კაცობრივი

1. Gk. ἀνθρώπινον τὸ
   კაცობრივი (ბუნებაჲ)
    

   1. ადამიანური ბუნება – კაცობრივი რა ბუნება დასაბამითგანვე საღმრთოთა კეთილთაგან შეცთომილ იქმნა უგუნურებით (არეოპ., საეკლ., ეფრ., 3.III.11); საზრდელისა, – ეტყჳს, – არ მოქენე ვარ, მსხუჱრპლსა არ შევიწყნარებ, რამეთუ ესენი უკუჱ – ღმრთისა, ხოლო იგი [საზრდელი] – კაცობრივისა ბუნებისა არს თჳს (თტე., მსაჯ. 20, A 1108, 189v);

   2. დოგმატ. – ἀνθρώπινη φύσις – კაცობრივი ბუნებაჲ უხრწნელ და უკუდავ-ყო, და ესრეთ აღადგინა თავისა თჳსისა თანა და ზეცად აღიყვანა (მიქ., მრწ. 10, ეფთ., Jer. 151, 85v); და თანა-აღადგინა ბუნებაჲ კაცობრივი (მაქს., მრწ. 10, ეფთ., Q 34, 35r); და განჴორციელებისა ვიდრემე შობაჲ კაცობრივისა ბუნებისა არს წარმომაჩინებელ (ლეონ., ეპ. 4, არს., S 1463, 218r); რაჲთა მის შორის დადგრომილობაჲ და საცნობელობაჲ თჳთებასა საღმრთოჲსა და კაცობრივისა ბუნებისასა ცხად იქმნეს განუწვალებელად (ლეონ., ეპ. 5, არს., S 1463, 218v); ხოლო რაჲ არს, ვითარმედ „განმწვალებელი იესუჲსი“, გარნა თუ კაცობრივისა ბუნებისა განშორებაჲ მისგან (ლეონ., ეპ. 5, არს., S 1463, 218v); სიტყუამან ღმერთმან კაცობრივისა ბუნებისა შემოსითა და ენისა მისისა ჴუმევითა განაგო მაცხოვარებაჲ ჩუენი (თტე., რიცხ. 44, გელ., A 1108, 57r); φύσις τοῦ σώματος (σῶμα τό) – ხოლო რომელი კაცობრივისა ბუნებისათჳს ქრისტესისა არმურითა მოცვულ იყოს (ლეონ., ეპ. 5, არს., S 1463, 218v-219r)

2. კაცობრივი (გუამი)
    

   თაყუანის-ვსცემ და ამბორს-უყოფ პატიოსანსა ხატსა კაცობრივისა მის გუამისა ღმრთისა სიტყჳსასა (მიქ., მრწ. 14, ეფთ., Jer. 151, 86r);

3. Gk. ἀνθρώπινος λογισμός ὁ
   კაცობრივი (გულისსიტყუა)
    

   იშვაო დედაკაცისაგან, გარნა თჳნიერ ჴორციელთა ნებათა და გულისსიტყუათა კაცობრივთასა (მქს., პიროს., გელ., 33,36) // (მქს., პიროს., ეფრ., 9,34); შეუძლებელ არს გულისსიტყჳსაგან კაცობრივისა მიწთომად ბუნებასა მას ზეშთა აღმატებულსა (ნოს., ნეოკეს. ცხ., ეფრ., S 384, 340v); ესრეთ კაცობრივთა გულისსიტყუათა წინამყოფელი, საღმრთოსა შემოიღებს მიგებასა კუალად (თტე., მიქ. 6.7, გელ., K 1, 406r); უკუეთუმცა ესევითარნი იყვნეს თქმულნი იგი, რომელ შესაძლებელმცა იყო მიწევნაჲ მათი ძალითა კაცობრივისა გულისსიტყჳსაჲთა (ნოს., ნეოკეს. ცხ., ეფრ., S 384, 340v);

4. Gk. τὸ ἀνθρώπειον φῦλον
   კაცობრივი (ნათესავი)
    

   და სახიერების მოქმედითა მით კაცთმოყუარებითა მისითა თავისა თჳსისაგან მიმღებელად და კეთილთა მისთა ზიარებად მიმწოდებელსა კაცობრივისა ნათესავისასა (არეოპ., საეკლ., ეფრ., 3.III.13);

5. Gk. τὸ ἀνθρώπινον θέλημα
   კაცობრივი (ნებაჲ, მოქმედებაჲ)
    

   1. ხოლო კაცობრივად ნებად გულისჴმა-ვჰყოფთ კუალად მისთჳს მნებებელობითსა, საცნაურისა სულისა ძალსა, ხატებად და მსგავსებად ღმრთისა (ანასტ. სინ., არს., I 86-87);

   2. დოგმატ. ესენიცა და ნესტორი იჯმნიან თქუმად ქრისტეს შორის კაცობრივისა ნებისა ანუ მოქმედებისა, არამედ მხოლოობით იგივე ნებაობასა და იგივე საქმეობასა იოცნებენ (ანასტ. სინ., არს., I, 160-163); [საღმრთო მოქმედება] ყოვლად არარაჲს მავნებელი ჩუენებრისა მის კაცობრივისა და ბუნებითისა მოქმედებისა ჴორცისასა (მქს., პიროს., გელ., 45,44) // (შდრ. არათუ დაჰჴსნიდა და ავნებდა ბუნებითსა მას საქმესა კაცებისასა (მქს., პიროს., ეფრ., 15,23, 2); – ἡ ἀνθρωπίνη θέλησις – აქუს [ქრისტესა] ... ვითარცა ბუნებით კაცქმნილსა, კაცობრივი ნებაჲ (დამასკ., ორთა ნებ., არს., S1463, 137v); კაცობრივი ნებაჲ მისი ჟამიერად დაწყებულ იყო და ბუნებითთა და უგიობელთა ვნებათა მიითუალვიდა და ბუნებით არა ყოვლისა შემძლებელ იყო (დამასკ., გარდ., 208, არს.)

6. Gk. ὁ ἀνθροπεῖος εἴδος
   კაცობრივი (სახე)
    

   კაცობრივისა სახისანი თჳთ იგინი თავით თჳსით მიუწდომელებ (ამონ., ტარიჭ., 66,23)

7. Gk. τὸ ἀνθρωπικὸς κάλλος
   კაცობრივი (სიკეთე)
    

   არა კაცობრივითა სიკეთითა, არამედ ერთობითითა და სამონაზუნოჲთა ღმრთის სახეობისა მიმართ აღიყვანების (არეოპ., საეკლ., ეფრ., 6.III.3)

8. Gk. ἡ ἀνθρωπίνη δύναμις
   კაცობრივი (ძალა)
    

   ესწავების მეუფესა ღმრთისაგან, ვითარმედ არა კაცობრივითა ძალითა, არამედ საღმრთოჲთა მადლითა ჰმართებს ერსა მას (თტე., რიცხ. 18, გელ., A 1108, 53r)

9. Gk. ἡ ἀνθρωπίνη ἁμαρτία (// ἁμαρτήμα)
   კაცობრივი (ცოდვა)
    

   მამაკაცმან ანუ დედაკაცმან, რომელმანცა ქმნეს ყოველთაგან ცოდვათა კაცობრივთა (თტე., რიცხ. 9, გელ., A 1108, 41r); უმცირესნი ცოდვათანი კაცობრივად იწოდებიან აქა წერილისა მიერ (თტე., რიცხ. 9, გელ., A 1108, 41r);

10. Gk. ἀνθρωπίνον σῶμα
    კაცობრივი (ჴორცი)
     

    შევემთხუჱვი, თაყუანის-ვსცემ და პატივ-ვსცემ ყოვლადპატიოსანსა ხატსა, კაცობრივთა ჴორცთა ღმრთისა სიტყჳსათასა (თტე., მრწ. 14, თეოფ., Jer. 23, 341v); ეგრეთვე მხოლოდშობილსა ძესა ჴორცნი უკუჱ აქუნდეს კაცობრივნი, ხოლო ბიწი ცოდვათაჲ არა აქუნდა (თტე., რიცხ. 38, გელ., A 1108, 71r)

    Synonym: ჴორციელი
    Source: ძველქართულ-ძველბერძნული ფილოსოფიურ-თეოლოგიური ტერმინოლოგიის დოკუმენტირებული ლექსიკონი = Old georgian-greek documented dictionary of philosophical-theological terminology: (მასალები) / [ქართველოლ., ჰუმანიტ. და სოც. მეცნ. ფონდი რუსთაველის ფონდი; პროექტის ავტ. და სამეცნ. ხელმძღვ. დამანა მელიქიშვილი; პ/მგ რედ. ანა ხარანაული, ბერძნ. ტექსტის რედ.: ლევან გიგინეიშვილი, ვიქტორია ჯუღელი]. - I-ლი გამოც.. - თბ.: ბაკურ სულაკაურის გამ-ბა, 2010. - 29სმ.