The National Library of Georgia მთავარი - ბიბლიოთეკის შესახებ - ელ.რესურსები
Cover Image
წიგნის დახურვა 0009უნივერსალური ენციკლოპედიური ლექსიკონი (ქ–ჰ)
ფოლდერის დახურვა
დოკუმენტის ნახვა ცა
დოკუმენტის ნახვა ცბ
დოკუმენტის ნახვა ცდ
დოკუმენტის ნახვა ცე
დოკუმენტის ნახვა ცვ
დოკუმენტის ნახვა ცთ
დოკუმენტის ნახვა ცი
დოკუმენტის ნახვა ცკ
დოკუმენტის ნახვა ცლ
დოკუმენტის ნახვა ცმ
დოკუმენტის ნახვა ცნ
დოკუმენტის ნახვა ცო
დოკუმენტის ნახვა ცრ
დოკუმენტის ნახვა ცუ
დოკუმენტის ნახვა ცქ
დოკუმენტის ნახვა ცხ

ცი

 

ცი

1) ჩუნციუსა და ჯანგოს პერიოდის ჩინეთის სამეფო ძვ.წ.აღ. VII-II საუკუნეებში.

2) დინასტია და ფეოდალური სახელმწიფო ჩინეთში (IV-VI საუკუნეები).

ციაგი

1) სხივის შუქი; ბრწყინვალება.

2) გასხივოსნებული, ბრწყინვალე, მოციმციმე, მოკიაფე.

ციალი - ელვარება, ციმციმი.

ციანი (ბერძნ.) - მწვავე სუნის მქონე უფერო შხამიანი გაზი, რომელიც შედგება აზოტისა და ნახშირბადისაგან; იყენებენ ზოგი მჟავას მისაღებად.

ციანიდები (ბერძნ.) - სინილმჟავას მარილები.

ციანინები (ბერძნ.) - ბუნებრივი საღებარი ნივთიერებები, რომლებზედაც დამოკიდებულია ყვავილების, პეპლების და სხვათა შეფერილობა; იღებენ სინთეზურადაც.

ციანოზი (ბერძნ.) - კანის ლურჯი შეფერილობა ზოგი ისეთი დაავადების დროს, რომლებიც დაკავშირებულია სისხლის მიმოქცევის დარღვევასთან.

ციანლუნი (ხუასნ ლი) - მანჯურიელთა ცინის დინასტიის იმპერატორი ჩინეთში (1771-1799 წწ).

ციანძიანი (ზემო დინებაში უძიანი) - მდინარე ჩინეთში, მდინარე უძიანის მარჯვენა შენაკადი.

ციატი

1) მკრთალი, ღია ფერისა; ცრიატი.

2) იგივეა, რაც ციალი.

ცი ბაიში (ა-ჯი, ხუანი) - ჩინელი ფერმწერი (1860-1957 წწ).

ციბაძე ბორის - მოქანდაკე (დაიბადა 1931 წელს).

ციბისი იან - პოლონელი ფერმწერი (1897-1972 წწ).

ციბლიევი ვასილი - რუსი მფრინავი-კოსმონავტი, 1993-94 წლების ფრენის მონაწილე (დაიბადა 1954 წელს).

ციბრუტი - მბრუნავი სახვრეტი ხელსაწყო ერთგვარი.

ციბულსკი ზბიგნევ - პოლონელი კინომსახიობი (1927-1967 წწ).

ციგა - ხელით სატარებელი ან ბავშვთა სასრიალო პატარა მარხილი.

ციგალი ვლადიმერ - მოქანდაკე, საბჭოთა კავშირის სახალხო მხატვარი (დაიბადა 1917 წელს).

ციგანი

1) იგივე ბოშა.

2) ცუღლუტი; გაიძვერა.

ციგაობა - ბავშვთა გასართობი - ციგებით სრიალი თოვლზე; ციგებით შეჯიბრება.

ციგლერი კარლ ვალდემარ - გერმანელი ქიმიკოსი, 1963 წლის ნობელის პრემიის ლაურეატი (1898-1973 წწ).

ციგლერი ლეოპოლდ - გერმანელი ფილოსოფოსი (1881-1958 წწ).

ციგლიგი - სწრაფი და მოხდენილი მოძრაობა, თამაში.

ციგნობა - ცუღლუტობა, გაიძვერობა.

ციგრიანთკარი - სოფელი დუშეთის მუნიციპალიტეტში (გრემისხევის თემის საკრებულო), მდინარე ნარეკვავის (არაგვის მარჯვენა შენაკადი) ნაპირზე. ზღვის დონიდან - 1040 მეტრი, დუშეთიდან - 22 კილომეტრი. 2002 წლის აღწერის მიხედვით სოფელში ცხოვრობს 17 კაცი.

ციგურა - ყინულზე სასრიალო მოწყობილობა, რომელსაც ფეხსაცმელზე იმაგრებენ.

ციგურაობა - სპორტის სახეობა - ციგურებით სრიალი.

ციდა - მანძილი გაშლილი სალოკი თითის წვერიდან ცერის წვერამდე; იხმარებოდა სიგრძის საზომ ერთეულად.

ციდამტკაველა - იგივეა, რაც ცეროდენა.

ციება - ავადმყოფობა, რომელსაც ახასიათებს პერიოდული შეტევები - ძლიერი შეცივება და მერე დიდი სიცხე; ციებ-ცხელება, მალარია.

ციებიანი

1) ვისაც ციება სჭირს.

2) სადაც ციება არის.

ციებ-ცხელება

1) იგივეა, რაც ციება.

2) (გადატანით) ფაციფუცი, მღელვარება.

ციერი - იგივეა, რაც ზეციერი.

ციეშინი - ქალაქი პოლონეთის ბიელსკის სავოევოდოში.

ციეხანუვი - ქალაქი პოლონეთში, ამავე სახელწოდების სავოევოდოს ადმინისტრაციული ცენტრი.

ცივაძეები - სოფელი შუახევის მუნიციპალიტეტში.

ცივ-გომბორის ქედი - იხილე გომბორის ქედი.

ცივი

1) დაბალი ტემპერატურის მქონე, სითბოს მოკლებული.

2) (გადატანით) გულგრილი, უგულო, გრძნობას მოკლებული.

3) უსიამოვნო (ხმა).

4) მთა გომბორის ქედის შუა მონაკვეთზე, მდინარეების კისესიხევისა და თურდოს (ალაზნის მარჯვენა შენაკადები) ზემოდინებათა წყალგამყოფზე, თელავის და საგარეჯოს მუნიციპალიტეტების საზღვარზე (სიმაღლე - 1991 მეტრი).

5) მდინარე ხარაგაულის მუნიციპალიტეტში, ლეღვანის მარცხენა შენაკადი.

6) მდინარე მარტვილის და სენაკის მუნიციპალიტეტებში, რიონის მარჯვენა შენაკადი.

7) მდინარე ხობის მუნიციპალიტეტში, ხობის მარცხენა შენაკადი.

8) მდინარე თელავის მუნიციპალიტეტში, კისისხევის მარცხენა შენაკადი.

ცივილიზატორი - ცივილიზაციის გამავრცელებელი ადამიანი (ჩვეულებრივ ითქმის ირონიით).

ცივილიზაცია (ლათ.)

1) საზოგადოებრივი და მატერიალური კულტურის განვითარების დონე, რომელსაც მიაღწია ამა თუ იმ საზოგადოებრივ-ეკონომიკურმა ფორმაციამ.

2) მსოფლიოს მოწინავე ქვეყნების თანამედროვე კულტურა, განათლება.

ცივილიზებული - ვინც ან რაც ცივილიზაციას ეზიარა, კულტურული, განვითარებული.

ცივილისი კლავდიუს იულიუს - გერმანელი ტომის, ბატავების, ბელადი (I საუკუნე).

ცივილისტი - ცივილისტიკის სპეციალისტი.

ცივილისტიკა (ლათ.) - სამოქალაქო სამართალი.

ცივილსკი - ქალაქი რუსეთის ჩუვაშეთის რესპუბლიკაში.

ცივილური - სამოქალაქო, არა სამხედრო (მაგალითად, ტანსაცმელი).

ცივი მენჯი - რკინიგზის ბაქანი სენაკ-ხობის გადასარბენზე.

ცივი წყარო - მთა ხულოს მუნიციპალიტეტში, არსიანის ქედის ჩრდილოეთ ნაწილში.

ცივ-ცივი - სულ ცივი და ცივი.

ცივწყალა - სოფელი სამტრედიის მუნიციპალიტეტში (გომის თემის საკრებულო). 2002 წლის აღწერის მონაცემებით სოფელში ცხოვრობს 44 კაცი.

ცივწყალის მღვიმე - მღვიმე გულრიფშის მუნიციპალიტეტში.

ცივწყარო

1) სოფელი დუშეთის მუნიციპალიტეტში (ანანურის თემის საკრებულო). 2002 წლის აღწერის მიხედვით სოფელში ცხოვრობს 284 კაცი.

2) სოფელი ხაშურის მუნიციპალიტეტში.

3) სოფელ ხოლოდნაია-რეჩკას ძველი სახელი.

ციზეთი - სოფელი სენაკის მუნიციპალიტეტში.

ციკანი - იგივეა, რაც თიკანი.

ციკერი იან - სლოვაკი კომპოზიტორი (1911-1995 წწ).

ციკლი (ბერძნ.)

1) რაიმე მოვლენათა, პროცესთა, სამუშაოთა ერთობლიობა, რომელიც ქმნის რისამე მოქმედების დასრულებულ წრეს დროის გარკვეულ მონაკვეთში.

2) ერთმანეთთან დაკავშირებულ მოვლენათა ერთობლიობა, რისამე თანამიმდევრული რიგი.

3) რაიმე პრინციპით გაერთიანებულ მეცნიერებათა, დისციპლინათა ჯგუფი.

4) ერთი ჟანრის მხატვრული ნაწარმოებები, რომლებიც გაერთიანებულია თემატიკით, მოქმედი პირებით და სხვა.

ციკლოგრამა - მანათობელი მოძრავი წერტილის ფოტოგრაფიული სურათი.

ციკლოდრომი - იგივეა, რაც ველოდრომი.

ციკლოიდი (ბერძნ.) - მგორავი წრეხაზის წერტილის მიერ შემოწერილი მრუდე ხაზი.

ციკლონი (ბერძნ.)

1) წრიულად მოძრავი გრიგალი, რომელსაც აქვს ასი კილომეტრიდან რამდენიმე ათას კილომეტრამდე რადიუსი; ახასიათებს დიდი ღრუბლიანობა, ნალექები, ქარბორბალა.

2) აპარატი, რომელსაც იყენებენ ჰაერის ან გაზის გასაწმენდად მაგარი ნაწილაკებისგან (მტვრისგან). მოქმედებს ინერციის ძალის გამოყენებით.

ციკლოპი

1) იგივე ბერძნული კიკლოპი.

2) ერთგვარი ცალთვალა პატარა კიბო.

ციკლოტრონი (ბერძნ.) - დამუხტული ნაწილაკების (პროტონების, და სხვა) მოძრაობის ასაჩქარებელი დანადგარი, რომლის საშუალებითაც იკვლევენ ატომგულს.

ციკლური - რაც ციკლების მიხედვით ხდება.

ციკნიყურა (Melandrium boissieri) - ერთ ან მრავალწლოვანი მცენარე მიხაკისებრთა ოჯახისა; ადრე გაზაფხულზე მხლად ხმარობენ.

ციკუტა - წყლის ან ჭაობის მრავალწლოვანი ბალახი.

ცილა

1) გამჭვირვალე მასა კვერცხის გულის გარშემო; ხარშვაში თეთრდება და მკვრივდება.

2) რთული ორგანული ნივთიერება - მცენარეული და ცხოველური ორგანიზმის ყველაზე მნიშვნელოვანი შემადგენელი ნაწილი.

ცილამპალი - რასაც ცილა შემომპალი აქვს.

ცილე ჰაინრიხ - გერმანელი გრაფიკოსი (1858-1929 წწ).

ცილერტალის ალპები - აღმოსავლეთ ალპების ნაწილი ავსტრიასა და იტალიაში.

ცილი - იგივეა, რაც ცილისწამება.

ცილიანშანი (რიხტჰოფენის ქედი) - ქედი ჩინეთში.

ცილინდრი (ბერძნ.)

1) გეომეტრიული სხეული, რომელიც წარმოიქმნება დახშული ცილინდრული ზედაპირისა და მისი გადამკვეთი ორი პარალელური სიბრტყისაგან.

2) ორთქლის მანქანის ან შიგაწვის ძრავის ნაწილი - დახურული კოლოფი ცილინდრის ფორმისა.

3) მამაკაცის მაღალი, მაგარი შლაპა ცილინდრული ფორმისა, რომელსაც აქვს პატარა ფარფლი.

ცილინსკი გუნარ - ლატვიელი მსახიობი და რეჟისორი (1931-1992 წწ).

ცილისმწამებელი - ვინც ცილს სწამებს ვისმე.

ცილისმწამებლური - რაც ცილისწამებას შეიცავს.

ცილისწამება - ტყუილის მოგონება ვისიმე შესახებ, ვინმესთვის რისამე დაბრალება.

ცილმა - მდინარე რუსეთის ევროპული ნაწილის ჩრდილო-აღმოსავლეთ რეგიონში, პეჩორის მარცხენა შენაკადი (სიგრძე - 374 კილომეტრი).

ცილოვანი - ცილის შემცველი.

ცილორი - სოფელი აბაშის მუნიციპალიტეტში.

ციმაკურიძე ალექსანდრე - ფერმწერი, პეიზაჟისტი (1882-1954 წწ).

ციმაკურიძე დავით - სპორტსმენი (თავისუფალი ჭიდაობა), სპორტის დამსახურებული ოსტატი, პირველი ქართველი ოლიმპიური ჩემპიონი 1952 წელს (დაიბადა 1925 წელს).

ციმბალი (ლათ.) - ხალხური მუსიკალური საკრავი; წარმოადგენს ბრტყელ ყუთს, რომელზედაც გაჭიმულია სიმები. უკრავენ ორი პატარა ხის ჩაქუჩით. წინწილი.

ციმბალისტი ეფრემ - ამერიკელი მევიოლინე და კომპოზიტორი (1889-1985 წწ).

ციმბირელი პაპა - ქართული მხატვრული ფილმი. ეკრანებზე გამოვიდა 1973 წელს. დამდგმელი რეჟისორი - გიორგი კალატოზიშვილი. სცენარის ავტორი - სულიკო ჟღენტი. დამდგმელი ოპერატორი - დავით სხირტლაძე. კომპოზიტორი - გია ყანჩელი. მთავარ როლებში: დოდო აბაშიძე (ნესტორ კალანდარიშვილი), პეტრე კოლბასინი, გურამ ფირცხალავა, ბაადურ წულაძე, შოთა გაბელაია, ჟანა პროხორენკო, იური ნაზაროვი.

ციმბირი - ტერიტორია რუსეთში, რომელსაც უკავია ჩრდილოეთ აზიის დიდი ნაწილი, გადაჭიმულია ურალიდან წყნარ ოკეანემდე.

ციმერინგი მაქს - გერმანელი მწერალი (1909-1973 წწ).

ციმერმანი ვალტერ - გერმანელი ბოტანიკოსი (1892-1980 წწ).

ციმერმანი ვილჰელმ - გერმანელი ისტორიკოსი (1807-1878 წწ).

ციმერნი ჰაინრიხ - გერმანელი ასირიოლოგი (1862-1931 წწ).

ციმლიანსკი - ქალაქი რუსეთის როსტოვის ოლქში.

ციმორი

1) (Gobio) მდინარის პატარა თევზი.

2) იგივეა, რაც წვერა.

ციმფა (ციმფია) - მსუნაგი, წუწკი.

ციმშიანები - აშშ-ს ალასკის შტატში მცხოვრები ინდიელთა ტომი.

ციმციმ - ფრთხილად, სათუთად (ითქმის ხელში აყვანაზე, აღებაზე).

ციმციმი

1) სხივის (შუქის, ფერის....) კრთომა, ციალი, კიაფი.

2) ჟუჟუნი (თვალებისა).

ციმციმა - რაც ციმციმებს, მოციმციმე.

ცინა ლუციუს კორნელიუს - რომაელი პოლიტიკური მოღვაწე (ძვ.წ.აღ. I საუკუნე).

ცინარეთი - სოფელი შუახევის მუნიციპალიტეტში.

ცინგლიანი

1) ვისაც ცინგლი ჩამოსდის; წვინტლიანი.

2) უხეირო, უშნო.

ცინდალი - იგივეა, რაც კნუტი.

ცინდაო - ქალაქი ჩინეთის შანდუნის პროვინციაში (1,5 მილიონი).

ცინემანი - ავსტრიული წარმოშობის ამერიკელი კინორეჟისორი (1907-1997 წწ).

ცინერარია (ლათ.) - ოთახის დეკორატიული მცენარე.

ცინი

1) სამეფო ძველ ჩინეთში.

2) ჩინეთის იმპერატორთა დინასტია (ძვ. წ.აღ. 221-2017 წწ).

3) მანჯურიელთა საიმპერატორო დინასტია ჩინეთში 1644-1912 წლებში.

ცინიზმი (ბერძნ.) - აგდებული დამოკიდებულება ზნეობრივი ნორმებისადმი, ისეთი რამისადმი, რაც საყოველთაო პატივისცემით სარგებლობს. თავხედური გულახდილობა.

ცინიკოსი - პირი, რომელსაც ცინიზმი ახასიათებს; უსირცხვილოდ ირონიული ადამიანი.

ცინიკური - ცინიზმით განმსჭვალული; ცინიკოსის დამახასიათებელი, უსირცხვილო, უხეში, უწმაწური.

ცინიუანი - იხილე ბაოდინი.

ცინკიტი (გერმ.) - მინერალი, რომლისგანაც თუთიას იღებენ.

ცინკოგრაფია (გერმ.)

1) სტამბისათვის თუთიის კლიშეების დამზადების წესი.

2) საწარმო ან საამქრო, რომელიც ასეთ კლიშეებს ამზადებს.

ცინლინი - ქედი ჩინეთში.

ცინოვიცი - კურორტი აღმოსავლეთ გერმანიაში.

ცინტა - იგივეა, რაც სურდო.

ცინტია - იგივე ბერძნული კინთია, არტემიდეს (დიანას) ერთ-ერთი ზედმეტი სახელი.

ცინქოფენი (ატოფანი) - სამკურნალო პრეპარატი, მოყვითალო ფხვნილი; იყენებენ ნიკრისის ქარის სამკურნალოდ.

ცინ შიხუანდი (ინ ჯენი) - ჩინეთის იმპერატორი (ძვ.წ.აღ. 259-210 წწ).

ცინცაბაძე სერგი - არქიტექტორი, საქართველოს ხელოვნების დამსახურებული მოღვაწე (1915-1984 წწ).

ცინცაძე ვახტანგ - არქიტექტორი, არქიტექტურის მკვლევარი (1915-1993 წწ).

ცინცაძე სულხან - კომპოზიტორი, საქართველოს სახალხო არტისტი (1925-1991 წწ).

ცინცინატი - ქალაქი აშშ-ს ოჰაიოს შტატში (365 ათასი, გარეუბნებით - 1,7 მილიონი).

ცინცინატუსი ლუციუს კვინციუს - რომაელი პატრიციუსი (ძვ.წ.აღ. V საუკუნე).

ცინცხალი - რაც შხეფებს ისვრის; ნაპერწკლიანი.

ცინ ძიუშაო - ჩინელი მათემატიკოსი (XII ს).

ცინხაი

1) ტბა, იხილე კუკუნორი.

2) პროვინცია ჩრდილო-დასავლეთ ჩინეთში, ადმინისტრაციული ცენტრი - სინინი.

ცინხუანდაო - ქალაქი ჩრდილოეთ ჩინეთში, ხებეის პროვინციაში (365 ათასი).

ციოლკოვსკი კონსტანტინე - რუსი მეცნიერი-გამომგონებელი აეროდინამიკისა და რაკეტების დინამიკის დარგში (1857-1935 წწ).

ციპა - მდინარე იმიერბაიკალისპირეთში, ვიტიმის მარცხენა შენა(სიგრძე - 692 კილომეტრი). კმ).

ციპერნოვსკი კაროი - იხილე ზიპერნოვსკი კ.

ციპოლა გიზელა - ოპერის უკრაინელი მომღერალი ქალი (ლირიკულ-დრამატული სოპრანო), საბჭოთა კავშირის სახალხო არტისტი (დაიბადა 1944 წელს).

ცირა - გასათხოვარი ქალი, ქალიშვილი.

ცირანკევიჩი იუზეფ - პოლონეთის მინისტრთა საბჭოს თავმჯდომარე 1954-70 წლებში (1911-1995 წწ).

ცირეკიძე ირაკლი - 2007 წლის მსოფლიოს და 2008 წლის ოლიმპიური თამაშების ჩემპიონი ძიუ დოში 90 კგ წონით კატეგორიაში (დაიბადა 1982 წელს).

ცირიკი (მონღ.) - მონღოლეთის არმიის ჯარისკაცი.

ცირკელი ფერდინანდ - გერმანელი გეოლოგი (1838-1912 წწ).

ცირკარამა (ინგლ.) - ფართოეკრანიანი კინოს ერთ-ერთი სისტემა.

ცირკი (ლათ.)

1) სანახაობითი დაწესებულება - მრგვალი შენობა, რომლის შუაშიც მოთავსებულია მოედანი მსახიობთა გამოსვლებისათვის, ხოლო მოედნის გარშემო - ამფითეატრად განლაგებული ადგილები მაყურებლებისთვის.

2) თეატრალური ხელოვნების სახეობა, რომელსაც ჩვეულებრივ ასეთ შენობაში წარმოადგენენ.

3) გეოლოგიაში - ბუნებრივი ჯამისებური ჩაღრმავება მთის კალთებზე.

ცირკონი (გერმ.) - მინერალი, ცირკონიუმის სილიკატი; იყენებენ ცირკონიუმის მისაღებად. აგრეთვე მედიცინაში, მეტალურგიაში და სხვა. მისი გამჭვირვალე წითელი და ყავისფერი კრისტალები წარმოადგენს იაგუნდს (ძვირფასი ქვა).

ცირკონიუმი (ძრ) - ქიმიური ელემენტი, ძნელდნობადი მოვერცხლისფრო თეთრი ლითონი; იყენებენ ატომურ ენერგეტიკაში. ატომური ნომერი 40, ატომური მასა 91,22.

ცირკულარი (ლათ.) - წერილობითი განკარგულება, რომელიც ეგზავნებათ დაქვემდებარებულ დაწესებულებებს ან ხელქვეით თანამდებობის პირებს.

ცირკულაცია (ცირკულირება) - წრიული მოძრაობა.

ციროზი (ბერძნ.) - მედიცინაში - რაიმე ორგანოს შემაერთებელი ქსოვილის გაზრდა, რაც ამ ორგანოს ფუნქციას არღვევს.

ცირცე - იგივე ბერძნული კირკე.

ცირცელი (Sorbus caucasigena) - საშუალო სიმაღლის ხე ვარდისებრთა ოჯახისა; იკეთებს ქოლგისმაგვარ თეთრ ყვავილებს; ისხამს კაშკაშა წითელ მწკლარტე ნაყოფს; იზრდება მთის ტყეებში.

ცირცლოვნისწყალი - მდინარე, იხილე არხოტისწყალი.

ცისანა - იგივეა, რაც კესანე.

ცისარტყელა - შვიდფერი რკალი ცაზე; ჩნდება მზის მოპირდაპირე მხარეს წვიმის წვეთებში მზის სხივების გარდატეხით.

ცისვაზი (Wistaria chinensia) - ხვიარა მცენარე პარკოსანთა ოჯახისა. იკეთებს მტევნებად შეკრულ იისფერ სურნელოვან ყვავილს; გლიცინია.

ცისთვალა (შცილლა) - ბოლქვიანი მცენარე შროშანისებრთა ოჯახისა. იკეთებს ცისფერ ყვავილს.

ცისი - ჩინეთის (მანჯურიის) იმპერატორი ქალი (1835-1908 წწ).

ცისიერი - ციური, ზეციერი.

ცისკარა - ქართული მხატვრული ფილმი-ზღაპარი. ეკრანებზე გამოვიდა 1955 წელს. დამდგმელი რეჟისორი - გიორგი ჭელიძე. სცენარის ავტორი - კოტე მიქაბერიძე. დამდგმელი ოპერატორი - ბორის ბურავლიოვი. კომპოზიტორი - რევაზ ლაღიძე. მთავარ როლებში: თამაზ ტოგონიძე (ცისკარა), დოდო ჭიჭინაძე (მზია), გოჩა აბაშიძე (ბადრი), ნინი კაკაბაძე (ცისკარას დედა), გიორგი შავგულიძე (გრძნეული, კოტე დაუშვილი (დევი), აკაკი კვანნტალიანი (დევი), ალექსანდრე გომელაური (დევი).

ცისკარი

1) ყველაზე კაშკაშა პლანეტა, რომელიც დილაობით მოჩანს აღმოსავლეთით, ხოლო საღამოობით - დასავლეთით; ვენერა.

2) განთიადი, ალიონი, აისი.

4) (ეკლესიაში) დილის, განთიადის წირვა.

5) ქართული ლიტერატურული ჟურნალი. გამოდიოდა თბილისში 1852-53 და 1857-75 წლებში.

6) ქართული ყოველთვიური მხატვრული და საზოგადოებრივ-პოლიტიკური ჟურნალი; გამოდის 1957 წლიდან.

ცისკარიძე ნიკოლოზ - ბალეტის მსახიობი, მოღვაწეობს მოსკოვის დიდ თეატრში (დაიბადა 1973 წელს).

ცისკიდური - ცის დასასრული, ჰორიზონტი.

ცისკრის ზარები - ქართული მხატვრული ფილმი. ეკრანებზე გამოვიდა 1967 წელს. დამდგმელი რეჟისორი - ყარამან (გუგული) მგელაძე. სცენარის ავტორები - თეიმურაზ მაღლაფცერიძე, ყარამან (გუგული) მგელაძე. დამდგმელი ოპერატორი - გივი რაჭველიშვილი. კომპოზიტორი - ნუგზარ ვაწაძე. მთავარ როლებში: გრიგოლ წიტაიშვილი, მანანა დაშნიანი, ზურაბ ქაფიანიძე, სპარტაკ ბაღაშვილი, კოტე დაუშვილი, მანანა ცხოვრებოვა.

ცისკროვანი - ცისკარივით ნათელი.

ცისლეიტანია - ავსტრიის იმპერიის არაოფიციალური სახელი.

ცისმარე - ყოველ ცისმარე დღეს - ყოველდღე, მუდამდღე.

ცისტა (ბერძნ.)

1) ერთუჯრედიანი ცხოველური ან მცენარეული ორგანიზმი, რომელიც დროებით დაფარულია მკვრივი გარსით. თვით ეს გარსი.

2) იხილე კისტა.

ცისტერნა (ლათ.)

1) სითხის საცავი დიდი რეზერვუარი.

2) ვაგონი, ავტომობილი და სხვა, რომელზედაც სითხის ან გაზის გადასატანი რეზერვუარია მოთავსებული.

ცისტიტი (ბერძნ.) - საშარდე ბუშტის ანთება.

ცისტოსკოპი - სპეციალური ენდოსკოპი, საშარდე ბუშტის გამოსაკვლევად.

ცისტოსკოპია (ბერძნ.) - საშარდე ბუშტის გამოკვლევა ცისტესკოპით, რომელიც შეჰყავთ შარდსადენი მილის გზით.

ცისფერგულა (კურკურა) - ფრინველი ბეღურასნაირთა რიგისა.

ცისფერთვალებიანი - ვისაც ცისფერი თვალები აქვს.

ცისფერი - რაც ფერით ცას მოგვაგონებს; ღია ლურჯი.

ცისფერი მთები ანუ დაუჯერებელი ამბავი - ქართული მხატვრული ფილმი. ეკრანებზე გამოვიდა 1983 წელს. დამდგმელი რეჟისორი - ელდარ შენგელაია. სცენარის ავტორი - რეზოჭეიშვილი. დამდგმელი ოპერატორი - ლევან პაატაშვილი. კომპოზიტორი - გია ყანჩელი. მთავარ როლებში: რამაზ გიორგობიანი, ვასილ კახნიაშვილი, თეიმურაზ ჩირგაძე, ივანე საყვარელიძე, სესილია თაყაიშვილი, გრიგოლ ნაცვლიშვილი, დარეჯან სუმბათაშვილი, ზეინაბ ბოცვაძე, ნინო თუთბერიძე, გურამ ლორთქიფანიძე, გურამ პეტრიაშვილი.

ცისფერი ნილოსი (ბაჰრ-ელ-აზრაკი) - მდინარე ეთიოპიასა და სუდანში, მდინარე ნილოსის მარჯვენა შენაკადი.

ცისფერი მთები - მდებარეობს ავსტრალიაში.

ცისფერი ტბა - ტბა გაგრის შემოგარენში, ბზიფის ქვემო დინების ხეობაში.

ცისფერი ქედი (ბლუ-რიჯი) - ქედების და მასივების ჯაჭვი აშშ-ში.

ცისფერყანწელები - ქართველ სიმბოლისტ მწერალთა ჯგუფის - „ცისფერი ყანწების“ (1916 -19131 წწ) - წევრები.

ცისქვეშეთი - დედამიწა, მთელი ქვეყანა.

ციტადელი (ფრანგ.)

1) ციხესიმაგრის გალავნის შიგნით არსებული ყველაზე გამაგრებული ნაგებობა, რომელიც განკუთვნილია დამოუკიდებელი თავდაცვისათვის.

2) (გადატანით) რისამე მთავარი დასაყრდენი პუნქტი, ბურჯი.

ციტატა - სიტყვასიტყვით ამონაწერი სხვა ტექსტიდან (რისამე დასამოწმებლად).

ციტაუ - ქალაქი სამხრეთ აღმოსავლეთ გერმანიაში, ქვემო საქსონიის მხარეში (35 ათასი).

ციტაცია

1) იგივეა, რაც ციტირება.

2) სადმე მოყვანილი ციტატების ერთობლიობა.

ციტელი კარლ ალფრედ - გერმანელი გეოლოგი და პალეონტოლოგი (1839-1904 წწ).

ციტი (ბერძნ.) - რთული სიტყვების ბოლო შემადგენელი ნაწილი, ნიშნავს სისხლის ბურთულებთან დაკავშირებულს.

ციტირება - ციტატის, ციტატების მოყვანა.

ციტირებული - ციტატად მოყვანილი, ამოწერილი საიდანმე.

ციტო (ბერძნ.) - რთული სიტყვების პირველი შემადგენელი ნაწილი, ნიშნავს ცხოველურ ან მცენარეულ უჯრედებთან დაკავშირებულს.

ციტოგენეტიკა - გენეტიკის დარგი, რომელიც შეისწავლის მემკვიდრეობის კანონზომიერებებს სხვადასხვა უჯრედშიგა სტრუქტურების აღნაგობასა და ფუნქციებთან ურთიერთკავშირში.

ციტოდიაგნოსტიკა - დაავადების გამოცნობა სხეულის სითხეების უჯრედოვანი ელემენტების მიკროსკოპული გამოკვლევის საშუალებით.

ციტოკინეზი (ბერძნ.) - იგივეა, რაც ციტოტომია.

ციტოლოგია (ბერძნ.) - მეცნიერება უკრედების აგებულების, განვითარებისა და ფუნქციების შესახებ.

ციტოპლაზმა (ბერძნ.) - უჯრედის პროტოპლაზმის ნაწილი, რომელიც არ შედის ბირთვის შემადგენლობაში.

ციტრონი (იტალ.) - ციტრუსების ჯგუფის ტანდაბალი ხე ან ბუჩქი; აქვს მსხვილი ხორკლიანი ლიმონისფერი ნაყოფი.

ციტოტომია (ბერძნ.) - მცენარეული ან ცხოველური უჯრედის ტანის გაყოფა.

ციტრა (გერმ.) - სიმებიანი მომცრო მუსიკალური საკრავი; წარმოადგენს ბრტყელ ყუთს, რომელზედაც გაბმულია 36-42 სიმი.

ციტრალი (ლათ.) - ორგანული ნაერთი, ერთ-ერთი უმნიშვნელოვანესი ალდეჰიდი; მოიპოვება ზოგ ეთერზეთში, იღებენ სინთეზურადაც. გამოყენება აქვს პარფიუმერიაში და სხვა.

ციტრატები (ლათ.) - ლიმონმჟავას მარილები (ან ეთერები).

ციტრონი (იტალ.) - ციტრუსების ჯგუფის ტანდაბალი ხე ან ბუჩქი; აქვს მსხვილი, ხორკლიანი ლიმონისფერი ნაყოფი.

ციტრუსი (ლათ.) - ლიმონის, ფორთოხლის, მანდარინის და მისთანების საერთო სახელი.

ციტრუსოვანი - სოფელი გუდაუთის მუნიციპალიტეტში.

ციუანჯოუ - ქალაქი ჩინეთის ფუძიანის პროვინციაში.

ციუი იუანი - ჩინელი პოეტი (დაახლოებით ძვ.წ.აღ. 340-278 წწ).

ციუიფუ - ქალაქი ჩინეთის შანდუნის პროვინციაში.

ციუი ციუბო (ნამდვილი სახელი ციუი შუანი) - ჩინეთის კომპარტიის მოღვაწე (1899-1935 წწ).

ციუი ძინი - ჩინელი რევოლუციონერი ქალი, პოეტი (1875-1907 წწ).

ციური - ცაში არსებული, ზეციური.

ციურიხი - ქალაქი შვეიცარიაში, ამავე სახელწოდების კანტონის ადმინისტრაციული ცენტრი (345 ათასი).

ციურიხის ტბა - ტბა შვეიცარიაში (სიღრმე 143 მეტრი).

ციურუპინსკი (1928 წლამდე ალიოშკი) - ქალაქი უკრაინის ხერსონის ოლქში (25 ათასი).

ციუძიანი - იხილე შაოგუანი.

ციფგინა - სოფელი ჯავის მუნიციპალიტეტში.

ციფერბლატი (გერმ.)

1) საათის ფირფიტა ან დაფა, რომელზედაც აღნიშნულია საათები ან წუთები და მოძრაობს ისრები.

2) საზომ ხელსაწყოებში დანაყოფებიანი ფირფიტა, სადაც ისარი მოძრაობს.

ციფრი (ლათ.) - რიცხვის აღმნიშვნელი ნიშანი.

ციფრობრივი - ციფრებით გამოხატული.

ციყვი (Sciurus) - ძუძუმწოვარა ცხოველი მღრღნელთა რიგისა; ცხოვრობს ხეზე; იკვებება თხილითა და მისთანებით.

ციცა

1) გოგო, ახალგაზრდა ქალი.

2) კატა, ფისო.

ციცაბო

1) ძალზე დაქანებული (კლდე, მთა...); ფრიალო.

2) ფრიალო, შვეული კლდე, მთა და მისთანები.

ციცაგი - მოღრუბლული (დილა...).

ციცაგიანთკარი - სოფელი გორის მუნიციპალიტეტში.

ციცარი (Numida meleagris) - ქათმის ჯიშის ფრინველი; აქვს მუქი ნაცრისფერი, თეთრკოპლებიანი ბუმბული.

ციცეიკა შერბან - რუმინელი ფიზიკოსი (1908-1985 წწ).

ციცერო

1) პოლიგრაფიაში - კორპუსზე უფრი მსხვილი შრიფტის სახელწოდება.

2) იხილე სისერო.

ციცერონი მარკუს ტულიუს - რომის პოლიტიკური მოღვაწე, ორატორი და მწერალი (ძვ.წ.აღ. 106 - 43 წწ).

ციცია - ალ. ყაზბეგის მოთხრობა (დაიწერა 1883 წელს).

ციციკარი - ქალაქი ჩრდილო-აღმოსავლეთ ჩინეთში, ხეილუნძიანის პროვინციაში (1,1 მილიონი).

ციცინათელა (Lampyris noctiluca) - მწერი ერთგვარი, სიბნელეში ანათებს.

ციციშვილები - ფეოდალური საგვარეულო ქართლში, მომდინარეობს XV საუკუნიდან.

ციციშვილი ბაადურ - ქართლის დიდებული თავადი, სარდალი, გიორგი სააკაძის თანამებრძოლი (გარდაიცვალა 1625 წელს).

ციციშვილი გიორგი - მწერალი, ლიტერატურათმცოდნე (დაიბადა 1922 წელს).

ციციშვილი გლახა - XVIII საუკუნის შუა წლებში აღმოსავლეთ საქართველოს პოლიტიკური მოღვაწე, ბოლნისის მოურავი.

ციციშვილი დავით - მხატვარი, გრაფიკოსი, საქართველოს დამსახურებული მხატვარი (1901-1986 წწ).

ციციშვილი ზაზა - XVII საუკუნის შუა წლების საქართველოს პოლიტიკური მოღვაწე, სომხით-საბარათიანოს მეწინავე სადროშოს სარდალი.

ციციშვილი თამარ - კინომსახიობი, საქართველოს სახალხო არტისტი (1908-1988).

ციციშვილი ირაკლი - არქიტექტორი, ხელოვნებათმცოდნე, ხელოვნებათმცოდნეობის დოქტორი, პროფესორი (1918-2001).

ციციშვილი ნოდარ ფარსადანის ძე - პოეტი (გარდაიცვალა 1658 წელს).

ციციშვილი XVII საუკუნის I ნახევრის საქართველოს პოლიტიკური მოღვაწე, საციციანოს მეთაური.

ციცკა - ალ. ყაზბეგის მოთხრობა (დაიწერა 1880 წელს).

ციკო - ალ. ყაზბეგის მოთხრობა (დაიწერა 1883 წელს).

ციცუნა (ციცუნია) - კატა.

ციცქა - თეთრყურძნიანი ვაზის ჯიში, გავრცელებულია დასავლეთ საქართველოში.

ციცქიური - სოფელი ხარაგაულის მუნიციპალიტეტში (ხევის თემის საკრებულო). მდებარეობს ლიხის ქედის დასავლეთ კალთაზე, მდინარე ძირულის ხეობაში. ზღვის დონიდან - 540 მეტრი. ხარაგაულიდან - 50 კილომეტრი. 2002 წლის აღწერის მონაცემებით სოფელში ცხოვრობს 255 კაცი.

ციცქნა - სულ პატარა, ნამცეცა, ერთი ბეწვა.

ციცხვარი - სოფელი მესტიის მუნიციპალიტეტში.

ციცხვი

1) ხის დიდი კოვზი საჭმლის მოსარევად, ამოსაზელად.

2) ლითონის დიდი ჭურჭელი სხვადასხვა მექანიზმში, წარმოებაში.

ციხე

1) სამხედრო-თავდაცვითი ნაგებობა - მაღალი გალავანი კოშკებით, შიდაციხითა და სხვა; სიმაგრე, ციხესიმაგრე.

2) საგანგებო შენობა, სადაც ათავსებენ პატიმრებს; საპატიმრო, საპყრობილე, სატუსაღო.

ციხე-გალავანი - ციხესიმაგრე გალავნითურთ.

ციხეგოჯი (არქეოპოლისი) - ისტორიული ციხე-ქალაქი დასავლეთ საქართველოში, სამეგრელოში, მდინარე ტეხურის მარცხენა ნაპირზე (სენაკის მუნიციპალიტეტი). VI-VIII საუკუნეებში იყო ეგრისი დედაქალაქი.

ციხე-დარბაზი - გამაგრებული სასახლე მეფისა (ან დიდი ფეოდალისა).

ციხედიდი - ისტორიული ციხესიმაგრე აღმოსავლეთ საქართველოში ახლანდელ სოფლებს ძეგვსა და მარტაზისხევს შორის (მცხეთის მუნიციპალიტეტი), მდინარე მტკვრის მარჯვენა მხარეს; მოიხსენიება ძვ.წ.აღ. IV საუკუნიდან.

ციხედიდის ბრძოლა - ქართლის მეფე სიმონ I-ის ბრძოლა ციხედიდის მიდამოებში (სოფელ ძეგვთან) ირანელი დამპყრობლების წინააღმღდეგ, რომელიც გაიმართა 1561 წლის 6 აპრილს და მიზნად ისახავდა თბილისის გათავისუფლებას ყიზილბაშთაგან.

ციხევდავი - სოფელი დუშეთის მუნიციპალიტეტში (მჭადიჯვრის თემის საკრებულო), მდინარე ნარეკვავის (არაგვის მარჯვენა შენაკადი) მარცხენა მხარეს. ზღვის დონიდან - 960 მეტრი, დუშეთიდან - 17 კილომეტრი. 2002 წლის აღწერის მიხედვით სოფელში ცხოვრობს 144 კაცი.

ციხესიმაგრე - სიმაგრე, ციხე.

ციხესულორი - სოფლების ზედა ციხესულორისა და ქვედა ციხესულორის გავრცელებული სახელწოდება (ვანის მუნიციპალიტეტი).

ციხესულორის თემის საკრებულო - თემის საკრებულო ვანის მუნიციპალიტეტში, მოიცავს 2 სოფელს: ზედა ციხესულორი და ქვედა ციხესულორი (თემის საკრებულოს ცენტრი)

ციხე-ქალაქი - ქალაქი, რომელიც ციხესიმაგრეს წარმოადგენს.

ციხვარგა - მთა ონის მუნიციპალიტეტში, რაჭის კავკასიონის მთავარ ქედზე (4138 მეტრი).

ციხვარგულა - მდინარე ონის მუნიციპალიტეტში, ჩვეშურის მარცხენა შენაკადი.

ციხია - სოფელი ტყიბულის მუნიციპალიტეტში (გურნის თემის საკრებულო), მდებარეობს იმერეთის ჩრდილოეთ მთისწინეთში. ზღვის დონიდან - 440 მეტრი, ტყიბულიდან - 10 კილომეტრი. 2002 წლის აღწერის მონაცემებით სოფელში ცხოვრობს 154 კაცი. პირველად ისტორიულ წყაროებში მოხსენიებულია XVI საუკუნეში.

ციხიათა - სოფელბის დიდი ციხიათისა და პატარა ციხიათის გავრცელებული სახელწოდება (ზნაურის მუნიციპალიტეტი).

ციხიანი - სოფელი დუშეთის მუნიციპალიტეტში (ქვეშეთის თემის საკრებულო). მთიულეთის ქედის სამხრეთ-დასავლეთ კალთაზე. მდინარე ხადისწყლის (მთიულეთის არაგვის მარჯვენა შენაკადი) მარჯვენა მხარეს. ზღვის დონიდან - 1800 მეტრი, დუშეთიდან - 61 კილომეტრი. 2002 წლის აღწერის მიხედვით სოფელში ცხოვრობს 2 კაცი.

ციხისთავი - ციხესიმაგრის (ან პატარა გამაგრებული ქალაქი) უფროსი.

ციხისთავიანთი - დუშეთის მუნიციპალიტეტის სოფელ ზაქათკარში მდებარე ციხესიმაგრის კომპლექსი.

ციხისსოფელი

1) სოფელი დუშეთის მუნიციპალიტეტში (ანანურის თემის საკრებულო). 2002 წლის აღწერის მიხედვით სოფელში ცხოვრობს 9 კაცი.

2) სოფელი ახალგორის მუნიციპალიტეტში.

ციხისუბანი

1) სოფელი ადიგენის მუნიციპალიტეტში.

2) სოფელი დუშეთის მუნიციპალიტეტში. გრემისხევის თემის საკრებულოს ცენტრი (მოიცავს 11 სოფელს: არბოეთი, ახალი ბურღული, თხილოვანი, მიქელიანი, პეტრიანი, ტონჩა, ქარქუშაანი, ქედელობა, ციგრიანთკარი, ციხისუბანი, ძველი ბურღული.), მდინარე ნარეკვავის (არაგვის მარჯვენა შენაკადი) ნაპირზე. ზღვის დონიდან - 1000 მეტრი, დუშეთიდან - 22 კილომეტრი. 2002 წლის აღწერის მიხედვით სოფელში ცხოვრობს 76 კაცი.

3) სოფელი ვანის მუნიციპალიტეტში (დიხაშხოს თემის საკრებულო), მდებარეობს იმერეთის სამხრეთ მთისწინეთზე მდინარე სულორის (რიონის მარცხენა შენაკადი) მარცხენა მხარეს. ზღვის დონიდან - 250 მეტრი. ვანიდან - 7 კილომეტრი. 2002 წლის აღწერის მონაცემებით სოფელში ცხოვრობს 35 ადამიანი.

ციხისფერდი - სოფელი ოზურგეთის მუნიციპალიტეტში.

ციხისძირი

1) სოფელი დუშეთის მუნიციპალიტეტში (ანანურის თემის საკრებულო). მდინარე მთიულეთის არაგვის მარჯვენა მხარეს. ზღვის დონიდან - 820 მეტრი, დუშეთიდან - 20 კილომეტრი, თბილისიდან - 73 კილომეტრი. 2002 წლის აღწერის მიხედვით სოფელში ცხოვრობს 277 კაცი.

2) სოფელი მცხეთის მუნიციპალიტეტში (ქსნის თემის საკრებულო), მუხრანის ვაკეზე, მდინარე ქსნის მარცხენა ნაპირზე. ზღვის დონიდან - 510 მეტრი, მცხეთიდან - 21 კილომეტრი. 2002 წლის აღწერის მონაცემებით სოფელში ცხოვრობს 1635 კაცი.

3) ხარაგაულის მუნიციპალიტეტის სოფელ ამაშუკეთის ძველი სახელი.

4) სოფელი ქობულეთის მუნიციპალიტეტში.

ციხისწყალი - მდინარე საჩხერის მუნიციპალიტეტში, ჯრუჭულის მარჯვენა შენაკადი.

ციხისჯვარელები - სამხრეთ საქართველოს, სამცხის წარჩინებული ფეოდალური საგვარეულო, ახალ ჩორჩანელთა განშტოება.

ციხისჯვარი

1) ქედი ბორჯომის მუნიციპალიტეტში, თრიალეთის ქედის შტოქედი.

2) სოფელი ბორჯომის მუნიციპალიტეტში.

ციხისჯვრისწყალი - მდინარე ბორჯომის მუნიციპალიტეტში, ბორჯომულის მარცხენა შენაკადი.

ციხოვანი - ციხის (მნიშვნელობა 1) მქონე.