი (დაიბადა 1909 წელს).

არეშფერანი - სოფელი ლაგოდეხის მუნიციპალიტეტში.

არეცო - ქალაქი ცენტრალურ იტალიაში, ტოსკანას ოლქში.

არვადი - ძველი ქალაქი-სახელმწიფო ჩრდილოეთ ფინიკიაში (ახლანდელი სირია).

არვაიხერე - ქალაქი ცენტრალურ მონღოლეთში.

არვაკი - სკანდინავიურ მითოლოგიაში - ცხენი, რომელიც მზის ოთხთვალაშია შებმული.

არვალელი ძმები - ძველრომაელ ქურუმთა კოლეგია, რომელიც დაკავშირებული იყო ძველიტალიურ ღმერთქალ დიას კულტთან.

არვაში - მდინარე გულრიფშის მუნიციპალიტეტში, ჯამპალის მარცხენა შენაკადი.

არვე - თხის ჯოგი.

არველაძეები - სამი ქართველი ფეხბურთელი, ძმები: რეზო, შოთა და არჩილი (XX-XXI სს).

არვერნები - აკვიტანიაში მცხოვრები გალური ტომი.

არვიდა - ქალაქი სამხრეთ-აღმოსავლეთ კანადაში.

არზა - ხელისუფლებისადმი მიმართული წერილობითი თხოვნა თუ საჩივარი. ზოგადად წერილი.

არზამასი - ქალაქი რუსეთის ნიჟნი ნოვგოროდის ოლქში (110 ათასი).

არზანგი - ფეოდალურ საქართველოში - პატივი, რასაც ღირსებისამებრ მიაგებდნენ ამა თუ იმ პირს.

არზაყანი - კონსტანტინე გამსახურდიას რომან „მთვარის მოტაცების“ პერსონაჟ ზვამბაია-შვილის სახელი.

არზევი - ქალაქი-პორტი ჩრდილო-დასავლეთ ალჟირში.

არზიანი მალხაზ - XX საუკუნის 80-იანი წლების თბილისის «დინამოს» ფეხბურთელი, მცველი (დაიბადა 1964 წელს).

არზი-მემლექეთი - ფეოდალური მიწათმფლობელობის ძირითადი ფორმა შუა საუკუნეების ოსმალეთში.

არზნე - სოფელი ადიგენის მუნიციპალიტეტში.

არზნი

  1. ბალნეოლოგიური კურორტი სომხეთში, ქალაქ აბოვიანის სიახლოვეს.

  2. მდინარე რაზდანის ხეობაში (სომხეთი).

არზრუმი - იგივე ერზერუმი.

ართანა - სოფელი თელავის მუნიციპალიტეტში (სანიორეს თემის საკრებულო). მდებარეობს მდინარე დიდხევის (ლოპოტის შენაკადი) მარჯვენა ნაპირზე. ზღვის დონიდან - 460 მეტრი, თელავიდან - 21 კილომეტრი. 2002 წლის აღწერის მონაცემებით სოფელში ცხოვრობს 1201 ადამიანი.

ართვინი - ქალაქი ჩრდილო-აღმოსავლეთ თურქეთში, მდინარე ჭოროხის ნაპირზე.

ართიკი - ქალაქი სომხეთში.

ართრალგია (ბერძნ.) - სახსრების ტკივილი.

ართრიტი (ბერძნ.) - სახსრების ანთებითი დაავადება.

ართროგრიპოზი - კიდურების სახსართა თანდაყოლილი დაკრუნჩხვა.

ართროზი - ნივთიერებათა ცვლის დარღვევით გამოწვეული სახსრების ქრონიკული დაავადება.

ართროლოგია (ბერძნ.) - ანატომიის ნაწილი, რომელიც სახსრების აგებულებას სწავლობს.

ართრონი - იგივე არტიკლი.

ართროტომია (ბერძნ.) - სახსრის გაკვეთა ჩირქის მოსაშორებლად.

ართური ჩესტერ ალენ - აშშ-ს პოლიტიკური მოღვაწე, იურისტი (1830-1886 წწ).

ართური - კელტების ლეგენდარული მეფე V-VI საუკუნეებში.

ართურის ლეგენდები - ძველ კელტურ თქმულებებში ბრიტების ნახევრად ლეგენდარულ მეფე ართურზე (V-VI სს).

ართურმა - იგივე ოთურმა, თავხტომია.

ართხმო - სოფელი ყაზბეგის მუნიციპალიტეტში (სნოს თემის საკრებულო), მდებარეობს მდინარე ართხმოსწყლის მარცხენა ნაპირზე, კავკასიონის მთავარი წყალგამყოფი ქედის ჩრდილოეთ კალთაზე. ზღვის დონიდან - 2000 მეტრი, სტეფანწმინდიდან - 15 კილომეტრი. 2002 წლის აღწერის მონაცემებით სოფელში უკვე აღარავინ ცხოვრობს.

ართხმოსწყალი - მდინარე ყაზბეგის მუნიციპალიტეტში , სნოსწყლის მარცხენა შენაკადი.

ართჰა - ბრაჰმანისტულ რელიგიასა და ეთიკაში ერთ-ერთი ოთხთაგანი ძირითადი პრინციპი დჰარმას, კამას და მოქშასთან ერთად.

ართჰაშასტრა - ძველინდური ტრაქტატი, სახელმწიფოს მართვის რჩევა-დარიგებათა კრებული. იქმნებოდა ძვ.წ.აღ. IV - ახ.წ.აღ. II საუკუნეებში.

არი - მეტრულ სისტემაში ფართობის საზომი ერთეული (= 100 მ2 = 0,01 ჰა)

არია

  1. (იტალ.) - აგებულების თვალსაზრისით დასრულებული ეპიზოდი (ნომერი) ოპერაში, ოპერეტაში, ორატორიასა თუ კანტატაში, რასაც ასრულებს სოლისტი მომღერალი ორკესტრის თანხლებით.

  2. დაბა რუსეთის ნიჟნი ნოვგოროდის ოლქში.

არიაბჰატა

  1. ინდოელი ასტრონომი და მათემატიკოსი (დაახლოებით 475 - ?).

  2. პირველი ინდური ხელოვნური თანამგზავრი დედამიწისა, რომელიც ორბიტაზე 1975 წელს იქნა გაყვანილი.

არიავარტა - ძველინდური ეპოსისა და მითების მოქმედების ადგილი, რომელიც ჩრდილოეთ ინდოეთში მდებარეობდა.

არიადევა - ბუდისტი მოაზროვნე, მადჰიამიკას ფილოსოფიურ-რელიგიური სკოლის მიმდევარი.

არიადნა - მსახიობი ქალის შენგელაიას (შპრინკის) სახელი.

არიადნე - ძველი ბერძნული მითოლოგიის თანახმად, კრეტის მეფის მინოსის ასული, რომლის ძაფის დახმარებით თეზევსმა თავი დააღწია მინოსის ლაბირინთს.

არიამანი - ვედური ღვთაება, ერთ-ერთი ადიტია. მას მიმართავდნენ ლოცვით ოჯახური კეთილდღეობისათვის.

არიანე ფლავიუს - ბერძენი ისტორიკოსი და ფილოსოფოსი (დაახლოებით 95 - 175 წწ).

არიანელობა (არიოზელობა) - ქრისტიანულ ეკლესიაში წარმოშობილი მიმდინარეობა IV-VI საუკუნეებში.

არიანა - უძველესი ირანის აღმოსავლეთი ნაწილის ძველბერძნული სახელი (იგულისხმება თანამედროვე ჰერათი, ავღანეთის ნაწილი).

არიანი - ევროპის კოსმოსური სააგენტოს მიერ შექმნილი რაკეტა-მატარებლების სერია კოსმოსში ხელოვნური თანამგზავრების გასაშვებად.

არიანი აბდ ალ-რაჰმან იბნ იაჰია - იემენის არაბთა რესპუბლიკის პოლიტიკური მოღვაწე (1910-1990 წწ).

არიან-ქართლი - ქართველი ხალხის თავდაპირველი სამშობლო „მოქცევაჲ ქართლისაჲს“ თანახმად.

არიარათე - კაბადოკიის მეფეებისა და მმართველების სახელი ძვ.წ.აღ. IV-I საუკუნეებში.

არიარი - მადაგასკარის ფულის ერთეული. ბრუნვაშია 1961 წლიდან.

არია სამაჯი - რელიგიურ-რეფორმატორული და საგანმანათლებლო საზოგადოება ინდოეთში, დაარსებულია 1875 წელს დ.სარასვატის მიერ.

არიას სანჩესი ოსკარ - კოსტა-რიკის პრეზიდენტი 1986-90 წლებში. 1987 წლის ნობელის პრემიის ლაურეატი მშვიდობის დარგში (დაიბადა 1941 წელს).

არიაშურა - ბუდისტი პოეტი, ავტორი ბუდა შაკიამუნის შესახებ შექმნილი პოემებისა (IV საუკუნე).

არიბალოსი - სფერული მოყვანილობის დაბალყელიანი და ფართოტუჩიანი საზეთე ჭურჭელი ძველ საბერძნეთში.

არ იდარდო - მხატვრული ფილმი. ეკრანებზე გამოვიდა 1968 წელს. დამდგმელი რეჟისორი - გიორგი დანელია. სცენარის ავტორი - რევაზ გაბრიაძე. დამდგმელი ოპერატორი - ვადიმ იუსოვი. კომპოზიტორი - გია ყანჩელი. მთავარ როლებში: ვახტანგ კიკაბიძე (ბენჟამენ ღლონტი), სერგო ზაქარიაძე (ლევან ცინცაძე), ანასტასია ვერტინსკაი (მერი ცინცაძე), სოფიკო ჭიაურელი (სოფიკო), გოგი ქავთარაძე (ლუკა), ევგენი ლეონოვი (ჯარისკაცი), კოტე დაუშვილი (მღვდელი), იპოლიტე ხვიჩია (სანდრო), დოდო აბაშიძე (გენერალი), არიადნა შენგელაია (გენერალის მეუღლე).

არიდული მცენარეულობა - მშრალი ჰავის პირობებში (უდაბნო, ველი) გავრცელებული მცენარეულობა.

არიელები (სანსკრ.) - ინდო-ირანულ ენებზე მოლაპარაკე ტომების და ხალხების (ინდოელების, ირანელების...) საერთო სახელწოდება მე-19 საუკუნიდან მოყოლებული.

არიელი

  1. (ებრაულად „უფლის ლომი“) ძველი აღთქმის თანახმად, უმანკოების დამცველი ანგელოზი.

  2. გადატანითი მნიშვნელობით ქალაქ იერუსალიმის სახელი.

  3. უილიამ შექსპირის პიესა „ქარიშხლის“ პერსონაჟი.

  4. პლანეტა ურანოსის თანამგზავრი, აღმოაჩინა ინგლისელმა ასტრონომმა უ. ლასელმა 1851 წელს.

  5. სარეცხი ფხვნილი.

არიერგარდი (ფრანგ.) - ჯარის ქვეგანაყოფი, რომელიც იცავს ჯარს უკან დახევის ან ფრონტის გასწვრივ მოძრაობის დროს.

არიერსცენა - სცენის უკანა ნაწილი.

არიეტა (იტალ.) - მცირე ზომის ვოკალური ნაწარმოები.

არივარა ნარიჰირა - იაპონელი პოეტი (825-880 წწ).

არიზონა - შტატი აშშ-ს სამხრეთ-დასავლეთ ნაწილში. ფართობი - 295 ათასი კვ.კმ. მოსახლეობა 4 მილიონი. ადმინისტრაციული ცენტრი - ფინიქსი.

არითმეტიზაცია - (ლოგიკაში) ფორმალური თეორიის შესახებ ბჭობის თარგმნა არითმეტიკულ ფორმულათა ენაზე.

არითმეტიკა (ბერძნ.) - მეცნიერება რიცხვებზე და ამ რიცხვებზე არითმეტიკულ მოქმედებათა შესახებ.

არითმია (ბერძნ.) - გულის ნორმალური რიტმის დარღვევა.

არითმოგრაფი - გამოსათვლელი მანქანა, რომელიც მექანიკურად ასრულებს არითმეტიკულ მოქმედებებს და სპეციალურ ლენტზე ავტომატურად წერს მიღებულ შედეგებს.

არითმომეტრი - სამაგიდო საანგარიშო-ამომხსნელი მანქანა.

არითმომორფოზი - ევოლუციურ გარდაქმნათა ტიპი.

არიკა - ქალაქი-პორტი ჩილეს ჩრდილოეთ ნაწილში (195 ათასი).

არილი - მზის შუქი რაიმეზე დამდგარი.

არილირება - ორგანულ ნაერთში წყალბადის, ლითონის ან ჰალოგენის ატომების ჩანაცვლება არილის ჯგუფით.

არიმანი (ბერძნ.) - იგივე აჰრიმანი, ბოროტების ღვთაება ძველ სპარსულ რელიგიაში.

არიმასპები - ძველი ბერძნულ მითოლოგიიის თანახმად, მითიური ცალთვალა მეომარი ხალხი უკიდურეს ჩრდილო-აღმოსავლეთში.

არინა - ქალაქი ხეთების სახელმწიფოში.

არინბასაროვა ნატალია - თეატრისა და კინოს რუსი მსახიობი (დაიბადა 1946 წელს).

არინ-ბერდი (ერებუნი) - ბორცვი ერევნის მახლობლად, სადაც ურარტუს მეფე არგიშთი I-ის ციხესიმაგრე იყო აგებული.

არიობარზანე - კაპადოკიის და პონტოს მმართველთა სახელი.

არიოვისტი - ძველგერმანული ტომების სვებების ბელადი ძვ.წ.აღ. I საუკუნეში.

არიოზო (იტალ.) - ოპერის ვოკალური ეპიზოდი ერთი ხმისათვის.

არიოთი - ბალახ-ბულახი (საბა)

არიონი - ძვ.წ.აღ. VII-VI საუკუნეების ლეგენდარული ბერძენი პოეტი კუნძულ ლესბოსიდან.

არიოსტო ლუდოვიკო - შუა საუკუნეების იტალიელი პოეტი (1474-1533 წწ).

არირა (სხაპვა) - ქართული (მეგრული) ხალხური ცეკვა სიმღერის თანხლებით.

არისა - ხორციანი კორკოტი.

არისბა - ძველი ბერძნული მითოლოგიის თანახმად, ტროას მეფე პრიამოსის პირველი მეუღლე.

არისი - მლაშე-მწარე ტბა, მდინარე და ქალაქი ყაზახეთში (ჩიმქენთის ოლქი).

არისიმა ტაკეო - იაპონელი მწერალი (1878-1923 წწ).

არისმენდი როდნეი - ურუგვაის მუშათა მოძრაობის მოღვაწე (დაიბადა 1913 წელს).

არისტაგორა მილეტელი - V საუკუნის მილეტის ტირანი, რომლის აჯანყებამ ძვ.წ.აღ. 500 წელს გამოიწვია ბერძენ-სპარსელთა ომი.

არისტაკეს ლასტივერტეცი - სომეხი ისტორიკოსი (XI საუკუნე).

არისტარქე - კოლხეთის მმართველი ძვ.წ.აღ. I საუკუნეში.

არისტარქე სამოთრაკიელი - ძველბერძენი გრამატიკოსი და კრიტიკოსი (ძვ.წ.აღ. III-II სს).

არისტარქე სამოსელი - ძველბერძენი ასტრონომი და გეომეტრი (ძვ.წ.აღ. IV-III სს).

არისტე პაულ - ესტონელი ენათმეცნიერი, ფინურ-უნგრული ენების სპეციალისტი (1905-1990 წწ).

არისტიდე - ათენის პოლიტიკური მოღვაწე (დაახლოებით ძვ.წ.აღ. 540-467 წწ.)

არისტიდე მილეტელი - ძველბერძენი მწერალი (ძვ.წ.აღ. I საუკუნე).

არისტიდი ჟან-ბერტრან - ჰაიტის პრეზიდენტი XX საუკუნის 90-იან წლებში.

არისტიპე კირენელი - ძვ.წ.აღ. V-IV საუკუნეების ბერძენი ფილოსოფოსი.

არისტო ქვაშავაძე - პერსონაჟი დ.კლდიაშვილის მოთხრობისა „სამანიშვილის დედინაცვალი“ (ფილმში ამ როლს შოთა გაბელაია ასრულებს).

არისტოგენეზი - იდეალისტური, ანტიდარვინისტული ევოლუციის თეორია.

არისტოდემა - ტროის მეფე პრიამოსის ასული.

არისტოდემოსი - ძველი ბერძნული მითოლოგიის თანახმად, პელოპონესის პირველი მეფე.

არისტოვი ვიქტორ - თეატრისა და კინოს რუსი რეჟისორი (1943-1994 წწ).

არისტოკრატი

  1. არისტოკრატიის წარმომადგენელი.

  2. საჭადრაკო კომპოზიცია (ამოცანა, ეტიუდი), სადაც მხოლოდ ფიგურებია წარმოდგენილი (პაიკების გარეშე).

არისტოკრატია (ბერძნ.) - საზოგადოებაში გვარიშვილობით ან სიმდიდრით წარჩინებულთა პრივილეგიური ზედაფენა.

არისტონი - მექანიკური მუსიკალური საკრავი ყუთის სახისა.

არისტონიკე - მონებისა და ღარიბების სოციალური მოძრაობის ბელადი ძვ.წ.აღ. II საუკუნის საბერძნეთში.

არისტოტელე - უდიდესი ძველბერძენი ფილოსოფოსი და მეცნიერი, პლატონის მოსწავლე, ალექსანდრე მაკედონელის აღმზრდელი (ძვ.წ.აღ. 384 - 322 წწ).

არისტოტელიზმი - არისტოტელეს ფილოსოფიის ძირითადი პრინციპების აღიარება.

არისტოფანე - ძველბერძენი პოეტი-კომედიოგრაფი (დაახლოებით ძვ.წ.აღ. 445 - 385 წწ).

არისტოფანე ბიზანტიონელი - ალექსანდრიელი გრამატიკოსი, ფილოლოგი (ძვ.წ.აღ. III-II სს).

არისტოფანი - ეპიზოდური პერსონაჟი ფილმისა «მიმინო», ვასილ ჩხაიძის შესრულებით.

არიტი - მალაის არქიპელაგის ბინადართა ცივი იარაღი, ორსახელურიანი ფართო ნამგალი.

არიფანა

  1. მოყვასთაგან საჭმელთ შემოკრება (საბა).

  2. ერთმანეთში შეგროვილი ფულით პურის ჭამა.

არიფ არდებელი - სპარსულენოვანი აზერბაიჯანელი პოეტი (XIV საუკუნე).

არიფი (არაბ.)

  1. (ძვ.) ამხანაგი, ტოლი, სწორი.

  2. გამოუცდელი, მიამიტი ადამიანი.

არიფიონი

  1. ქართველ მწერალთა ლიტერატურული გაერთიანება 1927-28 წლებში.

  2. ამავე გაერთიანების ჟურნალი.

არიფ ყაზვინი მირზა აბუ ყასემ - ირანელი პოეტი (1882-1933 წწ).

არიში (არეში) - სტრატეგიული პუნქტი ძველ ჰერეთში სავაჭრო გზაზე (ახლანდელი სოფელი მთისძირი, ყვარლის მუნიციპალიტეტი), რითაც ქართლი და კახეთი ძველ ალბანეთს უკავშირდებოდა.

არიშიანი - საქართველოს სახელმწიფო მოღვაწე XI-XII საუკუნეების მიჯნაზე, ჰერეთის დიდებული აზნაური.

არიშრააკვარა - მდინარე ოჩამჩირის მუნიციპალიტეტში, ხილკვარის მარცხენა შენაკადი.

არკ - ლათინური წინსართი, რომელიც ემატება პირდაპირ ტრიგონომეტრიულ ფუნქციებს და მიიღება შექცეული ფუნქციები: არკსინუსი, არკტანგენსი და ა.შ.

არკადა - იგივე თაღედი.

არკადაკი - ქალაქი რუსეთის სარატოვის ოლქში.

არკადი - ძველი ბერძნული მითოლოგიის თანახმად, ზევსისა და კალისტოს ვაჟიშვილი, მამამთავარი არკადიელი ხალხისა.

არკადია

  1. თანამედროვე საბერძნეთის მხარე (ნომოსი) პელოპონესის ნახევარკუნძულის ცენტრალურ ნაწილში.

  2. („საბერძნეთის სამოთხე“) მწყემსთა და მწყემსური პოეზიის სავანე, პელოპონესის ძველი კლასიკური მხარე.

  3. რომის ლიტერატურული აკადემია, ჩამოყალიბდა 1690 წელს.

არკადიევი ვლადიმირ - რუსი ფიზიკოსი (1884-1953 წწ).

არკადიმია - სახლი საფილასოფოსო (საბა).

არკადიუსი - აღმოსავლეთ რომის იმპერატორი, იმპერატორ თეოდოსიუს I-ის უფროსი ვაჟი (377-408).

არკალიკი - ქალაქი ყაზახეთის თურღაის ოლქში.

არკანზასი

  1. შტატი აშშ-ს სამხრეთ ნაწილში. ფართობი - 138 ათასი კვ.კმ. მოსახლეობა - 2,5 მილიონი. ადმინისტრაციული ცენტრი - ლიტლ-როკი.

  2. მდინარე აშშ-ში, მისისიპის მარჯვენა შენაკადი (2410 კმ).

არკანი - გუცულების ხალხური ცეკვა, მუსიკალური ზომა 2/4.

არკანოვი არკადი - რუსი მწერალი-იუმორისტი (დაიბადა 1933 წელს).

არკატაგი - ქედი კუნლუნის (ჩინეთი) ცენტრალურ ნაწილში, იგივე პრჟევალსკის ქედი.

არკატურა (გერმ. „თაღნარი“) - დეკორატიული თაღების რიგი შენობის ფასადზე ან ნაგებობის შიდა კედლებზე.

არკაშონი - კლიმატური კურორტი საფრანგეთში, ბისკაის ყურის პირას.

არკბალისტა - შუა საუკუნეების ევროპულ შეიარაღებაში არბალეტის მსგავსი დიდი სატყორცნი იარაღი.

არკბუტანი (ფრანგულად „საბჯენი თაღი“) - შენობის გარე კედელს მიშენებული ნახევარრკალის ფორმის ქვის თაღი.

არკებუზი (ფრანგ.) - ცეცხლსასროლი იარაღის ერთ-ერთი პირველსახეობა დასავლეთ ევროპაში.

არკესილაე - ძველბერძენი ფილოსოფოსი (დაახლოებით ძვ.წ.აღ. 315-240 წწ).

არკვა-პეტრარკა - ენეოლითისა და ბრინჯაოს ხანის ხიმინჯებიანი დასახლება ჩრდილოეთ იტალიაში, ქალაქ პადუის მახლობლად.

არკი - ციხე-სიმაგრე, ციტადელი ფეოდალური ხანის შუა აზიის ქალაქებში (ბუხარა, ხივა).

არკიგრამი (არკიგრემი) - ინგლისელ და ამერიკელ დიზაინერთა და არქიტექტორთა გაერთიანება, შეიქმნა 1961 წელს.

არკიზუმი - ექვსი ფლორენციელი დიზაინერ-არქიტექტორის ასოციაცია, შეიქმნა 1966 წელს.

არკინარეთი - სოფელი ცხინვალის მუნიციპალიტეტში.

არკისიოსი - ზევსის ვაჟი, ოდისევსის პაპა.

არკნეთი - სოფელი ზნაურის მუნიციპალიტეტში.

არკოზი - გრანიტის, გნაისისა და მათი მსგავსი მჟავე ქანების დაშლით წარმოქმნილი ფხვიერი მასალა.

არკოლე - სოფელი იტალიაში (ვერონასთან), სადაც 1796 წელს ნაპოლეონის არმიამ დაამარცხა ავსტრიელთა ჯარი.

არკოლოგია - არქიტექტორ პ.სოლერის მიერ შემუშავებული არქიტექტურული კონცეფცია, რაც არქიტექტურისა და ეკოლოგიის სინთეზს გულისხმობს.

არკონა - ბალტიისპირა სლავების ქალაქი და რელიგიური ცენტრი X-XII საუკუნეში.

არკონადა სესარ მუნიოს - ესპანელი მწერალი და ჟურნალისტი (1898-1964 წწ).

არკრაიტი რიჩარდ - ინგლისელი გამომგონებელი და მეწარმე, საქსოვი მანქანის შემქმნელი (1732-1792 წწ).

არკული - დაბა რუსეთის კიროვის ოლქში.

არკფუნქციები - ტრიგონომეტრიული ფუნქციების შექცეული ფუნქციები.

არლანი მარსელ - ფრანგი მწერალი და კრიტიკოსი (1899-1975 წწ).

არლეკინადა - თეატრალური პიესა, რომლის მთავარი მოქმედი პირი არლეკინია.

არლეკინი (იტალ.) - იტალიური ხალხური კომედიის ტრადიციული პერსონაჟი.

არლენი ჰაროლდ (ნამდვილი სახელი და გვარი არლიუკი ჰიუმენი) - ამერიკელი ჯაზმენი, პიანისტი, კომპოზიტორი, მომღერალი (1905-1995 წწ).

არლეტი (ნამდვილი სახელი და გვარი არლეტ ლეონი ბატია) - ფრანგი კინომსახიობი ქალი (1898-1992 წწ).

არლი

  1. ქალაქი სამხრეთ-აღმოსავლეთ საფრანგეთში.

  2. ურანის მოსაპოვებელი დიდი რეგიონი ნიგერის ჩრდილო-დასავლეთ ნაწილში.

არლინგტონი - აშშ-ს დედაქალაქ ვაშინგტონის გარეუბანი, მდინარე პოტომაკის მარჯვენა ნაპირზე, სადაც მდებარეობს პენტაგონი და აშშ-ს ეროვნული სასაფლაო.

არლტი რაინერ - გერმანელი მეცნიერი იურისტი (დაიბადა 1928 წელს).

არმა - ხეთურ მითოლოგიაში - მთვარის ღვთაება.

არმაგედონი

  1. დამახინჯებული ებრაული ფრაზა - „harm giddon“ ანუ ქალაქი მეგიდას მთასთან. ადგილი ჩრდილოეთ პალესტინაში, სადაც იოანეს გამოცხადების მიხედვით უნდა მოხდეს უკანასკნელი დიდი შეტაკება იაჰვესა და სატანის ძალებისა.

  2. ჰოლივუდის ფილმი ბრუს უილისის მონაწილეობით (2000 წ).

არმადა (ესპ.) - საბრძოლო ხომალდების, თვითმფრინავების და ტანკების დიდი შენაერთი.

არმადილი (ესპ. „ჯავშნოსანი“) - ძუძუმწოვარა ცხოველი, რომლის სხეული დაფარულია ბაკნით.

არმავირი

  1. აირარატის (ძველი სომხეთის) სამეფოს დედაქალაქი ძვ.წ.აღ. IV-II საუკუნეებში.

  2. ქალაქი რუსეთის კრასნოდარის მხარეში (170 ათასი).

არმაზი

  1. ძველი ქართლის უზენაესი წარმართული ღვთაება.

  2. ქართული ხუროთმოძღვრების ძეგლი, სამონასტრო კომპლექსი.

  3. სოფელი ახალგორის მუნიციპალიტეტში.

არმაზისხევი - ძველი მცხეთის ერთ-ერთი უბანი, ქართლის მეფეთა ერისთავების (პიტიახშების) რეზიდენცია. მდებარეობს მცხეთის დასავლეთით, არმაზისხევისა და მდინარე მტკვრის შესართავთან. მოიცავს მარტაზისხევის, სანგრისხევის და, საერთოდ, არმაზისხევ-ძეგვის ზოლის მტკვრის მარჯვენა ნაპირის ნამოსახლარებსა და ციხესიმაგრეებს. „დიდი მცხეთის“ ეს უბანი გვიანდელი ბრინჯაო-ადრინდელი რკინის ხანის ნამოსახლარზეა შექმნილი. საერისთავო სამყოფელი და განსასვენებელი კი მცხეთის გადედაქალაქებას უკავშირდება.

არმაზციხე - ძველი მცხეთის შიდაციხე მტკვრის მარჯვენა ნაპირას, ქალაქის სამხრეთ ნაწილში. მოხერხებული ადგილმდებარეობის გამო ბატონობდა მცხეთისაკენ მიმავალ გზებზე. ლეონტი მროველი ციხე-ქალაქის პირველ აღმშენებლად ქართლოსს - ქართველთა ნათესავთმთავარს ასახელებს. სახელწოდება „არმაზციხე“ (ბერძნულ-რომაული წყაროებით: ჰარმოზიკე, ჰარმაკტიკა, ჰერმასტუს და ა. შ.) ქართლის უზენაეს წარმართულ ღვთაებას არმაზს უკავშირდება.

არმაინ პანე - ინდონეზიელი მწერალი (1908-1970 წწ).

არმანდი ინესა - საერთაშორისო მუშათა მოძრაობის მოღვაწე (1870-1920 წწ).

არმანი - დაბა რუსეთის მაგადანის ოლქში.

არმანი ფერნანდეს - ფრანგი მოქანდაკე (დაიბადა 1928 წელს).

არმანი ჯორჯო - იტალიელი დიზაინერ-მოდელიორი (დაიბადა 1934 წელს).

არმანიაკები - ფეოდალური დაჯგუფება XV საუკუნის პირველი ნახევრის საფრანგეთში, ებრძოდნენ ბურგინიონებს.

არმანიაკი (ფრანგ.) - ფრანგული არაყი.

არმატოლები - შინაგანი დაცვის რაზმები XVII-XIX საუკუნეების საბერძნეთში.

არმატორი (ლათ.) - გემთმფლობელი პირი.

არმატურა (ლათ.)

  1. ბეტონში დატანებული ელემენტების ერთობლიობა.

  2. აპარატის ან მანქანის მეორეხარისხოვანი ნაწილები.

არმაღანი (სპარს.) - ძვირფასი საჩუქარი.

არმელი პიერ - ბელგიის სახელმწიფო მოღვაწე (დაიბადა 1911 წელს).

არმენი მკრტიჩ (ნამდვილი გვარი არუთინიანი) - სომეხი მწერალი (1906 - 1985 წწ).

არმენი როზი - XX საუკუნის 70-იანი წლების ფრანგი საესტრადო მომღერალი ქალი, წარმოშობით სომეხი.

არმენია - ქალაქი კოლუმბიის ცენტრალურ ნაწილში.

არმენიანი (ნამდვილი გვარი - იპეკიანი) არმენ - სომეხი მსახიობი და რეჟისორი (1871-1965 წწ).

არმენიოსი (არმენოსი) - როდოსელი ან თესალიელი არგონავტი.

არმენისტიკა (არმენოლოგია) - სომეხი ხალხის ისტორიის, ლიტერატურისა და ყოფის შემსწავლელი ჰუმანიტარული დარგი მეცნიერებისა.

არმენოპულოსი კონსტანტინე - ბიზანტიის იურისპრუდენციის გამოჩენილი მოღვაწე, კანონთა მოკლე პრაქტიკული სახელმძღვანელოს ავტორი (1320 - 1380/83).

არმენპრესი - სომხეთის საინფორმაციო სააგენტო.

არმენფილმი (ჰაიასტანფილმი) - ამო ბეკ-ნაზაროვის სახელობის სომხეთის კინოსტუდია ერევანში, დაარსებულია 1923 წელს.

არმია (ფრანგ.)

  1. სახელმწიფოს შეიარაღებული ძალები.

  2. სახმელეთო ჯარები.

არმიაკი - უხეში ქსოვილით შეკერილი მამაკაცის ზედა სამოსი ძველ რუსეთში.

არმია კრაიოვა (სამამულო არმია) - 1942-45 წლებში ფაშისტთა მიერ ოკუპირებულ პოლონეთში მოქმედი არმია.

არმია ლუდოვა - მეორე მსოფლიო ომის შემდეგ შექმნილი პოლონური არმია, რომელიც შემდგომ „ვოისკო პოლსკოს“ შექმნის საფუძველი გახდა.

არმიანსკი - ქალაქი უკრაინის ყირიმის ოლქში.

არმიდე - კრისტოფ ვილიბალდ გლუკის ოპერა (შეიქმნა 1777 წელს).

არმიელი - მეომარი, ჯარისკაცი.

არმილარიოზი - მცენარის სოკოვანი დაავადება.

არმინა - პირველი სომხური სახელმწიფო ცენტრით მელიდაში, რომელიც ძვ.წ.აღ. 1180 წელს დააარსეს სომეხთა წინაპრებმა მცირე აზიაში.

არმინია - გერმანიის ქალაქი ბილეფელდის საფეხბურთო კლუბი; შექიმნა 1905 წელს.

არმინიუსი - გერმანული ტომის ხერუსკების ბელადი ძვ.წ.აღ. I საუკუნეში.

არმირება - მასალის ან კონსტრუქციის გაძლიერება სხვა მასალით.

არმკო-რკინა (შემოკლებული სახელწოდება ამერიკული ფირმისა American Rolling Mill Corporation) - ტექნიკურად სუფთა რკინა, რომელიც მიიღება მარტენისა და ელექტროსადნობ ღუმელებში მინარევების გამოწვის პროცესის გახანგრძლივებით.

არმკო-სტილ („Armco Steel“) - მეტალურგიული მრეწველობის ერთ-ერთი უდიდესი მონოპოლია აშშ-ში.

არმონკი - ქალაქი აშშ-ს ნიუ-იორკის შტატში, ფირმა „აი-ბი-ემ“-ის შტაბ-ბინის ადგილსამყოფელი.

არმორიკა (არემორიკა) - ჩრდილო-დასავლეთ საფრანგეთის ტერიტორიის (ახლანდელი ბრეტანის) კელტური სახელწოდება.

არმრესლინგი (ინგლ.) - იგივე მკლავჭიდი.

არმსტრონგი ედუინ ჰაუარდ - ამერიკელი მეცნიერი, რადიოტექნიკოსი (1890-1954 წწ).

არმსტრონგი ლუი - ამერიკელი მომღერალი და მუსიკოსი (1900-1971 წწ).

არმსტრონგი ნილ (ნეილ) - ამერიკელი ასტრონავტი, რომელმაც 1969 წლის 21 ივლისს პირველმა დაადგა მთვარის ზედაპირს ფეხი (დაიბადა 1930 წელს).

არმუ - მდინარე რუსეთის პრიმორიეს მხარეში.

არმფელტი გუსტავ მორიც - შვედეთისა და რუსეთის სამსახურში მყოფი სამხედრო და სახელმწიფო მოღვაწე, წარმოშობით ფინელი (1757-1814 წწ).

არმუნჯი - უწყლო ღვინო (საბა).

არმხი - მდინარე ყაზბეგის მუნიციპალიტეტში, თერგის მარცხენა შენაკადი.

არმხის (ჯარიახის) ხეობა - მდებარეობს ჩეჩნეთისა და ინგუშეთის საზღვარზე.

არნადი - ბზის გასახვეტელი (საბა).

არნალდო დე ვილანოვა - ესპანელი ექიმი, ალქიმიკოსი, ფილოსოფოსი (დაახლოებით 1240-1310 წწ).

არნარსონი ინგოლფრ - ისლანდიის პირველი მოახალშენე, ნორვეგიელი (IX საუკუნე)

არნასონი (აურნასონი ) იოუნ ლოფტურ - ისლანდიელი მოჭადრაკე, საერთაშორისო დიდოსტატი (დაიბადა 1969 წელს).

არნაუდოვი მიხაილ - ბულგარელი ლიტერატურათმცოდნე, მეცნიერი (1878 - 1950 წწ)

არნაუტი (არნაბუდი, არნაუდი) - სახელი, რომლითაც თურქები მოიხსენიებენ ალბანელებს.

არნდი იოჰან - პროტესტანტი პასტორი, მწერალი-ღვთისმეტყველი, პიეტიზმის წინამორბედი (1555-1621 წწ).

არნდტი ერნსტ მორის - გერმანელი პოეტი და პუბლიცისტი (1769-1860 წწ).

არნედო ალვარესი - არგენტინის მუშათა და კომუნისტური მოძრაობის მოღვაწე (1897-1980 წწ).

არნემი - ქალაქი-პორტი ნიდერლანდში, გელდერლანდის პროვინციის ადმინისტრაციული ცენტრი (135 ათასი).

არნემლენდი - ნახევარკუნძული ავსტრალიის ჩრდილოეთ ნაწილში.

არნიმი ბეტინა (ელიზაბეთ) ფონ - გერმანელი მწერალი ქალი (1785-1859 წწ).

არნიმი ლუდვიგ ახიმ ფონ - გერმანელი მწერალი-რომანტიკოსი (1781-1831 წწ).

არნო ანტუან („დიდი არნო“) - ფრანგი ღვთისმეტყველი და ფილოსოფოსი (1612-1694 წწ).

არნო ანტუან ვენსან - ფრანგი დრამატურგი და პოეტი (1766-1834 წწ).

არნო ბერნარ - ფრანგი ბიზნესმენი, შედის პლანეტის ათი უმდიდრესი ადამიანის რიცხვში (დაიბადა 1949 წელს).

არნო ჟორჟ (ნამდვილი სახელი და გვარი ანრი ჟირარი) - ფრანგი მწერალი (დაიბადა 1917 წელს).

არნო

  1. მდინარე იტალიაში, ტოსკანას რეგიონში, ერთვის ლიგურიის ზღვას (აუზის ფართობი 8228 კვ.კმ. სიგრძე - 248 კილომეტრი).

  2. მარჯნის კუნძული წყნარ ოკეანეში, შედის მარშალის კუნძულებში.

  3. სომეხი კომპოზიტორის, ბაბაჯანიანის სახელი.

  4. ფრანგი რევოლუციონერი, 1871 წლის პარიზის კომუნის მონაწილე (1831-1885 წწ).

არნოლდ ბრეშიელი (არნალდო ბრეშიელი) - იტალიელი პოლიტიკური მოღვაწე, პაპობისა და კათოლიკური ეკლესიის მოწინააღმდეგე (დაახლოებით 1100-1155 წ).

არნოლდი ვალტერ - გერმანელი მოქანდაკე (1909-1979 წწ).

არნოლდი მეთიუ - ინგლისელი პოეტი (1822-1888 წწ).

არნოლდი ჰენრი ჰარლი - ამერიკელი სამხედრო-პოლიტიკური მოღვაწე (1886-1950 წწ).

არნოლდ ლიუბეკელი - გერმანელი მემატიანე ბერი (გარდაიცვალა 1212 წელს).

არნოლდსონი კლას - შვედი ჟურნალისტი და გამომცემელი, 1908 წლის ნობელის პრემიის ლაურეატი მშვიდობის დარგში (1844-1916 წწ).

არნოლდსონი სიგრიდ - შვედი მომღერალი ქალი, ლირიულ-კოლორატურული სოპრანო (1861-1943 წწ).

არნოლფო დი კამბიო - იტალიელი მოქანდაკე და არქიტექტორი. პროტორენესანსის წარმომადგენელი (დაახლოებით 1245-1310 წწ).

არნონი დანიელ იზრეიელ - ამერიკელი ბიოქიმიკოსი და მცენარეთა ფიზიოლოგი (დაიბადა 1910 წელს).

არნუ შარლ ოგიუსტ ემილ არტურ - საფრანგეთის პოლიტიკური მოღვაწე (1833-1895 წწ).

არ ნუვო - „მოდერნის“ სტილის მოსახსენიებელი სიტყვა დასავლეთ ევროპის ზოგიერთი ქვეყნისა და აშშ-ს სინამდვილეში.

არნშტადტი - ქალაქი აღმოსავლეთ გერმანიაში, ტიურინგიის მხარეში.

არნშტამი ლეო - საბჭოთა ეპოქის რეჟისორი და კინოდრამატურგი (1905-1979 წწ).

არო გილიერმო - მექსიკელი ასტრონომი (დაიბადა 1913 წელს).

არო ვლადიმირ - რუსი დრამატურგი (დაიბადა 1932 წელს).

არობელიძე ნათელა - ბალერინა, საქართველოს სახალხო არტისტი (დაიბადა 1946 წელს).

აროგენეზი (ბერძნ.) - იგივე არომორფოზი.

აროზა - სამთო კლიმატური კურორტი შვეიცარიაში.

აროიი გლორია მაგაპაგალ - ფილიპინების პრეზიდენტი ქალბატონი 2000 წლიდან (დაიბადა 1947 წელს).

არომატი (ფრანგ.) - კეთილსურნელება.

არომორფოზი (ბერძნ.) და აროგენეზი - ევოლუციური პროგრესის მთავარი გზა, რომელიც ხორციელდება ორგანიზმის უნივერსალური ადაპტიური გარდაქმნებით.

არომუნები (ცინცარები, მაკედონელი რუმინელები, კუცოვლახები, ალბანეთში - ვლეხები) - რუმინელების მონათესავე ხალხი.

არონა - გარეული ცხოვარი (საბა).

არონი (აარონი, აჰარონი) - ბიბლიური პერსონაჟი, მოსეს უფროსი ძმა.

არონი რეიმონ - ფრანგი სოციოლოგი (1905-1983 წწ).

არონია - ჩრდილოეთ ამერიკაში გავრცელებული ვარდისებრთა ოჯახის დეკორატიული ბუჩქოვანი მცენარე.

არორუტი - კრახმალი, რომელიც ტროპიკული მცენარეების ფესვებიდან და ნაყოფიდან მიიღება.

აროსევა ოლგა - თეატრისა და კინოს რუსი მსახიობი (დაიბადა 1925 წელს).

აროსემენა გომესი ოტო - ეკვადორის სახელმწიფო და პოლიტიკური მოღვაწე (დაიბადა 1911 წელს).

აროუ - იხილე ეროუ .

არპადები (არპადის ძენი) - უნგრეთის მეფეთა დინასტია XI-XIII საუკუნეებში.

არპადი - IX-X საუკუნეების ლეგენდარული უნგრელი დიდგვაროვანი, არპადთა დინასტიის მამამთავარი.

არპაჩია - ენეოლითის ხანის (ძვ.წ.აღ. V საუკუნე) ნამოსახლარი ერაყში, ქალაქ მოსულის ჩრდილოეთით.

არპეჯი (იტალ. „როგორც არფაზე“) - აკორდის ბგერების ტეხილი შესრულება აღმავალი ან დაღმავალი მიმართულებით.

არპი ჰანს (ჟან) - შვეიცარიელ-ფრანგი მხატვარი და პოეტი, დადაიზმის ერთ-ერთი ფუძემდებელი (1887-1966 წწ).

არპი ჰელტონ კრისტიან - ამერიკელი ასტრონომი (დაიბადა 1927 წელს)

არპინო ჯოვანი - იტალიელი მწერალი (დაიბადა 1927 წელს).

არპინუმი - ვოლსკების ქალაქი იტალიაში (ლაციუმი) ძვ.წ.აღ. IV-I საუკუნეებში.

არჟანსონი რენე ლუი - ფრანგი სახელმწიფო მოღვაწე, ეკონომისტი, ლიბერალიზმის ერთ-ერთი ადრეული წარმომადგენელი (1694-1757).

არჟანტეი

  1. ქალაქი საფრანგეთში (ვალ-დ'უაზის დეპარტამენტი).

  2. ედუარ მანეს ნახატი.

არჟელამი - ქედი დუშეთისა და ყაზბეგის მუნიციპალიტეტებში, ხევის კავკასიონის ჩრდილოეთ კალთაზე.

არსად - არც ერთ ადგილას, არც ერთ მხარეს.

არსაკიძე კონსტანტინე (უტა) - კონსტანტინე გამსახურდიას რომან „დიდოსტატის მარჯვენის“ მთავარი პერსონაჟი.

არსაული (ყოფილი გოგირდწყალი) - სოფელი გუდაუთის მუნიციპალიტეტში.

არსაქნელი - წყევლის სიტყვა.

არსება - სულდგმული ქმნილება.

არსებითი - უმთავრესი.

არსებითი სახელი - მეტყველების ნაწილი, სრულმნიშვნელობიანი სიტყვა, ატარებს საგნობრივ მნიშვნელობას, აღნიშნავს საგანს ან მოვლენას, საგნის ნაწილს ან მოვლენათა მთელ ჯგუფს.

არსებობა - ყოფნა, სიცოცხლე.

არსენ I დიდი (საფარელი) - ქართველი საეკლესიო მოღვაწე და მწერალი (დაახლოებით 820/830 - 877/887 წწ).

არსენ II - X საუკუნის ქართველი საეკლესიო მოღვაწე, მწერალი, ქართლის კათალიკოსი.

არსენა

  1. იხილე ოძელაშვილი არსენა.

  2. ქართული მხტავრული ფილმი. ეკრანებზე გამოვიდა 1937 წელს. დამდგმელი რეჟისორი - სცენარის ავტორები - სანდრო შანშიაშვილი და მიხეილ ჭიაურელი. დამდგმელი ოპერატორი - ალექსანდრე დიღმელოვი. კომპოზიტორი - გრიგოლ კილაძე. მთავარ როლებში: სპარტაკ ბაღაშვილი (არსენა), ნატო ვაჩნაძე (ნენო), ალექსანდრე იმედაშვილი (ფარსადანი), ნუცა ჩხეიძე (დარეჯანი), ვერიკო ანჯაფარიძე (მანანა), ივანე პერესტიანი (ბარონი როზენი), სეფე ლორთქიფანიძე (ციციშვილი).

  3. ალექსანდრე ყაზბეგის პიესა (პირველად დაიდგა სცენაზე 1880 წელს).

არსენალი(ფრანგ.)

  1. სამხედრო იარაღისა და საჭურვლის საწყობი და ქარხანა.

  2. ლონდონის საფეხბურთო კლუბი. ინგლისის 13-გზის ჩემპიონი და 10-გზის თასის მფლობელი 2007 წლამდე; შეიქმნა 1886 წელს.

  3. თბილისში, გარეთუბანში (ახლანდელი მთაწმინდის უბანი) და ავლაბარსა და ელიას შორის არსებული ორი უბნის საერთო სახელი; სახელი ეწოდა აქ არსებული სამხედრო ქარხნების და სახელოსნოების მიხედვით.

არსენა მარაბდელი - მიხეილ ჯავახიშვილის რომანი (გამოქვეყნდა 1932 წელს).

არსენას ლექსი

  1. ქართული ზეპირსიტყვიერების ძეგლი, თექვსმეტმარცვლოვანი შაირით გაწყობილი მესტვირული პოემა (ავტორი - ან ანდრია ნადირაძე ან გიორგი ქებაძე).

  2. არსენა ოძელაშვილის თავგადასავალი. შექმნილია XIX საუკუნის 40-იან წლებში.

  3. ქართული მხტავრული ფილმი, 2 სერია. ეკრანებზე გამოვიდა 1985 წელს. დამდგმელი რეჟისორები - ნანა ხატისკაცი და თენგიზ მაღალაშვილი. სცენარის ავტორი - ნანა ხატისკაცი. დამდგმელი ოპერატორი - იგორ კრეპსი. კომპოზიტორი - იოსებ კეჭაყმაძე. მთავარ როლებში: ლადო ბურდული (არსენა), ია ფარულავა (ფოთოლა), მანანა მენაბდე (არსენას დედა), ზურაბ ყიფშიძე (ზაალ ბარათაშვილი, ფარსადანი, კუჭატნელი), დარეჯან ხარშილაძე (თებრო მონაზონი).

არსენატები და არსენიტები - დარიშხანმჟავას მარილები, შხამიანი ნივთიერებანი. იყენებენ სოფლის მეურნეობაში მცენარეთა მავნებლების წინააღმდეგ.

არსენაული - სოფელი ქედის მუნიციპალიტეტში.

არსენა ყაჩაღი - ქართული მხატვრული მუნჯი ფილმი. ეკრანებზე გამოვიდა 1923 წელს. დამდგმელი რეჟისორი და სცენარის ავტორი - ვლადიმერ ბარსკი. დამდგმელი ოპერატორი - ალექსანდრე დიღმელოვი. მთავარ როლებში: გრიგოლ ჩეჩელაშვილი (არსენა ოძელაშვილი), ნატო ვაჩნაძე (ნენო), პავლე ესიკოვსკი, კოტე ანდრონიკაშვილი, ზაქარია ბერიშვილი.

არსენა ჯორჯიაშვილი - ქართული მხატვრული მუნჯი ფილმი. ეკრანებზე გამოვიდა 1921 წელს. დამდგმელი რეჟისორი - ივანე პერესტიანი. სცენარის ავტორი - შალვა დადიანი. დამდგმელი ოპერატორი - ალექსანდრე დიღმელოვი. მთავარ როლებში: მიხეილ ჭიაურელი (არსენა ჯორჯიაშვილი), ივანე პერესტიანი (ვორონცოვ-დაშკოვი), ელისაბედ ჩერქეზიშვილი (არსენას დედა), კოტე მიქაბერიძე, ვალერიან გუნუა, ვასო აბაშიძე.

არსენ ბერი - XI-XII საუკუნის დიდი ქართველი საეკლესიო მოღვაწე, დავით აღმაშენებლის სულიერი მოძღვარი.

არსენ ბულმაისიმისძე - XIII საუკუნის I ნახევრის საქართველოს კათალიკოსი, მწერალი. იღწვოდა საქართველოს სიმტკიცისა და დამოუკიდებლობისათვის.

არსენ თბილელი - ქართლ-კახეთის სამეფოს საეკლესიო მოღვაწე ბაგრატიონთა გვარისა (გარდაიცვალა 1812 წელს).

არსენი

  1. XII საუკუნის ქართველი კალიგრაფი.

  2. XIV საუკუნის ქართველი მხატვარი.

არსენიდები (ლათ.) - დარიშხანის ნაერთები ლითონებთან.

არსენიევი ვლადიმერ - შორეული აღმოსავლეთის მკვლევარი, ავტორი რომანისა „დერსუ უზალა“ (1872-1930 წწ).

არსენიევი - ქალაქი რუსეთის პრიმორიეს მხარეში.

არსენიევკა - მდინარე რუსეთის პრიმორიეს მხარეში.

არსენიევო - ქალაქი რუსეთის ტულის ოლქში.

არსენიტები - იხილე არსენატები.

არსენ იყალთოელი - XI-XII საუკუნეების ქართველი სასულიერო მოღვაწე, ფილოსოფოსი, მწერალი.

არსენიშვილი ალექსანდრე - კრიტიკოსი და მთარგმნელი (1892-1939 წწ).

არსენიშვილი გიორგი (გია) - საზოგადო და პოლიტიკური მოღვაწე, სახელმწიფო მინისტრი 2000-2001 წლებში (1942-2010 წწ).

არსენიძე რაჟდენ - პოლიტიკური მოღვაწე, მენშევიკი (1880/1881 - 1965 წწ).

არსენოპირიტი - ვერცხლისებრ-თეთრი ან ფოლადისფერი მინერალი.

არსენ ჭყონდიდელ-მწიგნობართუხუცესი - საქართველოს სამეფოს ვაზირთუპირველესი XIII საუკუნის I ნახევარში.

არსი - რისამე დედააზრი.

არსიანის ქედი - მდებარეობს სამხრეთ საქართველოში, თურქეთ-საქართველოს საზღვარზე, ჭოროხისა და მტკვრის აუზების წყალგამყოფი.

არსინოე - ძველი ბერძნული მითოლოგიის თანახმად, ორესტეს ძიძა, რომელმაც იხსნა მეფისწული ეგისთესა და მოღალატე დედის - კლიტემნესტრასაგან.

არსკი - დაბა რუსეთის თათრეთის რესპუბლიკაში.

არს ნოვა - პროგრესული მიმართულება XIV საუკუნის ფრანგულ და იტალიურ მუსიკაში.

არსობა - არსებობისათვის საჭირო საზრდო.

არსუკისძე - ქართველი ხუროთმოძღვარი, მცხეთის სვეტიცხოვლის ამშენებელი (გარდაიცვალა 1029 წელს).

არტ (ინგლ.) - უცხოურიდან შემოსულ ფრაზებში გამოიყენება «ხელოვნების» მნიშვნელობით.

არტაანი - ისტორიული მხარე და ციხესიმაგრე სამხრეთ საქართველოში (ამჟამად თურქეთის საზღვრებშია).

არტაბაზე

  1. სპარსეთის მეფის ქსერქსეს სარდალი ძვ.წ.აღ. V საუკუნეში.

  2. სარდალი და მცირე აზიის მმართველი სპარსეთის მეფე არტაქსერქსე II-ის დროს (ძვ.წ.აღ. IV საუკუნე).

არტაგი

  1. ლეონტი მროველის თანახმად, ქართლის მეექვსე მეფე, ძე არშაკისა.

  2. ქართლის მეფე ძვ.წ.აღ. 65 წლიდან, ბერძნულ წყაროებში იხსენიება არტოკედ.

არტავაზდ II - დიდი სომხეთის მეფე (გარდაიცვალა ძვ.წ.აღ. 34 წელს).

არტალა - ძროხის ბარკლის ქვედა ნაწილი.

არტანი

  1. თემის საკრებულო თიანეთის მუნიციპალიტეტში (სოფლები: ბოდახევა, დულუზაურები, ზემო არტანი, თეთრაულები, კვერნაულა, ლიშო, სახევი, სხლოვანი, ქვემო არტანი, ქუშხევი).

  2. სოფლების ზემო არტანის და ქვემო არტანის გავრცელებული სახელწოდება (თიანეთის მუნიციპალიტეტი).

არტანია (არსანია, არტა) - ძველი რუსეთის ერთ-ერთი ცენტრი კუიავიასა და სლავიასთან ერთად IX საუკუნეში იხსენებენ არაბი და სპარსი გეოგრაფები.

არტანუჯი - ციხე-ქალაქი ისტორიულ სამხრეთ-დასავლეთ საქართველოში, მდინარე არტანუჯისწყლის მარცხენა ნაპირზე.

არტაქსერქსე („სამართლიანი მეფე“, საშუალო სპარსულად არდაშირ) - სპარსეთის მეფეები აქემენიდთა დინასტიისა: 1) I ანუ მაკროქეირი (ბერძნულად „მხარგრძელი“) ქსერქსეს უმცროსი ვაჟი (ძვ.წ.აღ. 465 - 424 წწ). 2) II ანუ მნემონი (ბერძნულად „მეხსიერი“) დარიოს II-ის ვაჟი (ძვ.წ.აღ. 404 - 358 წწ). 3) III ანუ „ოქოსი“ არტაქსერქსე II-ის ძე (ძვ.წ.აღ. 358 - 338 წწ).

არტაშანი - სამარჯვი, რომელიც იხმარება კიდურის უძრაობის უზრუნველსაყოფად სახსრების ღრძობის ან მოტეხილობის დროს.

არტაშატი - ქალაქი სომხეთში.

არტაშეს I - დიდი სომხეთის მეფე (გარდაიცვალა ძვ.წ.აღ. დაახლოებით 160 წელს).

არტაშეს II - დიდი სომხეთის მეფე, არტავაზდ II-ის ძე (ძვ.წ.აღ. 34 - 20 წწ).

არტახი

  1. (ტექნიკაში) ფოლადის რგოლი ან სარტყელი, რომლიც ეცმევა მანქანის ნაწილს ცვეთის საწინააღმდეგოდ.

  2. (ყოფაში) აკვანში ბავშვის ჩასაკრავი გრძელი და ფართო ნაჭერი.

არტედი პეტერ - შვედი ზოოლოგი (1705-1735 წწ).

არტეველდე იაკობ ვან - ფლანდრიელი პოლიტიკურ-სახელმწიფო მოღვაწე (1290-1345 წწ.

არტეველდე ფილიპ ვან - ფლანდრიის პოლიტიკური მოღვაწე (1340-1382 წწ).

არტეზიული წყლები - მიწისქვეშა წყლები.

არტეკი

  1. თქმულების თანახმად, ზღვაზე გადაფრენისას მწყრების გუნდის დასასვენებელი ადგილი.

  2. პიონერული ბანაკი ყირიმში.

არტელი (რუს.) - ერთობლივი სამეურნეო საქმიანობისათვის შექმნილი ნებაყოფლობითი გაერთიანება.

არტემ არარატელი - სომეხი მემუარისტი. ცნობილია 1813 წელს გამოცემული მისი ცხოვრების აღწერა (1774 - ?).

არტემი - XVI საუკუნის რუსი საეკლესიო მოღვაწე.

არტემი თედორე (ნამდვილი გვარი სერგეევი) - პროფესიონალი რევოლუციონერი, საბჭოეთის პოლიტიკური მოღვაწე (1883-1921 წწ).

არტემია (Artemia Salina) - კიბოსნაირთა გვარი ლაყუჩფეხიანთა რიგისა, წარმოდგენილია ერთადერთი სახეობით.

არტემიდე - ძველი ბერძნული მითოლოგიის თანახმად, ზევსისა და ლეტოს ასული, აპოლონის ტყუპის ცალი, მთვარისა და ნადირობის ღვთაება.

არტემისია - კარიის მეფე მავსოლეს მეუღლე, რომელმაც დაასრულა მავზოლეუმის მშენებლობა.

არტემისიონი - კონცხი ეგეოსის ზღვაში (საბერძნეთი), სადაც არტემიდეს ტაძარი მდებარეობს.

არტემონი - ალექსეი ტოლსტოის ზღაპარ «ბურატინოს თავგადასავლის» პერსონაჟი ძაღლი.

არტერიები (ბერძნ.) - სისხლძარღვები, რომლებიც გულიდან სისხლს აწვდიან ყველა ორგანოს და ქსოვილს.

არტერიიტი - არტერიის კედლის ანთება.

არტერიოლა - უმცირესი არტერია, არტერიის ბოლო დანატოტი.

არტერიოსკლეროზი - არტერიის კედლის გამკვრივება-გასქელება.

არტესონადო - ხის ასაწყობი ჭერი, რომელიც ჩუქურთმებითაა მორთული. წარმოდგება შუა საუკუნეების მავრიტანული არქიტექტურიდან.

არტეფაქტი (ლათ.)

  1. საგანი, რომელიც ადამიანის ხელითაა დამზადებული.

  2. მოვლენები, რომლებიც თავს იჩენენ ორგანიზმის კვლევისას, თუმცა ზოგადად არ ახასიათებს მას.

არტი - დაბა რუსეთის ეკატერინბურგის ოლქში.

არტიგასი ხოსე ხერვასიო - ურუგვაელი სამხედრო-პოლიტიკური მოღვაწე, ეროვნული გმირი (1764-1850 წწ).

არტიკი

  1. დაბა რუსეთის იაკუტიის რესპუბლიკაში.

  2. ქალაქი სომხეთში.

არტიკლი (ფრანგ.) - არსებითი სახელის განმსაზღვრელ-დამხმარე სიტყვა ევროპულ ენებში (ძველქართულად ართრონი).

არტიკულაცია (ლათ.)

  1. (ფონეტიკაში) სამეტყველო ორგანოთა მოძრაობა ბგერების წარმოთქმისას.

  2. (მუსიკაში) ბგერათა თანამიმდევრული რიგის შესრულების ხერხი.

არტიკული (ლათ.) - ნაწარმი საქონლის ტიპი.

არტილერია (ფრანგ.)

  1. სხვადასხვა კონსტრუქციისა და ყალიბის ცეცხლსასროლი იარაღი.

  2. ჯარის ერთ-ერთი ძირითადი გვარეობა, რომელიც შეიარაღებულია ქვემეხებით, ზარბაზნებით.

  3. სამხედრო მეცნიერების დარგი, რომელიც სწავლობს ყოველგვარ ცეცხლსასროლ იარაღს და მის გამოყენებას ბრძოლაში.

არტილერისტი - სამხედრო პირი, რომელიც არტილერიაში მსახურობს.

არტინი ემილ - გერმანელი მათემატიკოსი (1898-1962 წწ).

არტიომენკო სტეფანე - პოლკოვნიკი, ორგზის საბჭოთა კავშირის გმირი, მეორე მსოფლიო ომის მონაწილე (1913-1977 წწ).

არტიომი - ქალაქი რუსეთის პრიმორიეს მხარეში.

არტიომოვკა - დაბა უკრაინის პოლტავის ოლქში.

არტიომოვო - ქალაქი უკრაინის დონეცკის ოლქში.

არტიომოვსკი - ქალაქები რუსეთის პრიმორიესა და კრასნოიარსკის მხარეებში, ეკატერინბურგისა და ირკუტსკის ოლქებში და უკრაინის დონეცკისა და ლუგანსკის ოლქებში.

არტისტი (ფრანგ.) - ადამიანი, რომელიც ხელოვნების ამა თუ იმ დარგში ეწევა შემოქმედებით საქმიანობას.

არტიუხინი იური - რუსი მფრინავი-კოსმონავტი, საბჭოთა კავშირის გმირი, 1974 წლის ფრენის მონაწილე (1930-1998 წწ).

არტიშოკი (გერმ.) - მრავალწლოვანი ბალახოვანი მცენარის გვარი, რთულყვავილოვანთა ოჯახისა, მხალეული.

არტიშტა - დაბა რუსეთის კემეროვოს ოლქში.

არტმანე ვია - ლატვიელი მსახიობი ქალი, საბჭოთა კავშირის სახალხო არტისტი (1929-2008 წწ).

არტმანი ჰანს კარლ - ავსტრიელი მწერალი (დაიბადა 1921 წელს).

არტნის თემის საკრებულო - იხილე არტანი (1).

არტო ანტონენ (ნამდვილი სახელი და გვარი ანტუან მარი ჟოზეფი) - ფრანგი მწერალი (1896-1948 წწ).

არტო მარგერიტ ჟოზეფინ დეზირე - ფრანგი მომღერალი ქალი (1835-1907 წწ).

არტ-როკი - ფორმათა ერთობლიობა, სადაც მუსიკალურ საფუძვლად აკადემიური მუსიკის ელემენტებია გამოყენებული.

არტსენი პიტერ - ნიდერლანდელი ფერმწერი (1508-1575 წწ).

არტუა - ისტორიული ოლქი ჩრდილოეთ საფრანგეთში.

არტუზოვი (ნამდვილი გვარი ფრაუჩი) არტურ - საბჭოთა ეპოქის აგენტი, ჩეკისტი (1891 - 1943 წწ).

არუ - (აბრევიატურა - Объединение архитекторов-урбанистов) ურბანისტ არქიტექტორთა გაერთიანება მოსკოვში XX საუკუნის 30-იან წლებში.

არუბა - კუნძული კარიბის ზღვაში (ნიდერლანდის სამფლობელო).

არუბანი (არუბაინი, უარუბანი) - ურარტუელთა ღვთაება, ქალღმერთი, მთავარის ღვთაება ხალდის მეუღლე.

არუდი (არუზი) - არაბული ლექსთწყობის სისტემა.

არუე მარი ფრანსუა - იხილე ვოლტერი.

არუვიმი - მდინარე კონგოს მარჯვენა შენაკადი (კონგო).

არუზი - იგივე არუდი.

არუთა - სოფელი გუდაუთის მუნიციპალიტეტში.

არუთინიანი ალექსანდრე - სომეხი კომპოზიტორი (დაიბადა 1920 წელს).

არული - შეძახილი ჭიაკოკონობის დროს.

არუნა

  1. ხეთურ მითოლოგიაში - ზღვის, მსოფლიო ოკეანიის ღვთაება.

  2. ვედურ მითოლოგიაში - განთიადის ღვთაება.

არუნაჩალ-პრადეში - ინდოეთის ჩრდილო-აღმოსავლეთ ნაწილში მდებარე რეგიონი, რომელსაც შტატის სტატუსი გააჩნია; ადმინისტრაციული ცენტრი - იტანაგარი.

არუპა-დჰათუ - ბუდიზმში მესამე, უმაღლესი კოსმოლოგიური სფერო, რომელიც ნირვანის 4 სამყაროსაგან შედგება.

არურუ - აქადურ მითოლოგიაში - დედა-ღვთაება, ადამიანების მშობელი („გილგამეში“).

არუსპიკები (ჰარუსპიკები) - ძველ რომში - მკითხავები.

არუშა - ქალაქი ტანზანიის ჩრდილოეთ ნაწილში (100 ათასი).

არუხლო - სოფელი ბოლნისის მუნიციპალიტეტში.

არუხლოს გორა (ნახიდური) - მრავალფენიანი ნამოსახლარი ბოლნისის მუნიციპალიტეტში.

არფა

  1. (გერმ.) - უძველესი დროიდან ცნობილი სიმებიანი საკრავი. თანამედროვე არფას აქვს 47 სიმი.

  2. (აღმოსავლეთის არფაჩაი) - მდინარე არაქსის შენაკადი (სომხეთი და აზერბაიჯანი)

არფალიქი - ფეოდალური მიწათმფლობელობის ფორმა შუა საუკუნეების ოსმალეთში.

არფანი - გმირ ურუზმაგის ჯადოსნური ცხენი, ცხენთა ჯილაგის მშობელი ოსური მითოლოგიის თანახმად.

არფიარიანი არფიარ - სომეხი მწერალი (1851-1908 წწ).

არქაიზაცია - მიბაძვა და აღდგენა ძველი ოსტატების შემოქმედებითი ხერხებისა.

არქაიზმი (ბერძნ.) - მოძველებული სიტყვა, გრამატიკული ფორმა ან კონსტრუქცია. ზოგადად - „ძველი“.

არქაიკა (ბერძნ.) - ხელოვნების განვითარების ადრინდელი საფეხური. ძველი დროის დამახასიათებელი ნიშნები.

არქაისტიკა (ბერძნ.) - ხელოვნებაში - ძველებური ფორმების მიბაძვა.

არქალაქსისი (ბერძნ.) - ორგანოთა ევოლუციური გარდაქმნის ერთ-ერთი გზა.

არქანთროპები (ბერძნ.) - უძველესი განათხარი ადამიანები, მათს ევოლუციას მოჰყვა პალეოანთროპების წარმოშობა.

არქაული (ბერძნ.) - ძველი, ძველებური.

არქე

  1. მმართველობა, ბატონობა.

  2. ფილოსოფიაში საწყისი, საფუძველი.

არქეანაქტიდები - ბოსფორის სახელმწიფოს მმართველები ძვ.წ.აღ. V საუკუნეში.

არქეგონიატები - უმაღლესი მცენარეები, რომელთა მდედრობითი სასქესო ორგანო არქეგონიუმის ფორმისაა.

არქეგონიუმი (ბერძნ.) - ხავსების, გვიმრებისა და შიშველთესლოვანი მცენარეების მდედრობითი სასქესო ორგანო.

არქელაე

  1. მაკედონიის მეფე ძვ.წ.აღ. V საუკუნეში.

  2. პონტოს მეფის მითრიდატე IV ევპატორის მხედართმთავარი ძვ.წ.II-I საუკუნეებში.

არქემორი (ბერძნულად „ადრე მკვდარი“) - ძველი ბერძნული მითოლოგიის თანახმად, ლიკურგეს ძე, შვიდთა ლაშქრობის დროს გველმა რომ შეჭამა.

არქეო - რთული სიტყვების ბერძნული წინსართი „ძველის“ მნიშვნელობით.

არქეოგრაფია (ბერძნ.) - დამხმარე საისტორიო დისციპლინა, რომლის მიზანია ისტორიული ძეგლების მომზადება გამოსაცემად.

არქეოლოგია (ბერძნ.) - მეცნიერება, რომელიც კაცობრიობის წარსულს სწავლობს ადამიანთა ცხოვრება-მოღვაწეობის შემორჩენილი ნივთიერი კულტურის ძეგლების მიხედვით.

არქეომაგნეტიზმი - გეომაგნეტიზმის დარგი, რომლის საშუალებითაც ხდება დედამიწის მაგნიტური ველის ცვლილებათა აღდგენა.

არქეოპოლისი - ეგრისის ძველი დედაქალაქის, ციხე-გოჯის ბერძნული სახელწოდება (იგივე ნოქალაქევი).

არქეოპტერიქსი (ბერძნ.) - უძველესი პრიმიტიული განათხარი ფრინველი.

არქეორნისი (ბერძნ.) - კბილებიანი განათხარი ფრინველის სახესხვაობა.

არქეოციათები - ამომწყდარი უხერხემლო ცხოველების ტიპი, ცხოვრობდნენ ადრეული კემბრიული პერიოდის ზღვებში.

არქესპორიუმი - უჯრედების ჯგუფი, რომლებისგანაც წარმოიქმნება სპორები.

არქეტიპი (ბერძნ.) - ყველა ხერხემლიანი ცხოველის ჩონჩხის აგებულების პირველადი ტიპის, პროტოტიპის ცნება.

არქეული ერა (ბერძნ.) - უძველესი ერა დედამიწის გეოლოგიურ ისტორიაში.

არქვანაქტიდები - ბოსფორის სამეფოს მმართველები ძვ.წ.აღ. V საუკუნეში.

არქი

  1. რკინის ნაჭერი, რომელიც ჩასმულია წისქვილის ზედა ქვაში.

  2. წისქვილის თოკი (საბა).

  3. რთული სიტყვების ბერძნული წინსართი „მთავარის“, „უფროსის“ აღსანიშნავად.

არქიდამე II - სპარტის მეფე ძვ.წ.აღ. V საუკუნეში.

არქიდიაკონი - მთავარდიაკონი, საკათედრო ეკლესიის პირველი დიაკონი.

არქიელი (ბერძნ.) - უმაღლესი სამღვდელოების წარმომადგენელი, მღვდელმთავარი მართლმადიდებლურ ეკლესიაში.

არქიეპისკოპოსი - მთავარეპისკოპოსი, ქრისტიანული ეკლესიის მაღალი იერარქიის ტიტული.

არქიერატიკონი - ლიტურგიის წესების სახელმძღვანელო წიგნი.

არქივარიუსი - არქივის გამგე, მცველი.

არქივი (ლათ.)

  1. დოკუმენტური მასალების მიმღებ-აღმრიცხავი და დამცავი დაწესებულება.

  2. დაწესებულების ან ცალკე პირის წერილების, ხელნაწერების, ფოტოსურათების, კომპიუტერული ფაილების და მისთანების კრებული.

არქივისტი - საარქივო საქმის სპეციალისტი.

არქივოლტი (იტალ.) - არქიტექტურული დეტალი, თავსართი, ორნამენტით შემკული მთლიანი ან დანაწევრებული არშია.

არქიკარპიუმი - მრავალი ჩანთიანი სოკოს მდედრობითი სასქესო ორგანო.

არქილოქე - ძვ.წ.აღ. VII საუკუნის ბერძენი პოეტი.

არქიმანდრიტი (ბერძნ.) - მართლმადიდებელი ეკლესიის ბერთა უმაღლესი სასულიერო წოდება, მამაკაცთა დიდი მონასტრის წინამძღვრის, ზედამხედველის საპატიო ტიტული.

არქიმედე - ძვ.წ.აღ. III საუკუნის ბერძენი მეცნიერი და მათემატიკოსი.

არქიმილიონერი - იგივე მულტიმილიონერი.

არქიმიცეტები - უმდაბლესი, მიკროსკოპულად მცირე ზომის სოკოების კლასი.

არქიპელაგი (ბერძნ.) - ერთმანეთთან ახლოს მდებარე კუნძულების ჯგუფი.

არქიპოეტა - XII-XIII საუკუნეების უცნობი გერმანელი პოეტის ფსევდონიმი ან ზედმეტი სახელი.

არქიტა ტარენტელი - ძვ.წ.აღ. IV საუკუნის ბერძენი ფილოსოფოსი.

არქიტექტონიკა (ბერძნ.) - ლიტერატურის ან ხელოვნების ნაწარმოების ცალკეული ნაწილების თანაბარზომიერი განლაგება.

არქიტექტორი - ხუროთმოძღვარი, არქიტექტურის სპეციალისტი.

არქიტექტურა (ლათ.) - ხუროთმოძღვრება, ნაგებობის დაპროექტება, აშენება და მხატვრული გაფორმება. ნაგებობის სტილი.

არქიტრავი (ფრანგ.) - მთავარი კოჭი, ანტაბლემენტის ქვედა ნაწილი.

არქიფო სეთური - ჭაბუა ამირეჯიბის „დათა თუთაშხიას“ პერსონაჟი.

არქიფონემა - ორი ან მეტი ფონემისათვის საერთო ნიშან-თვისებათა ერთობლიობა.

არქოზავრები - ქვეწარმავლების ქვეკლასი, რომელიც აერთიანებს თეკოდონტებს, ნიანგებს, დინოზავრებსა და მფრინავ ხვლიკებს.

არქონტი (ბერძნ.) - მაღალი თანამდებობის მოხელე ძველი საბერძნეთის პოლისებსა და ზოგიერთ ელინისტურ სახელმწიფოში.

არქტიკა (ბერძნ.)

  1. დედამიწის ჩრდილო-პოლარული მხარე, რომელიც ეკვრის ჩრდილოეთ პოლუსს.

  2. სსრკ-ს კუთვნილი ყინულმჭრელი.

არქტოგეა (ბერძნ.) - ხმელეთის ზოოგეოგრაფიული დანაყოფი, რომელიც მოიცავს ყველა ზოოგეოგრაფიულ არეს, სამხრეთამერიკულის, ავსტრალიურის და ანტარქტიკულის გარდა.

არქტოსი (ძველბერძნულად „დათვი“) - დიდი დათვის თანავარსკვლავედის ძველბერძნული სახელი (აქედან წარმოდგება ცნებები არქტიკა და ანტარქტიკა)

არქტური - მენახირისა, ცის ჩრდილოეთი ნახევარსფეროს ბრწყინვალე მოწითალო გიგანტი ვარსკვლავი.

არღავანი - (იუდას ხე) ფოთოლმცვივანი ხე ცეზალპინიისებრთა ოჯახისა.

არღანდაბი - მდინარე ავღანეთში.

არღანი - მუსიკალური ინსტრუმენტი, მექანიკური უკლავიშო გადასატანი ორგანის სახესხვაობა.

არღუნი

  1. სოფელი დუშეთის მუნიციპალიტეტში (ჭონქაძის თემის საკრებულო), მდინარე დუშეთისხევის სათავეში, ალევის ქედის აღმოსავლეთ კალთაზე. ზღვის დონიდან - 1200 მეტრი, დუშეთიდან - 7 კილომეტრი. 2002 წლის აღწერის მიხედვით სოფელში ცხოვრობს 194 კაცი.

  2. მდინარე საქართველოსა (დუშეთის მუნიციპალიტეტი) და ჩეჩნეთში, მდინარე სუნჯის მარჯვენა შენაკადი. სიგრძე 148 კილომეტრი, აუზის ფართობი 3,4 ათასი კვ.კმ. იწყება საქართველოში, პირიქითა ხევსურეთში, კავკასიონის მთავარი წყალგამყოფი ქედის ჩრდილოეთ კალთაზე, დათვისჯვრის უღელტეხილის მახლობლად. ზემო დინებაში არღუნი მთის სწრაფი მდინარეა, შუაწელში არღუნის ხეობა განიერდება, ქვემო დინებაში ვაკეზე გამოდის. საზრდოობს თოვლის, წვიმისა და მიწისქვეშა წყლით, აგრეთვე მარადიული თოვლისა და მყინვარების წყლით. წყალდიდობა გაზაფხუზე იცის, წყალმცირობა - ზამთარში. მთავარი შენაკადებია ანდაქი (საქართველოს ფარგლებში) და შაროარღუნი.

  3. ქალაქი რუსეთის ჩეჩნეთის რესპუბლიკაში.

არღუნია - მდინარე (კოდორის მარჯვენა შენაკადი) და სოფელი გულრიფშის მუნიციპალიტეში.

არღუნ-ხანი - ირანის მონღოლი გამგებელი 1284-1291 წლებში.

არყა (Lactarius piperatus) - საჭმელი სოკო რძიანი სოკოების გვარისა.

არყალა - მდინარე დუშეთის მუნიციპალიტეში, მთიულეთის არაგვის მარჯვენა შენაკადი.

არყი (არყის ხე, Betula) - ფოთოლმცვივანი ხე არყისებრთა ოჯახისა.

არყინარეთი - მდინარე ცხინვალის მუნიციპალიტეტში, მეჯუდის მარჯვენა შენაკადი.

არყისებრნი - ერთსახლიანი, ორლებნიანი მცენარეების ოჯახი წიფლისნაირთა ოჯახისა.

არყისციხე - ციხესიმაგრე მესხეთში, იგივე ყულალისი.

არყისძირა - სახეობა ბებერი სოკოების გვარისა.

არყნალისხევი - მდინარე წალკის მუნიციპალიტეტში, ხრამის აუზში.

არყნარი - არყის ტყე.

რშა - სოფელი ყაზბეგის მუნიციპალიტეტში (სიონის თემის საკრებულო), მდებარეობს მდინარე თერგის ნაპირზე. ზღვის დონიდან - 1760 მეტრი, სტეფანწმინდიდან - 5 კილომეტრი. 2002 წლის აღწერის მონაცემებით სოფელში ცხოვრობს 565 კაცი. სოფლის მახლობლად დგას არშის ციხე.

არშაკ II - სომხეთის მეფე არშაკუნიანთა დინასტიისა, ტიგრან მეფის ძე (350-367 წწ).

არშაკი - „ქართლის ცხოვრების“ მიხედვით ქართლის ორი მეფის სახელი (დაახლოებით ძვ.წ.აღ. II საუკუნის მე-2 ნახევარი)

არშაკიანები ქართლისა - სომეხი არშაკუნიანების ქართლში გამეფებული შტო, „ქართლის ცხოვრების“ მიხედვით.

არშაკიდები (არშაკიანები) - პართული სამეფო დინასტია ირანში ძვ.წ.აღ. III - ახ.წ.აღ. III საუკუნეებში.

არშაკუნიანები - სამეფო დინასტია სომხეთში I-V საუკუნეებში.

არშია - ქსოვილის კიდეებზე მოვლებული ზოლი.

არშიიანი - რასაც არშია აქვს შემოვლებული.

არშიისებრნი - მწერების ოჯახი ნახევრადხეშეშფრთიანების რიგისა.

არშინი - სიგრძის საზომი ძველი ერთეული რუსეთში (= 71,12 სმ).

არშირა - მდინარე მესტიის მუნიციპალიტეტში, ენგურის მარცხენა შენაკადი.

არშიყი - მსუბუქი სიყვარული, ფლირტი.

არშუშა - ქვემო ქართლის ანუ გუგარეთის მთავარი (პიტიახში) V საუკუნის შუა წლებში.

არჩედა - მდინარე რუსეთის ვოლგოგრადის ოლქში.

არჩევანი - არჩევის უფლება.

არჩევითი - არჩევნების გზით შექმნილი.

არჩევნები - ხელისუფლების წარმომადგენელთა არჩევის პროცედურა.

არჩეული - სოფელი ლანჩხუთის მუნიციპალიტეტში.

არჩვაძე

  1. თენგიზ - კინოსა და თეატრის მსახიობი, საქართველოს სახალხო არტისტი (დაიბადა 1932 წელს).

  2. (ასლამაზიშვილი) ჟანეტა - ერთ-ერთი პირველი ქართველი ტელედიქტორი (დაიბადა 1930 წელს).

არჩვების ტბა - ტბა ყაზბეგის მუნიციპალიტეტში, ყელის ვულკანურ მთიანეთში.

არჩვი (ფსიტი) - ჩლიქოსანი ცხოველი ძროხისებრთა ოჯახისა.

არჩიბელები - დასავლეთ დაღესტანში მცხოვრები მცირერიცხოვანი ხალხი.

არჩივი - ვისიმე, რისამე წილი.

არჩილ I - ქართლის მეფე V საუკუნის 20-30-იან წლებში.

არჩილ II - ქართველი მეფე-პოეტი, ვახტანგ V-ის ძე. მეფობდა იმერეთში 1661-63 წლებში, კახეთში 1664-75 წლებში, კვლავ იმერეთში 1678-79 წლებში, 1690-91 წლებში (1647-1713 წწ).

არჩილის მონასტერი - არჩილ მეფის სამონასტრო კომპლექსი აგებულია სოფელ სიონთგორის (თიანეთის მუნიციპალიტეტი) სამხრეთ-დასავლეთით, შემაღლებულ ადგილზე. დღეისათვის შემორჩენილია ორი ეკლესია, კოშკი და მარნისა და საცხოვრებელი სათავსოს ნანგრევი. წერილობით წყაროებში და ზოგიერთ გამოკვლევაში ეს მონასტერი მოხსენიებულია, როგორც: ნადოკრა, ნაკორნა, ნოტკორა, არჩილის მონასტერი. ეკლესიის შიგნით მდებარე დანგრეული სამარხი მიჩნეულია VIII საუკუნეში არაბების მიერ წამებული ქართლის მეფე არჩილ II-ეს (719-745 წწ.) საფლავად. ეკლესიის აგების სავარაუდო თარიღია 730-745 წლები.

არჩილობა (4 ივლისი) - აღინიშნება თიანეთის მუნიციპალიტეტის სოფელ ნადოკრაში. აქ, ტყის მაღალ ფერდობზე, თავისსავე აგებულ VIII საუკუნის მონასტერში განისვენებს წმინდა მეფის, არჩილის ცხედარი. 4 ივლისი მიჩნეულია წმინდა მეფის ხსენების დღედ.

არჩილ სტეფანოზის ძე - ქართლის ერისმთავარი VIII საუკუნეში.

არჩქორთი - ქედი ყაზბეგის მუნიციპალიტეტში, მყინვარწვერის მასივის ერთ-ერთი შტოქედი.

არც - უარყოფითი ნაწილაკი ქართული ენისა.

არცავა (არზავა) - ქვეყანა მცირე აზიის სამხრეთში ძვ.წ.აღ. II ათასწლეულში.

არცევი - სოფლები ქარელის და ცხინვალის მუნიციპალიტეტებში.

არციბაშევი მიხაილ - რუსი მწერალი (1878-1927 წწ).

არციზი - ქალაქი უკრაინის ოდესის ოლქში.

არციმოვიჩი ლევ - საბჭოთა ეპოქის ფიზიკოსი, აკადემიკოსი (1909-1973 წწ).

არციხოვსკი არტემ - საბჭოთა ეპოქის არქეოლოგი, აკადემიკოსი (1902-1978 წწ).

არცხელი - სოფელი მესტიის მუნიციპალიტეტში.

არძინბა ვლადისლავ - ისტორიკოსი-აღმოსავლეთმცოდნე, 1994-2005 წლებში პრეზიდენტი აფხაზეთის თვითგამოცხადებული რესპუბლიკისა, რომლის დამოუკიდებლობას არ სცნობს მსოფლიო საზოგადოებრიობა (1945-2010 წწ).

არწივაკი - სახლის მეორე ძელი (საბა).

არწივი (Aquila)

  1. ფრინველი შავარდნისნაირთა რიგისა.

  2. თანავარსკვლავედი ცის ეკვატორულ სარტყელში.

  3. ვაჟა-ფშაველას ლექსი.

არწივისმაღალი - მთა დუშეთის მუნიციპალიტეტისა და რუსეთის რესპუბლიკა ჩეჩნეთის საზღვარზე, თუშეთ-ხევსურეთის კავკასიონზე (სიმაღლე - 3863 მეტრი).

არწივისწვერი - მწვერვალი ყაზბეგის მუნიციპალიტეტში, მყინვარწვერის მასივის აღმოსავლეთ განშტოებაზე.

არწრუნები - სომეხ ნახარართა გავლენიანი სახლი, ცნობილია IV საუკუნიდან.

არწრუნი გრიგორ - სომეხი ლიბერალი საზოგადო მოღვაწე და პუბლიცისტი (1845-1892 წწ)

არჭელები - იგივე არჩიბელები.

არჭილო - სოფელი დუშეთის მუნიციპალიტეტში (შატილის თემის საკრებულო), პირიქითა ხევსურეთში, მდინარეების არჭილოსხევისა და ანდაქის შესართავთან. ზღვის დონიდან - 1900 მეტრი, დუშეთიდან - 113 კილომეტრი. 2002 წლის აღწერის მიხედვით სოფელში ცხოვრობს 7 კაცი.

არჭილოსმთა - მთა დუშეთის მუნიციპალიტეტში, არჭილოს ქედზე, შუახორხისხევის და არჭილოსხევის წყალგამყოფი (სიმაღლე - 3263 მეტრი).

არჭილოს ქედი - ქედი დუშეთის მუნიციპალიტეში, თუშეთ-ხევსურეთის კავკასიონის ჩრდილოეთ განშტოებაზე.

არჭილოსხევი - მდინარე დუშეთის მუნიციპალიტეში, ანდაქის მარცხენა შენაკადი.

არხა (ეღირთა) - სოფელი გუდაუთის მუნიციპალიტეში.

არხადონი - მდინარე ყაზბეგის მუნიციპალიტეში, თერგის მარჯვენა შენაკადი.

არხანგელსკი - ქალაქი-პორტი რუსეთის ჩრდილოეთ ნაწილში, თეთრი ზღვის ნაპირზე (370 ათასი).

არხანგელსკოე

  1. XVIII-XIX საუკუნეების რუსული საკარმიდამო ანსამბლი მოსკოვთან.

  2. დაბა უკრაინის ხერსონის ოლქში.

არხარა - დაბა რუსეთის ამურის ოლქში.

არხარი (თურქ. არგალი, არკალი, კაჩკარი) - გარეული ცხვარი.

არხარმერინოსი - იხილე ყაზახური არხარმერინოსი.

არხატი - ბუდიზმში - არსება, რომელმაც „განთავისუფლებას“ (ნირვანას) მიაღწია.

არხაშენის ქედი - ქედი გარდაბნის მუნიციპალიტეტში, ივრის ზეგანზე.

არხაჯის ბალახი - ერთწლოვანი ბალახოვანი მცენარე ნაცარქათამასებრთა ოჯახისა.

არხეინი - უდარდელი.

არხენტინო (ლაგო-არხენტინო) - მორენებით შეგუბებული მყინვარული ტბა არგენტინის სამხრეთ ნაწილში.

არხი (თურქ.)

  1. ჰიდროტექნიკური ნაგებობა, ხელოვნური მდინარე, სადინარი.

  2. კავშირგაბმულობაში - სისტემებში კოდირებული სიგნალების გადამცემ მოწყობილობათა ერთობლიობა.

  3. ტელევიზიაში - ამა თუ იმ სამაუწყებლო ორგანიზაციისათვის გამოყოფილი საეთერო სივრცე,

არხიზი - დაბა რუსეთის სტავროპოლის მხარეში.

არხილი - თხელი ბზარი (საბა).

არხილოსკალო - სოფელი დედოფლისწყაროს მუნიციპალიტეტში.

არხიპოვა ირინა - რუსი საოპერო მომღერალი, მეცო-სოპრანო, საბჭოთა კავშირის სახალხო არტისტი (დაიბადა 1925 წელს).

არხიპოვი ვასილი - სატანკო ჯარების გენერალ-პოლკოვნიკი, საბჭოთა კავშირის ორგზის გმირი, მეორე მსოფლიო ომის მონაწილე (1906-1985 წწ).

არხიპოვკა - დაბა რუსეთის ივანოვოს ოლქში.

არხის ქედი - ქედი ახალგორისა და დუშეთის მუნიციპალიტეტების საზღვარზე, მთიულეთის არაგვისა და ქსნის ზემოთის წყალგამყოფი.

არხლი - თოვლის ფიფქი, დნობის შემდეგ შეყინული.

არხოტი

  1. (არხოტისთავი) მწვერვალი დუშეთის მუნიციპალიტეტში, თუშეთ-ხევსურეთის კავკასიონზე, მდინარე არხოტისწყლის სათავესთან. აგებულია ქვედაიურული თიხაფიქლებით. არის მეოთხეული გამყინვარების ნიშნები, კალთებზე ალპური მდელოებია (სიმაღლე - 3247 მეტრი).

  2. (არხოტისთავისღელე, წელთაგზა) უღელტეხილი დუშეთის მუნიციპალიტეტში, თუშეთ-ხევსურეთის კავკასიონზე.

  3. (არხოტის ხეობა) ხეობა დუშეთის მუნიციპალიტეტში, პირიქითა ხევსურეთში.

  4. სოფელი თეთრიწყაროს მუნიციპალიტეტში.

არხოტისთავი - მწვერვალი, იხილე არხოტი (1).

არხოტისთავისღელე - უღელტეხილი, იხილე არხოტი (2).

არხოტისწყალი (ცირცლოვანისწყალი) - მდინარე კავკასიონის მთავარი წყალგამყოფი ქედის ჩრდილოეთ კალთაზე, დუშეთის მუნიციპალიტეტსა და ჩეჩნეთში (ჩეჩნეთში ეწოდება ასა). სათავე აქვს არხოტის უღელტეხილთან (სიგრძე - 23 კილომეტრი, აუზის ფართობი - 242 კვ.კმ.). სოფელ ახიელთან მარცხნიდან უერთდება მდინარე ახიელისწყალი. საზრდოობს თოვლის, წვიმისა და მიწისქვესა წყლით. წყალდიდობა იცის გაზაფხულზე, წყალმცირობა - ზამთარში.

არხოტის ჯვარი - არხოტის ხეობის (პირიქითა ხევსურეთი) მთავარი სათემო ღვთაება (ჯვარი), რომელსაც მიქელ მთავარანგელოზსაც უწოდებენ.

არხსათხრელი - ტრანშეების, კიუვეტების, სარწყავი არხების გასაყვანი მანქანა.

არჯაკელი (Lathyrus roseus) - მრავალწლოვანი ბალახოვანი მცენარე პარკოსანთა ოჯახისა.

არჯალი

  1. ურცხვად ანჩხლი (საბა).

  2. აღსასრულის დღე.

არჯასპი - იგივე აჯასპი.

არჯევანი - მწვერვალი თრიალეთის ქედზე, გორისა და წალკის მუნიციპალიტეტებში, მდინარე თეძმის სათავესთან (2759 მ).

არჯევანიძე გიორგი - რევოლუციამდელი რუსეთის სამხედრო მოღვაწე, გენერალ-მაიორი (1863-1940 წწ).

არჯევან-სარვანი - სოფელი წალკის მუნიციპალიტეტში.

არჯევნიშვილი მარიამ - მომღერალი, ხალხური სიმღერების შემსრულებელი (1918-1958 წწ).

არჯენტო დარიო - იტალიელი კინორეჟისორი და სცენარისტი (დაიბადა 1943 წელს).

არჯეში

  1. ჟუდეცი სამხრეთ რუმინეთში.

  2. მდინარე რუმინეთში.