უმთავრესად ანთროპოგენური წარმოშობის ქიმიური (პოლიციკლური არომატული ნახშირწყალბადები, ბენზ(ა)პირენები, დარიშხანი, აზბესტი) ნივთიერებები ან რადიოაქტიური გაბინძურების ხელშემწყობი ფიზიკური აგენტები (რადიოაქტიური ელემენტების იზოტოპები), რომლებიც იწვევენ ან ხელს უწყობენ ავთვისებიანი ახალწარმონაქმნების ფორმირებას.
Source: გარემოს პრობლემების ტერმინოლოგიური ცნობარი-ლექსიკონი (პროცესები, ცნებები, განმარტებები). ავტორი - მელორ ალფენიძე; რედაქტორები: ბიოლოგიურ მეცნიერებათა დოქტორი, პროფესორი ზაურ ლომთათიძე, გეოგრაფიულ მეცნიერებათა დოქტორი, პროფესორი ზურაბ სეფერთელაძე; რეცენზენტები: გეოგრაფიის აკადემიური დოქტორი, პროფესორი მერაბ გონგაძე ბიოლოგიის აკადემიური დოქტორი, პროფესორი ილია გოროზია. სოხუმის სახელმწიფო უნივერსიტეტი, გეოგრაფიის პროგრამული მიმართულება; თბილისი, 2011.