სიჴშო-ჲ •
სიხშირე, სიუხვე, გადაჭარბება
- ყოველი დასაბამებრი მიზეზ და მპყრობელ სხუათა სიჴშოჲსა მიერ ძალთაჲსა (διὰ δυνάμεως περιουσίαν) ჰმსთავრობს და იპყრობს ბუნებით [κατὰ φύσιν] (პრ., კავშ., პეტრ., 121; 74. 8-9) შდრ. // სიჴშირე-ჲ – [უზესთაენი და საყოველთაონი] სიჴშირითა ერთებრივთა ძალთაჲთა უმეტეს შეეყოფვიან და ერთ იქმნებიან თჳსთა დასაწყთა და დასაბამთა (პრ., კავშირ., პეტრ., განმარტ., 131; 167.13-14);
•
სიმკვრივე, სიმტკიცე, სიმჭიდროვე
- ყოველნივე ნაწილნი მისნი თჳსსა თჳსებასა შეაყვნა და სიმტკიცესა და სიჴშოსა (ἐν τῷ ναστῷ τε και πεπιλημένῳ) შეანაწევრნა (ნოს., პასუხ. ექუს., IV.19); არცა სიჴშოჲ ქუეყანისაჲ (τὸ ναστὸν τῆς γῆς) შეიქმს წინააღდგომისა თჳსისა სითხესა (ნოს., პასუხ. ექუს., გ. ათ., V,1); – ποιότης ἡ – [ქუეყანაჲ] ჰგიეს თჳსსა სიპოხესა და სიჴშოსა ზედა და ბუნებითითა მით ღმრთისა მიერ მისდა მოცემულითა ძალითა სცავს და ჰმარხავს იგი თავსა თჳსსა (ნოს., პასუხ. ექუს., გ. ათ.,V.5); მყისსა მას-შინა დაბადებასა სოფლისასა იყო ქუეყანაჲცა არსთა შორის, ვითარცა სხუაჲ ყოველივე, ხოლო ელოდა სიპოხეთა და სიჴშოთამიერსა შემზადებასა (τὸ διὰ τῆς τῶν ποιοτήτων κατασκευῆς) (ნოს., პასუხ. ექუს., გ. ათ., VII,1); „უხილავობაჲ“ რაჲ მისი თქუა, ცხად-ყო სიტყუამან, ვითარმედ არცა-რაჲ სხუაჲ სიჴშოჲ (ποιότης ἡ) იხილვებოდა მის შორის და „განუმზადებელად“ სახელდებაჲ მოასწავებს, ვითარმედ არღა განჴშირებულ იყო (πεπυκνῶσθαι) იგი (ნოს., პასუხ. ექუს., გ. ათ., III, 10); πυκνότης ἡ – კუალად უკუჱ ორნი მიიხუმიან რომელობანი ქუჱყანისანი: ბლგუობაჲ და სიჴშოჲ (ნემეს., პეტრ., 68; 8-9);// (ნემეს., პეტრ., 67; 17-68,2);
•
მატერია, ნივთი
- ხოლო უკუეთუ საქმეთა და შეძლებათა ღმრთისათა უმცირეს არს ნივთი (ὕλη ἡ) ეგრეთცა უბოროტესად გმობად მიდრკეს სიტყუაჲ მათი, რაჟამს, ნაკლულევანეებისათჳს სიჴშოჲსა (δι ’ ἔνδειαν ὕλης) თჳსთა საქმეთაგან ურგებად და უქმად დააყენონ ძლიერებაჲ ღმრთისაჲ (ბას., ექუს., გ. ათ., 16, 19-22); მოგჳგედ ჩუენ მათ, თუ შეეზავა ძალი ღმრთისაჲ ბუნებასა თანა სიჴშოჲსასა ვნებიერსა ხოლო ერთი ამათგანი მომღებელ არს თჳსისა მის თჳნიერ ხატისა, ხოლო მეორესა მას აქუს მეცნიერებაჲ ხატთაჲ თჳნიერ სიჴშოჲსა (ბას., ექუს., უძვ., ანონ., 31, 19-22); დამბადებელისაჲ არს, რაჲთა გამოუცხადოს სიბრძნე თჳსი, და სიჴშოჲსაჲ არს, რაჲთა განაგდოს უშუერობაჲ თჳსი და არაშუენიერებაჲ თჳსი? (ბას., ექუს., უძვ., ანონ., 31, 25-27); ღმერთმან, პირველად ყოვლისა ხილულისაჲ რაჟამს ინება და იზრახა, ვინაჲცა რომელნიმე რაჲთამცა ქმნნა არაარსნი და ვითარ იყოს სოფელი ესე, ზრახვასავე შინა თჳსსა შექმნა სიჴშოჲ იგი სამკაულითა თჳსითა და განუჩინა ცასა ბუნებაჲ, რომელი მას შეეტყუებოდა და ხატსა ქუეყანისასა – ნივთი (ბას., ექუს., უძვ., ანონ., 31.1-5); შდრ. სახე ნივთისა მის შემსგავსებული მის თანავე დაჰბადა (ბას., ექუს., გ. ათ., 17.8-9); რომელნიმე ნივთთა სიჴშოჲსა მიმართ მიივლტოდეს და ოთხთა ამათ აგებულებათა სოფლისათა აჩემეს მიზეზი ყოველთა დაბადებისაჲ (ბას., ექუს., გ. ათ., 3,1-2); ვითარ შეეზავნეს ურთიერთარს გინათუ ძლიერი იგი ძალი ღმრთისაჲ, ანუთუ ვნებული იგი ბუნებაჲ სიჴშოჲსაჲ (ბას., ექუს., გ. ათ., 17,23-25)
Source: ძველქართულ-ძველბერძნული ფილოსოფიურ-თეოლოგიური ტერმინოლოგიის დოკუმენტირებული ლექსიკონი = Old georgian-greek documented dictionary of philosophical-theological terminology: (მასალები) / [ქართველოლ., ჰუმანიტ. და სოც. მეცნ. ფონდი რუსთაველის ფონდი; პროექტის ავტ. და სამეცნ. ხელმძღვ. დამანა მელიქიშვილი; პ/მგ რედ. ანა ხარანაული, ბერძნ. ტექსტის რედ.: ლევან გიგინეიშვილი, ვიქტორია ჯუღელი]. - I-ლი გამოც.. - თბ.: ბაკურ სულაკაურის გამ-ბა, 2010. - 29სმ.