The National Library of Georgia მთავარი - ბიბლიოთეკის შესახებ - ელ.რესურსები
Cover Image
წიგნის დახურვა 0009უნივერსალური ენციკლოპედიური ლექსიკონი (ქ–ჰ)
ფოლდერის დახურვა
დოკუმენტის ნახვა ყა
დოკუმენტის ნახვა ყბ
დოკუმენტის ნახვა ყდ
დოკუმენტის ნახვა ყე
დოკუმენტის ნახვა ყვ
დოკუმენტის ნახვა ყი
დოკუმენტის ნახვა ყლ
დოკუმენტის ნახვა ყმ
დოკუმენტის ნახვა ყნ
დოკუმენტის ნახვა ყო
დოკუმენტის ნახვა ყრ
დოკუმენტის ნახვა ყუ

 

- ქართული ანბანის ოცდამეოთხე (ძველი ქართული ანბანის ოცდამეშვიდე) ასო. მისი სახელია „ყარი“. გრაფიკული სიმბოლო უკანანუნისმიერი გრძლივი აბრუპტიული თანხმოვნისა, რომელიც ნაპრალოვნადაც შეიძლება წარმოითქვას და აფრიკატადაც. ძველ ქართულ სათვალავში აღნიშნავდა რვაასს (800).

ყა

 

ყაანი ჰაბიბოლა - ირანელი პოეტი (1808-1854 წწ).

ყაანური - XIII საუკუნის 60-70-იან წლებში თბილისში მოჭრილი მონღოლური ანონიმური ვერცხლის მონეტა. მოქმედებდა მთელ ამიერკავკასიაში.

ყაბალახი (თურქ.) - რბილი ქსოვილის წოწოლა გრძელტოტიანი თავსაბურავი, ჩვეულებრივ, მამაკაცისა.

ყაბარდო-ბალყარეთი - რესპუბლიკა რუსეთის შემადგენლობაში; მდებარეობს ჩრდილოეთ კავკასიაში. ფართობი 12,5 ათასი კვ.კმ. მოსახლეობა - 800 ათასამდე. დედაქალაქი - ნალჩიკი

ყაბარდოელები - ყაბარდო-ბალყარეთის ძირითადი მოსახლეობა.

ყაბაყი (თურქ.) (Cucurbita pepo var, giromentia)

  1. გოგრის სახესხვაობა; იზრდება ბუჩქად; ისხამს პატარა ნაყოფს.

  2. ამ მცენარის ნაყოფი; იხმარება კულინარიაში.

ყაბახი

  1. სამიზნედ დადგმული ძვირფასი ლითონის თასი, რომელსაც მოჯირითენი ცხენდაცხენ ისარს ესროდნენ ჩამოსაგდებად; ვინც ჩამოაგდებდა ჯილდოდ ამ თასს იღებდა.

  2. ადგილი, სადაც ასეთი ასპარეზობა იმართებოდა.

ყაბახი - მდინარე ყაზბეგის მუნიციპალიტეტში, თერგის მარცხენა შენაკადი.

ყაბზობა - კუჭში შეკრულობა.

ყაბლუფლავი - ფლავი შემწვარი ხორცით.

ყაბული (არაბ.) - თანახმა; თანხმობის მიცემა.

ყაბუსნამე - სპარსული კლასიკური მწერლობის ძეგლი. დაწერა ამირანსარ ქეი-ქავუსმა XI საუკუნის მიწურულს.

ყადა

  1. მთა გულრიფშის მუნიციპალიტეტში, აფხაზეთის კავკასიონის სამხრეთ კალთაზე.

  2. სოფელი გულრიფშის მუნიციპალიტეტში.

ყადაღა (თურქ.) - სასამართლოს ორგანოების მიერ კერძო პირის ან ორგანიზაციის კუთვნილი ქონების გამოყენების აკრძალვა.

ყადი (არაბ.) - თანამდებობა აღმოსავლეთის ქვეყნებში მუსლიმანთა სასულიერო მსაჯული, მოსამართლე.

ყადირი აბდულა - უზბეკი მწერალი, ჟურნალისტი (1894-1940 წწ).

ყადისარი - სოფელი ჯავის მუნიციპალიტეტში.

ყადლასანი - მწვერვალი ჯავის მუნიციპალიტეტში, ოსეთის კავკასიონზე (3832 მეტრი).

ყადლასანისწყალი - მდინარე ჯავის მუნიციპალიტეტში, ლიახვის მდგენელი (სიგრძე - 13,2 კილომეტრი).

ყადორის უღელტეხილი - უღელტეხილი ყვარლის მუნიციპალიტეტში, კახეთის კავკასიონზე.

ყადორისღელე - უღელტეხილი ახმეტის მუნიციპალიტეტში, მაკრატელას ქედზე.

ყადრი (არაბ.) - ფასი, ღირებულება, დაფასება, მნიშვნელობა.

ყაენი (თურქ.) - მეფის ტიტული აღმოსავლეთის ზოგ ქვეყანაში.

ყაენობა

  1. ყაენის ბატონობა.

  2. ზოგ შემთხვევაში ენაცვლებოდა სიტყვა ყეენობა-ს.

ყავა (არაბ.)

  1. ერთგვარი ტროპიკული მცენარის (ყავის ხის) მარცვლები (თესლი).

  2. ამ მცენარის წინასწარ მოხალული და დაფქული მარცვლებისაგან მომზადებული სასმელი.

ყავადანი (არაბ.-სპარს.) - ჭურჭელი, რომელშიც ყავას ადუღებენ.

ყავამ ალ-დინ შირაზი - ირანელი ხუროთმოძღვარი (გარდაიცვალა 1440 წელს).

ყავამ ეს-სალთანე აჰმად - ირანის სახელმწიფო და პოლიტიკური მოღვაწე (1879-1955 წწ).

ყავარი (თურქ.) - ნაპობი თხელი ფიცარი შენობის სახურავად.

ყავარ-ყავარ - ზოლ-ზოლად.

ყავარჯენი

  1. იღლიით საბჯენი ჯოხი ფეხმტკივანთა ან ცალფეხათათვის.

  2. საერთოდ, საბჯენი ჯოხი.

ყავახანა (არაბ.-სპარს.) - სასადილო, სადაც ყავას სვამენ.

ყაველაშვილი მიხეილ - ფეხბურთელი, თამაშობდა თბილისის „დინამოში“, ვლადიკავკაზის „ალანიაში“, დიდი ბრიტანეთის და შვეიცარიის კლუბებში, საქართველოს ნაკრების შემადგენლობაში ჩაატარა 46 მატჩი (9 გოლი) (დაიბადა 1971 წელს).

ყავისფერი - რაც ფერით მოხალულ ყავას მოგვაგონებს; მიხაკისფერი.

ყავლაშვილი შოთა - საქართველოს დამსახურებული არქიტექტორი, თბილისის საპატიო მოქალაქე (1926-1995 წწ).

ყავლი (არაბ.) - განსაზღვრული, დათქმული დრო რაიმე პირობისა; ვადა.

ყავრული - ყავრით დახურული.

ყავყავი

  1. იგივეა, რაც ღავღავი.

  2. გაუთავებელი, ხმამაღალი და უგვანი ლაპარაკი.

ყაზაზი (არაბ.) - ყაითნის, ბუზმენტის მქსოველი, ფეიქარ-ხელოსანი; აბრეშუმის ხელობის ოსტატი.

ყაზალი (არაბ.) (ღაზალი) - არაბულ-სპარსულ პოეზიაში ორტაეპიანი სტროფი; ასეთი სტროფებით დაწერილი ლექსი.

ყაზანაური - XIII საუკუნის მიწურულს ჰულაგუიანი ყაზაენ-ყაენის დროს მოჭრილი უნიფიცირებული ვერცხლის მონეტის ქართული სახელწოდება.

ყაზანი - ქალაქი რუსეთში, თათრეთის რესპუბლიკის დედაქალაქი, პორტი მდინარე ვოლგაზე; და არსებულია XII საუკუნეში (1,1 მილიონი).

ყაზან-ყაენი მაჰმუდ - ირანის მონღოლი გამგებელი ჰულაგუიანთა დინასტიისა (1271-1304 წწ).

ყაზარაშვილი თეიმურაზ - სპორტსმენი ბერძნულ-რომაული ჭიდაობა (48 კგ). მსოფლიოს ჩემპიონი (1982) და მესამე პრიზიორი (1983), მსოფლიოს თასის მფლობელი (1980), ევროპის ჩემპიონატის მესამე პრიზიორი (1985), მსოფლიო უნივერსიადის ჩემპიონი (1981), სსრკ-ს ორგზის ჩემპიონი (1982, 84), სპორტის დამსახურებული ოსტატი (დაიბადა 1959 წელს).

ყაზარმა (იტალ.) - სამხედრო ნაწილის საცხოვრებლად განკუთვნილი შენობა.

ყაზარმობა - ქართველ თავად-აზნაურთა 1832 წლის შეთქმულების მონაწილეთა ყაზარმებში ცხ ო ვრების პერიოდი (სასჯელის მოხდისას).

ყაზახა (Muscari) - ბოლქვიანი მცენარე შროშანისებრთა ოჯახისა; ღეროს წვერზე იკეთებს მტევნებად შეკრებილ პატარა ლურჯ ყვავილებს.

ყაზახები

  1. ყაზახეთის ძირითადი მოსახლეობა.

  2. (ძველად) იგივეა, რაც კაზაკები.

ყაზახეთი (ყაზახეთის რესპუბლიკა, ყაზახ. - Казах стан Республикасы).

- სახელმწიფო ევრაზიის ცენტრალურ ნაწილში.
- დამოუკიდებლობის დღე (სსრკ-სგან) - 1991 წლის 16 დეკემბერი.
- სახელმწიფოს მეთაური - პრეზიდენტი.
- საკანონმდებლო ორგანო - ერთპალატიანი უმა ღ ლესი საბჭო.
- ფართობი - 2 724 900 კვ.კმ.
- დაყოფილია 20 ოლქად და 207 რაიონად.
- მოსახლეობა - 16 მილიონი.
- ოფიციალური ენა - ყაზახური.
- დედა ქალაქი - ასტანა.
- ეროვნული ვალუტა - ტენგე.
- სატელეფონო კოდი - +7
- ინტერნეტ-დომენი - kz.

ყაზახი (თურქ.) - (ძველად, კუთხურად) გლეხი.

ყაზახობა - დასავლეთ საქართველოში - ხელისუფლების უკმაყოფილო და მის წინააღმდეგ ამხედრებული გლეხობის აბრაგობა, ყაჩაღობა გვიანდელი შუა საუკუნეების საქართველოში.

ყაზახტვიბი - მდინარე მესტიის მუნიციპალიტეტში, ენგურის მარჯვენა შენაკადი.

ყაზახური ენა - ეკუთვნის თურქულ ენათა ყივჩაყური ჯგუფის ყივჩაყურ-ნოღაურ ქვეჯგუფს.

ყაზბეგი ალექსანდრე (ჩოფიკაშვილი) - დიდი ქართველი მწერალი (1848. 8(20).01. -1893 10(22).12.).

ყაზბეგი ნიკოლოზ - თეატრისა და კინოს მსახიობი, საქართველოს ხელოვნების დამსახურებული მოღვაწე (1910-1983 წწ).

ყაზბეგი

  1. მწვერვალი, იხილე მყინვარწვერი.

  2. (ყოფილი სტეფანწმინდა) დაბა აღმოსავლეთ საქართველოში, მდებარეობს მდინარე თერგის ნაპირებზე; ყაზბეგის მუნიციპალიტეტის ადმინისტრაციული ცენტრი.

ყაზბეგის მუნიციპალიტეტი - ადმინისტრაციულ-ტერიტორიული ერთეული აღმოსავლეთ საქართველოში, ხევის კავკასიონის მთავარი ქედის ჩრდილოეთ კალთაზე. 1917 წლამდე შედიოდა თბილისის გუბერნიის დუშეთის მაზრაში. 1921 წლიდან შედიოდა კვლავ დუშეთის მაზრაში, 1930 წლიდან დამოუკიდებელი რაიონია. ფართობი 1081,9 კვ.კმ. 1 დაბა და 45 სოფელი.

ყაზვინი ქალაქი - ირანის ზინჯანის ოსტანში.

ყაზვინი მირზა მოჰამედ აბდ ალ-ვაჰაბ - ირანელი ლიტერატურათმცოდნე და ტექსტოლოგი (1877-1949 წწ).

ყაზვინი ჰამდალაჰ მოსთოუფი - ირანელი ისტორიკოსი და გეოგრაფი (1281-1355 წწ).

ყაზილარი - იგივეა, რაც ლაწირაკი.

ყაემშაჰრი - ქალაქი ირანის მაზანადარანის ოსტანში.

ყაიდა (არაბ.)

  1. როგორიმე წესი, რიგი, ხასიათი.

  2. დაფა-ზურნის დაკვრის ესა თუ ის კილო, ჰანგი.

ყაითანი (თურქ.) - წნული ზონარი, ჩვეულებრივ რამეზე შემოსავლებად.

ყაითმაზაშვილი ფილიპე - XVIII საუკუნის II ნახევრის ქართველი მწიგნობარი, მთარგმნელი.

ყაიენი - მთები ირანში.

ყაიმი (არაბ.) - ჭადრაკში (შაშში) შეჯიბრების შედეგი, როდესაც გამარჯვებული არ ვლინდება.

ყაირათი (არაბ.) - იგივეა, რაც მომჭირნეობა.

ყაირათიანი - იგივეა, რაც მომჭირნე.

ყაირი - ცხენის, ხარის და მისთანების დასაჭედი ლურსმანი.

ყაისი (თურქ.) - გარგარის ჯიში.

ყაისნაღი - საქსოვი ჩხირი, თავწვრილი და კავიანი.

ყაიყული - სომხეთის ისტორიული მხარის აბოცის (აშოცის) სახელწოდება გვიანდელ ფეოდალურ ხანაში.

ყალამა

  1. ნაბდის ქუდის შემოკეცილი ნაწილი.

  2. ხუჭუჭი კრავის ტყავი.

ყალამი (არაბ.)

  1. ლერწმის კალამი, რომელიც ფართოდ იყო გავრცელებული არაბული ანბანის მქონე ხალხებს შორის.

  2. ითქმის მხატვრის ფუნჯზე.

ყალამრასუკი - მთა მესტიის მუნიციპალიტეტში, სვანეთის კავკასიონზე.

ყალამქარი (არაბ. სპარს.) - დაჩითული ბამბის ქსოვილი შინაური წარმოებისა.

ყალანი - მონღოლური საგადასახადო ტერმინი; ბეგარა, გადასახადი.

ყალბი (არაბ.)

  1. არანამდვილი, მაგრამ ნამდვილს მიმსგავსებული.

  2. (გადატანით) არაგულწრფელი (ადამიანი).

ყალბისმნელი - ვინც სიყალბე, თაღლითობა ჩაიდინა.

ყალთაბანდი (სპარს.) - პირი, რომელიც სიყალბეს სჩადის; თაღლითი.

ყალთაღი (თურქ.) - ცარიელი, უნარგავო ადგილი (ბაღ-ვენახებში).

ყალი - მარხილის მსგავსად შეკრული ფიცრები თოვლში თივის სათრევად (იციან ფშავში).

ყალია (არაბ.) - ღორის ხორცის ჩიხირთმა.

ყალიბი (არაბ.)

  1. ამა თუ იმ მოყვანილობის სათავსი, რაშიც ასხამენ რაიმე მასას მისთვის სათანადო მოყვანილობის მისაცემად.

  2. იგივეა, რაც კალიბრი.

ყალიმი (თურქ.) - აღმოსავლეთის ქვეყნების ზოგიერთ ხალხში საფასური, რომელსაც უხდის სასიძო ქალის მშობლებს; ურვადი.

ყალიონი (არაბ.-სპარს.) - იგივეა, რაც ჩიბუხი.

ყალმუხები (საკუთარი სახელწოდება ხალმგი) - რუსეთის ყალმუხეთის რესპუბლიკის ძირითადი მოსახლეობა.

ყალმუხეთი - რესპუბლიკა რუსეთის შემადგენლობაში. მდებარეობს რუსეთის ევროპული ნაწილის უკიდურეს სამხრეთ-აღმოსავლეთში.

ფართობი - 76,1 ათასი კვ.კმ. მოსახლეობა - 320 ათასი. დედა ქალაქი - ელისტა.

ყალმუხური ენა - განეკუთვნება მონღოლურ ენათა ჩრდილოურ (სინჰარმონიულ) ენათა ჯგუფს.

ყალყი (არაბ.) - ყალყზე დადგომა

  1. უკანა ფეხებზე შედგომა (ცხენის).

  2. (გადატანით) აღელვება, საწინააღმდეგოდ განწყობა.

ყამა (თურქ.) - მრავალწვერა სატევარი.

ყამბრო (Crataegus pontica) - კუნელის ერთი სახეობათაგანი; ისხამს მსხვილ ხორციან, მოვარდისფრო და ტკბილ ნაყოფს. მოჰყავთ ბაღებში, უპირატესად აღმოსავლეთ საქართველოში.

ყამირი (არაბ.) - უხნავი დაუმუშავებელი მიწა.

ყანა - თავთავიანი კულტურების (ხორბლის, ქერის და მისთანების) ნათესი.

ყანაოზი - აბრეშუმის ქსოვილი.

ყანაჭრია - იგივეა, რაც კალია.

ყანდარელი გივი - მხატვარი, გობელენის ოსტატი (დაიბადა 1933 წელს).

ყანდაურა - სოფლების ზემო ყანდაურისა და ქვემო ყანდაურის გავრცელებული სახელწოდება (საგარეჯოს მუნიციპალიტეტი).

ყანდაშვილი ირაკლი - მხატვარი, კერამიკოს-დეკორატორი (დაიბადა 1919 წელს).

ყანდაჰარი (ყანდაარი) - ქალაქი ავღანეთის სამხრეთ ნაწილში, ამავე სახელწოდების პროვინციის ადმინის ტრაციული ცენტრი (225 ათასი).

ყანდაჰარის სამთავრო - სამთავრო ავღანეთის ტერიტორიაზე 1818-55 წლებში.

ყანდი

  1. (სპარს.) - დაწმენდილი, თეთრი ნატეხი შაქარი.

  2. დამპალი ადგილი (ხეზე).

ყანთარი - სასწორი ერთგვარი.

ყანლის მთა - მთა ხულოს მუნიციპალიტეტში, არსიანის ქედზე (2040 მეტრი).

ყანობი - სოფელი ყაზბეგის მუნიციპალიტეტში.

ყანობილი - მთა ადიგენის მუნიციპალიტეტში, მესხეთის ქედის სამხრეთ კალთაზე (1553 მეტრი).

ყანობირი - ყანები, მოსავალი პურისა.

ყანყალი - რყევა, ფამფალი.

ყანყრატო - სასულე ხორხი.

ყანჩა (Ardea) - წყლის დიდი ფრინველი; აქვს გრძელი კისერი და ნისკარტი, მაღალი ფეხები.

ყანჩაველი ლევან - ფიტოპათოლოგი, აკადემიკოსი (1900-1987 წწ).

ყანჩავეთი - სოფელი ახალგორის მუნიციპალიტეტში.

ყანჩაურა - მდინარე ახალგორის მუნიციპალიტეტში, ქსნის მარჯვენა შენაკადი.

ყანჩელი გიორგი (გია) - კომპოზიტორი (დაიბადა 1935 წელს).

ყანჩელი სალომე - მსახიობი, საქართველოს სახალხო არტისტი, მოღვაწეობდა რუსთაველის სახელობის თეატრში (1921-1985 წწ).

ყანწი

  1. ღვინის (აგრეთვე არყის) სასმელი რქა (ძროხის, ჯიხვის და მისთანების).

  2. მამლის დეზი.

ყანჭი (სპარს „ყაჩ“) - საზამთროს ან ნესვის ნაჭერი.

ყაპო - იხილე ღაბაბი.

ყაპყაპი (Coracias garrulus) - საშუალო ზომის ფრინველი; აქვს მომწვანო-ცისფერი, მოყვითალო-მურა და სხვა ფერის ბუმბულით; სპობს მავნე მწერებს.

ყაპყი - იგივეა, რაც ფიფქი (მნიშვნელობა 2).

ყარაბაღის მთიანეთი - ვულკანური ლავური მთიანეთი ამიერკავკასიაში, აზერბაიჯანსა და სომხეთში.

ყარაბინი - იგივეა, რაც კარაბინი.

ყარაბულახი - დმანისის მუნიციპალიტეტის სოფლების ზემო ყარაბულახისა და ქვემო ყარაბულახის ძველი სახელწოდება.

ყარა-ბოღაზ-გოლი - თურქმენეთში მდებარე მლაშე ტბა.

ყარაგიოზის თეატრი - ხალხური ჩრდილების თეატრი ძველ თბილისში.

ყარადაღი - მთა ნინოწმინდის მუნიციპალიტეტში, სამსრის ქედზე (3047 მეტრი).

ყარადაში (ყოფილი წყნარი) - სოფელი ბოლნისის მუნიციპალიტეტში.

ყარაევი ყარა - აზერბაიჯანელი კომპოზიტორი, საბჭოთა კავშირის სახალხო არტისტი (1918-1982 წწ.)

ყარათაუ - ქალაქი ყაზახეთის ჯამბულის ოლქში (45 ათასი).

ყარათაფა - მთა ნინოწმინდის მუნიციპალიტეტში, ჯავახეთის მთიანეთში (2353 მეტრი).

ყარათაქლა - სოფელი გარდაბნის მუნიციპალიტეტში.

ყარათეფე - ძვ.წ.აღ. IX-V საუკუნეების გამაგრებული ნაქალაქარი მდინარე ჯეიჰანის ნაპირზე (თურქეთი).

ყარათიქანი - სოფელი ბოლნისის მუნიციპალიტეტში.

ყარათუბანი - სოფელი ადიგენის მუნიციპალიტეტში.

ყარაიის ველი (გარდაბნის ვაკე) - ვაკე ქვემო ქართლის ვაკის აღმოსავლეთ ნაწილში, ახლანდელი რუსთავის სამხრეთ-აღმოსავლეთით. ცნობილი იყო როგორც ზამთრის საძოვრები.

ყარა-იუსუფი - დასავლეთის ოღუზი თურქმანების მომთაბარე ტომთა ერთ-ერთი გაერთიანების - ყარა-ყოიუნლუს ბელადი.

ყარაკომი - სოფელი წალკის მუნიციპალიტეტში.

ყარაკული (უზბეკ.) - მოკლე და ხუჭუჭბეწვიანი ტყავი გარკვეული ჯიშის ახლად მოგებული (2-3 დღის) ბატკნისა; კრაველი.

ყარაკულჩა - მოკლე და ხუჭუჭბეწვიანი ტყავი ნაადრევად მოგებული ბატკნისა.

ყარალაშვილი კოხტა - კინომსახიობი (1898-1947 წწ).

ყარამანდული (თურქ.) - ატლასივით პრიალა შავი ქსოვილი წმინდა მატყლისა.

ყარამანი - ქალაქი თურქეთის კონიის ვილაიეთში.

ყარანა (Phyllscopus borealis) - პატარა მგალობელი ფრინველი ასპუჭაკისებრთა ოჯახისა.

ყარაჟალი - ქალაქი ყაზახეთის ჯეზყაზღანის ოლქში.

ყარასუ

  1. მდინარე დმანისის მუნიციპალიტეტში, მოშვენის მარცხენა შენაკადი.

  2. (დასავლეთი ევფრატი) - მდინარე თურქეთში, მდინარე ევფრატის ერთ-ერთი მდგენელი.

ყარატაელები - მორდველთა ეთნოგრაფიული ჯგუფი რუსეთის თათრეთის რესპუბლიკაში.

ყარაული (თურქ.)

  1. შეიარაღებული მცველი; დარაჯი; გუშაგი.

  2. შეიარაღებულ პირთა ჯგუფი, რომელიც სადარაჯო სამსახურს ეწევს.

ყარაფაფახები - აზერბაიჯანელთა ეთნოგრაფიული ჯგუფი.

ყარაფილა - სოფელი კასპის მუნიციპალიტეტში.

ყარაღანდა - ქალაქი ყაზახეთში, ამავე სახელწოდების ოლქის ადმინისტრაციული ცენტრი (610 ათასი).

ყარაღაჯი - სოფლები კასპის და სიღნაღის მუნიციპალიტეტებში.

ყარაყაია - უღელტეხილი მესტიის მუნიციპალიტეტში, სვანეთის კავკასიონზე.

ყარაყალპაკეთი - რესპუბლიკა უზბეკეთის შემადგენლობაში, მდებარეობს მის ჩრდილო-აღმოსავლეთ ნაწილში; ფართობი 164,9 ათასი კვ.კმ. მოსახლეობა - 1,3 მილიონი. დედაქალაქი - ნუქუსი.

ყარა-ყოიუნლუ (შავბატკნიანები) - ოღუზი თურქების (თურქმანები) მომთაბარე ტომების გაერთიანება XV საუკუნეში; სახლობდნენ ირანის აღმოსავლეთ ნაწილში

ყარაყორუმი

  1. მთათა სისტემა ჩინეთსა და ინდოეთში.

  2. (ხარა-ხორინი) ძველი მონღოლური სახელმ წიფოს დედაქალაქი. 1220 წელს დააარსა ჩინგიზ-ყაენმა მდინარე ორხონის ზემოეთში, იარსება XVI საუკუნემდე.

ყარაყუმი - ქვიშიანი უდაბნო თურქმენეთსა და არალისპირეთში.

ყარაყურთი - შხამიანი ობობა; მისი შხამი მომაკვდინებელია ადამიანის და ცხოველებისთვის. გავრცელებულია ჩრდილო აფრიკაში და დასავლეთ და შუა აზიაში.

ყარაშვილი ანდრია - კომპოზიტორი, მევიოლინე-ვირტუოზი, პედაგოგი (1857-1925 წწ).

ყარაჩაელები (საკუთარი სახელი „ყარაჩაილ“) - ბალყარების მონათესავე ხალხი, ყარაჩაი-ჩერქეზეთის ძირითადი მოსახლეობა.

ყარაჩაი-ჩერქეზეთი - რესპუბლიკა რუსეთის შემადგენლობაში; მდებარეობს ჩრდილოეთ კავკასიაში. ფართობი - 14,1 ათასი კვ.კმ. მოსახლეობა - 440 ათასი. დედაქალაქი - ჩერკესკი.

ყარაჩი

  1. (თურქ.) - შავი ფერისა (ადამიანი).

  2. (კარაჩი) - ქალაქი პაკისტანში, ქვეყნის უდიდესი ეკონომიკური ცენტრი და პორტი, სინდის პროვინციის ადმინისტრაციული ცენტრი (8 მილიონი, 2001 წლის არაოფიციალური მონაცემებით - 15 მილიონი).

ყარაჩოღელი (ყარაჩოხელი) - ძველ თბილისში - წვრილი ვაჭარი ან ხელოსანი (გამოირჩეოდა სიდარბაისლით, დარდიმანდობით).

ყარახანიდები (ილექ-ხანები) - თურქთა მუსლიმანური დინასტია, მართავდა ყარახანიდების სახელმწიფოს 927-1212 წლებში.

ყარახანიდების სახელმწიფო - ადრინდელი ფეოდალური სახელმწიფო X საუკუნის 90-იანი წლებიდან აღმოსავლეთ თურქესტანის, შვიდმდინარეთის და სამხრეთ ტიანშანისპირა ტერიტორიაზე.

ყარახატაელების სახელმწიფო - ფეოდალური სახელმწიფო შუა აზიასა და ცენტრალურ აზიაში დაახლოებით 1140-1213 წლებში.

ყარაჯალა

  1. სოფელი თელავის მუნიციპალიტეტში, მდებარეობს მდინარე თურდოს (ალაზნის მარჯვენა შენაკადი) მარცხენა ნაპირზე. სოფლის საკრებულოს ცენტრი. ზღვის დონიდან - 460 მეტრი, თელავიდან - 35 კილომეტრი. 2002 წლის მონაცემებით საქართველოში მოსახლეობის მიხედვით მესამე სოფელია (8 270 კაცი).

  2. სოფელი ლაგოდეხის მუნიციპალიტეტში.

ყარაჯალარი - სოფელი გარდაბნის მუნიციპალიტეტში.

ყარი

  1. ქართული ანბანის ოცდამეოთხე ასოს - ყ-ს სახელწოდება.

  2. სოფელი მესტიის მუნიციპალიტეტში.

ყარიბი (არაბ.)

  1. უცხოობაში მყოფი, გადახვეწილი, უთვისტომო.

  2. (გადატანით) უპატრონო, საწყალი, ღარიბი.

ყარიში - სოფელი ლენტეხის მუნიციპალიტეტში.

ყარნება - მდინარე ხარაგაულის მუნიციპალიტეტში, ჩხერიმელას მარჯვენა შენაკადი სოფელ ლაშესთან.

ყარსაღი - მტაცებელი ძუძუმწოვარი ძაღლისებრთა ოჯახისა, გავრცელებულია ევრაზიისა და ჩრდილოეთ ამერიკის ტუნდრასა და ტყე-ტუნდრაში.

ყარსი - ქალაქი თურქეთის ჩრდილო-აღმოსავლეთ ნაწილში, ამავე სახელწოდების ვილაიეთის ადმინისტრაციული ცენტრი (70 ათასი).

ყარსიმაანთკარი - სოფელი დუშეთის მუნიციპალიტეტში (ბაზალეთის თემის საკრებულო), ბაზალეთის ტბის პლატოზე, ბაზალეთის ტბის ნაპირას. ზღვის დონიდან - 840 მეტრი, დუშეთიდან - 7 კილომეტრი. 2002 წლის აღწერის მიხედვით სოფელში ცხოვრობს 55 კაცი.

ყარსუბანი (ყოფილი კართუბანი) - სოფელი ლაგოდეხის მუნიციპალიტეტში.

ყარსაღჯინი - მდინარე ჯავის მუნიციპალიტეტში, ფაწის მარჯვენა შენაკადი.

ყარტლი - სიბინძურე, ჭუჭყი.

ყარფუზი (თურქ.) - იგივეა, რაც საზამთრო.

ყარღანი (Salsola dendroides) - მრავალწლოვანი ბუჩქბალახა მცენარე ნაცარქათამასებრთა ოჯახისა; გავრცელებულია მლაშობებზე, იყენებენ ცხვრის საკვებად.

ყარყარა - ვერცხლის სანადიმო ჭურჭელი.

ყარყარი

  1. ყაყანი, ხმაურობა.

  2. იგივეა, რაც ყაშყაში.

ყარყატი (Cyconia) - თეთრი ან შავი მოზრდილი ფრინველი; აქვს გრძელი ნისკარტი, მაღალი ფეხები.

ყარყუმი (Mustela erminea) - მომცრო ტანის ცხოველი კვერნისებრთა ოჯახისა; აქვს ძვირფასი თეთრი ბეწვი.

ყარში (1926-37 წლებში ბექ-ბუდი) - ქალაქი უზბეკეთში, ყაშყადარიის ოლქის ადმინისტრაციული ცენტრი (170 ათასი).

ყარჩიხა-ხანი - შაჰ-აბას I-ის სარდალი (გარდაიცვალა 1625 წელს).

ყასაბი (არაბ.) - საქონლის დამკვლელი ან ხორცის გამყიდველი.

ყასიდა (არაბ.) - აღმოსავლური ლირიკის ჟანრი. ერთიანი რითმით დაწერილი ერთმანეთისაგან თითქმის დამოუკიდებელი ხუთი ნაწილისაგან შემდგარი ოდა, პასკვილი. ჩამოყალიბდა არაბულ ლიტერატურაში VI საუკუნეში.

ყასიდად (არაბ.) - არაგულწრფელად, ტყუილად, მოსაჩვენებლად.

ყასიმ ალი (ყასიმ იბნ ალი) - XV-XVI საუკუნეების ზღვარზე მოღვაწე ირანელი მხატვარი-მინიატურისტი.

ყასრე-შირინი - ქალაქი ირანის ბახთარანის ოსტანში.

ყასქელენი - ქალაქი ყაზახეთის ალმა-ათის ოლქში.

ყატყატი - იგივეა, რაც ყაყანი.

ყაურმა

  1. (თურქ.) - საკუთარ ქონში მოხრაკული ხორცი ხახვით.

  2. სოფელი ნინოწმინდის მუნიციპალიტეტში.

ყაუხჩიშვილი თინათინ - ფოლოლოგი, აკადემიკოსი (დაიბადა 1919 წელს).

ყაუხჩიშვილი სიმონ - ფილოლოგი და ისტორიკოსი, აკადემიკოსი (1895-1981 წწ).

ყაფაზი (არაბ.)

  1. კედლებზე გამართული თაროები დაყოფილი ოთხკუთხედებად, უჯრა-უჯრად.

  2. დუქანი, სადაც ასეთი რამ არის გამართული.

ყაფანი (არაბ.) - ბაზრის დიდი სასწორი. || ადგილი (ბაზარში), სადაც ასეთი სასწორი იყო გამართული.

ყაფანდარი (არაბ.-სპარს.) - მესასწორე, მწონავი.

ყაფარი - ძლიერ დაქანებული.

ყაფაღიანი წაღები - ჭვინტიანი წაღები, რომელიც ფუნჯიანი ყაითნით იკვრებოდა.

ყაფიჩი - მოხელე მეკარე გვიანდელ ფეოდალურ საქართველოში.

ყაფლანიშვილები (იგივე ორბელიშვილები, ორბელიანები, ჯამბაკურ-ორბელიანები) - ქართლის დიდებულ თავადთა ერთ-ერთი საგვარეულო, ქაჩიბაიძე-ბარათაშვილების ერთ-ერთი შტო.

ყაღი (თურქ.) - დამარილებული გამხმარი ხორცი.

ყაღიზმანი (ძვ.ქართულში - აღზევანი) - დასახლებული პუნქტი ჩრდილო-აღმოსავლეთ თურქეთში, ყარსის ვილაიეთში; ადგილი, სადაც ძველთაგანვე იღებდნენ სუფრის მარილს; იქიდან შემოჰქონდათ მარილი საქართველოშიც.

ყაყანი - ხმამაღლა და უთავბოლოდ ლაპარაკი ბევრისა.

ყაყი - ჭუჭყი, მწიკვლი.

ყაყაჩო (Papaver) - ბალახოვანი მცენარე; აქვს გრძელი ღერო; იკეთებს დიდ შავხალიან წითელ ყვავილს.

ყაშყაში - არწივის, ორბის და მისთანების ხმაური; ყივილი.

ყაჩაღანა - ყოჩაღი და ცელქი (ითქმის გოგოზე).

ყაჩაღანი - სოფელი მარნეულის მუნიციპალიტეტში.

ყაჩაღი (თურქ.)

  1. შეიარაღებული თავდამსხმელი; მძარცველი, ავაზაკი.

  2. ექსპლუატატორთა ხელისუფლების უკმაყოფილო და მის წინააღმდეგ მებრძოლი - ტყეში გაჭრილი, გავარდნილი პირი. (გადატანით) ცელქი, დაუდეგარი.

ყაჩაღობა - ყაჩაღის მოქმედება.

ყაძახი - იგივეა, რაც ყაზახი (გლეხი).

ყაწიმი

  1. თასმა ხმლის მხარიღლივ ჩამოსაკიდებლად, ვერცხლის ბალთებით შეკრული.

  2. ჩოხის მასრები, მოვერცხლილი და ვერცხლის ძეწკვებით შემკული.

  3. თვით ვერცხლის ბალთა, სამკაული, რომელსაც იკერებენ სარტყელზე, ჯუბაზე და სხვა.

ყაჩეიშვილი გიორგი - მოჭადრაკე, საერთაშორისო დიდოსტატი (1999), საქართველოს ჩემპიონი (1995), მსოფლიოს საჭადრაკო ოლიმპიადების მონაწილე (2000, 2004) (დაიბადა 1977 წელს).

ყაჭი

  1. ნაცარტუტში გამოხარშული აბრეშუმის ჭიის პარკი (ძაფად ამოსახვევი).

  2. იგივეა, რაც აბრეშუმი.

  3. აბრეშუმის ჭია.

ყაჯარები - ირანის სამეფო დინასტია 1796-1925 წლებში.

ყაჯარი - უნაგირზე გადასაფარებელი მოქარგული ქსოვილი.

ყაჯირი - იგივეა, რაც ძერძერუკი.

ყაჯირის მთა - მთა სიღნაღის მუნიციპალიტეტში, ივრის ზეგანზე.

ყაჯირის ტბა - ტბა სიღნაღის მუნიციპალიტეტში, ივრის ზეგანზე.

ყაჰარი აბდულა - უზბეკი მწერალი (1907-1968 წწ).

ყბ

 

ყბა

  1. პირისახის ძვალი, რომელშიც ამოდის კბილები.

  2. იგივეა, რაც ლოყა.

ყბადასაღები - სალაპარაკოდ, მითქმა-მოთქმის საგნად გასახდომი.

ყბადაღებული - სალაპარაკოდ გამხდარი, მითქმა-მოთქმის საგნად ქცეული.

ყბაყურა - მწვავე გადამდები დაავადება; ახასიათებს ყბა-ყურის ჯირკვლების ანთება.

ყბაჩა (ყბაჩუა) - ადამიანი, რომელსაც ყბა, სახე მოქცეული აქვს.

ყბედი - ადამიანი, რომელსაც ბევრი და მომაბეზრებელი ლაპარაკი სჩვევია; მოლაყბე.

ყდ

 

ყდა

  1. მუყაოს, ტყავის ან სხვა მასალისგან გაკეთებული გარეკანი, რომელშიც ჩასმულია წიგნი.

  2. საფეიქრო იარაღი - ქსლის გასაბმელი ჩარჩო.

ყე

 

ყე - ნაწილაკი ქართული ენის ზოგიერთ კილოში - დაერთვის ზმნას და აღნიშნავს მიცემით ან სახელობით ბრუნვაში დასმული ობიექტის მრავლობითობას.

ყეენი

  1. იგივეა, რაც ყაენი.

  2. ყეენობის მთავარი მოქმედი პირი.

ყეენობა - წარმართობის დროიდან მომდინარე ძველი ქართული ხალხური თამაშობა-წარმოდგენა - შვილიერობისა და აგრეთვე მოსავლიანობის დღესასწაული; იმართებოდა დიდმარხვის პირველ ორშაბათს.

ყევარი - ორი უღელი ხარ-კამეჩი.

ყევსელთა - სოფელი ჯავის მუნიციპალიტეტში.

ყეინი - იგივეა, რაც ყაენი.

ყეინობა - იგივეა, რაც ყაენობა.

ყელ - პირველი შემადგენელი ნაწილი რთული ფუძეებისა; ნიშნავს: 1) როგორიმე ყელის მქონეს. 2) ყელთან დაკავშირებულს.

ყელა - სოფელი ლანჩხუთის მუნიციპალიტეტში.

ყელავშარა - ღორის ყელის ხორცი.

ყელგადაგდებით - თავის გადახრით და ყელის გამოწევით.

ყელგამოწევით ხვეწნა - ძალიან დიდი ხვეწნა, მუდარა.

ყელეთი - სოფლების დიდი ყელეთისა და პატარა ყელეთის გავრცელებული სახელწოდება (ხაშურის მუნიციპალიტეტი).

ყელეთის ქედი - ქედი ხაშურისა და ქარელის მუნიციპალიტეტებში, თრიალეთის ქედის ჩრდილოეთი განშტოება.

ყელეთის მთიანეთი - მთიანეთი ჯავის, ახალგორის და ყაზბეგის მუნიციპალიტეტებში, ოსეთის კავკასიონზე.

ყელეთის ტბა - ტბა ახალგორის მუნიციპალი ტეტში, ყელეთის მთიანეთში (სიღრმე 63 მეტრი).

ყელი

  1. კისრის წინა ნაწილი, რომელშიც მოთავსებულია საყლაპავი მილისა და სასუნთქი გზების დასაწყისი.

  2. კისერი.

  3. ზოგი ჭურჭლის მუცლისზევითა ვიწრო ნაწილი.

  4. ფეხსამოსის კოჭებსზევითა ნაწილი.

  5. მიწის ზოლი, რომელიც აერთებს ხმელეთის ორ ნაწილს.

  6. წისქვილის ზედა ქვის ნახვრეტი.

  7. იგივეა, რაც რვილი.

ყელიცადი - ტბა ყაზბეგის მუნიციპალიტეტში, ყელის მთიანეთში.

ყელსაბამი - ყელზე შესაბმელი სამკაული.

ყელსახვევი

  1. ყელზე შემოსახვევი ქსოვილი სითბოსთვის ან სილამაზისთვის.

  2. იგივეა, რაც ჰალსტუხი.

ყელქცეული - სოფელი გორის მუნიციპალიტეტში.

ყემულთა - სოფელი ჯავის მუნიციპალიტეტში.

ყეყეჩი - სულელი, ჩერჩეტი, შტერი.

ყეშმი - კუნძული ჰორმუზის სრუტეში, ეკუთვნის ირანს.

ყვ

 

ყვავი

  1. (Corvus) საშუალო ზომის შავი ან რუხი ფერის ფრინველი ყორნისებრთა ოჯახისა.

  2. სათამაშო ქაღალდში (ბანქოში) - ერთი ოთხ სახეობათაგანი, რომელზედაც შავი ფერის შუბის პირია გამოსახული.

ყვავილბატონები - იგივეა, რაც ყვავილი (მნიშვნელობა 2).

ყვავილედი - ყვავილების დაჯგუფებანი მცენარეზე.

ყვავილი

  1. მცენარის გამრავლების ორგანო, რომელიც მეტწილად შედგება ყვავილსაფარის, ბუტკოსა და მტვრიანებისაგან.

  2. მძიმე გადამდები დაავადება; ახასიათებს წვრილი ჩირქოვანი მუწუკები, რომლებიც კვალს ტოვებენ სახეზე.

  3. სოფელი დუშეთის მუნიციპალიტეტში, ჭონქაძის თემის საკრებულოს ცენტრი (მოიცავს 21 სოფელს: არაგვისპირი, არღუნი, ახალაანი, ახალი ტონჩა, ბოდორნა, დუდაურები, ველთაურთკარი, ვეძათხევი, თანიანთკარი, იორი, მგლიანი, მეზვრიანთკარი, მჭედლიანთკარი, ნანიანი, ოქრუაანი, ფრიდონაანთკარი, ქარაულები, ქერანა, ქვემო აში, ყვავილი, ჯავახიანთკარი), მდებარეობს მდინარე ფოტისხევის (არაგვის მარჯვენა შენაკადი) ნაპირ ებზე. ზღვის დონიდან - 800 მეტრი, დუშეთიდან - 3 კილომეტრი. 2002 წლის აღწერის მიხედვით სოფელში ცხოვრობს 76 კაცი.

ყვავილი თოვლზე - ქართული მხატვრული ფილმი, კომედია. ეკრანებზე გამოვიდა 1959 წელს. დამდგმელი რეჟისორი - შოთა მანაგაძე. სცენარის ავტორები - გრიგოლ კოლტუნოვი, გიორგი გელოვანი, შოთა მანაგაძე. დამდგმელი ოპერატორი - ფელიქს ვისოცკი. კომპოზიტორი - რევაზ ლაღიძე. მთავარ როლებში: ლეო ანთაძე (კახაბერი), ჯულიეტა ვაშაყმაძე (ციცინო), ნატაშა კობახიძე (ნელი), ალექსანდრე ომიაძე, კოტე დაუშვილი, ბუხუტი ზაქარიაძე, მეგი წულუკიძე, ჩიტოლია ჩხეიძე.

ყვავილნარი - ადგილი, სადაც ყვავილებია დარგულ-დათესილი.

ყვავილობა - მცენარის სიცოცხლის პერიოდი პირველი ყვავილების გამოსვლიდან უკანასკნელი ყვავილების დაცვენამდე.

ყვავილოვანი - იგივეა, რაც ყვავილიანი.

ყვავილსაფარი - ყვავილის გარეთა ნაწილი, მეტწილად შეფერილი და მტვრიანებისა და ბუტკოს ირგვლივ შემომწკრივებული; ყვავილის ჯამი და გვირგვინი.

ყვავილსაჯდომი - ყვავილების შემოკლებული ღერო, რომელზედაც მიმაგრებულია ჯამი, გვირგვინი, მტვრიანები და ბუტკო.

ყვავისფრჩხილა (Coronilla varia) - მრავალწლოვანი მცენარე პარკოსანთა ოჯახისა; იკეთებს ქოლგად შეკრებილ ვარდისფერ ყვავილებს და აღმართულ პარკებს.

ყვავიხმალა (Hipecoum pendulum) - ერთწლოვანი მცენარე ყაყაჩოსებრთა ოჯახისა; იკეთებს ყვითელ ყვავილს.

ყვავლო - ყოფილი სოფელი ახმეტის მუნიციპალიტეტში.

ყვავლოს მთა - მთა ახმეტის მუნიციპალიტეტში, პირიქითის ქედის სამხრეთ კალთაზე (სიმაღლე - 4096 მეტრი).

ყვავტყემელა (Amelanchier notundifolia) - ტყის დაბალი ბუჩქი; იკეთებს თეთრ ყვავილს; ისხამს შავ მოტკბო ნაყოფს.

ყვანა

  1. იგივეა, რაც დიზენტერია.

  2. სოფელი მესტიის მუნიციპალიტეტში.

ყვანჩალა

  1. იგივეა, რაც ყვავი.

  2. (Stachys silvatica) - ტყის მრავალწლოვანი ბალახოვანი მცენარე; იკეთებს მუქ წითელ ყვავილს.

ყვანჭი - საბურთალი ჩოგანი (საბა).

ყვაპუზა - დაბალი და მსხვილი (გაბერილი) კაცი.

ყვარა - ყოფილი სოფელი თიანეთის მუნიციპალიტ ეტში.

ყვარაში - მდინარე გულრიფშის მუნიციპალიტეტში, ჩხალთის მარჯვენა შენაკადი.

ყვარაშის ტბა - იგივე გორაფის ტბა, ტბა გულრიფშის მუნიციპალიტეტში.

ყვარელაშვილი მიხეილ - ოპერის მომღერალი (ლირიკულ-დრამატული ტენორი), საქართველოს სახალხო არტისტი (1906-1984 წწ).

ყვარელი - ქალაქი აღმოსავლეთ საქართველოში, კახეთში, ბურსისა და დურჯის შუამდინარეთში, ყვარლის მუნიციპალიტეტის ადმინისტრაციული ცენტრი.

ყვარელწყალი - სოფელი ახმეტის მუნიციპალიტეტში (საკობიანოს თემის საკრებულო). მდებარეობს მდებარეობს პანკისის ხეობაში, მდინარე ალაზნის მარჯვენა ნაპირზე. ზღვის დონიდან - 620 მეტრი, ახმეტიდან - 17 კილომეტრი. 2002 წლის აღწერის მონაცემებით სოფელში ცხოვრობს 299 ადამიანი.

ყვარლის მუნიციპალიტეტი - ადმინისტრაციულ-ტერიტორიული ერთეული აღმოსავლეთ საქართველოში, შიგნით კახეთში, მდინარე ალაზნის მარცხენა მხარეს. 1917 წლამდე შედიოდა თბილისის გუბერნიის თელავის მაზრაში, 1921 წლიდან კვლავ თელავის მაზრაშია, 1930 წლიდან დამოუკიდებელი რაიონია. ფართობი 1000,8 კვ.კმ. 1 ქალაქი და 16 სოფელი.

ყვარყვარე I ჯაყელი - სამცხე-საათაბაგოს ათაბაგი 1334-61 წლებში, სარგის II-ის ძე.

ყვარყვარე II ჯაყელი - სამცხე-საათაბაგოს ათაბაგი 1451-98 წლებში, ბექა II-ის ძე (1416-1498 წწ).

ყვარყვარე III ჯაყელი - სამცხე-საათაბაგოს ათაბაგი 1516-35 წლებში, ქაიხოსრო I-ის ძე.

ყვარყვარე IV ჯაყელი - სამცხე-საათაბაგოს ათაბაგი 1574-81 წლებში, ქაიხოსრო II-ის ძე.

ყვარყვარე - ქართული მხატვრული ფილმი, კომედია. ეკრანებზე გამოვიდა 1978 წელს. დამდგმელი რეჟისორი - დევი აბაშიძე. სცენარის ავტორები - რეზო ჭეიშვილი, დევი აბაშიძე. და მდგმელი ოპერატორი - იგორ ამასიისკი. კომპოზიტორი - ჯანსუღ კახიძე. მთავარ როლებში: დოდო აბაშიძე (ყვარყვარე), გულჩინა დადიანი (აგრაფინა), ნანა ესაკია, მიხეილ ვაშაძე, ეროსი მანჯგალაძე, შოთა გაბელაია, ვიქტორ ნინიძე, კახი კავსაძე, გივი თოხაძე, გურამ ფირცხალავა, ბაადურ წულაძე, გიგლა ფირცხალავა.

ყვა-ყვა - ყვავის ხმიანობა, ყრანტალი.

ყვედრეში - სოფელი ლენტეხის მუნიციპალიტეტში.

ყველა - განსაზღვრებითი ნაცვალსახელი - გამონაკლისის გარეშე, ვინც, რაც არის ერთად აღებული.

ყველაანთუბანი - სოფელი გორის მუნიციპალიტეტში.

ყველაზე სწრაფები მსოფლიოში - ქართული მხ ატვრული ფილმი, კომედია. ეკრანებზე გამოვიდა 1985 წელს. დამდგმელი რეჟისორი - გია მატარაძე. სცენარის ავტორები - ამირან ჭიჭინაძე, გია მატარაძე. და მდგმელი ოპერატორი - ლერი მაჩაიძე. კომპოზიტორი - გომარ სიხარულიძე. მთავარ როლებში: რამაზ გიორგობიანი (წამყვანი), ზურაბ ქაფიანიძე, გივი ბერიკაშცილი, ტრისტან სარალიძე, შოთა სხირტლაძე, ამირან ბუაძე, ზაზა ქაშიბაძე, გურამ ფირცხალავა, მარინა კახიანი, ზაზა კოლე ლიშვილი, აკაკი ხიდაშელი.

ყველანაირი - ყოველგვარი, ყოველნაირი.

ყველაანი - სოფელი დუშეთის მუნიციპალიტეტში (ქვეშეთის თემის საკრებ ულო), მდინარე მთიულეთის არაგვის მარცხენა მხარეს. ზღვის დონიდან - 1360 მეტრი, დუშეთიდან - 73 კილომეტრი. 2002 წლის აღწერის მიხედვით სოფელში ცხოვრობს 26 კაცი.

ყველაფერი - ყველა რამე; ყოველივე.

ყველაყა - იგივეა, რაც ყველაფერი.

ყველაწმინდა - იგივეა, რაც ყოვლად წმინდა.

ყველგან - ყოველ ადგილას.

ყველგანმავალი - ავტომობილი, რომელიც განკუთვნილია ძნელად სავალი გზებისათვის ან უგზო ადგილებში გამოსაყენებლად.

ყველდება - სოფელი ახალგორის მუნიციპალიტეტში.

ყველეული - საჭმელი პროდუქტი - ხაჭოსაგან გაკეთებული რბილი მასა, ჩვეულებრივ სანელებლებიანი.

ყველეური - სხვადასხვა ყველი.

ყველი - საკვები პროდუქტი; წარმოადგენს მაგარ ან ნახევრად მაგარ მასას, რომელიც რძისაგან მზადდება.

ყველიერი - დიდმარხვის წინა კვირა, როდესაც ხორცეული არ იჭმებოდა.

ყველისციხე - ციხესიმაგრე შუა საუკუნეების სამხრეთ საქართველოში, ჯაყის წყლის სათავეში (ახ ლანდელი თურქეთის ტერიტორია).

ყველისწვერი - უღელტეხილი ხულოს მუნიციპალიტეტში, არსიანის ქედზე.

ყვერბეული - საახალწლოდ გამომცხვარი დიდი პური, შუაში ჯვრიანი.

ყვერბი - იგივეა, რაც კერა.

ყვერული - დაკოდილი მამალი.

ყვიბისი - სოფელი ბორჯომის მუნიციპალიტეტში.

ყვიბისისწყალი - მდინარე ბორჯომის მუნიციპალიტეტში, მტკვრის მარჯვენა შენაკადი.

ყვითელაშვილი თემურ - მუსიკოსი, გიტარაზე ვირტუოზი შემსრულებელი (დაიბადა 1960 წელს).

ყვითელთავთავა (Anthoxanthum odoratum) - მრავალწლოვანი ბალახი მარცვლოვანთა ოჯახისა; იკეთებს მოყვითალო თავთავს.

ყვითელი - სპექტრის ერთ-ერთი ძირითადი ფერთაგანი, ოქროს, ან ქარვის ფერი.

ყვითელი ზღვა (ხუანხაი) - წყნარი ოკეანის ნახევრად დახშული ზღვა აზიის აღმოსავლეთ სანაპიროსთან. ფართობი 416 ათასი კვ.კმ. მაქსიმალური სიღრმე 106 მეტრი.

ყვითელი მდინარე - იხილე ხუანხე.

ყვითლოდი (კიოლოდი)

  1. მყინვარი მესტიის მუნიციპალიტეტში, სვანეთის კავკასიონის სამხრეთ კალთაზე.

  2. უღელტეხილი მესტიის მუნიციპალიტეტში, სვანეთის კავკასიონის მთავარ ქედზე.

ყვითრი - კვერცხის გული.

ყვინჩილა

  1. ზრდადაუმთავრებელი მამალი; მამლაყინწა.

  2. ყოყლოჩინა ახალგაზრდა.

ყვირა

  1. ქედი წალენჯიხის მუნიციპალიტეტში, მაგანის აუზში.

  2. მთა წალენჯიხის მუნიციპალიტეტში, ყვირის ქედზე (2038 მეტრი).

ყვირალა - მთა და უღელტეხილი ხულოს მუნიციპალიტეტში, შავშეთის ქედზე.

ყვირილა - მდინარე დასავლეთ საქართველოში (საჩხერის, ჭიათურის, ზესტაფონის, თერჯოლის და ბაღდათის მუნიციპალიტეტები), რიონის მარცხენა შენაკადი. სათავეს იღებს რაჭის ქედზე, ძირულას შესართავამდე ხეობაში მიედინება, შემდეგ - დაბლობზე. მდინარის სიგრძე 140 კმ-ია, აუზის ფართობი 3630 კვ.კმ, წყლის საშუალო ხარჯი - 61 კუბ.მ/წმ ზესტაფონთან, 90 კუბ.მ/წმ - შესართავთან. ძირითადად საზრდოობს წვიმის წყლებით. ყვირილის აუზში მდებარეობს ჭიათურის მანგანუმის საბადოები. მის ნაპირზე გაშენებულია ქალაქები - საჩხერე, ჭიათურა, ზესტაფონი.

ყვირილასწყალი - მდინარე ჩოხატაურის მუნიციპალიტეტში, გუბაზეულის მარცხენა შენაკადი.

ყვირილი - ხმამაღლა ძახილი ადამიანისა; თავისებური ხმიანობა ზოგი ცხოველისა და ფრინველისა.

ყვირილობა - დრო, როდესაც ხარირემი ყვირილით მოუხმობს ფურირემს.

ყვიტყვიტი - ზოგი ფრინველის ხმიანობა.

ყვიციანი - ყვითელი, ფერდაკარგული (ადამიანი),

ყვრიმალი - ლოყის ზემო ნაწილი.

ყი

 

ყია - იგივეა, რაც ხახა.

ყიალი - უსაქმოდ, უმიზნოდ სიარული.

ყიამეთი (ყიამეთი) (არაბ.) - ცუდი, საშინელი; ბნელი.

ყიამყრალი - ცუდი, ავი ენის პატრონი; ავყია.

ყიასაშვილი ნიკო - ლიტერატურათმცოდნე, მთარგმნელი, ფილოლოგიის მეცნიერებათა დოქტორი (დაიბადა 1926 წელს).

ყიაჩაკვარა (ქიაჩ-აკვარა) - მდინარე ოჩამჩირის მუნიციპალიტეტში, ღალიძგის მარჯვენა შენაკადი.

ყიბლანი (არაბ.) - იგივეა, რაც კომპასი.

ყიბლეში - მთა მესტიის მუნიციპალიტეტში, სვანეთის კავკასიონზე.

ყივანახველა - ბავშვთა გადამდები დაავადება, რომლისთვისაც დამახასიათებელია სულის შემხუთავი ხველის შეტევები.

ყივილი

  1. მამლის და ზოგი სხვა ფრინველის ხმიანობა.

  2. ხმამაღლა ძახილი.

ყივყივი - ზოგი ფრინველის (არწივის, წეროს, იხვის...) ხმიანობა.

ყივჩაყები - თურქულენოვანი მომთაბარე ტომი შუა საუკუნეებში (რუსეთში „პოლოვცებს“ ეძახდნენ, ევროპაში - „კუმანებს“); XI საუკუნიდან შავი ზღვისპირეთში ცხოვრობდნენ, XIII საუკუნის პირველი ნახევრიდან შეერივნენ მეზობელ ხალხებს.

ყიზელოუზენი (ქვემო დინებაში - სეფიდრუდი) - მდინარე ირანში, ერთვის კასპიის ზღვას.

ყიზილ-არმათი - ქალაქი თურქმენეთში.

ყიზილაჯლო - სოფლები დმანისისა და მარნეულის მუნიციპალიტეტებში.

ყიზილბაშები (თურქ. „წითელთავიანები“) - თურქული მომთაბარე ტომები მცირე აზიასა და აზერ ბაიჯანში, რომლებმაც შექმნეს მძლავრი გაერთიანება და შემდეგ სახელმწიფო XV საუკუნის II ნახევრიდან.

ყიზილბაშობა - ნადირ-შაჰის მიერ დამყარებული პოლიტიკური რეჟიმი ქართლ-კახეთში 1735-47 წლებში.

ყიზილირმაქი - მდინარე თურქეთში, ერთვის შავ ზღვას.

ყიზილ-ორდა (1853 წლამდე აქ-მეჩეთი, 1925 წლამდე პეროვსკი) ქალაქი ყაზახეთში, ამავე სახელწოდების ოლქის ადმინისტრაციული ცენტრი (160 ათასი).

ყიზილსუ - მდინარე კაშგარის სახელწოდება ტაჯიკეთის ტერიტორიაზე.

ყიზილქილისა

  1. მდინარე წალკის მუნიციპალიტეტში, ქციის მარჯვენა შენაკადი.

  2. სოფლები დმანისის და წალკის მუნიციპალიტეტებში.

ყიზილყუმი (თურქ. „წითელი ქვიშა“) - ქვიშიანი უდაბნო ამუდარიისა და სირდარიის შუამდინარეთში, უზბეკეთსა და თურქმენეთში.

ყიზლარი - ქალაქი რუსეთის დაღესტნის რესპუბლიკაში.

ყიზ-ჟიბექი - ყაზახური ეპოსი; ჩამოყალიბდა დაახლოებით XVII საუკუნეში.

ყიზყალასი - XII საუკუნის ხუროთმოძღვრული ძეგლი ბაქოში, ე.წ. ქალწულის კოშკი.

ყითა - სწორი ნაწლავის ბოლო ნაწილი.

ყილხოხი - კლდოვანი მწვერვალი ჯავის მუნიციპალიტეტში, ქეშელთის სათავეებში (3300 მეტრი).

ყინვა

  1. ძლიერი სიცივე (როდესაც ჰაერის ტემპერატურა ნულს ქვევითაა); სუსხი.

  2. იგივეა, რაც ყინული.

ყინვარშაქარი - იგივეა, რაც შაქარყინული.

ყინტორა (Chaerophyllum) - ბალახოვანი მცენარე ქოლგოსანთა ოჯახისა; აქვს ღრუ ღერო; იკეთებს თეთრ ყვავილს. ისხამს მოგრძო ნაყოფს.

ყინული - ყინვისაგან გამკვრივებული წყალი.

ყინჩაური - სოფელი ხულოს მუნიციპალიტეტში.

ყინჩი - კარგი, ლამაზი, მოხდენილი.

ყინწვისი - სოფელი ქარელის მუნიციპალიტეტში.

ყინწი - იგივეა, რაც კინწი.

ყიპყიპი - შევარდნისა და გავაზის ხმიანობა.

ყიჟინი (ყიჟინა) - ბევრი ადამიანის შეძახილი.

ყირა - ხელებზე და თავზე დაყრდნობით დგომა ისე, რომ ფეხები მაღლაა აშვერილი.

ყირათი (ცერცვის მარცვალი) - წონის (მასის) ერთეული XVII-XVIII საუკუნეების საქართველოში, მისხლის 1/24, 0,192 გრამი.

ყირამალა - თავით ძირს, თავდაყირა.

ყირგიზები - ყირგიზეთის ძირითადი მოსახლეობა.

ყირგიზეთი (ყირგიზეთის რესპუბლიკა, Кыргыз Республикасы).

- სახელმწიფო შუა აზიის აღმოსავლეთ ნაწილში. ჩრდილოეთით ესაზღვრება ყაზახეთს, დასავლეთით - უზბეკეთს, სამხრეთ-დასავლეთით - ტაჯიკეთს, სამხრეთ-აღმოსავლეთით და აღმოსავლეთით - ჩინეთს.
- დამოუკიდებლობის დღეა (სსრკ-სგან) - 1991 წლის 31 აგვისტო.
- მმართველობის ფორმა - საპრეზიდენტო რესპუბლიკა.
- უმაღლესი საკანონმდებლო ორგანო - ორპალატიანი პარლამენტი (საკანონმდებლო კრება და სახალხო დეპუტატთა კრება).
- ფართობი - 198 500 კვ.კმ.
- დაყოფილია 7 ოლქად.
- მოსახლეობა - 5 მილიონი.
- სიმჭიდროვე - 25 ადამიანი 1 კვ.კმ.-ზე.
- სახელმწიფო ენა - ყირგიზული;
- მორწმუნეები - მუსლიმანი-სუნიტები არიან.
- დედაქალაქი - ბიშკეკი.
- ეროვნული ვალუტა - სომი.
- ქვეყნის კოდი - KGZ.
- დროის სარტყელი - UTC +6.
- სატელეფონო კოდი - +996.
- ინტერნეტ-დომენი - kg.

ყირგიზული ენა - განეკუთვნება თურქულ ენათა დასავლურ (ყივჩაყურ) ჯგუფს.

ყირიმი

  1. ინგლისური კაჟიანი თოფი (ყირიმის სახანოდან შემოჰქონდათ საქართველოში).

  2. (ყირიმის ნახევარკუნძული) - ნახევარ კუნძული უკრაინის სამხრეთ ნაწილში, შავსა და აზოვის ზღვებს შორის.

ყირიმის სახანო - თათართა ფეოდალური სახელმწიფო ყირიმში XV-XVIII საუკუნეებში.

ყირმიზი (თურქ.) - წითელი.

ყირმიზქედი - სოფელი მარნეულის მუნიციპალიტეტში.

ყირქესალი ივანე - ქართველი არქიტექტორი (1896-1959 წწ).

ყისინა - უხეში ქსოვილია ერთგვარი.

ყისმათი (არაბ.) - ბედი, იღბალი.

ყისმათიანი - ყისმათის მქონე.

ყისტი - იგივეა, რაც ქისტი.

ყიტაანი - სოფელი გურჯაანის მუნიციპალიტეტში.

ყიფიანთუბანი - სოფელი ხაშურის მუნიციპალ ი ტეტში.

ყიფიანი ბარბარე - პირველი ქართველი ფსიქოფიზიოლოგი ქალი (1879-1965 წწ).

ყიფიანი დავით - დიდი ქართველი ფეხბურთელი (თავდამსხმელი, ნახევარმცველი), სპორტის დამსახურებული ოსტატი, თამაშობდა თბილისის „დინამოსა“ (1968-69, 71-82) და „ლოკომოტივში“ (1970). სსრკ ნაკრებში ჩაატარა 19 მატჩი (7 გოლი). ევროპის ჩემპიონი ახალგაზრდებს შორის (1976), ევროპის თასების მფლობელთა თასის გათამაშებაში გამა რჯვებული (1981). სსრკ უმაღლეს ლიგაში ითამაშა 245 მატჩი (79 გოლი). სსრკ ჩემპიონი (1978), მეორე (1977) და ხუთგზის მესამე (1971, 72, 76 გაზაფხული, 76 შემოდგომა, 81) პრიზიორი. სსრკ თასის ორგზის მფლობელი (1976, 79) და ფინალისტი (1980). სსრკ წლის საუკეთესო ფეხბურთელი (1977), გრიგორი ფედოტოვის სახელობის ასიანთა კლუბის წევრი (115 გოლი). იყო თბილისის „დინამოს“ (1984-85, 88-91, 95-98), „ლოკომოტივის“ (1988), ნიქოზიის „ოლიმპიაკოსის“ (კვიპროსი, 1992-93), იაროსლ ავლის „შინიკის“ (რუსეთი, 1998), ქუთაისის „ტორპედოსა“ (1999-2000, 2000-01) და საქართველოს ნაკრების (1997, 1999-2001) მთავარი მწვრთნელი. (1951-2001 წწ).

ყიფიანი დიმიტრი - საზოგადო მოღვაწე, პუბლიცისტი, ეროვნულ-განმათავისუფლებელი მოძრაობის ერთ-ერთი მესვეური (1814-887 წწ).

ყიფიანი ედიშერ - მწერალი (1924-1972 წწ).

ყიფიანი ლეილა - მსახიობი (დაიბადა 1947 წელს).

ყიფიანი კონსტანტინე - მსახიობი (1849-1921 წწ).

ყიფიანი ნიკოლოზ - საზოგადო მოღვაწე, კრიტიკოსი, პუბლიცისტი (1846-1905 წწ).

ყიფიანი ნინო (ქალიშვილობის გვარი ტატიშვილი) - მწერალი (1867-1937 წწ).

ყიფიანი ნორა - მსახიობი, საქართველოს სახალხო არტისტი, მოღვაწეობდა სოხუმის ქართულ თეატრში (დაიბადა 1917 წელს)

ყიფლიბანდი (სპარს.) - ჩვილი ბავშვის თავის ქალის ნაკერების შემაერთებელი ქსოვილი, რომელიც შემდგომ მაგრდება.

ყიფშიძე გრიგოლ - მწერალი (1858-1921 წწ).

ყიფშიძე ელენე - მსახიობი, საქართველოს სახალხო არტისტი, მოღვაწეობდა მარჯანიშვილის სახელობის თეატრში (1925-2004 წწ).

ყიყვი - იგივეა, რაც ჩიყვი.

ყიყინა - რამაც ყიყინი იცის, რასაც ყიყინი სჩვევია.

ყიყინი - ბაყაყის, აგრეთვე ბატის, იხვის ხმიანობა.

ყიყლიყო

  1. მამლის ძახილი, ყივილი.

  2. გათქვეფილ კვერცხში ამოვლებული და ერბოში შემწვარი პური.

ყიშლაღი (თურქ.) - სოფელი შუა აზიაში.

ყიჭინი - იგივეა, რაც ღიჯინი.

ყიჭყიჭი - ყელში ლაპარაკი.

ყლ

 

ყლაპანი - წყალში ჩავარდნა.

ყლაპაყლუპი - ბევრი ყლაპვის ხმა.

ყლაპვა - რთული რეფლექსური აქტი - საკვების გადასვლა პირის ღრუდან კუჭში.

ყლაპი - ყელში სასმელის ერთგზის ჩაშვება, ჩაყლაპვა.

ყლაპია - იტყვიან ბევრი ჭამა-სმის მოყვარულზე.

ყლარტი

  1. დამდგარი წყლის ზედაპირზე მოდებული მწვანე ლორწოსებრი მასა.

  2. ჩიბუხის ტარში დაგროვილი მოყვითალო, ლორწოვანი მასა.

  3. გოგრის გამონაფხეკი.

ყლარწა

  1. იგივეა, რაც აყლარწული.

  2. ლუკმის ერთბაშად ჩაყლაპვა.

ყლიჩი

  1. ქედი გულრიფშის მუნიციპალიტეტში, აფხაზეთის კავკასიონის სამხრეთი შტოქედი.

  2. მდინარე გულრიფშის მუნიციპალიტეტში, კოდორის აუზში.

ყლორტი - მცენარის ნორჩი ტოტი.

ყლუპი - იგივეა, რაც ყლაპი.

ყმ

 

ყმა

  1. ბატონყმობის დროს - მემამულის (ბატონის) მიწაზე მცხოვრები გლეხი, რომელსაც არ გააჩნდა წარმოების საშუალებანი, ამუშავებდა მემამულის მიწას და აძლევდა მას ღალას.

  2. პატრონყმობის დროს - პატრონის ქვეშევრდომი, ხელქვეითი.

  3. რომელიმე ხატის, სალოცავის მლოცველი (ფშავ-ხევსურეთში).

  4. იგივეა, რაც ყრმა.

ყმადნაფიცი - რომელიმე ძლიერი სახელმწიფოს ქვეშევრდომი (ქვეყანა).

ყმაწვილი

  1. იგივეა, რაც ბავშვი.

  2. ახალგაზრდა (ვაჟი, ქალი).

  3. ვაჟი, ჭაბუკი.

ყმიანი - ყმების პატრონი.

ყმობა - ყმად ყოფნა.

ყმუილი - მგლის, ძაღლის და მისთანების გაბმული ხმიანობა.

ყმური - ყმის შესაფერი, ყმისთვის დამახასიათებელი.

ყმუყუნი - ცხვრის (ყოჩის) მიერ ნაწყვეტ-ნაწყვეტად გამოცემული ხმა.

ყნ

 

ყნოსვა - ადამიანთა და ცხოველთა განსაკუთრებული ორგანოების საშუალებით გარემოში არსებულ ქიმიურ შენაერთთა სუნის აღქმა.

ყო

 

ყობი - სოფელი ხაშურის მუნიციპალიტეტში.

ყოველგან - იგივეა, რაც ყველგან.

ყოველგვარი - ყოვლის მომცველი, ყოველნაირი, ყველანაირი.

ყოველდღე - ყოველ დღეს, ყოველდღიურად, მუდამდღე.

ყოველდღიური - ყოველდღე განმეორებული.

ყოველდღიურობა - ყოველდღიური ყოფა, ცხოვრების ჩვეულებრივი რიტმი.

ყოველი - მრავალში თითოეულად ყველა, ყველაში თითო.

ყოველმხრივ (ყოველმხრით)

  1. ყოველგვარად, ყოველნაირად.

  2. ყოველ მხარეს, ყოველგან, სრულიად.

ყოველმხრივი - ყოველგვარი, ყოველნაირი, სრული.

ყოვლად - სრულიად, სავსებით, მთლად.

ყოვლადმოწყალე - დიდად მოწყალე.

ყოვლისმომცველი - ყოველივეს, ყველაფრის შემცველი.

ყოვლისმცოდნე - ყველაფრის მცოდნე, მრავალმხრივი ცოდნის პატრონი.

ყოისუ - რამდენიმე მდინარის სახელწოდება დაღესტნის მთიან ნაწილში.

ყოლა - სოფელი ჯავის მუნიციპალიტეტში.

ყომარბაზი - ყომარის მოთამაშე.

ყომარი (არაბ.) - კოჭის ან კამათლის თამაში ფულზე.

ყომრალი (თურქ.) - მუქი, ნაცრისფერი, რუხი, ლეგა.

ყონაღი (თურქ.) - სტუმრობით დამეგობრებული პირი.

ყონაღობა - სტუმრობა.

ყორა - მდინარე ყაზბეგის მუნიციპალიტეტში, ჯუთისწყლის მარჯვენა შენაკადი.

ყორათი - სოფელი ხობის მუნიციპალიტეტში.

ყორანა - ითქმის ძალიან შავ კამეჩზე (ცხენზე...).

ყორანთა - ნასოფლარი მდინარე მაშავერის მარცხენა ნაპირზე, ქალაქ ბოლნისის ჩრდილოეთით.

ყორანი

  1. (Corvus corax) - მოზრდილი ფრინველი; აქვს შავი ფერის მბზინავი ფრთა-ბუმბული.

  2. იგივეა, რაც ყურანი.

ყორასი - სოფელი გულრიფშის მუნიციპალიტეტში.

ყორე

  1. ქვისა და მისთანების გროვა.

  2. უკიროდ, უტალახოდ ნაგები ქვის კედელი.

ყორენასწყალი - მდინარე წყალტუბოს მუნიციპალიტეტში, წყალწითელას მარჯვენა შენაკადი.

ყორიანი - მდინარე ყვარლის მუნიციპალიტეტში ფატმასურის მარჯვენა შენაკადი.

ყორიასაული - იასაულების უფროსი გვიანდელ ფეოდალურ საქართველოში.

ყორნალისღელე - მდინარე ხულოს მუნიციპალიტეტში, კალოთის მარცხენა შენაკადი.

ყორნისი - სოფელი ზნაურის მუნიციპალიტეტში,.

ყორნისისწყალი (ყორნისის ფრონე) - მდინარე ზნაურის მუნიციპალიტეტში, აღმოსავლეთის ფრონის მდგენელი.

ყორნისკლდე (საყორნისკლდე) - მთა დუშეთის მუნიციპალიტეტში, აღმოსავლეთ კავკასიონზე.

ყორნისფერი - ძალიან შავი.

ყოროლისთავი

  1. სოფელი ხელვაჩაურის მუნიციპალიტეტში.

  2. მთა ქობულეთის მუნიციპალიტეტში, მესხეთის ქედზე.

ყოროლისწყალი - მდინარე ხელვაჩაურის მუნიციპალიტეტში, ერთვის შავ ზღვას (სიგრძე - 13,8 კილომეტრი).

ყორულდაში

  1. მწვერვალი ლენტეხის მუნიციპალიტეტში, სვანეთის კავკასიონზე.

  2. მდინარე ლენტეხის მუნიციპალიტეტში, ზესხოს მარჯვენა შენაკადი.

ყორული - სოფელი ზნაურის მუნიციპალიტეტში.

ყორუღი (თურქ.) - ნაკრძალი სათიბი (საძოვარი...).

ყორღანაშვილი იოსებ - ერეკლე II-ის კარზე დაწინაურებული პირი, ამილახვარი.

ყორღანი (თურქ.)

  1. მეზობლების მიწებს შორის გაკეთებული სასაზღვრო ნიშანი, ქვების გროვა მიწაში; სამანი.

  2. საფლავზე გაკეთებული მაღალი ბორცვი. || საერთოდ ბორცვი.

ყორჩიბაში (თურქ.) - მეფის შეიარაღებულ მცველთა უფროსი.

ყორჩი-ყალა - თბილისის თაბორის ციხის თურქული სახელი.

ყოფა - არსებობა, ცხოვრება, სიცოცხლე; ყოფნა.

ყოფაქცევა - ადამიანის მოქმედებათა ერთობლიობა; ქცევა, საქციელი.

ყოფა-ცხოვრება - ცხოვრების საერთო პირობები, ყოველდღიური ცხოვრება.

ყოფაცხოვრებითი - ყოფა-ცხოვრებასთან დაკავშირებული, ყოფა-ცხოვრების ხასიათისა.

ყოფიერება - ობიექტური სინამდვილე (მატერია, ბუნება), რომელიც არსებობს ჩვენი ცნობიერებისაგან დამოუკიდებლად.

ყოფითი - იგივეა, რაც ყოფაცხოვრებითი.

ყოფილი

  1. რაც წინათ იყო, წარსულში არსებობდა.

  2. ვინც წინათ იყო რაიმე თანამდებობაზე, ვისაც რაიმე წოდება ჰქონდა.

ყოფნა - არსებობა, ცხოვრება.

ყოფჩური (ყაფჩერი) - მონღოლური გადასახადი; თავდაპირველად მომთაბარე მეჯოგეთა გადასა ხადი იყო, შემდეგ სულადობრივად აქციეს.

ყოღოთოს სამაროვანი - მრავალფენიანი არქეოლოგიური ძეგლი დედოფლისწყაროს მუნიციპალიტეტში.

ყოყინა - ზაქის ეპითეტად იხმარება.

ყოყინი - ზაქის, კამეჩის ხმიანობა.

ყოყლოჩინა - ვინც ყოყლოჩინობს, ყოყოჩა.

ყოყმანა - ვისაც ყოყმანი სჩვევია.

ყოყმანი - მერყეობა, ორჭოფობა.

ყოშთანთაუ - მწვერვალი ცენტრალური კავკასიონის გვერდით ქედზე, ყაბარდო-ბალყარეთში (5152 მეტრი).

ყოში

  1. მაჯის პირი (ჩვეულებრივ სამკუთხედის სახისა) გადაკეცილი.

  2. კოვზის მსგავსი ხელსაწყო ფხვიერი რისამე (ფქვილის, ბურღულის...) ამოსაღებად.

ყოჩაობა - ყოჩების ჭიდაობა, ჩხუბი.

ყოჩაღ - შორისდებული; გამოხატავს მოწონებას, წახალისებას.

ყოჩაღი - გულადი, გამბედავი, მამაცი; მარჯვე.

ყოჩი (თურქ.)

  1. დაუკოდავი მამალი ცხვარი; ვერძი, ერკემალი.

  2. მოჩხუბარი, ფალავანი.

ყოჩიანი - სოფელი ახალგორის მუნიციპალიტეტში.

ყოჩივარდა (Cyclamea) - მრავალწლოვანი ტუბერიანი მცენარე ფურისულასებრთა ოჯახისა; იკეთებს გრძელყუნწიან ვარდისფერ ან წითელ (იშვიათად თეთრ) ყვავილს.

ყრ

 

ყრანი (სპარს.) - ძველებური სპარსული ფულის ერთეული.

ყრანტალა - რასაც ყრანტალი სჩვევია.

ყრანტალი - ყვავის, ყორნის და მისთანების ხმიანობა.

ყრიალი - ყვავ-ყორანთა, წეროთა და მისთანების ხმიანობა.

ყრილი - მიწის, ქვის და მისთანების დაყრით გაკეთებული ამაღლებული ადგილი.

ყრილობა

  1. დიდი საზოგადოებრივი ორგანიზაციის წარმომადგენელთა კრება.

  2. ხალხის თავმოყრა, კრება.

ყრიტინი - იგივეა, რაც ყრიალი.

ყრიყინი - ზოგი ფრინველის ხმიანობა.

ყრმობა - ყრმის ასაკი.

ყრონტი (ყრონჭი) - იხილე ყანყრატო.

ყროყინი

  1. ვირისა და კამეჩის ხმიანობა.

  2. (გადატანით) ულაზათო ხმა, მაღალი სიმღერა; ღრიალი.

ყრუ

  1. ადამიანი, რომელსაც სმენა არა აქვს.

  2. (გადატანით) მივარდნილი, უკაცრიელი (ადგილი).

  3. დაბალი, გაურკვეველი ხმა.

ყრუალა - იგივეა, რაც ყრუჩუნა.

ყრუანჩელა - იგივეა, რაც ყრუჩუნა.

ყრუაშვილი კარლო - ფეხბურთი, საერთაშორისო კატეგორიის მსაჯი. 30-ზე მეტი საერთაშორისო, სსრკ ჩემპიონატის უმაღლეს ლიგაში იმსაჯა 160 მატჩი (1960-76). 11-ჯერ დაასახელეს სსრკ 10 საუკეთესო მსაჯს შორის. იყო საქართველოს ფეხბურთის ფედერაციის მსაჯთა კოლეგიის (1990-93) და სამსაჯო კომიტეტის (1994-98) თავმჯდომარე. (1927-2002 წწ).

ყრუ-მუნჯი - ადამიანი, რომელიც ყრუც არის და მუნჯიც.

ყრუმუნჯობა - თანდაყოლილი ან ადრეული ბავშვობის ასაკში შეძენილი სიყრუვე და ამით გამოწვეული სიმუნჯე.

ყრუჩუნა

  1. იგივეა, რაც ყრუ.

  2. გამოჩერჩეტებული, გამოთაყვანებული.

ყუ

 

ყუა

  1. მჭრელი იარაღის პირის მოპირდაპირე. არამჭრელი მხარე.

  1. პურის გარეთა (სქელი) მხარე.

  2. წიგნის (რვეულის...) ის მხარე, სადაც ფურცლებია ერთმანეთზე დაკერებული.

ყუათი (არაბ.)

  1. სანოყივრე მაწიერობა (საკვებისა).

  2. ძალა, ღონე.

ყუათიანი

  1. ყუათის მქონე, ნოყიერი, მაწიერი, მარგებელი (საკვები).

  2. ძლიერი, ღონიერი, ჯანიანი.

ყუბანეიშვილი თეიმურაზ - გრაფიკოსი (დაიბადა 1924 წელს).

ყუბანეიშვილი სოლომონ - ლიტერატურათმცოდნე, ფილოლოგიის მეცნიერებათა დოქტორი (1901-1986 წწ).

ყუბანი (Кубань) - მდინარე რუსეთის სტავროპოლისა და კრასნოდარის მხარეებში (სიგრძე - 870 კილომეტრი).

ყუბანოქერუსი - ნამარხი ღორი. ზომით დღემდე ცნობილ ყველა ღორს შორის ყველაზე დიდი იყო.

ყუბასარი - XIII საუკუნის II ნახევრის საქართველოს პოლიტიკური მოღვაწე, გაქრისტიანებული „ნაყივჩაყარი“.

ყუბილაი - მონღოლი მეხუთე დიდი ყაენი 1260 წლიდან (1215-1294 წწ).

ყუბიშხა - მთა სოხუმის მუნიციპალიტეტში, ბზიფის ქედზე.

ყუდე - სადგომი, თავშესაფარი.

ყუდრო

  1. (ყოფილი მკერელ იანი) სოფელი თიანეთის მუნიციპალიტეტში.

  2. სოფელი მარნეულის მუნიციპალიტეტში.

ყუთბი - XIV საუკუნეში მცხოვრები ოქროს ურდოს პოეტი.

ყუთი

  1. ოთკუთხა სათავსი, ჩვეულებრივ ფიცრისა.

  2. ასეთ სათავსში მოქცეული რაოდენობა რისამე.

ყუთლუ-არსლანი - საქართველოს მეფეების გიორგი III-ის და თამარის მეჭურჭლეთუხუცესი XII საუკუნის უკანასკნელ მეოთხედში.

ყულაბა - ვიწრო ჭრილის მქონე პატარა დახურული ჭურჭელი ხურდა ფულის ჩასაყრელად.

ყულალისი - სოფლები ახალციხის და ნინოწმინდის მუნიციპალიტეტში.

ყულანურხვა - სოფელი გუდაუთის მუნიციპალიტეტში.

ყულარაღასი - მეფის მცველ მეთოფეთა უფროსი გვიანდელ ფეოდალურ საქართველოში.

ყულარი

  1. სოფელი მარნეულის მუნიციპალიტეტში.

  2. სოფლების ზემო ყულარის და ქვემო ყულარის გავრცელებული სახელწოდება (მარნეულის მუნი ციპალიტეტი).

ყულევი - სოფელი ხობის მუნიციპალიტეტში.

ყულისწყალი - მდინარე ზუგდიდის მუნიციპალიტეტში, ჯუმის მარცხენა შენაკადი.

ყული (ინდ.) - აზიის ზოგ ქვეყანაში მტვირთავი, ბარგის წამღები მუშა, აგრეთვე შავი მუშა.

ყულფი - იგივეა, რაც მარყუჟი.

ყუმარჩი (ქუმარჩა) - მდინარე ოჩამჩირის მუნიციპალიტეტში, დუაბის მარჯვენა შენაკადი.

ყუმბარა (თურქ.) - მსკდომი ჭურვი.

ყუმი

  1. მდინარე წყალტუბოს მუნიციპალიტეტში, მდინარე სემის მარცხენა შენაკადი.

  2. ქალაქი ირანის ცენტრალურ ოსთანში; რელიგიური ცენტრი.

ყუმისთავი

  1. მღვიმე წყალტუბოს მუნიციპალიტეტში.

  2. სოფელი წყალტუბოს მუნიციპალიტეტში (ცხუნკურის თემის საკრებულო), მდებარეობს წყალტუბოს ტალღობრივ ვაკეზე, მდინარე ყუმის ხეობაში. ზღვის დონიდან - 220 მეტრი, წყალტუბოდან - 12 კილომეტრი. 2002 წლის აღწერის მონაცემებით სოფელში ცხოვრობს 1006 კაცი. სოფელში მდებარეობს ყუმისთავის მღვიმე.

ყუმური

  1. მთა დედოფლისწყაროს მუნიციპალიტეტში.

  2. მდინარე ვანის მუნიციპალიტეტში, სათავე აქვს მესხეთის ქედის ჩრდილოეთი განშტოების - ხუცის ნაქონების კალთაზე. მდინარე რიონის მარცხენა შენაკადი. სიგრძე - 28 კილომეტრი, აუზის ფართობი - 83,7 კვ.კმ, სათავიდან სოფელ შუამთამდე მთის ტიპისაა, შუამთის ქვემოთ - ვაკის. საზრდოობს თოვლის წვიმისა და მიწისქვეშა წყლებით. საშუალო წლიური ხარჯი 2,5 კუბ.მ/წმ.

  3. (ყოფილი საპაიჭაო) - სოფელი ვანის მუნიციპალიტეტში, მდებარეობს იმერეთის სამხრეთ მთის წინეთზე, მდინარე ყუმურის (რიონის მარცხენა შენაკადი) ნაპირებზე. თემის საკრებულოს ცენტრი (მოიცავს 3 სოფელს: დუცხუნი, მაისაური, ყუმური). ზღვის დონიდან - 210 მეტრი. ვანიდან - 14 კილომეტრი. 2002 წლის აღწერის მონაცემებით სოფელში ცხოვრობს 556 ადამიანი.

ყუმუხები - რუსეთის დაღესტნის რესპუბლიკაში მცხოვრები ხალხი.

ყუნდუზი - მდინარე სურხაბის ქვემო დინების სახელწოდება.

ყუნცული

  1. სკუპ-სკუპი, ცუნცული.

  2. დიდხანს და უნაყოფოდ ლოდინი.

ყუნწი

  1. ფოთლის, ყვავილის ან ნაყოფის ის ნაწილი, რომლითაც მიმაგრებულია მცენარეზე.

  2. დანის, წალდის და მისთანების წვეტიანი ღერო ტარის დასაგებად.

  3. ლითონის კაუჭი კარის მისაბმელად ჩარჩოზე.

  4. ნახვრეტი ამა თუ იმ საგანზე შიგ რისამე გასაყრელად.

ყუნწშაქარა (hovenia) - ფოთოლმცვივანა ხე ხეჭრელასებრთა ოჯახისა.

ყურ - პირველი შემადგენელი ნაწილი რთული ფუძეებისა; ნიშნავს ყურთან დაკავშირებულს.

ყურადსაღები - იგივეა, რაც საყურადღებო.

ყურადღება

  1. აზრის, მხედველობის ან სმენის მიმართვა, მიპყრობა რამეზე.

  2. მზრუნველობა.

ყურადღებიანი

  1. ვინც ყურადღებით ისმენს; დაკვირვებული.

  2. ვინც სხვებისადმი ყურადღებას იჩენს ხოლმე; მზრუნველი.

ყურანი (არაბ.) - წიგნი, რომელშიც გადმოცემულია მუსლიმანური რელიგიის დოგმები და დებულებები, მუსლიმანური მითები და სამართლის ნორმები.

ყურბელა - მრავალფეხა მოწაბლისფრო ჭია ერთგვარი.

ყურგრძელი - რასაც გრძელი ყურები აქვს (ხშირად კურდღლის ეპითეტად იხმარება).

ყურდაცქვეტილი - ვისაც, რასაც ყურები დაცქვე ტილი აქვს.

ყურდიდა - დიდი ყურების მქონე (ჩვეულებრივ იხმარება ვირის ეპითეტად).

ყურე

  1. ხმელეთში შეჭრილი ზღვის, ოკეანის ნაწილი.

  2. კუნჭული, კუთხე. || მოფარებული მყუდრო ადგილი (ტყის, მთის, კლდის და მისთანების ძირში).

ყურებ - პირველი შემადგენელი ნაწილი რთული ფუძეებისა; ნიშნავს ყურებთან დაკავშირებულს.

ყურებჩამოყრით - დაღონებით, მოწყენით.

ყურებწკაპუნა - კურდღლის ეპითეტია.

ყურემარე - იგივეა, რაც ყურე-კუნჭული.

ყურთაგლეჯა - საბავშვო გასართობი; რაიმე პირის ჩასატკბარუნებელს აისვრიან ზევით, წაეტანებიან და ვინც დაიჭერს, იმას სხვები სწვდებიან ყურში და ცდილობენ ხელიდან გააგდებინონ.

ყურთაზიარობა - იგივეა, რაც ყურთაგლეჯა.

ყურთასმენა - იგივეა, რაც სმენა.

ყურთბალიში - პატარა ბალიში.

ყურთმაჯი - ძველებური ქართული კაბის სახელო, რომელიც მთელ სიგრძეზე იღლიიდან ბოლომდე ღიაა და თავისუფლად არის ჩამოშვებული, ბოლო (მაჯასთან) სამკუთხედად აქვს.

ყურთუკის ბალიში - ბუმბულის ბალიში.

ყურთუკუღმა - იგივეა, რაც კურთუკუღმა.

ყური

  1. სმენის ორგანო, მისი გარეთა ნაწილი ნიჟარის მოყვანილობისა.

  2. რაიმე ჭურჭლის ხელის მოსაკიდებელი ნაწილი.

ყურისგდება

  1. ყურის მიპყრობა; მოსმენა.

  2. ყურადღების მიქცევა, მოვლა, ზრუნვა.

ყურისმგდებელი

  1. მსმენელი.

  2. მომვლელი.

ყურმახვილი - მახვილი, კარგი სმენის მქონე.

ყურმილი - ტელეფონის მილი, რომლის ერთი ბოლოს ყურზე იდებენ მოსასმენად, ხოლო მეორეში ლაპარაკობენ.

ყურმოკრულად (ყურმოკვრით) - შემთხვევით, ჭორად.

ყურმოჭრილი მონა - ვისიმე ნებასურვილის უსიტყვოდ, ბრმად შემსრულებელი.

ყურო - ქედი ყაზბეგის მუნიციპალიტეტში, ხევის კავკასიონზე.

ყურულთაი - რევოლუციამდელ მონღოლეთში მმართველი ფეოდალური კლასის წარმომადგენელთა ყრილობა.

ყურუმსაღი (თურქ.) - სალანძღავი სიტყვა.

ყურუში (თურქ.) - ლითონის ხურდა ფული თურქეთში (სხვანაირად - პიასტრი).

ყურღანთეფე - ქალაქი ტაჯიკეთში, ვახშის ხეობაში.

ყურყუმასწვერი - მთა პირიქითას ქედზე ტებულოსა და უყერიჩოს უღელტეხილებს შორის (3675 მეტრი).

ყურყუმელა - თავდაღმა წყალში ჩასვლა.

ყურყური - მუცლის ხმიანობა.

ყურყუტა - მთა ყაზბეგის მუნიციპალიტეტში, ყუროს ქედზე (2681 მეტრი).

ყურყუტი - დიდხანს ლოდინი, ცდა.

ყურშა - ძაღლი, რომელსაც შავი ყურება აქვს (ჩვეულებრივ ასეთი ძაღლის სახელად იხმარება).

ყურცქვიტა - რასაც ყურები მუდამ დაცქვეტილი აქვს (კურდღლის ეპითეტად იხმარება).

ყურძენი - ვაზის ნაყოფი; წარმოადგენს ტკბილი წვნიანი მარცვლებისაგან შემდგარ მტევანს; მისი დაწურვით აყენებენ ღვინოს.

ყურძნობა - ყურძნის მწიფობის დრო.

ყურჭატა (Auricula judae) - სოკოა ერთგვარი; იცის ხეზე.

ყურჭი - ძლიერ შავი.

ყუტყუტი - მწყრის ხმიანობა; კურკუტი.

ყუფარაძე ვლადიმერ - მოცეკვავე, საქართველოს სახალხო არტისტი (1921-1981 წწ).

ყუყუნი - მუცლის ხმაური, ბუყბუყი, ყურყური.

ყუშიტაშვილი ვასილ (ვასო) - რეჟისორი, საქართველოს სახალხო არტისტი (1894-1962 წწ).

ყუჩან-მეშჰედის ველი - დაბლობი ირანში.

ყუჩი - მშვიდი, ჩუმი, წყნარი.

ყუჩილი - ყუჩად ყოფნა; დუმილი, სიწყნარე, სიმშვიდე.