სულიერ-ი •
- სულიერი განიყოფვის მგრძნობელობითად და უგრძნობელად (დამასკ., დიალ., არს. 2,18); არს... უმცროჲს ზეციერთა სხეულთა შორის, ვითარ იგინიცა სულიერ არიან და სიტყჳერ (ამონ., ტარიჭ., 74,33); ადგილი აქუნდეს ბოროტის-მოქმედთა მანიქეველთა, რომელნი-იგი იტყჳან, ვითარმედ სულიერ არს ქუეყანაჲ (ბას., ექუს., გ. ათ., 90, 14-18) // (ბას., ექუს., უძვ., ანონ., 107,11); მერმეცა სხეული ყოველი ანუ გარეგანით მიდრკების, ანუ შიგნით; არამედ, უკუჱთუ გარეგანით, უსულო ვიდრემე იყოს, ხოლო თუ შიგნით – სულიერ (ნემეს., პეტრ., 26, 15-18); – ἐμψυχωμένος – ჴორცნი სულიერნი სულითა სიტყჳერითა და გონიერითა არა-პირველქმნილნი შეიმოსნა (მიქ., მრწ., ეფთ., 7, Jer. 151, 84v) // (თტე., მრწ., თეოფ., 7, Jer. 23, 340v); – πνευματικός – ესე უკუე შჯულიერი მღდელთ-მთავრობაჲ აღსრულება იყო აღმყვანებელ სულიერისა მსახურებისა მიმართ (არეოპ., საეკლ., ეფრ., 5.I.2); ხოლო სულიერი სახელი „ისრაჱლისა“ იუდას სახელ-სდვა (თტე., მიქ., გელ., 1.5, K 1, 391v); ხოლო ვინაჲთგან არა ყოველნი სულიერთა აღთქუმათა განკრძალვასა მძლეობდეს (თტე., ამოს., გელ., 9.13, S 417, 115r); აწ უკუჱ, უკუეთუ ჰურიათაგან მორწმუნე-ქმნილნი მიმღებელ იქმნეს სულიერისა მაცხოვარებისა (თტე., ისუ. 3, გელ., A 1108, 154v) რამეთუ სამაცხოვარებოჲ მოძღურებაჲ მისი სულიერსა მომართუამს ჩუენ წინდაცუჱთასა (თტე., ისუ. 4, გელ., A 1108, 155v); ვითარ მღდელთმთავართაგან შემწყნარებელნი ჴელთდასხმისანი სულიერისა თანაზიარ იქმნებიან მადლისა (თტე., რიცხ. 47, გელ., A 1108, 83v)
•
Gk. ψυχῆς οὐσία ἡ, ψυχικός ზედს. - ყოველთა სხეულთა დაუზესთავდების სულიერი არსებაჲ და ყოველთა სულთა უზესთაეს გონებაჲ გონიერი (პრ., კავშ., პეტრ., 20; 17.14-15); ყოველსა სულიერისა სიმრავლისა საღმრთონი უკუე სულნი ძალითა დაზესთაებულ არიან (პრ., კავშ., პეტრ., 203; 121.18-19);
•
Gk. ψυχικός, ἔμψυχος სუბსტ. სულიერი, ცხოველი
- სულიერად ითქუმის მზიარებელი სულისაჲ (პრ., კავშ., პეტრ., 188; 112.17); სულიერი უკუე [არს] და თჳთმიმდრეკ სულისა მიერ (პრ., კავშ., პეტრ., 165; 112.16-17);
- სულიერ-ი არსება-ჲ – არსება
- სულიერი ჴორცი – ἔμψυχος σάρξ ἡ – პირველყოფილისა მას სიტყჳსა ღმრთისა გუამსა შინა შეიერთნეს ჴორცნი სულიერნი (დამასკ., დიალ., არს. 53,4);
- სულიერი ვნებაჲ – ψυχικὸν πάθος τό – სულიერთა ვნებათა განსაზღვრებაჲ ესე არს: ვნებაჲ არს გრძნობადი აღძრვაჲ ნებებითისა ძალისაჲ ოცნებასა ზედა კეთილსა ანუ ბოროტსა (დამასკ., გარდ., ეფრ., 125);
- სულიერი თუალი // სულის თუალი – τῆς ψυχῆς ὀφθαλμός ὁ – სულიერთა თუალთა ავამაღლებ პირმშოთა მათ სახეთა მიმართ (მაქს., მრწ., ეფთ., 16, Q 34, 36r); ვინ იხილოს ცაჲ და მის შორის მყოფნი შუენიერებანი და განიცადოს ყოველი დაბადებული თუალითა სულისაჲთა (ნოს., ნეოკეს. ცხ., ეფრ., S 384, 338v); თუალთა სულისათა აღვაყვანებ პირმშოთა მათ მიმართ სახეთა (თტე., მრწ., თეოფ., 16, Jer. 23, 341v);
- სულიერ-ი მოქმედება – ψυχικὴ ἐνέργεια ἡ – [ქრისტემ] სულიერნიცა მოქმედებანი და შემთხუევანი მიიხუნა (დამასკ., ორთა ნებ., არს., S1463 136r)
Source: ძველქართულ-ძველბერძნული ფილოსოფიურ-თეოლოგიური ტერმინოლოგიის დოკუმენტირებული ლექსიკონი = Old georgian-greek documented dictionary of philosophical-theological terminology: (მასალები) / [ქართველოლ., ჰუმანიტ. და სოც. მეცნ. ფონდი რუსთაველის ფონდი; პროექტის ავტ. და სამეცნ. ხელმძღვ. დამანა მელიქიშვილი; პ/მგ რედ. ანა ხარანაული, ბერძნ. ტექსტის რედ.: ლევან გიგინეიშვილი, ვიქტორია ჯუღელი]. - I-ლი გამოც.. - თბ.: ბაკურ სულაკაურის გამ-ბა, 2010. - 29სმ.