ხედვა-ჲ

1. Gk. ὅρασις ἡ
   დანახვა, ხილვა
    

   სხუაჲ [არს] ხედვაჲ და სხუაჲ – სახილავი (დამასკ., ორთა ნებ., არს., S1463, 132v); ხედვაჲ ვიდრემე არს თჳთ იგი მხედველობითი ძალი, რომლისა მიერ ვჰხედავთ მოქმედებისა მქონებელი თუალთა შინა (დამასკ., ორთა ნებ., არს., S1463, 132к); ხედვაჲ არს ჴუმევაჲ მხედეველობითისა ძალისაჲ და მოქმედებაჲ და ხედვაჲ, რომელსა არა აქუნდეს ხედვაჲ, რომელ არს მხედევლობად შემძლებელი ძალი (დამასკ., ორთა ნებ., არს., S1463, 133к); და სახედველი უკუე და ხედვაჲ ბუნებითი არს (დამასკ., ორთა ნებ., არს., S1463, 129v); ხოლო საზოგადო სულისა და ჴორცთა არიან ... განმგონებელობითი, თჳთ იგი მგრძნობელობითი, რომელ არიან ხუთნი გრძნობანი: ხედვაჲ ... (დამასკ., ორთა ნებ., არს., S1463, 131v); არ იგივე არს ნებება და ვითარნებება, ვითარ-იგი არცა ხედვა და ვითარ-ხედვა (მქს., პიროს., გელ. 20,13); და ხედვა მხედველსა და სახილავსა (შემოიყვანებს) (მქს., პიროს., გელ., 32,31); და ხედვა მხედველსა (გამოაჩინებს (მქს., პიროს., ეფთ. 9,15); წყალი იგი, რომელსა ზედა სული ღმრთისაჲ იქცეოდა... უმაღლესისა ხედვისა მიერ უხილავთა მათ ძალთა სავსებისა მომასწავებელად გულისჴმა-ვყავთ (ნოს., პასუხ. ექუს., გ. ათ., IV, 3);

2. Gk. θεωρία ἡ
   წარმოსახვა, წარმოდგენა
    

   ხედვაჲ ვიდრემე უკუე არს საქმისა აღჴსენებაჲ, ვითარ ოდეს ვთქუა: „კაცი არსებაჲ“ და ვიხედვო (θεωρήσω), ვითარ არსება არს (ამონ., ტარიჭ., 128,18);

3. Gk. θεωρία ἡ
   ჩაწვდომა, ჭვრეტა
    

   წმიდისა მის ჭეშმარიტებისა ხედვაჲ (არეოპ., საეკლ., ეფრ., 1.3); პირველად იჩინების საქმე და გარეთღა – ხედვაჲ (თეოფ. ბულ., მარკ., ჭიმჭ., S 404,8II); – θεορητικόν τό – ხედვაჲ არს გულისჴმის-ყოფაჲ უნივთოთა და უჴორცოთაჲ, რომელ არს ღმერთი, რომელი-იგი უპირველეს და უსაკუთრეს არს ყოველთა უჴორცოთა და უნივთოთა... ხოლო ხედვაჲ არს გულისჴმის-ყოფაჲ ნივთიერთაცა ბუნებათაჲ (დამასკ., დიალ., ეფრ. 52,7-8); იპოოს მათთჳს სრულისა განგებულებისა ხედვაჲ და საიდუმლო ოცნებისაებრ მოღებულად (მქს., პიროს., გელ. 27,4); ამას გულისჴმა-ვყოფთ, ვითარმედ რაჲცა იგი არს, მისი ცნობაჲ (ἐπιστήμη) და ხედვაჲ ყოველთა არსთაგან შეუვალ არს, ვითარცა ზეშთაარსებისა ყოველთაგან ამაღლებული (არეოპ., საღმრ., ეფრ., 1.2); არცა შესაძლებელ არს ჩუენისა ამის გონებისა და უნივთოთა მათ ზეცისა მღდელთ-მთავრობათა მსგავსებისა და ხედვისა მიმართ აღსლვად (არეოპ., ზეც., ეფრ., 1.3); დასატევნელითა მით და ხედვითა და ზიარებითა და მსგავსებითა თავისა თჳსისა მიმართ მიუწოდს წმიდათა გონებათა (არეოპ., საღმრ., ეფრ., 1.2); მაშინ ხილული ესე მისი ღმრთის გამოცხადებაჲ ყოვლად უბიწოჲთა ხედვითა აღესრულოს ჩუენ ზედა (არეოპ., საღმრ., ეფრ., 1.4); ესე გუარწმუნეს ჩუენ არა ხოლო ბუნებითმან სურვილმან გონებათამან, რომელთა ტრფიალებით მარადის სურის დასატევნელისა მათდა ზეშთაბუნებისა ხედვისათჳს (არეოპ., საღმრ., ეფრ., 3.3); – θεωρητικός – და დაღაცათუ ვინ იტყოდის, ვითარმედ ცანი არიან ძალნი იგი ხედვისანი, ხოლო სამყარო საქმისა და შრომისა ჯეროვნისანი, ვითარცა გულებულსა სიტყუასა მივითუალავთ, ხოლო ვითარცა ჭეშმარიტსა არა დავამტკიცებთ (ბას., ექუს., გ. ათ., 39, 2-4); იოვანე ვითარცა ღმრთისმეტყუელი ხედვისა არს სასწაული (თეოფ. ბულ., მარკ., ჭიმჭ., S 404, 133 II);

4. Gk. θεωρία ἡ
   მოძღვრება, თვალსაზრისი, თეორია, იდეა, აზრი
    

   ესევითართა ამათ საღმრთოთა ხედვათა მესაიდუმლოე-ყოფაჲ მამათა ჩუენთა შუვამდგომელობითა ზეცისა ძალთაჲთა მიემადლებოდა (არეოპ., ზეც., ეფრ., 4.3); წმიდათა მათ შინა საიდუმლოჲსა ხედვისა ღმრთის გამოცხადებათა მჴცოვნადცა და ჭაბუკადცა აზმნობს შეცვალებასა (არეოპ., საღმრ., ეფრ., 10.2); ანუ წესსა სამღდელოსა, ანუ საიდუმლოთა ზეშთასოფლისათა დაფარულსა ხედვასა (არეოპ., ზეც., ეფრ., 4.2); მრავალთა უკუე და ნეტართა მხედველ არს (ορῶσα) წმიდათა ხედვათა (არეოპ., ზეც., ეფრ., 7.4); ვითარ მაღალთა ხედვათა თანაშეაუღლა წიგნი და გრძნობადნი გულისჴმისსაყოფელნი (ეკლსტ., გელ., 264); მართებითი სლვაჲ სულისაჲ არს... რაჟამს თჳსთა მიმართ განვიდოდის და გარეშეთა მათგან, ვითარცა სახეთა რათმე მრავალფერ ქმნულთა და განმრავლებულთა მარტივთა მიმართ და შეერთებულთა ხედვათა აღვიდოდის (არეოპ., საღმრ., ეფრ., 4.9); – θεώρημα τὸ – თუ ვინ და აღმოსაჩენთაცა ზედა მოქენეობდეს იგავთაცა, იხილნეს ხედვანი (τὰ θεωρήματα) ერთსა შორის სულსა:... რამეთუ ყოველსა უზადოდ სული წარმოაყენებს და გათჳთებით თითოეულსა ხედვათასა, და არ თან-წარმოიზიდავს და აღირევს რაჲთავე ხედვათაგანსა (პრ., კავშ., პეტრ., 176; 106.16-23); სხუასა ხედვასა გარდმოსცემს და ამასცა საჴმარსა სიტყჳერისა მოფარდულობისა მიმართ (ამონ., ტარიჭ., 68,14); საკუთრობასა ცხად-ჰყოფს... სხუათა წიგნთა მისთა შინათა ხედვათა წიგნსა ამას შინა მოჴსენებაჲ (ამონ., ტარიჭ., 21,21); – κατ’ θεωρίαν – გულისთქუმათაგანნი რომელნიმე ჭეშმარიტ არიან და რომელნიმე – ტყუვილ და რომელნიმე – გონებისანი ოდენ ჴელოვნებით და ხედვით (დამასკ., გარდ., 117, ეფრ.); – θεωρεῖσθαι (θεωρέω) – სხუა არს საქმით ხედვაჲ და სხუა არს სიტყჳთ მოგონებაჲ (დამასკ., გარდ., 56, ეფრ.);

5. Gk. ὄψις ἡ
   სანახაობა, აქ: სიზმარი
    

   მეოთხედ, ბუნებითი ვითარებაი, რომელ არს ბუნებიტი ანაგები, ვითარცა.. ხედვაჲ მძინარისაჲ (დამასკ., დიალ., არს. 45,4) შდრ. სიზმარი მძინარისაჲ (დამასკ., დიალ., ეფრ., 45,4); – ἐπόψιος – სანოვაგე იგი ხედვისა მისისაჲ, რომელი-იგი საცნაურად ზრდის და განაღმრთობს ყოველთა მისსა მიმართ აღმხილველთა (არეოპ., საეკლ., ეფრ., 1.3); ხოლო საღმრთოჲსა ხედვისა და ზიარებისა ღირსნი შინა დაადგრებიან (არეოპ., საეკლ., ეფრ., 3.II); რაოდენ ფრიად უფროჲს ვნებულებით ცხორებულთა სიმრავლე არა წმიდა იყოს და ყოვლისაგანვე უცხო სამღდელოთა ხედვისა და ზიარებისა (არეოპ., საეკლ., ეფრ., 3.III.7);

   ხედვაჲ (მაღალი) – ὑψηλὴ θεωρία ἡ – განუსუენოთ ჩუენსა ამას მცნობელობისა თუალსა მაღალთა მათგან ხედვათა ანგელოზშუენიერისა მკჳრნეობისათა (არეოპ., ზეც., ეფრ., 15.1);

   ხედვა (საცნაური) – νοητὴ θεωρία ἡ (იხ. ხედვა საღმრთო) ამას აქებს და სამსახურებელსა მას და საცნაურსა ხედვასა საცნაურითა თუალითა განიცდის (არეოპ., საეკლ., ეფრ., 3.III.12);

   ხედვა (სამ-საჩინო) – τριφανὴς θεωρία ἡ – კეთილ მყოფელისა და უდასაბამიერესისა სიკეთისა ზეშთაარსებათა სამ-საჩინოჲსა ხედვისაგან (არეოპ., ზეც., ეფრ., 7.2);

   ხედვაჲ (სამღდელოჲ) – ἱερὰ θεωρία ἡ – მის მიერ ჴელის აპყრობისა მისისა აღსლვაჲ სამღდელოჲსა მის მიმართ ხედვისა (არეოპ., ზეც., ეფრ., 13.4);

   ხედვაჲ (საღმრთოჲ) – θεωρία θεία ἡ – ხოლო ჩუენ გრძნობადთა სახეთა მიერ, რაოდენ გუეძლოს, საღმრთოთა ხედვათა მიმართ აღვიყვანებით (არეოპ., საეკლ., ეფრ., 1.2); ღირს ღმრთისა ღირსთა ხედვათა იგავებსა, რომელსა ბუნებითითა და კაც-შუენიერებითა სარკეებითა გამოჰსახავს (არეოპ., საეკლ., ეფრ., 2.III.1); – νοητὴ θεωρία ἡ – არა ხოლო ესე ვინ თქუას მარტოდ მიზეზ ყოფად შეუძლებლობაჲ ჩუენისა დატევნისაჲ უსაშუვლოდ აღსლვად საღმრთოთა ხედვათა მიმართ და მოქენე ყოფაჲ თჳსთა ერთ-ჴმათა აღმყვანებელთაჲ (არეოპ., ზეც., ეფრ., 2.2);

   ხედვაჲ (უბიწო და უვნებელი) – ἁγνὴ καὶ ἀπαθὴς θεωρία ἡ – მიუდრეკელსა და განუცემელსა სურვილსა არსებათა უზეშთაესისა უბიწოჲსა და უვნებელისა ხედვისასა (არეოპ., ზეც., ეფრ., 2.4);

   ხედვაჲ (წმიდა წერილისმიერი) – ἱερογραφικὴ θεωρία ἡ – არცა ვითარმცა თითო-სახეობითა წმიდათა წერილთამიერისა ხედვისაჲთა აღიყვანებოდეს ღმრთისა მიმართ (არეოპ., ზეც., ეფრ., 7.2);

   ხედვა (საიდუმლო და დაფარული) – κρυφία καὶ μυστικὴ ἐποψία ἡ – ანუ საიდუმლოსა მას და დაფარულსა ხედვასა (არეოპ., საეკლ., ეფრ., 3.III.4); – ἱερὰ ἐποψία ἡ – ხოლო განწმედადთა დასნი სამღდელოჲსა ხედვისა და ზიარებისაგან მიუღებელ არიან, ვითარცა ჯერეთ აწღა განწმედადნი (არეოპ., საეკლ., ეფრ., 6.III.5); – θέαμα τό – რომელიმე მათგანი ჭეშმარიტებისა სიტყჳთა ვთარგმნეთ და განვმარტეთ და წმიდანი და შეუმრღუეველნი გონებანი საჩინოსა მას სიტყუათა ხედვასა მოვიყვანენით (არეოპ., საღმრ., ეფრ., 2.7) და რაჲთა მრავალნი იგი და ნეტარნი ხედვანი მჴნისა მის გონებისანი მცირეთა სიტყუათა მიერ წინა-დაგისხნეთ (არეოპ., საღმრ., ეფრ., 2.9);

   ხედვა (საღმრთო და ერთობითი) – ἑνιαῖον θέαμα τό – განყოფილობათა განაბნევს საღმრთოთა და ერთობითთა ხედვათა მიერ (არეოპ., საეკლ., ეფრ., 3.III.8);

   ხედვა (საღმრთო და საიდუმლო) – θεῖον καὶ μυστικὸν θέαμα τό – ხოლო სამღდელოობაჲ სამოსელთაჲ – საღმრთოთა მათ და საიდუმლოთა ხედვათა მიმართ მომზადებულებად და ყოვლისავე ცხორებისა მისდად განკუთნვილებად (არეოპ., ზეც., ეფრ., 15.4); – μυστικὸν θέαμα τό – ხოლო შენ, ჵ საყუარელო ტიმოთე, საიდუმლოთა ხედვათა მოსწრაფებითითა წურთითა გრძნობადნიცა დაუტევენ და საცნაურიცა მოქმედებანი (არეოპ., საიდ., ეფრ., 1.1);

   ხედვა (ანგელოზებრი) – ἀγγελικὸν θέαμα τό – არამედ რაოდენი რაჲ დიდთა მათ ღმრთის-მეტყუელთა მიერ ანგელოზებრთა მათ ხედვათათჳს იხილვა ამისსა მესაიდუმლოე ქმნითა და მათ მიერითა განსწავლითა (არეოპ., ზეც., ეფრ., 6.1);

   ხედვა (დაუსახველი) – ἀμόρφωτον θέαμα τό – რომელნი ჩუენდა მისაწდომელებსა სახეებსა წინა-განგჳფენენ ზეშთაბუნებისათა მათგან და დაუსახველთა ხედვათა (არეოპ., ზეც., ეფრ., 2.2);

   ხედვა განწმედილი – καθαρὰ θέα ἡ – განიღებდიან მისგან ყოველთა ზედა დართულთა და მფარველთა განწმედილად ხედვისათა დამაყენებელთა (არეოპ., საიდ., ეფრ., 2);

   ხედვა (კეთილ) საცნაური – καλὸν τὸ νοητὸν θέαμα – ესე არიან საიდუმლონი წმიდისა ჟამის წირვისანი და ესრეთ კეთილ-საცნაურნი ხედვანი (არეოპ., საეკლ., ეფრ., 4.I); ხოლო თჳთ მღდელთ-მთავარი ღმერთ-მთავრობითითა სულითა წმიდითა წმიდათა მიმართ სრულ-ქმნილთ დასაბამობათა ნეტარითა და საცნაურითა ხედვითა მღდელთ-მთავრობით აღიყვანების სიწმიდითა ღმრთის სახისა გუარისაჲთა (არეოპ., საეკლ., ეფრ., 3.II); შუებულ ჰყოფენ უკუე ყოვლად წმიდათაცა ნეტართა და საცნაურთა ხედვათა მიერ (არეოპ., საეკლ., ეფრ., 4.III.3); ხოლო აწ... უსაკუთრესთა სახეთა ვიჴუმევთ საღმრთოდ და კუალად მათგან მარტივსა და შეერთებულსა საცნაურთა ხედვათა ჭეშმარიტებასა მივხედავთ ძალისაებრ (არეოპ., საღმრ., ეფრ., 1.4);

   ხედვა (ზეშთაბუნებისა) – ὑπερφυὲς θέαμα τό – და არცა უპატიო ყოფაჲ მათი, რომელნი-იგი საღმრთო ხატებ და სახეებ და მსგავსეებ განცხადებულ არიან გამოუთქუმელთა მათ და ზეშთაბუნებისათა ხედვათა (არეოპ., ეპ., ეფრ., 9.2);

   ხედვა საღმრთო – θεοπτία ἡ – კაცმან უმეტეს სხჳსა ყოვლისა მარჯუე ქმნილმან საღმრთოთა ხედვათათჳს (არეოპ., ეპ., ეფრ., 8.6)

   Synonym: ხილვა-ჲ, ხილვა
   Source: ძველქართულ-ძველბერძნული ფილოსოფიურ-თეოლოგიური ტერმინოლოგიის დოკუმენტირებული ლექსიკონი = Old georgian-greek documented dictionary of philosophical-theological terminology: (მასალები) / [ქართველოლ., ჰუმანიტ. და სოც. მეცნ. ფონდი რუსთაველის ფონდი; პროექტის ავტ. და სამეცნ. ხელმძღვ. დამანა მელიქიშვილი; პ/მგ რედ. ანა ხარანაული, ბერძნ. ტექსტის რედ.: ლევან გიგინეიშვილი, ვიქტორია ჯუღელი]. - I-ლი გამოც.. - თბ.: ბაკურ სულაკაურის გამ-ბა, 2010. - 29სმ.