ძე

1. Gk. υἱός ὁ
   დოგმატ.
   სამების წევრი, მეორე ჰიპოსტასი, ლოგოსი – ძე
    

   მამაჲ და ძე და სული წმიდაჲ – სამივე ერთ ღმერთ (სვიმ. მეტ., ბარბ. წამ., ანონ., H 1347, 134v); ძე მამისაგან შობილ არს და სული წმიდაჲცა მისგანვე არს არა შობილ, არამედ გამოსრულ (დამასკ., გარდ., ეფრ., 54); მრწამს ერთი ღმერთი, მამაჲ უშობელი და ერთი ძჱ შობილი და ერთი სული წმიდაჲ, მამისაგან გამომავალი (მიქ., მრწ., ეფთ., 1, Jer. 151, 82r); რომლისაგან იშვა ძე უწინარეს ყოველთა საუკუნეთა (მიქ., მრწ., ეფთ., 2, Jer. 151, 82v); რამეთუ ოდესცა იყო მამაჲ, იყო ძეცა და სული წმიდაჲ (მიქ., მრწ., ეფთ., 2, Jer. 151, 82v); ძჱ – თჳთგუამოვანი, თანაარსი და თანადაუსაბამოჲ და თანამფლობელი მამისაჲ (მიქ., მრწ., ეფთ., 2, Jer. 151, 82v); მამისაჲ – მამობაჲ და ძისაჲ – ძეობაჲ და წმიდისა სულისაჲ – გამოსლვაჲ (მიქ., მრწ., ეფთ., 3, Jer. 151, 83r); რამეთუ არცა მამაჲ ძედ გინა სულად შეიცვალების, არცა ძე – მამად ანუ სულად, არცა სული წმიდაჲ – ძედ, გინა მამად (მიქ., მრწ., ეფთ., 3, Jer. 151, 83r); სრული ღმერთი არს მამაჲ, და სრული ღმერთი არს ძე, და სრული ღმერთი არს სული წმიდაჲ (მიქ., მრწ., ეფთ., 4, Jer. 151, 83r); რამეთუ სადაცა მამაჲ არს, მუნცა ძე არს და სული წმიდაჲ, და სადაცა ძე არს – მუნცა მამაჲ და სული წმიდაჲ, და სადაცა სული წმიდაჲ არს, მუნცა მამაჲ და ძე (მიქ., მრწ., ეფთ., 4, Jer. 151, 83r); და ნათელ-სცემდით მათ სახელისამი მამისა და ძისა და წმიდისა სულისა (თტე., მიქ., გელ., 4.1-3, K 1, 398r); ხოლო „მამაჲ“ და „ძე“ და „სული წმიდაჲ“ – დამნიშნველ თჳთებათა მათთა (თტე., II სჯ. 2, გელ., A 1108, 101v); ვითარცა მამაჲ აღადგინებს მკუდართა და ცხოველ-ჰყოფს, ეგრეთვე ძე, რომელთა ჰნებავს, ცხოველ-ჰყოფს (არეოპ., საღმრ., ეფრ., 2.1); და არა არს მამაჲ ძე, არცა ძე – მამა, არამედ სამარადისოდ სცავს თითოეული გუამი ღმერთ-მთავრობისაჲ მრავალსაგალობელსა თჳთებასა თჳსისა სახელისასა კეთილად სიწმიდით და უცვალებელად (არეოპ., საღმრ., ეფრ., 2.5); კუალად ამისიცა სწავლაჲ მოგჳღებიეს სიტყუათაგან წმიდათა წერილთაჲსა, ვითარმედ წყარო ღმრთეებისა არს მამაჲ, ხოლო ძე და სული ღმერთმშობელისა მის ღმრთეებისა, ესრეთ თუ ჯერ-არს თქუმად, მორჩ ღმრთივ მცენარე და რეცა ყუავილ და ზეშთაარსებისა ნათელ (არეოპ., საღმრ., ეფრ., 2.7); მამაჲ და ძე ყოვლისა საღმრთოჲსა მამობისა და ძეობისა ზეშთააღმატებულად აღმაღლებულ (არეოპ., საღმრ., ეფრ., 2.8);

2. კაცობრივი ბუნების მქონე
    

   ეგრეთვე მხოლოდშობილსა ძესა ჴორცნი უკუჱ აქუნდეს კაცობრივნი, ხოლო ბიწი ცოდვათაჲ არა აქუნდა (თტე., რიცხ. 38, გელ., A 1108, 71r); გამოავლინა ღმერთმან ძე თჳსი, შობილი დედაკაცისაგან (თტე., ისუ. 1, გელ., A 1108, 150r);

   ძე კაცისა – ὁ υἱὸς τοῦ ἀνθρώπου – და ძედ კაცისად ვიცნობთ, ზეცით გარდამოსრულად (ლეონ., ეპ., არს., 5, S 1463, 218v); რამეთუ ერთი და იგივე ჭეშმარიტებით ძე ღმრთისა და ჭეშმარიტებით ძე კაცისა არს (ლეონ., ეპ., არს., 4, S 1463, 218r); მოვიდეს ძე კაცისაჲ დიდებითა მისითა (გაბალ., ექუს., ანონ., 24-25);

   ძე ღმრთისა – ὁ υἱὸς τοῦ θεοῦ – რომლისათჳს შობილიცა შენგან წმიდაჲ „ძე ღმრთის“ იწოდოს (ლეონ., ეპ., არს., 2, S 1463, 217v); რაჟამს-იგი ძემან ღმრთისამან წმიდისა ქალწულისაგან ჴორცნი, რომლისაგან იგი იშვა, გამოუთქუმელად მიიხუნა (ლეონ., ეპ., არს., 5, S 1463, 218ვv); და კუალად ძე ღმრთისაჲ ჯუარცუმულად ითქუმის და დაფლულად (ლეონ., ეპ., არს., 5, S 1463, 218v); რომელმან გამოცხადებითა მამისაჲთა იგივე ერთი ძედ ღმრთისადცა აღიარა და ქრისტედცა (ლეონ., ეპ., არს., 5, S 1463, 218v); არამედ ერთად ძედ ღმრთისად აღვიარებთ სიტყუასაცა და ჴორცთა (ლეონ., ეპ., არს., 5, S 1463, 218v); სისხლი იესუჲსი, ძისა ღმრთისაჲ, განგწმედს თქუენ ყოვლისაგან ცოდვისა (ლეონ., ეპ., არს., 5, S 1463, 219r); ორთა ბუნებათაგან არს უწინარეს განკაცებისა მხოლოდშობილი ძე ღმრთისაჲ (ლეონ., ეპ., არს., 6, S 1463, 219r)

   Source: ძველქართულ-ძველბერძნული ფილოსოფიურ-თეოლოგიური ტერმინოლოგიის დოკუმენტირებული ლექსიკონი = Old georgian-greek documented dictionary of philosophical-theological terminology: (მასალები) / [ქართველოლ., ჰუმანიტ. და სოც. მეცნ. ფონდი რუსთაველის ფონდი; პროექტის ავტ. და სამეცნ. ხელმძღვ. დამანა მელიქიშვილი; პ/მგ რედ. ანა ხარანაული, ბერძნ. ტექსტის რედ.: ლევან გიგინეიშვილი, ვიქტორია ჯუღელი]. - I-ლი გამოც.. - თბ.: ბაკურ სულაკაურის გამ-ბა, 2010. - 29სმ.