The National Library of Georgia მთავარი - ბიბლიოთეკის შესახებ - ელ.რესურსები
Cover Image
წიგნის დახურვა 0009უნივერსალური ენციკლოპედიური ლექსიკონი (ქ–ჰ)
ფოლდერის დახურვა
დოკუმენტის ნახვა ყა
დოკუმენტის ნახვა ყბ
დოკუმენტის ნახვა ყდ
დოკუმენტის ნახვა ყე
დოკუმენტის ნახვა ყვ
დოკუმენტის ნახვა ყი
დოკუმენტის ნახვა ყლ
დოკუმენტის ნახვა ყმ
დოკუმენტის ნახვა ყნ
დოკუმენტის ნახვა ყო
დოკუმენტის ნახვა ყრ
დოკუმენტის ნახვა ყუ

ყა

 

ყაანი ჰაბიბოლა - ირანელი პოეტი (1808-1854 წწ).

ყაანური - XIII საუკუნის 60-70-იან წლებში თბილისში მოჭრილი მონღოლური ანონიმური ვერცხლის მონეტა. მოქმედებდა მთელ ამიერკავკასიაში.

ყაბალახი (თურქ.) - რბილი ქსოვილის წოწოლა გრძელტოტიანი თავსაბურავი, ჩვეულებრივ, მამაკაცისა.

ყაბარდო-ბალყარეთი - რესპუბლიკა რუსეთის შემადგენლობაში; მდებარეობს ჩრდილოეთ კავკასიაში. ფართობი 12,5 ათასი კვ.კმ. მოსახლეობა - 800 ათასამდე. დედაქალაქი - ნალჩიკი

ყაბარდოელები - ყაბარდო-ბალყარეთის ძირითადი მოსახლეობა.

ყაბაყი (თურქ.) (Cucurbita pepo var, giromentia)

  1. გოგრის სახესხვაობა; იზრდება ბუჩქად; ისხამს პატარა ნაყოფს.

  2. ამ მცენარის ნაყოფი; იხმარება კულინარიაში.

ყაბახი

  1. სამიზნედ დადგმული ძვირფასი ლითონის თასი, რომელსაც მოჯირითენი ცხენდაცხენ ისარს ესროდნენ ჩამოსაგდებად; ვინც ჩამოაგდებდა ჯილდოდ ამ თასს იღებდა.

  2. ადგილი, სადაც ასეთი ასპარეზობა იმართებოდა.

ყაბახი - მდინარე ყაზბეგის მუნიციპალიტეტში, თერგის მარცხენა შენაკადი.

ყაბზობა - კუჭში შეკრულობა.

ყაბლუფლავი - ფლავი შემწვარი ხორცით.

ყაბული (არაბ.) - თანახმა; თანხმობის მიცემა.

ყაბუსნამე - სპარსული კლასიკური მწერლობის ძეგლი. დაწერა ამირანსარ ქეი-ქავუსმა XI საუკუნის მიწურულს.

ყადა

  1. მთა გულრიფშის მუნიციპალიტეტში, აფხაზეთის კავკასიონის სამხრეთ კალთაზე.

  2. სოფელი გულრიფშის მუნიციპალიტეტში.

ყადაღა (თურქ.) - სასამართლოს ორგანოების მიერ კერძო პირის ან ორგანიზაციის კუთვნილი ქონების გამოყენების აკრძალვა.

ყადი (არაბ.) - თანამდებობა აღმოსავლეთის ქვეყნებში მუსლიმანთა სასულიერო მსაჯული, მოსამართლე.

ყადირი აბდულა - უზბეკი მწერალი, ჟურნალისტი (1894-1940 წწ).

ყადისარი - სოფელი ჯავის მუნიციპალიტეტში.

ყადლასანი - მწვერვალი ჯავის მუნიციპალიტეტში, ოსეთის კავკასიონზე (3832 მეტრი).

ყადლასანისწყალი - მდინარე ჯავის მუნიციპალიტეტში, ლიახვის მდგენელი (სიგრძე - 13,2 კილომეტრი).

ყადორის უღელტეხილი - უღელტეხილი ყვარლის მუნიციპალიტეტში, კახეთის კავკასიონზე.

ყადორისღელე - უღელტეხილი ახმეტის მუნიციპალიტეტში, მაკრატელას ქედზე.

ყადრი (არაბ.) - ფასი, ღირებულება, დაფასება, მნიშვნელობა.

ყაენი (თურქ.) - მეფის ტიტული აღმოსავლეთის ზოგ ქვეყანაში.

ყაენობა

  1. ყაენის ბატონობა.

  2. ზოგ შემთხვევაში ენაცვლებოდა სიტყვა ყეენობა-ს.

ყავა (არაბ.)

  1. ერთგვარი ტროპიკული მცენარის (ყავის ხის) მარცვლები (თესლი).

  2. ამ მცენარის წინასწარ მოხალული და დაფქული მარცვლებისაგან მომზადებული სასმელი.

ყავადანი (არაბ.-სპარს.) - ჭურჭელი, რომელშიც ყავას ადუღებენ.

ყავამ ალ-დინ შირაზი - ირანელი ხუროთმოძღვარი (გარდაიცვალა 1440 წელს).

ყავამ ეს-სალთანე აჰმად - ირანის სახელმწიფო და პოლიტიკური მოღვაწე (1879-1955 წწ).

ყავარი (თურქ.) - ნაპობი თხელი ფიცარი შენობის სახურავად.

ყავარ-ყავარ - ზოლ-ზოლად.

ყავარჯენი

  1. იღლიით საბჯენი ჯოხი ფეხმტკივანთა ან ცალფეხათათვის.

  2. საერთოდ, საბჯენი ჯოხი.

ყავახანა (არაბ.-სპარს.) - სასადილო, სადაც ყავას სვამენ.

ყაველაშვილი მიხეილ - ფეხბურთელი, თამაშობდა თბილისის „დინამოში“, ვლადიკავკაზის „ალანიაში“, დიდი ბრიტანეთის და შვეიცარიის კლუბებში, საქართველოს ნაკრების შემადგენლობაში ჩაატარა 46 მატჩი (9 გოლი) (დაიბადა 1971 წელს).

ყავისფერი - რაც ფერით მოხალულ ყავას მოგვაგონებს; მიხაკისფერი.

ყავლაშვილი შოთა - საქართველოს დამსახურებული არქიტექტორი, თბილისის საპატიო მოქალაქე (1926-1995 წწ).

ყავლი (არაბ.) - განსაზღვრული, დათქმული დრო რაიმე პირობისა; ვადა.

ყავრული - ყავრით დახურული.

ყავყავი

  1. იგივეა, რაც ღავღავი.

  2. გაუთავებელი, ხმამაღალი და უგვანი ლაპარაკი.

ყაზაზი (არაბ.) - ყაითნის, ბუზმენტის მქსოველი, ფეიქარ-ხელოსანი; აბრეშუმის ხელობის ოსტატი.

ყაზალი (არაბ.) (ღაზალი) - არაბულ-სპარსულ პოეზიაში ორტაეპიანი სტროფი; ასეთი სტროფებით დაწერილი ლექსი.

ყაზანაური - XIII საუკუნის მიწურულს ჰულაგუიანი ყაზაენ-ყაენის დროს მოჭრილი უნიფიცირებული ვერცხლის მონეტის ქართული სახელწოდება.

ყაზანი - ქალაქი რუსეთში, თათრეთის რესპუბლიკის დედაქალაქი, პორტი მდინარე ვოლგაზე; და არსებულია XII საუკუნეში (1,1 მილიონი).

ყაზან-ყაენი მაჰმუდ - ირანის მონღოლი გამგებელი ჰულაგუიანთა დინასტიისა (1271-1304 წწ).

ყაზარაშვილი თეიმურაზ - სპორტსმენი ბერძნულ-რომაული ჭიდაობა (48 კგ). მსოფლიოს ჩემპიონი (1982) და მესამე პრიზიორი (1983), მსოფლიოს თასის მფლობელი (1980), ევროპის ჩემპიონატის მესამე პრიზიორი (1985), მსოფლიო უნივერსიადის ჩემპიონი (1981), სსრკ-ს ორგზის ჩემპიონი (1982, 84), სპორტის დამსახურებული ოსტატი (დაიბადა 1959 წელს).

ყაზარმა (იტალ.) - სამხედრო ნაწილის საცხოვრებლად განკუთვნილი შენობა.

ყაზარმობა - ქართველ თავად-აზნაურთა 1832 წლის შეთქმულების მონაწილეთა ყაზარმებში ცხ ო ვრების პერიოდი (სასჯელის მოხდისას).

ყაზახა (Muscari) - ბოლქვიანი მცენარე შროშანისებრთა ოჯახისა; ღეროს წვერზე იკეთებს მტევნებად შეკრებილ პატარა ლურჯ ყვავილებს.

ყაზახები

  1. ყაზახეთის ძირითადი მოსახლეობა.

  2. (ძველად) იგივეა, რაც კაზაკები.

ყაზახეთი (ყაზახეთის რესპუბლიკა, ყაზახ. - Казах стан Республикасы).

- სახელმწიფო ევრაზიის ცენტრალურ ნაწილში.
- დამოუკიდებლობის დღე (სსრკ-სგან) - 1991 წლის 16 დეკემბერი.
- სახელმწიფოს მეთაური - პრეზიდენტი.
- საკანონმდებლო ორგანო - ერთპალატიანი უმა ღ ლესი საბჭო.
- ფართობი - 2 724 900 კვ.კმ.
- დაყოფილია 20 ოლქად და 207 რაიონად.
- მოსახლეობა - 16 მილიონი.
- ოფიციალური ენა - ყაზახური.
- დედა ქალაქი - ასტანა.
- ეროვნული ვალუტა - ტენგე.
- სატელეფონო კოდი - +7
- ინტერნეტ-დომენი - kz.

ყაზახი (თურქ.) - (ძველად, კუთხურად) გლეხი.

ყაზახობა - დასავლეთ საქართველოში - ხელისუფლების უკმაყოფილო და მის წინააღმდეგ ამხედრებული გლეხობის აბრაგობა, ყაჩაღობა გვიანდელი შუა საუკუნეების საქართველოში.

ყაზახტვიბი - მდინარე მესტიის მუნიციპალიტეტში, ენგურის მარჯვენა შენაკადი.

ყაზახური ენა - ეკუთვნის თურქულ ენათა ყივჩაყური ჯგუფის ყივჩაყურ-ნოღაურ ქვეჯგუფს.

ყაზბეგი ალექსანდრე (ჩოფიკაშვილი) - დიდი ქართველი მწერალი (1848. 8(20).01. -1893 10(22).12.).

ყაზბეგი ნიკოლოზ - თეატრისა და კინოს მსახიობი, საქართველოს ხელოვნების დამსახურებული მოღვაწე (1910-1983 წწ).

ყაზბეგი

  1. მწვერვალი, იხილე მყინვარწვერი.

  2. (ყოფილი სტეფანწმინდა) დაბა აღმოსავლეთ საქართველოში, მდებარეობს მდინარე თერგის ნაპირებზე; ყაზბეგის მუნიციპალიტეტის ადმინისტრაციული ცენტრი.

ყაზბეგის მუნიციპალიტეტი - ადმინისტრაციულ-ტერიტორიული ერთეული აღმოსავლეთ საქართველოში, ხევის კავკასიონის მთავარი ქედის ჩრდილოეთ კალთაზე. 1917 წლამდე შედიოდა თბილისის გუბერნიის დუშეთის მაზრაში. 1921 წლიდან შედიოდა კვლავ დუშეთის მაზრაში, 1930 წლიდან დამოუკიდებელი რაიონია. ფართობი 1081,9 კვ.კმ. 1 დაბა და 45 სოფელი.

ყაზვინი ქალაქი - ირანის ზინჯანის ოსტანში.

ყაზვინი მირზა მოჰამედ აბდ ალ-ვაჰაბ - ირანელი ლიტერატურათმცოდნე და ტექსტოლოგი (1877-1949 წწ).

ყაზვინი ჰამდალაჰ მოსთოუფი - ირანელი ისტორიკოსი და გეოგრაფი (1281-1355 წწ).

ყაზილარი - იგივეა, რაც ლაწირაკი.

ყაემშაჰრი - ქალაქი ირანის მაზანადარანის ოსტანში.

ყაიდა (არაბ.)

  1. როგორიმე წესი, რიგი, ხასიათი.

  2. დაფა-ზურნის დაკვრის ესა თუ ის კილო, ჰანგი.

ყაითანი (თურქ.) - წნული ზონარი, ჩვეულებრივ რამეზე შემოსავლებად.

ყაითმაზაშვილი ფილიპე - XVIII საუკუნის II ნახევრის ქართველი მწიგნობარი, მთარგმნელი.

ყაიენი - მთები ირანში.

ყაიმი (არაბ.) - ჭადრაკში (შაშში) შეჯიბრების შედეგი, როდესაც გამარჯვებული არ ვლინდება.

ყაირათი (არაბ.) - იგივეა, რაც მომჭირნეობა.

ყაირათიანი - იგივეა, რაც მომჭირნე.

ყაირი - ცხენის, ხარის და მისთანების დასაჭედი ლურსმანი.

ყაისი (თურქ.) - გარგარის ჯიში.

ყაისნაღი - საქსოვი ჩხირი, თავწვრილი და კავიანი.

ყაიყული - სომხეთის ისტორიული მხარის აბოცის (აშოცის) სახელწოდება გვიანდელ ფეოდალურ ხანაში.

ყალამა

  1. ნაბდის ქუდის შემოკეცილი ნაწილი.

  2. ხუჭუჭი კრავის ტყავი.

ყალამი (არაბ.)

  1. ლერწმის კალამი, რომელიც ფართოდ იყო გავრცელებული არაბული ანბანის მქონე ხალხებს შორის.

  2. ითქმის მხატვრის ფუნჯზე.

ყალამრასუკი - მთა მესტიის მუნიციპალიტეტში, სვანეთის კავკასიონზე.

ყალამქარი (არაბ. სპარს.) - დაჩითული ბამბის ქსოვილი შინაური წარმოებისა.

ყალანი - მონღოლური საგადასახადო ტერმინი; ბეგარა, გადასახადი.

ყალბი (არაბ.)

  1. არანამდვილი, მაგრამ ნამდვილს მიმსგავსებული.

  2. (გადატანით) არაგულწრფელი (ადამიანი).

ყალბისმნელი - ვინც სიყალბე, თაღლითობა ჩაიდინა.

ყალთაბანდი (სპარს.) - პირი, რომელიც სიყალბეს სჩადის; თაღლითი.

ყალთაღი (თურქ.) - ცარიელი, უნარგავო ადგილი (ბაღ-ვენახებში).

ყალი - მარხილის მსგავსად შეკრული ფიცრები თოვლში თივის სათრევად (იციან ფშავში).

ყალია (არაბ.) - ღორის ხორცის ჩიხირთმა.

ყალიბი (არაბ.)

  1. ამა თუ იმ მოყვანილობის სათავსი, რაშიც ასხამენ რაიმე მასას მისთვის სათანადო მოყვანილობის მისაცემად.

  2. იგივეა, რაც კალიბრი.

ყალიმი (თურქ.) - აღმოსავლეთის ქვეყნების ზოგიერთ ხალხში საფასური, რომელსაც უხდის სასიძო ქალის მშობლებს; ურვადი.

ყალიონი (არაბ.-სპარს.) - იგივეა, რაც ჩიბუხი.

ყალმუხები (საკუთარი სახელწოდება ხალმგი) - რუსეთის ყალმუხეთის რესპუბლიკის ძირითადი მოსახლეობა.

ყალმუხეთი - რესპუბლიკა რუსეთის შემადგენლობაში. მდებარეობს რუსეთის ევროპული ნაწილის უკიდურეს სამხრეთ-აღმოსავლეთში.

ფართობი - 76,1 ათასი კვ.კმ. მოსახლეობა - 320 ათასი. დედა ქალაქი - ელისტა.

ყალმუხური ენა - განეკუთვნება მონღოლურ ენათა ჩრდილოურ (სინჰარმონიულ) ენათა ჯგუფს.

ყალყი (არაბ.) - ყალყზე დადგომა

  1. უკანა ფეხებზე შედგომა (ცხენის).

  2. (გადატანით) აღელვება, საწინააღმდეგოდ განწყობა.

ყამა (თურქ.) - მრავალწვერა სატევარი.

ყამბრო (Crataegus pontica) - კუნელის ერთი სახეობათაგანი; ისხამს მსხვილ ხორციან, მოვარდისფრო და ტკბილ ნაყოფს. მოჰყავთ ბაღებში, უპირატესად აღმოსავლეთ საქართველოში.

ყამირი (არაბ.) - უხნავი დაუმუშავებელი მიწა.

ყანა - თავთავიანი კულტურების (ხორბლის, ქერის და მისთანების) ნათესი.

ყანაოზი - აბრეშუმის ქსოვილი.

ყანაჭრია - იგივეა, რაც კალია.

ყანდარელი გივი - მხატვარი, გობელენის ოსტატი (დაიბადა 1933 წელს).

ყანდაურა - სოფლების ზემო ყანდაურისა და ქვემო ყანდაურის გავრცელებული სახელწოდება (საგარეჯოს მუნიციპალიტეტი).

ყანდაშვილი ირაკლი - მხატვარი, კერამიკოს-დეკორატორი (დაიბადა 1919 წელს).

ყანდაჰარი (ყანდაარი) - ქალაქი ავღანეთის სამხრეთ ნაწილში, ამავე სახელწოდების პროვინციის ადმინის ტრაციული ცენტრი (225 ათასი).

ყანდაჰარის სამთავრო - სამთავრო ავღანეთის ტერიტორიაზე 1818-55 წლებში.

ყანდი

  1. (სპარს.) - დაწმენდილი, თეთრი ნატეხი შაქარი.

  2. დამპალი ადგილი (ხეზე).

ყანთარი - სასწორი ერთგვარი.

ყანლის მთა - მთა ხულოს მუნიციპალიტეტში, არსიანის ქედზე (2040 მეტრი).

ყანობი - სოფელი ყაზბეგის მუნიციპალიტეტში.

ყანობილი - მთა ადიგენის მუნიციპალიტეტში, მესხეთის ქედის სამხრეთ კალთაზე (1553 მეტრი).

ყანობირი - ყანები, მოსავალი პურისა.

ყანყალი - რყევა, ფამფალი.

ყანყრატო - სასულე ხორხი.

ყანჩა (Ardea) - წყლის დიდი ფრინველი; აქვს გრძელი კისერი და ნისკარტი, მაღალი ფეხები.

ყანჩაველი ლევან - ფიტოპათოლოგი, აკადემიკოსი (1900-1987 წწ).

ყანჩავეთი - სოფელი ახალგორის მუნიციპალიტეტში.

ყანჩაურა - მდინარე ახალგორის მუნიციპალიტეტში, ქსნის მარჯვენა შენაკადი.

ყანჩელი გიორგი (გია) - კომპოზიტორი (დაიბადა 1935 წელს).

ყანჩელი სალომე - მსახიობი, საქართველოს სახალხო არტისტი, მოღვაწეობდა რუსთაველის სახელობის თეატრში (1921-1985 წწ).

ყანწი

  1. ღვინის (აგრეთვე არყის) სასმელი რქა (ძროხის, ჯიხვის და მისთანების).

  2. მამლის დეზი.

ყანჭი (სპარს „ყაჩ“) - საზამთროს ან ნესვის ნაჭერი.

ყაპო - იხილე ღაბაბი.

ყაპყაპი (Coracias garrulus) - საშუალო ზომის ფრინველი; აქვს მომწვანო-ცისფერი, მოყვითალო-მურა და სხვა ფერის ბუმბულით; სპობს მავნე მწერებს.

ყაპყი - იგივეა, რაც ფიფქი (მნიშვნელობა 2).

ყარაბაღის მთიანეთი - ვულკანური ლავური მთიანეთი ამიერკავკასიაში, აზერბაიჯანსა და სომხეთში.

ყარაბინი - იგივეა, რაც კარაბინი.

ყარაბულახი - დმანისის მუნიციპალიტეტის სოფლების ზემო ყარაბულახისა და ქვემო ყარაბულახის ძველი სახელწოდება.

ყარა-ბოღაზ-გოლი - თურქმენეთში მდებარე მლაშე ტბა.

ყარაგიოზის თეატრი - ხალხური ჩრდილების თეატრი ძველ თბილისში.

ყარადაღი - მთა ნინოწმინდის მუნიციპალიტეტში, სამსრის ქედზე (3047 მეტრი).

ყარადაში (ყოფილი წყნარი) - სოფელი ბოლნისის მუნიციპალიტეტში.

ყარაევი ყარა - აზერბაიჯანელი კომპოზიტორი, საბჭოთა კავშირის სახალხო არტისტი (1918-1982 წწ.)

ყარათაუ - ქალაქი ყაზახეთის ჯამბულის ოლქში (45 ათასი).

ყარათაფა - მთა ნინოწმინდის მუნიციპალიტეტში, ჯავახეთის მთიანეთში (2353 მეტრი).

ყარათაქლა - სოფელი გარდაბნის მუნიციპალიტეტში.

ყარათეფე - ძვ.წ.აღ. IX-V საუკუნეების გამაგრებული ნაქალაქარი მდინარე ჯეიჰანის ნაპირზე (თურქეთი).

ყარათიქანი - სოფელი ბოლნისის მუნიციპალიტეტში.

ყარათუბანი - სოფელი ადიგენის მუნიციპალიტეტში.

ყარაიის ველი (გარდაბნის ვაკე) - ვაკე ქვემო ქართლის ვაკის აღმოსავლეთ ნაწილში, ახლანდელი რუსთავის სამხრეთ-აღმოსავლეთით. ცნობილი იყო როგორც ზამთრის საძოვრები.

ყარა-იუსუფი - დასავლეთის ოღუზი თურქმანების მომთაბარე ტომთა ერთ-ერთი გაერთიანების - ყარა-ყოიუნლუს ბელადი.

ყარაკომი - სოფელი წალკის მუნიციპალიტეტში.

ყარაკული (უზბეკ.) - მოკლე და ხუჭუჭბეწვიანი ტყავი გარკვეული ჯიშის ახლად მოგებული (2-3 დღის) ბატკნისა; კრაველი.

ყარაკულჩა - მოკლე და ხუჭუჭბეწვიანი ტყავი ნაადრევად მოგებული ბატკნისა.

ყარალაშვილი კოხტა - კინომსახიობი (1898-1947 წწ).

ყარამანდული (თურქ.) - ატლასივით პრიალა შავი ქსოვილი წმინდა მატყლისა.

ყარამანი - ქალაქი თურქეთის კონიის ვილაიეთში.

ყარანა (Phyllscopus borealis) - პატარა მგალობელი ფრინველი ასპუჭაკისებრთა ოჯახისა.

ყარაჟალი - ქალაქი ყაზახეთის ჯეზყაზღანის ოლქში.

ყარასუ

  1. მდინარე დმანისის მუნიციპალიტეტში, მოშვენის მარცხენა შენაკადი.

  2. (დასავლეთი ევფრატი) - მდინარე თურქეთში, მდინარე ევფრატის ერთ-ერთი მდგენელი.

ყარატაელები - მორდველთა ეთნოგრაფიული ჯგუფი რუსეთის თათრეთის რესპუბლიკაში.

ყარაული (თურქ.)

  1. შეიარაღებული მცველი; დარაჯი; გუშაგი.

  2. შეიარაღებულ პირთა ჯგუფი, რომელიც სადარაჯო სამსახურს ეწევს.

ყარაფაფახები - აზერბაიჯანელთა ეთნოგრაფიული ჯგუფი.

ყარაფილა - სოფელი კასპის მუნიციპალიტეტში.

ყარაღანდა - ქალაქი ყაზახეთში, ამავე სახელწოდების ოლქის ადმინისტრაციული ცენტრი (610 ათასი).

ყარაღაჯი - სოფლები კასპის და სიღნაღის მუნიციპალიტეტებში.

ყარაყაია - უღელტეხილი მესტიის მუნიციპალიტეტში, სვანეთის კავკასიონზე.

ყარაყალპაკეთი - რესპუბლიკა უზბეკეთის შემადგენლობაში, მდებარეობს მის ჩრდილო-აღმოსავლეთ ნაწილში; ფართობი 164,9 ათასი კვ.კმ. მოსახლეობა - 1,3 მილიონი. დედაქალაქი - ნუქუსი.

ყარა-ყოიუნლუ (შავბატკნიანები) - ოღუზი თურქების (თურქმანები) მომთაბარე ტომების გაერთიანება XV საუკუნეში; სახლობდნენ ირანის აღმოსავლეთ ნაწილში

ყარაყორუმი

  1. მთათა სისტემა ჩინეთსა და ინდოეთში.

  2. (ხარა-ხორინი) ძველი მონღოლური სახელმ წიფოს დედაქალაქი. 1220 წელს დააარსა ჩინგიზ-ყაენმა მდინარე ორხონის ზემოეთში, იარსება XVI საუკუნემდე.

ყარაყუმი - ქვიშიანი უდაბნო თურქმენეთსა და არალისპირეთში.

ყარაყურთი - შხამიანი ობობა; მისი შხამი მომაკვდინებელია ადამიანის და ცხოველებისთვის. გავრცელებულია ჩრდილო აფრიკაში და დასავლეთ და შუა აზიაში.

ყარაშვილი ანდრია - კომპოზიტორი, მევიოლინე-ვირტუოზი, პედაგოგი (1857-1925 წწ).

ყარაჩაელები (საკუთარი სახელი „ყარაჩაილ“) - ბალყარების მონათესავე ხალხი, ყარაჩაი-ჩერქეზეთის ძირითადი მოსახლეობა.

ყარაჩაი-ჩერქეზეთი - რესპუბლიკა რუსეთის შემადგენლობაში; მდებარეობს ჩრდილოეთ კავკასიაში. ფართობი - 14,1 ათასი კვ.კმ. მოსახლეობა - 440 ათასი. დედაქალაქი - ჩერკესკი.

ყარაჩი

  1. (თურქ.) - შავი ფერისა (ადამიანი).

  2. (კარაჩი) - ქალაქი პაკისტანში, ქვეყნის უდიდესი ეკონომიკური ცენტრი და პორტი, სინდის პროვინციის ადმინისტრაციული ცენტრი (8 მილიონი, 2001 წლის არაოფიციალური მონაცემებით - 15 მილიონი).

ყარაჩოღელი (ყარაჩოხელი) - ძველ თბილისში - წვრილი ვაჭარი ან ხელოსანი (გამოირჩეოდა სიდარბაისლით, დარდიმანდობით).

ყარახანიდები (ილექ-ხანები) - თურქთა მუსლიმანური დინასტია, მართავდა ყარახანიდების სახელმწიფოს 927-1212 წლებში.

ყარახანიდების სახელმწიფო - ადრინდელი ფეოდალური სახელმწიფო X საუკუნის 90-იანი წლებიდან აღმოსავლეთ თურქესტანის, შვიდმდინარეთის და სამხრეთ ტიანშანისპირა ტერიტორიაზე.

ყარახატაელების სახელმწიფო - ფეოდალური სახელმწიფო შუა აზიასა და ცენტრალურ აზიაში დაახლოებით 1140-1213 წლებში.

ყარაჯალა

  1. სოფელი თელავის მუნიციპალიტეტში, მდებარეობს მდინარე თურდოს (ალაზნის მარჯვენა შენაკადი) მარცხენა ნაპირზე. სოფლის საკრებულოს ცენტრი. ზღვის დონიდან - 460 მეტრი, თელავიდან - 35 კილომეტრი. 2002 წლის მონაცემებით საქართველოში მოსახლეობის მიხედვით მესამე სოფელია (8 270 კაცი).

  2. სოფელი ლაგოდეხის მუნიციპალიტეტში.

ყარაჯალარი - სოფელი გარდაბნის მუნიციპალიტეტში.

ყარი

  1. ქართული ანბანის ოცდამეოთხე ასოს - ყ-ს სახელწოდება.

  2. სოფელი მესტიის მუნიციპალიტეტში.

ყარიბი (არაბ.)

  1. უცხოობაში მყოფი, გადახვეწილი, უთვისტომო.

  2. (გადატანით) უპატრონო, საწყალი, ღარიბი.

ყარიში - სოფელი ლენტეხის მუნიციპალიტეტში.

ყარნება - მდინარე ხარაგაულის მუნიციპალიტეტში, ჩხერიმელას მარჯვენა შენაკადი სოფელ ლაშესთან.

ყარსაღი - მტაცებელი ძუძუმწოვარი ძაღლისებრთა ოჯახისა, გავრცელებულია ევრაზიისა და ჩრდილოეთ ამერიკის ტუნდრასა და ტყე-ტუნდრაში.

ყარსი - ქალაქი თურქეთის ჩრდილო-აღმოსავლეთ ნაწილში, ამავე სახელწოდების ვილაიეთის ადმინისტრაციული ცენტრი (70 ათასი).

ყარსიმაანთკარი - სოფელი დუშეთის მუნიციპალიტეტში (ბაზალეთის თემის საკრებულო), ბაზალეთის ტბის პლატოზე, ბაზალეთის ტბის ნაპირას. ზღვის დონიდან - 840 მეტრი, დუშეთიდან - 7 კილომეტრი. 2002 წლის აღწერის მიხედვით სოფელში ცხოვრობს 55 კაცი.

ყარსუბანი (ყოფილი კართუბანი) - სოფელი ლაგოდეხის მუნიციპალიტეტში.

ყარსაღჯინი - მდინარე ჯავის მუნიციპალიტეტში, ფაწის მარჯვენა შენაკადი.

ყარტლი - სიბინძურე, ჭუჭყი.

ყარფუზი (თურქ.) - იგივეა, რაც საზამთრო.

ყარღანი (Salsola dendroides) - მრავალწლოვანი ბუჩქბალახა მცენარე ნაცარქათამასებრთა ოჯახისა; გავრცელებულია მლაშობებზე, იყენებენ ცხვრის საკვებად.

ყარყარა - ვერცხლის სანადიმო ჭურჭელი.

ყარყარი

  1. ყაყანი, ხმაურობა.

  2. იგივეა, რაც ყაშყაში.

ყარყატი (Cyconia) - თეთრი ან შავი მოზრდილი ფრინველი; აქვს გრძელი ნისკარტი, მაღალი ფეხები.

ყარყუმი (Mustela erminea) - მომცრო ტანის ცხოველი კვერნისებრთა ოჯახისა; აქვს ძვირფასი თეთრი ბეწვი.

ყარში (1926-37 წლებში ბექ-ბუდი) - ქალაქი უზბეკეთში, ყაშყადარიის ოლქის ადმინისტრაციული ცენტრი (170 ათასი).

ყარჩიხა-ხანი - შაჰ-აბას I-ის სარდალი (გარდაიცვალა 1625 წელს).

ყასაბი (არაბ.) - საქონლის დამკვლელი ან ხორცის გამყიდველი.

ყასიდა (არაბ.) - აღმოსავლური ლირიკის ჟანრი. ერთიანი რითმით დაწერილი ერთმანეთისაგან თითქმის დამოუკიდებელი ხუთი ნაწილისაგან შემდგარი ოდა, პასკვილი. ჩამოყალიბდა არაბულ ლიტერატურაში VI საუკუნეში.

ყასიდად (არაბ.) - არაგულწრფელად, ტყუილად, მოსაჩვენებლად.

ყასიმ ალი (ყასიმ იბნ ალი) - XV-XVI საუკუნეების ზღვარზე მოღვაწე ირანელი მხატვარი-მინიატურისტი.

ყასრე-შირინი - ქალაქი ირანის ბახთარანის ოსტანში.

ყასქელენი - ქალაქი ყაზახეთის ალმა-ათის ოლქში.

ყატყატი - იგივეა, რაც ყაყანი.

ყაურმა

  1. (თურქ.) - საკუთარ ქონში მოხრაკული ხორცი ხახვით.

  2. სოფელი ნინოწმინდის მუნიციპალიტეტში.

ყაუხჩიშვილი თინათინ - ფოლოლოგი, აკადემიკოსი (დაიბადა 1919 წელს).

ყაუხჩიშვილი სიმონ - ფილოლოგი და ისტორიკოსი, აკადემიკოსი (1895-1981 წწ).

ყაფაზი (არაბ.)

  1. კედლებზე გამართული თაროები დაყოფილი ოთხკუთხედებად, უჯრა-უჯრად.

  2. დუქანი, სადაც ასეთი რამ არის გამართული.

ყაფანი (არაბ.) - ბაზრის დიდი სასწორი. || ადგილი (ბაზარში), სადაც ასეთი სასწორი იყო გამართული.

ყაფანდარი (არაბ.-სპარს.) - მესასწორე, მწონავი.

ყაფარი - ძლიერ დაქანებული.

ყაფაღიანი წაღები - ჭვინტიანი წაღები, რომელიც ფუნჯიანი ყაითნით იკვრებოდა.

ყაფიჩი - მოხელე მეკარე გვიანდელ ფეოდალურ საქართველოში.

ყაფლანიშვილები (იგივე ორბელიშვილები, ორბელიანები, ჯამბაკურ-ორბელიანები) - ქართლის დიდებულ თავადთა ერთ-ერთი საგვარეულო, ქაჩიბაიძე-ბარათაშვილების ერთ-ერთი შტო.

ყაღი (თურქ.) - დამარილებული გამხმარი ხორცი.

ყაღიზმანი (ძვ.ქართულში - აღზევანი) - დასახლებული პუნქტი ჩრდილო-აღმოსავლეთ თურქეთში, ყარსის ვილაიეთში; ადგილი, სადაც ძველთაგანვე იღებდნენ სუფრის მარილს; იქიდან შემოჰქონდათ მარილი საქართველოშიც.

ყაყანი - ხმამაღლა და უთავბოლოდ ლაპარაკი ბევრისა.

ყაყი - ჭუჭყი, მწიკვლი.

ყაყაჩო (Papaver) - ბალახოვანი მცენარე; აქვს გრძელი ღერო; იკეთებს დიდ შავხალიან წითელ ყვავილს.

ყაშყაში - არწივის, ორბის და მისთანების ხმაური; ყივილი.

ყაჩაღანა - ყოჩაღი და ცელქი (ითქმის გოგოზე).

ყაჩაღანი - სოფელი მარნეულის მუნიციპალიტეტში.

ყაჩაღი (თურქ.)

  1. შეიარაღებული თავდამსხმელი; მძარცველი, ავაზაკი.

  2. ექსპლუატატორთა ხელისუფლების უკმაყოფილო და მის წინააღმდეგ მებრძოლი - ტყეში გაჭრილი, გავარდნილი პირი. (გადატანით) ცელქი, დაუდეგარი.

ყაჩაღობა - ყაჩაღის მოქმედება.

ყაძახი - იგივეა, რაც ყაზახი (გლეხი).

ყაწიმი

  1. თასმა ხმლის მხარიღლივ ჩამოსაკიდებლად, ვერცხლის ბალთებით შეკრული.

  2. ჩოხის მასრები, მოვერცხლილი და ვერცხლის ძეწკვებით შემკული.

  3. თვით ვერცხლის ბალთა, სამკაული, რომელსაც იკერებენ სარტყელზე, ჯუბაზე და სხვა.

ყაჩეიშვილი გიორგი - მოჭადრაკე, საერთაშორისო დიდოსტატი (1999), საქართველოს ჩემპიონი (1995), მსოფლიოს საჭადრაკო ოლიმპიადების მონაწილე (2000, 2004) (დაიბადა 1977 წელს).

ყაჭი

  1. ნაცარტუტში გამოხარშული აბრეშუმის ჭიის პარკი (ძაფად ამოსახვევი).

  2. იგივეა, რაც აბრეშუმი.

  3. აბრეშუმის ჭია.

ყაჯარები - ირანის სამეფო დინასტია 1796-1925 წლებში.

ყაჯარი - უნაგირზე გადასაფარებელი მოქარგული ქსოვილი.

ყაჯირი - იგივეა, რაც ძერძერუკი.

ყაჯირის მთა - მთა სიღნაღის მუნიციპალიტეტში, ივრის ზეგანზე.

ყაჯირის ტბა - ტბა სიღნაღის მუნიციპალიტეტში, ივრის ზეგანზე.

ყაჰარი აბდულა - უზბეკი მწერალი (1907-1968 წწ).