ლექსიკონები ძველქართულ-ძველბერძნული ფილოსოფიურ-თეოლოგიური ტერმინოლოგიის დოკუმენტირებული ლექსიკონი
Link to the dictionary http://www.nplg.gov.ge/gwdict/index.php?a=list&d=27
Link to the term http://www.nplg.gov.ge/gwdict/index.php?a=term&d=27&t=2931
თჳთება-ჲ
 •
Gk. ἰδίωμα τό
თვისება, მახასიათებელი, თავისებურება
 
თჳთებად ითქუმის მყის თანა თჳსი თჳსისა ბუნებისაჲ, შეურევნელად დადგრომილი სხუათა არსებათაგან. ანუთუ მყის თანახილულობისათჳს სახისა თანა, რამეთუ განუწვალებელ არიან ბუნებათა და გუამთაგან თჳთებანი მათნი (ანასტ. სინ., არს., II, 254-256); თჳთებად ითქუმის საკუთრებით ერთისა რაჲსმე ბუნებისად ცნობილი და სხჳსა არსებისა შორის არასადა მყოფი, ვითარ-იგი არს მოცინარობაჲ კაცისა შორის, რამეთუ არა არს სიცილი სხჳსა რომლისავე ბუნებისა თანა (ანასტ. სინ., არს., II, 126-128); ბუნებითი უკუე თჳთებაჲ არს იგი, რომელი შეამტკიცებს ბუნებასა და რომლისა თჳნიერ ვერშესაძლებელ არს შემტკიცებაჲ ბუნებისაჲ, რომლისა არს თჳთება, ვითარ-იგი ცხოვლობითი, სიტყჳერობითი (დამასკ., ორთა ნებ., არს., S1463, 129r); ამათსა განყოფილებასა შეურევნელ-ჰყოფს და თჳთებათა მათთა [დაიცავს] შეუცვალებელად (დამასკ., დიალ., 53,2, ეფრ.); ვინაჲთგან სულიერი კაცი მიიღო ბუნებითთა თანა თჳთებათა (თეოფ. ბულ., მარკ., ჭიმჭ., S I 404, 139); – ἰδιότης ἡ – თჳთება, ესე იგი არს თჳთებითობა, არს რომელი საკუთრად ბუნებისა შორის იცნობებოდის და სხჳსა თანა არა იპოებოდის, ვითარ-იგი არს საღმრთოჲსა ბუნებისა შორის პირველსაუკუნეთაობაჲ, აუგებელობაჲ, გარეშეუწერელობაჲ, რომელნი არა იპოებიან სხჳსა რომლისამე არსებისა თანა (ანასტ. სინ., არს., II, 256-260); რომელთა ყოფაჲ წინააღმდგომ, მათი ვითარ-ყოფისა სიტყუაჲცა წინააღმდგომ არს, ესე იგი არს, თჳთებისაჲ (დამასკ., გარდ., 37, არს.); სოკრატის სადმე თჳთებანი არამცა იქმნნეს სხჳსა კაცისა შორის (ამონ., ტარიჭ., 69,3); თჳთებანი შეუცვალებელ არიან (მიქ., მრწ. 3, ეფთ., Jer. 151, 83r); (მაქს., მრწ. 3, ეფთ., Q 34, 33v) (თტე., მრწ. 3, თეოფ., Jer. 23, 340r); მოვედით, რაჲთა სიწმიდით განვიხილოთ სიტყუათა მიერ წერილისათა განჩინებული სიწმიდის შუენიერი თჳთებაჲ თითოეულისა ზეცისა წესთა შემკობილებისაჲ (არეოპ., ზეც., ეფრ., 5); უნაკლულოდ სცავს თითოეული ბუნებაჲ თჳთებასა თჳსსა (ლეონ., ეპ. 3, არს., S 1463, 218r); რაჲთა მის შორის დადგრომილობაჲ და საცნობელობაჲ თჳთებასა საღმრთოჲსა და კაცობრივისა ბუნებისასა ცხად იქმნეს განუწვალებელად (ლეონ., ეპ. 5, არს., S 1463, 218v); სიმდაბლე და სხუანი წარმატებანი სათნოებისა თნებისა თჳთებათანი დიდად ძალ-ექმნებიან უცოდველობისა მიმართ.. (ეკლსტ., გელ., A 61, 45. II); – ἰδίωμα τό // ἰδιότης ἡ // ἴδιον τό – არა უკუე უმეცარ იყო მამა თითოეულისა ბუნებისა განთჳსებულსა თჳთებასა და სხუათა ბუნებითთა თჳთებათა გარეშემცველობითსა (მქს., პიროს., გელ., 46,14); უკუეთუ ბუნებათა შორის ბუნებითად მყოფთა თჳთებათა მათთა ქრისტესად იტყჳთ ყოფად (მქს., პიროს., გელ., 24,20); [სამნი სახენი არიან ცხორებისანი, ბუნებითი, გრძნობითი და გონიერი] ბუნებითისა უკუე თჳსება არს მზრდელობითი და აღორძინებითი და მშობლობითი ძრვა (მქს., პიროს., გელ., 25,5); (შდრ: ბუნებითი წესი, მქს., პიროს., ეფთ., 8,20); და იტყჳან შედგომითა წმიდათა წერილთა სიტყუებისათა მათ მიერ თქუმულისა მის ერთობისაცა და განყოფილებისა თჳთებათა (ἴδια τά), რამეთუ ორთავე მათ თჳსნი თჳთებანი (ἰδικός) ჰქონან, ერთობასაცა და განყოფილებასა (არეოპ., საღმრ., ეფრ., 2.4);

 •
Gk. ἰδιότης ἡ
(დოგმატ.)
 
სამგუამოვნებაჲ, განყოფილი რიცხჳთა და თჳთებითა მით გუამოვნებისაჲთა, და განუყოფელი ღმრთეებითა (მაქს., მრწ. 1, ეფთ., Q 34, 33r) // (თტე., მრწ. 1, თეოფ., Jer. 23, 339v); შეერთებით უკუე და საზოგადო არს ერთ-მთავრობისა სამებისა… ყოველთა მიერ კერძოჲ, ყოველთა მიერ კერძოობისა ყოვლისა თჳთებისა იგივეობაჲ (არეოპ., საღმრ., ეფრ., 2.4); და არსვე მათდა თითოეულისა თჳთებისა შეურევნელობასა მცველ ყოვლით კერძოჲ მშჳდობაჲ მშჳდობის მიმნიჭებელითა მით წინა-განმგებელობითა თჳსითა (არეოპ., საღმრ., ეფრ., 11.3); მამაჲ და ძე და სული წმიდაჲ – დამნიშნველ თჳთებათა მათთა (თტე., II სჯ. 2, გელ., A 1108, 101v); აჰა ეგერა, ვყავთ ორთა ქრისტეს ბუნებათათჳს, თუ ვითარ ბუნებითსა თჳთებასა უცვალებელად ჰმარხავს თითოეული ბუნებაჲ შემდგომად შეერთებისაცა (სტით., სომხ. წვალ., არს., III,1); ზოგადი არს სამთაჲვე ღმრთეებაჲ და საღმრთოჲსა მის ბუნებისა თჳთებაჲ (თტე., მრწ. 3, თეოფ., Jer. 23, 340r); აწ უკუე ღმრთეებასა რაჲ ვიტყოდით, არა სახელ-ვსდებთ მას თჳთებათა კაცებისათა (დამასკ., გარდ., 157, არს.);ἰδίωμα τό – მან ყოველნივე კაცისანი მიიხუნა ცხორებისათჳს ჩუენისა – სული გონიერი და ჴორცნი და თჳთებანი კაცობრივისა ბუნებისანი (დამასკ., გარდ., 64, არს.);ἴδιον τό – ხოლო თჳთება გუამოვნებისა მისისა არს მამისაგან შობილ ძე (დამასკ., ორთა ნებ., არს., S1463, 131r);ὑπόστασις ἡ – სამნი თჳთებანი სრულნი, უხილავნი (მიქ., მრწ. 1, ეფთ., Jer. 151, 82r);

 •
Gk. ἰδιότητα ἡ
(ნეოპლატ.) თვისება
 
[ყოველსა ღმრთივსა // ღმრთეებრსა // ღმრთებრივსა] პირველ თჳს-შორის დაუმყარებია თჳთებაჲ თჳსი (პრ.,კავშ., პეტრ., 132, 81.13; D.§131);ἰδιότης – რამეთუ ვითარიცა იყოს თჳთებაჲ პირველისაჲ, თან-მისცემს თჳსისა თჳთებისაგან სირასა ყოველსა (პრ.კავშ.,პეტრ., 115,71.8-10); თითოეულსა შორის სირასა პირველი და უზიარებელი თჳსისა თჳთებისგან (τῆς οικείας ἰδιότητος) ყოველთა თჳს-ქუეშეთა და თჳსისა სირაჲსგანთა თან-მისცემს (პრ.კავშ.,პეტრ., 102, 63.24-26); ყოველი გონებაჲ თჳთებასა თჳსსა (ἑαυτόν) გაიგონებს, არამედ უპირატესი – მხოლოდ თჳთებასა ოდენ თჳსსა, რამეთუ ერთ და იგივე არს ამათ შორის რიცხუთა – გონებაჲ და განსაგონოჲ (პრ.,კავშ.,პეტრ., 167, 100.5-7);

თჳთება-ჲ (გუამოვნებითი) – ὑποστατικὴ ἰδιότης – განყოფილნი რიცხჳთა სახელთაჲთა და გუამოვანითა თჳთებითა, გარნა არა ღმრთეებითა (მიქ., მრწ. 1, ეფთ., Jer. 151, 82r);

თჳთება-ჲ (გონებითი) – გონებითი თჳთებაჲ – νοερὰ ἰδιότης – გონებისმიერი (აზროვნებითი) თვისება, თავისებურება – და ესრეთ, არცა ყოველი გონებითი თჳთებაჲ [არს] გონება, არამედ მხოლოდ არსებითი ოდენ (პრ.,კავშ., პეტრ., 64, 42.33-34);

თჳთება-ჲ (დამცველობითი) – φρουροτική [ἰδιώτης] – კუალად ეს-სახედ, რაჲც-რაჲვე იგი არს ღმრთებრივისა რიცხჳსა შორის თჳთებაჲ დამცველობითი; და კუალად სხუაჲც რაჲვე დასაბამთადმი უკუნმქცევლობითი და სრულმყოფელობითი და ცხოველმყოფელობითი (პრ., კავშ., პეტრ., 146, 88.29-31–89.1-2; D.§145);

თჳთება-ჲ (საღმრთოჲსა წესისა) – θείας τάξεως [ἡ] ἰδιότης – საღმრთო, ღვთაებრივი წესრიგის თვისება, თავისებურება – ყოველი საღმრთოჲსა წესისა თჳთებაჲ ყოველთა მიერ შემდგომთა მიენერგვის და თან-მისცემს თჳთებათა ყოველთა უდარესთა ტომთადმი (პრ., კავშ., პეტრ.,1 46, 88.21-23; D.§145);

თჳთება-ჲ (ღმერთთა-ჲ) – ἡ θεία ἰδιότης – თჳთებამან ღმერთთამან განჰკარგნა ერთებრნი მხოლონი და კეთილობაჲ ღმრთებრივთაჲ (პრ., კავშ., პეტრ., 134, 82.9-11; D.§133);

თჳთება-ჲ (ღმრთებრივთა ძალთა-ჲ) – θείων δυνάμεων ἰδιότης – თითოეულსა ტომსა შინა არს ღმრთებრივთა ძალთა თჳთებაჲ, ზენაჲთ შთამონაბრწყინი (პრ., კავშ., პეტრ., 146, 88.25-26; D.§145);

თჳთება-ჲ (კეთილობათა-ჲ) – ἀγαθότητος ἰδίωμα – თითოეული მათი განნაწილებულ თჳთებისაებრ კეთილობათაჲსა ყოველთა კეთილ-ჰყოფს, ვითარ სრულ-მოქმედი და თანპყრობი და მცველი (პრ., კავშ., პეტრ., 134, 82.9-11; D.§133);

თჳთება-ჲ ანგელოზებრივ-ი – ἡ ἀγγελικὴ ἰδιότης – ვითარცა ზეცისათა მათ შორის არსებათა მქონებელნი ანგელოზებრივისა თჳთებისანი (არეოპ., ზეც., ეფრ., 9.2);

თჳთება-ჲ ზეშთადამყარებული – ἡ ὑπερκειμένη ἰδιότης – რამეთუ არცაღათუ ზეშთადამყარებული იგი თჳთებაჲ პირველ ჩუენ მიერ კეთილად განყოფილთა წმიდათა ძალთაჲ უდარესთაცა მათთა არსებათა ყოვლითურთ შეეხების (არეოპ., ზეც., ეფრ., 11.2);

თჳთებაჲ (დამსახველობით-ი) // თჳსება-ჲ გამომსახველობით-ი – χαρακτηριστικὸν ἰδίωμα τὸ – დამსახველობითნი თჳთებანი შემთხუევითნი არიან, რომელნი დაჰსახვენ გუამსა (დამასკ., დიალ., 13,6, არს.) // გამომსახველი თჳსებაჲ – თჳსებანი იგი გამომსახველნი შემთხუევითთა წესთაგან იქმნებიან (დამასკ., დიალ., 13,6,ეფრ.);

თჳთებაჲ წინააღმდგომთაჲ – τὸ ἐναντίον ἰδίωμα – შეუდგან წინააღმდგომთა თჳთებანი ოთხნი: პირველად, რამეთუ კეთილისა უკუე საჭიროდ წინააღმდგომ არს ბოროტი, მეორედ, რამეთუ შეუძლებელ არს, რაჲთა ერთსა და მასვე ჟამსა ერთბამად იყვნენ წინააღმდგომნი განუკუეთელთა შორის (დამასკ., დიალ., 44,8, არს.);

თჳთება-ჲ ხატოვნებით-ი – τὸ χαρακτηριστικὸν ἰδιώμα – დამახასიათებელი თვისება – არა ჰმატან ურთიერთას გუამნი არსებითითა რაჲთმე, არამედ შემთხუევითითა წესითა, რომელ-ესე არიან თჳთებანი ხატოვნებითნი (დამასკ., გარდ., 160, ეფრ.);

თჳთებაჲ (ვითარებისა-ჲ) – τὸ ἴδιον τῆς ποιότητος – ვითარების თავისებურება – სამ არიან თჳთებანი ვითარებისანი, ესე იგი არს, შესადგომელნი მისნი: პირველად, მითუალვაჲ წინააღმდგომობისაჲ მეორედ, უმეტეს-უდარესობაჲ, მესამე შესადგომელი მისი, რომელი სახოანი სახეცა არს ვითარისაჲ, მსგავსი არს და უმსგავსოჲ (დამასკ., დიალ., 38,19, არს.)

Synonym: თჳთებითობა
See also: თჳსება
Source: ძველქართულ-ძველბერძნული ფილოსოფიურ-თეოლოგიური ტერმინოლოგიის დოკუმენტირებული ლექსიკონი = Old georgian-greek documented dictionary of philosophical-theological terminology: (მასალები) / [ქართველოლ., ჰუმანიტ. და სოც. მეცნ. ფონდი რუსთაველის ფონდი; პროექტის ავტ. და სამეცნ. ხელმძღვ. დამანა მელიქიშვილი; პ/მგ რედ. ანა ხარანაული, ბერძნ. ტექსტის რედ.: ლევან გიგინეიშვილი, ვიქტორია ჯუღელი]. - I-ლი გამოც.. - თბ.: ბაკურ სულაკაურის გამ-ბა, 2010. - 29სმ.

© 2007 David A. Mchedlishvili

Powered by Glossword 1.8.9