გონება-ჲ

1. Gk. λόγος ὁ
    

   რომელსა-იგი გული-უთქუმიდა ზეშთასიტყჳსა და გონებისა (ნოს., პასუხ. ექუს., გ. ათ., VIII, 18); – λογισμός ὁ ·· – პირველნი ნივთნი აგებულთანი, ზემოთქუმულისა მისებრ სახისა, გონებითა იხილვებიან, ხოლო სახენი გუამთა შინა დაწესებულნი და თუალთა მიერ და საცნობელთა განცდადნი შეუღლვილ არიან სიპოხითა (ბას., ექუს., გ. ათ. 46-47); ესენი ნივთნი არიან პირველნი და იხილვებიან იგინი გონებითა (ბას., ექუს., უძვ., ანონ., 60, 2-3); – νοῦς ὁ – გონიერად თქუმისათჳს სულისა ვინაჲვე იჭუნი მოაქუნდეს, რომელ უკუჱ მოსრულმან გონებამან სულისად, ვითარ სხუამან სხჳსად, გონიერად შექმნაა იგი? (ნემეს. პეტრ.,1. 10-12); – ἐπίνοια ἡ – რამეთუ გონებით გულისჴმა-ვჰყოფ, ვითარმედ პეტრე და პავლე მისვე ბუნებისანი არიან და ზოგადი აქუს ზიარებაჲ (დამასკ., გარდ., 56, ეფრ.); – γνώμη ἡ – ანგელოზი არს ბუნებაჲ სიტყჳერი, საცნაური და თჳთჴელმწიფე, ქცევადი გონებით, ესე იგი არს, თჳთმფლობელობით (დამასკ., გარდ., არს. 76); გონებაჲ ბოროტი ბოროტსა იგონებს (აბ. თალ., გ. ათ., I, 83); – νόημα τό – სიმაღლე უვნებელობისაჲ აღამაღლებს გონებასა (აბ. თალ., გ. ათ., I, 73); – გრძნობა – αἴσθησις ἡ – ეგრეცა სული, რაჟამს გარეშე არნ გონებათა... (გაბალ., ექუს., ანონ. 178); – სინდისი – συνείδησις – გონება განაფრთხობს სულსა (აბ. თალ., გ. ათ., I, 91); – δόξα ἡ – შეხედულება – ხოლო ფრთეთა, ვითარცა სიტყუანი იტყჳან, ექუს-კეცითა დადებითა არათუ სამღდელოსა რასმე რიცხუსა გამომაჩინებელად ვჰგონებ გონებისაებრ სხუათაჲსა (არეოპ., საეკლ., ეფრ., 4.III.7);

2. Gk. νοῦς ὁ
   მეტაფიზიკური აზრით
    

   სახიერებაჲ..., რომელი ყოველთა ზეშთასოფლისათა და სოფლისა ზედათა და სოფლისა შინათა გონებათა სავსებისაგან თჳსისა განაბრწყინვებს და ყოველთა მათ საცნაურთა ძალთა მათთა განაახლებს (არეოპ., საღმრ., ეფრ., 4.6); რამეთუ არა ხოლო ზეშთამყოფთა და უქუემოე მყოფთა (ὑφειμένος) გონებათათჳს ოდენ, არამედ თჳთ მისვე და ერთისა დასისა ერთ-მოდასეთათჳს ესე შჯული განსაზღვრებულ არს ყოველთა არსებათა უზეშთაესისა წესთ-დასაბამისა მიერ (არეოპ., ზეც., ეფრ., 4.3); გამოუთქუმელ არს ყოვლისა სიტყჳსაგან... გონებაჲ მოუგონებელი, სიტყუაჲ გამოუთქმელი, უტყუებაჲ, მოუგონებლობაჲ, დაუსახველობაჲ (არეოპ., საღმრ., ეფრ., 1.1); გონებათა გამოუცხადდების და ეჩუენების ღმერთი (არეოპ., საღმრ., ეფრ., 1.1); უვნებელსა და უნივთოსა გონებასა შევიწყნაროთ (არეოპ., საღმრ., ეფრ., 1.4); რამეთუ ყოვლით კერძოჲ რაჲ სიტყჳს მოქმედთა მრავალ-ფერობაჲ დაუსახველთა (ἀσχημάτιστος) მათ გონებათათჳს იჴუმია ღმრთის-მეტყუელებამან (არეოპ., ზეც., ეფრ., 2.1); და თჳთ იესუცა, ღმერთ-მთავრობითი იგი (θεαρχικώτατος) გონებაჲ და ზეშთაარსებისა ყოვლისავე მღდელთ-მთავრობისა სიწმიდისა და ღმერთ-მოქმედებისა დასაბამი და არსებაჲ და ღმერთ-მთავრობითი ძალი (არეოპ., საეკლ., ეფრ., 1.1); დასატევნელითა მით და ხედვითა და ზიარებითა და მსგავსებითა თავისა თჳსისა მიმართ მიუწოდს წმიდათა (ἱερός) გონებათა (არეოპ., საღმრ., ეფრ., 1.2); მიუწოდს წმიდათა გონებათა, რომელთა უწყოდის, ვითარმედ ჯეროვნად და დიდად შუენიერებით მოუჴდებიან მას (არეოპ., საღმრ., ეფრ., 1.2); მრავალთა მიერ შეუვალად დადვან წმიდაჲ იგი და საიდუმლოჲ ზეშთასოფლისა (ὑπερκόσμιος) გონებათა ჭეშმარიტებაჲ (არეოპ., ზეც., ეფრ., 2.2) რამეთუ მრავალ არიან ნეტარნი მჴედრობანი ზეშთასოფლისათა მათ გონებათანი (არეოპ., ზეც., ეფრ., 14); ზეშთაგონებისა შეერთებითა ზეშთასაჩინოთა მათ შარავანდედთა უცნაურითა და ნეტარითა მოფენითა უსაღმრთოესსა მას მსგავსებასა მივიწინეთ ზეშთაცათა (ὑπερουράνιος) მათ გონებათასა (არეოპ., საღმრ., ეფრ., 1.4); და გრძნობადთა ხატთა მიერ ზეშთაცათანი იგი გონებანი გამოგჳწერნა წმიდათ-წერილებითა სიტყუათა შეწყობილებითა (არეოპ., ზეც., ეფრ., 1.3); რამეთუ შეუძლებელ არს ჩუენდა ცნობად საიდუმლოსა მას გონებათა ზეშთაცათასა და წმიდათა მათ სრულებათა მათთასა (არეოპ., ზეც., ეფრ., 6.1); მათ მიერნი იგი იგავითნი და სახის-შემოღებით გამოჩინებულნი ზეცისა (ουράνιος) გონებათა მღდელთ-მთავრობისა წესნი, რაოდენ გუეძლოს, განვიცადნეთ (არეოპ., ზეც., ეფრ., 1.2); დასასრულისასა მას დასსა ზეცისა გონებათასა არა აქუს სიტყუაჲ მთავრობად ანუ საყდრად, გინა სერაფიმად სახელის-დებისაჲ (არეოპ., ზეც., ეფრ., 5) ესრეთ უკუე პირველი იგი ზეცისათა მათ გონებათა მღდელთ-მთავრობაჲ თჳთ მის სრულთ-მთავრობისაგან იმღდელთმთავრების (არეოპ., ზეც., ეფრ., 7.3) და კუალად ამათ მიერ, ვითარცა ხატის მსგავსებათა, სიმარტივისა მიმართ ზეცისა გონებათაჲსა აღჴსნით აღვიხილნეთ (არეოპ., ზეც., ეფრ., 15.1); ვინაჲცა სამღდელოჲსა მოცემისა ჩუენისა მიერ სრულ-მყოფელად და ნათლის მომცემელად და განმწმედელად ძალად უდარესთა მათ უპირატესნი (πρῶτος) იგი გონებანი სახელ-იდებიან (არეოპ., ზეც., ეფრ., 8.2); არათუ ერთსა ვისმე გარემოჲს ღმრთისა მყოფთა უპირატესთა (πρώτιστος) გონებათაგანსა სახელ-სდებენ სიტყუანი მოსრულად განწმედისათჳს ღმრთის-მეტყუელისა (არეოპ., ზეც., ეფრ., 13.2); ამის მიზეზისათჳს სახელ-ედებოდა ზეცისა ძალ ყოველთა მათ საღმრთოთა (θεῖος) გონებათა, ხოლო სერაფიმ და საყდარ და უფლება არასადა (არეოპ., ზეც., ეფრ., 11.1) სამად განყოფილ არიან სიტყჳთა მითვე ზეშთა-სოფლიობისაჲთა ყოველნივე იგი საღმრთონი გონებანი – არსებად და ძალად და მოქმედებად (არეოპ., ზეც., ეფრ., 11.2); ხოლო უკუეთუ არიან საღმრთონი გონებანი ზეშთა ყოველთა შემდგომთა არსთა (არეოპ., საღმრ., ეფრ., 5.3); რომელ არს განღმრთობილთა (ἐκθεούμενον) გონებათა შეერთებაჲ ნათელსა მას ზეშთაღმერთთაჲსა (არეოპ., საღმრ., ეფრ., 1.5); და ღმრთეებ და ღმერთთ-ძეებ და ღმერთთ-მამებ ამის მიერ იქმნებიან და იწოდებიან ღმრთის სახენი (θεοειδεῖς) გონებანი (არეოპ., საღმრ., ეფრ., 2.8); უნივთოთა და მიუდრეკელთა თუალთა შინა გონებისათა შემწყნარებელნი, კუალად თჳთ მისვე მარტივისა შარავანდედისა მიმართ აღვიწინეთ (არეოპ., ზეც., ეფრ., 1.2); შემოკრებულ არს ჩუენდა, ვითარმედ უმოხუცებულესი იგი გარემოჲს ღმრთისა (περὶ θεὸν) მყოფთა გონებათა შემკობილებაჲ (არეოპ., ზეც., ეფრ., 10.1). ამათ თანა შეეერთებიან ჩუენნიცა ესე ღმრთის-მხილველნი ანგელოზთ-მსგავსნი გონებანი (არეოპ., საღმრ., ეფრ., 1.5);

   გონება-ჲ ღმრთის შემწყნარებელ-ი – θεοδόχος νοῦς ὁ – უწყებითა და ქებითა ღმრთის შემწყნარებელთა მათ გონებათაჲთა (არეოპ., ზეც., ეფრ., 7.4);

   გონება-ჲ ღმრთის მხედველობით-ი – θεοειδὴς νοῦς ὁ – ღირს იყვნენ ღმერთ-მთავრობითისა და ყოვლად წმიდისა სამღდელოჲსა საკურთხეველისა, რომელი სამღდელოობით განსწმედს ღმრთის მხილველობითთა გონებათა (არეოპ., საეკლ., ეფრ., 5.III.2);

   გონება-ჲ ღმრთის სახე – θεοειδὴς τοῦ νοεροῦ ὁ – და ყოვლად მიმღებელ ყოფაჲ სიბრძნისა და მეცნიერებისაჲ საზოგადო არს ყოველთა მათ ღმრთის სახეთა გონებათაჲ (არეოპ., ზეც., ეფრ., 12.2);

   გონება-ჲ უთუალო-ჲ – ἀνόμματος νοῦς ὁ – და ყოვლით-კერძო შეუხებელისა და უხილავისა ზეშთასიკეთისა შუენიერებითა აღავსებენ უთუალოთა გონებათა (არეოპ., საიდ., ეფრ., 1.1);

   გონება-ჲ წმიდა-ჲ – ἱερὸς νοῦς ὁ – რომლითა მეცნიერ ქმნულნი თავთა თჳსთანი წმიდანი იგი გონებანი თჳსისა ბუნებისა ხედვისა მიმართ აღისწრაფიან (არეოპ., საეკლ., ეფრ., 2.III.4); რამეთუ რაჟამს სამღდელოჲთა გუარითა და ძალითა და საღმრთოჲთა წოდებითა და ჴელთ-დასხმითა სამღდელოჲსა სრულ-ყოფისა მიმართ მიიწიოს გონებაჲ წმიდაჲ (არეოპ., საეკლ. ეფრ., 5.III.6);

3.  

   1. გონება-ჲ კაცებრივ-ი // გონება-ჲ კაცობრივ-ი – ἀνθρώπινος νοῦς ὁ – კაცობრივსაცა გონებასა განთჳსებულად ჰქონან [ღმრთის-მეტყუელებითთა მეცნიერებათა შეძინებაჲ] (არეოპ., ზეც., ეფრ., 10.3); არა ვითარცა ლიტონისა გონებაჲ, არამედ ვითარცა გუამოვნებით ღმრთისადა შეერთებულისაჲ და გონება ღმრთისა ქმნულისაჲ (დამასკ., გარდ., ეფრ. 210); გონებაჲ საშუალი არს ღმრთისა და ჴორცთაჲ, ამათი – უკუე, ვითარცა თანამკჳდრი, ხოლო – ღმრთისა, ვითარცა ხატი (დამასკ., გარდ., 205, არს.); ვინაჲცა შეერთების სიტყუაჲ ღმრთისაჲ ჴორცთა შუამდგომელობითა გონებისაჲთა, რომელი შუამდგომელ იქმნა შორის ღმრთისა სიწმიდისა და ჴორცთა სიზრქისა (დამასკ., გარდ., 162, არს.) რამეთუ გონებასა და ჴორცთა მათთა შინა მკჳდრ არს ღმერთი, იტყჳს მოციქული (დამასკ., გარდ., 260, არს.); – ჴორცნი ესე კრეტსაბმელნი არიან ტაძრისა ჩუენისანი, ცხად არს, ვითარმედ გონებისანი (თეოფ. ბულ., მარკ., ჭიმჭ., S 404, 164 II) არცა გონებაჲ და გული განმიწმედიან სარკე-ყოფად ღმრთისა და საღმრთოთა ხედვათა (დამასკ., დიალ., ეპ. 2, ეფრ.); გონებაჲ უსიბრძნოჲ, ჴუებული მეცნიერებისაგან, არა იყოს ოდესცა (დამასკ., გარდ., 204, არს.); – არს ოდესმე, რომელ გონებაჲცა ითქუმის სულად (ანასტ. სინ., არს. II 122); – რომელი ნებებასა სადმე წადიერებითად გონებად განასაზღვრებს ყოფად (მქს., პიროს., გელ. 33,24); რამეთუ პურის ცომი ნაცვალად სულისა შთაებერვის აღსუარულსა მას, ხოლო მარილი გონებისა ნაცვალ ექმნების (სტით., სომხ. წვალ., არს., V,13); ხატი არცა ცხოველი არს... არცა სიტყჳერ, არამედ არცა გონებისა და ჴელოვნებისა შემწყნარებელ (დამასკ., დიალ., 9,2, არს.); ვითარ მე ყოვლითავე უკუე ბიწითა ცოდვისაჲთა შებღალულმან... არცა გონებისა და გაგონებისა მომგებელმან... გამოვთქუნე საღმრთონი და გამოუთქუმელნი? (დამასკ., დიალ., ეპ. 2, არს.); გონებამან, რომელმან სულიერი სიყუარული მოიგოს, არა მოიგონებს იგი მოყუასისათჳს შეუმსგავსებელსა რასმე სიყუარულისასა (აბ. თალ., გ. ათ., I, 2); ხოლო უეჭუელად დაღაცათუ ვინმე ფრიად ფრთხილ იყოს გონებითა და განხრწნადისა ამის და მდინარის სახისა ბუნებისა მახჳლად მხედველ, ვერვე აბრალოს შეტყუებასა ჩუენსა (ბას., ექუს., გ. ათ. 33, 1-4); რამეთუ ესე არს სიბოროტე ჴორცთაცა შინა და სულთა და გონებათა, განვრდომაჲ და მოუძლურებაჲ ბუნებითთა მათ კეთილთა თჳსთა წესთაგან (არეოპ., საღმრ., ეფრ., 4.27)
   
   2. კაცებრივი გონება, რომელიც ესწრაფვის არამატერიალურს – διάνοια ἡ – გონებითა ღმრთის მხილველითა მხედველ ვიქმნნეთ საკუთრებით თქუმასა მათისა საღმრთოდ გამოცხადებისასა (არეოპ., საღმრ., ეფრ., 1.8); და კაცად-კაცადი პირველთა მათ ჟამთა მიმართ აღვიდეთ გონებითა და ვიხილოთ ყოვლისავე არსებისა შემკობილებაჲ (ბას., ექუს., გ. ათ. 41, 12-14); ხოლო იგი, თანად ჴელთა და თუალთა და გონებისა ცად მიმართ აღმპყრობელი, ცხოვნებად შემძლებელსა უწოდდა მჴსნელად (სვიმ. მეტ., ბარბ. წამ., ანონ., H 1347, 134v); და არაჲ საკჳრველ არს, და რაჟამს იხილნენ გონებათა ჩუენთა საკვჳრველებანი ჴმელისანი მრავალნი (ბას., ექუს., უძვ., ანონ., 106,8-9);
   
   3. კაცებრივი გონების გამოვლინებები – გონებაჲ – διάνοια ἡ – ამათ თანა არს სიტყჳერიცა ძალი, რომელსა გონებად სახელ-სდვა სჯულმან (თეოფ. ბულ., მარკ., ჭიმჭ. S 404, 117 II) ამისსა შემდგომად გონებაჲ განჰბჭობს ნებებასა მას და განაჩინებს მისთჳს ჭეშმარიტებით, ჭეშმარიტ თუ იყოს, ანუ თუ ტყუვილ (დამასკ., გარდ., 127, ეფრ.); რომელსა შინა უსრულობითა ჰასაკისაჲთა მრავალთა გონებაჲ ჴუებულ-იქმნების კეთილთა აღრჩევისაგან (ნოს., ნეოკეს. ცხ., ეფრ., S 384, 339v); და რაჲმცა იყო საკჳრველ, უკუეთუ უფროჲსთა დიდებულებათა ღმრთისათა მიემთხჳოს ჴმელსა ზედა გონებაჲ ჩუენი (ბას., ექუს., გ. ათ., 89, 23-24); გულისთქუმათაგანნი რომელნიმე ჭეშმარიტ არიან და რომელნიმე – ტყუვილ და რომელნიმე – გონებისანი ოდენ ჴელოვნებით და ხედვით (დამასკ., გარდ., 117, ეფრ.); ნუუკუე ესევითარნი არიან-ა მოძღურებანი წარმართთანი, რომელთა სწავლანი.. არიან.. გონებათა მიერ ცთომილთა შეწმასნულ? (ნაზ., ჰომ., ეფთ.) // ნუუკუე ესევითარსა რასმე საიდუმლოთმომრთუმელობენ-ა წარმართთნი, რომელთაჲ სიჩქურ ჩემდა ყოველი სრულებაჲ... და გონებისა ეშმაკბოროტისა წმასნილება? (ნაზ., ჰომ., ეფრ., 39,3); საღმრთოჲ სიტყუაჲ არს საქმე ნათლისაჲ... უაღრეს ყოვლისავე კაცობრივისა გონებისა (ნოს., პასუხ. ექუს., გ. ათ., III, 1); ეჭჳ ბოროტი დააბნელებს გონებასა (აბ. თალ., გ. ათ., I, 88); გარნა მან დააწყნარა აღშფოთებაჲ იგი გონებისა მისისაჲ ჴმითა მშჳდითა (ნოს., ნეოკეს. ცხ., ეფრ. 16) და არა ნივთსა მას და ფერთა შინა დაუტეობ გონებასა დადგომად (მიქ., მრწ., ეფთ., 16; Jer. 151, 86v) და არა ფერთა მათ და წამალთა შინა დაუტეობ გონებასა (მაქს., მრწ., ეფთ., 16; Q 34, 36r) და არა დავაყენებ გონებასა ნივთთა შინა და ფერთა (თტე., მრწ., თეოფ., 16; Jer. 23, 341v);

4. Gk. ἔννοια ἡ
   გონება, აზრი
    

   გონებაჲ, ვნებათაგან შეპყრობილი, იგონებს უჯეროსა (აბ. თალ., გ. ათ., III, 5); და არცა ერთი ვინ საღმრთოთა სიტყუათა შინა გარდაუქცეველითა გონებითა წურთილთაგანი მგონიეს მე ამას ზედა წინააღდგომით მეტყუელ (არეოპ., საღმრ., ეფრ., 2.1); ვერცა რას გონებითა მოვიგონებთ ამისთჳს (ნოს., პასუხ. ექუს., გ. ათ., III, 1); უკუეთუ სადა უშურველად აღმომდინარესა წყაროსა ზედა მისრულ ხარ და გონებად მოგიღიეს, სდგი რაჲ მას ზედა, ვითარმედ ვინ არს, რომელი წიაღთაგან ქუეყანისათა აჭენებს წყალსა ამას გამოსლვად, და ვინ არს მასწრაფებელ მისა წაღმართ-კერძო? (ბას., ექუს., გ. ათ., 43, 5-8); უმეცარ იქმნნეს უჯეროჲთა გონებითა (გაბალ., ექუს., ანონ. 156) – νοῦς ὁ – წმ. წერილის, მცნების, აზრი, შინაარსი – ამის შემდგომად წარმოიტყჳს მცნებათა, რომელთა გონებაჲ განვაცხადეთ, რაჟამს-იგი გამოსლვათა თარგმანებასა აღვსწერდით (თტე., II სჯ. 1, გელ., A 1108, 94v); – ἔννοια ἡ ესრეთ უკუე უმეცარ ხართ გონებასა წერილისასა (თეოფ. ბულ., მარკ., ჭიმჭ. S 404, 114 I); τὸ γραφικὸν νοήμα – კუალად ესე აქა წიგნთა გონებისა და შემდგომებისა ძალსა მეძიებელთათჳს, ბრძანებისაებრ შენისა, გულს-ვიდგინეთ და სიტყუაჲცა წერილისაჲ და განხილვაჲცა ურთიერთარს შევაწყვეთ და შევანაწევრეთ (ნოს., პასუხ. ექუს., გ. ათ., VIII, 20);

5. Gk. νοῦς ὁ
   ნეოპლატ. არსის სტრუქტურის – გონების სერიის (σειρά) მთავარი
    

   გონება არს პირველ და ღმრთებრივთა რიცხუთადა შეერთებულ: რამეთუ უმჯობეს ყოველთა გონებათა განღმრთობილი გონებაჲ, რამეთუ პირველი არს გონებაჲ და შემდგომთა სხუათა ესე მისცემს გუამოვნებასა (პრ., კავშ., პეტრ., 160; 96.18-20); არა-რაჲ არს სხუაჲ უპირველეს მისსა [გონებისა], თჳნიერ ერთისა (პრ., კავშ., პეტრ., 139; 84.29-31–85,1-5; D. §138); ერთებრი თჳს-გამო ღმერთ [არს], და გონებაჲ – ღმრთებრივ, ხოლო სული – საღმრთო, ხოლო სხეული – ღმრთის-სახე (პრ., კავშ., პეტრ., 130; 79.28-31; D.§129); გონებაჲ მოკლებათა წარმომაყენებელ არა არს, რამეთუ არს იგი გუარ (პრ., კავშ., პეტრ. 57; 39.5-7); გონებისაჲ არს ცნობჲ მყოფთაჲ და გაგონებასა შორის აქუს სისრულე თჳსი (პრ., კავშ., პეტრ., 135; 82.23-24); D.§ 134); ყოვლისა ცნობისა კიდოვნებაჲ გონებასა შორის არს და გონებაჲ არს პირველ მცნობ და მეუწყე (პრ., კავშ., პეტრ., 102; 63.32-33); გონებაჲცა მყოფვე არს, ვითარ მყოფისა მიერ აღვსებული (პრ., კავშ., პეტრ., 161;96.28); გონებაჲცა ითქუმის მყოფად, არამედ პირველი მყოფობისა მიერ, ხოლო თჳთ იგი პირველ-მყოფი ზესთგანყენებულ არს გონებისგან, ამისთჳს რომელ მყოფობასა თანა აქუს-და გონებაჲცა (პრ., კავშ., პეტრ., 161; 97.3-6); გონებაჲ მისდრეკს, ვითარ მიუდრეკელი და მასვეობასა ზედა მოქმედი და სულსაცა გონებისა მიერ აქუს ნიადაგ გაგონებაჲ, ვითარ სხეულთა – სულისა მიერ თჳსი მიდრეკაჲ (პრ., კავშ., პეტრ., 20;18.3); ყოველი ცნობაჲ გონებისა მიერ (ἀπὸ νοῦς) ყოველთად არს, რომელთად არს და რომლისად ყოველი უკუნ-იქცევის მებრ ბუნებით, ვისგანცა ჰქონდის გზავნაჲ მებრ არსებით (პრ., კავშ., პეტრ., 193; 115.19-25); ყოველთა საწადო არს გონებაჲ, და ყოველნი იწარმოებიან გონებისგან, და ყოველსა აღმკულსა გონებისგან აქუს არსებაჲ, დაღათუ იყოს სამარადისო (პრ., კავშ. პეტრ., თ.34; 27.22-24); ყოველი გონებაჲ სრულებაჲ არს გუართაჲ, და რომელიმე ყოვლებრივთა გუართა არს შემცველ, ხოლო რომელიმე – ნაწილებითთა (პრ., კავშ., პეტრ., 177;106.27-28); ყოველი გონებაჲ განუნაწილებელი არსებაჲ არს (პრ., კავშ., პეტრ., 171; 102.28); ყოველი გონებაჲ სამარადისოდ არსებით და მოქმედებით გონიერთა მიერ იზიარებვის (პრ., კავშ., პეტრ., 183; 110.6-7); ყოველი გონებაჲ თჳთებასა თჳსსა გაიგონებს (პრ., კავშ., პეტრ., 167; 100.5); ყოველმან გონებამან მოქმედებით უწყის, ვითარმედ გაიგონებს (პრ.,კავშ., პეტრ., 168; 101.2); ყოველი მიზეზი პირველ მიზეზოანისაცა იმოქმედებს, და მიზეზოანსაცა თანა, და კუალად შემდგომად მიზეზოანისა სხუათაცა წარმოაყენებს. ამისგან უკუე საცნაურ, რამეთუ რაოდენთაცა მიზეზ არს სული, და გონებაჲცა მიზეზ; და არა რაოდენთა გონებაჲ – და სულიცა მიზეზ. არამედ რამეთუ პირველ სულისასა იმოქმედებს, და რასაცა მისცემს სული შემდგომთა, უფროჲს ხოლო მისცეს იგი გონებამან (პრ., კავშ., პეტრ., 57; 38.31-34); დასცხრეს რაჲ სული მოქმედებათაგან თჳსთა, უბრწყინავს გონებაჲ მისაცემთა თჳსთა, რომელთაჲ ვერ შეუძლო სულმან მიცემაჲ (პრ., კავშ., პეტრ., 57; 39.1-2); [გონება] ყოველთავე თან-მისცემს თჳთებათა თჳსთა, ვითარ ღმერთი, არამედ არ ყოველთადა წარმოდგომილ არს, ვითარ გონებაჲ (პრ., კავშ., პეტრ., 135; 82.29-30–83,1; D.§134);

   გონება-ჲ პირველი – νοῦν τὸν πρῶτον – შემდგომად ერთისა პირველისა – ერთნი, და შემდგომად გონებისა პირველისა – გონებანი, და შემდგომად სულისა პირველისა – სულნი, და შემდგომად ყოველთა ბუნებისა – სიმრავლე ბუნებათაჲ (პრ., კავშ., პეტრ., 21; 19.13-16 – Μετὰ τὸ ἑν άρα τὸ πρῶτον ἑνάδες καὶ μετὰ νοῦν τὸν πρῶτον νόες καὶ μετὰ τὴν ψυχὴν τὴν πρώτμν ψυχαί καὶ μετὰ τὴν ὅλην φύσιν αί πολλαὶ φύσεις (D. §21)); – ὁ πρώτιστος νοῦς – პირველი გონებაჲ ერთი [არს] მხოლოდ და არა ორ პირველნი გონებანი (პრ., კავშ., პეტრ., 22;20.13-14);

   გონება-ჲ ყოვლოობითი – საყოველთაო, უნივერსალური გონება – τοῦ ὅλου νοῦ – ყოველი ნაწილებითი გონებაჲ ეზიარების ზესთ გონებითსა და პირველსა მხოლოსა ყოვლოობითისა მიერ გონებისა და თანდაწესებულისა თჳსისა ნაწილებითისა ერთისა (პრ., კავშ., პეტრ., 109; 67.20-21);

   გონება-ჲ პირველი და უზიარებელი – ἀμέθεκτου νοῦ – ყოველი სიმრავლე ერთებრივთა რიცხუთაჲ, ზიარებული პირველისა და უზიარებელისა გონებისაგან, გასაგონო არს (პრ., კავშ., პეტრ., 163; 9.6-7);

   გონება-ჲ უზიარებელი და პირველი – ὁ αμέθεκτος νοῦς – გონება, რომელიც არ საჭიროებს რაიმესთან ზიარებას, არავის ეზიარება – უზიარებელი და პირველი გონებაჲ მარტივად საყოველთაო, ვითარცა ყოველთა ნაწილთა ყოვლობრივ მქონებელი თჳს შორის (პრ., კავშ., პეტრ., 180; 108.16-17);

   გონება-ჲ საღმრთოჲ და უზიარებელი – θεῖος καὶ ἀμέθεκτος νοῦς – არს თუ საღმრთოჲ და უზიარებელი გონებაჲ, პირველ თჳს ამისდა ვიდრემე იყოს, რომელი არა მრჩობლ ორითავე განეყოფოდის, ვითარ არსაღმრთოობითა და არუზიარებლობითა (პრ., კავშ., პეტრ., 181; 108.26-27);

   გონება-ჲ უზიარებელი – უზიარებელი გონებაჲ – ὁ ἀμέθεκτος νοῦς – ყოველთა მზიარებელთა გონებისათა ეპირველების და ეძღუანვის უზიარებელი გონებაჲ (პრ., კავშ., პეტრ., 101; 62.22-21);

   გონება-ჲ განღმრთობილი – ὁ ἐκθεούμενος νοὑς – უმჯობეს [არს] ყოველთა გონებათა განღმრთობილი გონებაჲ (პრ., კავშ., პეტრ., 160; 96.20);

   გონებაჲ საღმრთოჲ – ὁ θείος νοῦς – საღმრთოჲ გონებაჲ - საღმრთოთა მიერ იზიარებვის სულთა (პრ., კავშ., პეტრ., 183; 110.12-13);. საჭირვო არს, რაჲთა საღმრთო იყოს სული მზიარებელი საღმრთოჲსა გონებისაჲ (τοῦ θείου νοῦ) და აღკრულ საღმრთოსა გონებასა (εἰς θεῖον νοῦν) (პრ., კავშ., პეტრ., 182; 109.23-25);

   გონება-ჲ საღმრთოჲ, ზიარებული – θεῖος νοῦς μετεχόμενος – ყოველი საღმრთოჲ გონებაჲ ზიარებული, სულთა მიერ იზიარებვის საღმრთოთა (პრ., კავშ., პეტრ., 182; 109.21-22);

   გონება-ჲ ღმრთებრივი – ὁ θείος νοῦς – ყოველი ღმრთებრივი გონებაჲ ერთგუარ არს და სრულ, და პირველი გონებაჲ თჳსგნით სხუათა წარმოაყენებს გონებათა (პრ., კავშ., პეტრ., 160; 96.14-15); ყოველი ღმრთებრივი გონებაჲ გაიგონებს უკუე ვითარ გონებაჲ, ხოლო განაგებს შემდგომთა – ვითარ განღმრთობილი (პრ., კავშ., პეტრ., 135;82.21-22; D.§134); – νοῦς θειός – ყოველი სული [ღმრთებრივი] ღმრთებრივისა მიერ გონებისა [არს] (პრ., კავშ., პეტრ., 130;79.29-30; D.§);

   გონებაჲ ღმრთეებრი – (πᾶς) νοῦς θειός – ღვთაებრივი გონება – ყოველი გონებაჲ ღმრთეებრი თანზიარებითა ღმრთეებრისა ერთისადა [არს] (პრ., კავშ., პეტრ., 130,79.30-31);

   გონება-ჲ ზიარებული – ὁ μετεχόμενος νοῦς – ყოველი ზიარებული გონებაჲ ანუ ღმრთებრივ არს, ვითარ ღმრთებრივთადა შეყოფილი, ანუ მხოლოდ-ოდენ გონიერ (პრ., კავშ., პეტრ., 181;108.26-27);

   გონებაჲ გონიერი – νοῦς νοερός (δὲ μόνον) – ყოველი გონებაჲ, ზიარებული ვინაჲვე და მხოლოდ-ოდენ გონიერი, იზიარების სულთა მიერ, არცა ღმრთებრივთა და არცა განგონებასა და უგუნურებისა მიერ ქცევადთა (პრ., კავშ., პეტრ., 183; 109.31–110,1-2);

   მოქმედებით გონებაჲ – κατ’ ἐνέργειαν νοῦς – თუ არს მოქმედებით გონებაჲ და გაიგონებს თჳთებასა თჳსსა, არა უკუე იყოს სხუა გასაგონოჲსა, და გაიგონა რაჲ თჳთებაჲ თჳსი, გაიგონა და ჰხედავს თჳთებასა თჳსსა; და თუ ხედავს, გაიგონა და მხვდველმან იუწყა, ვითარმედ გონებაჲ არს მოქმედებითი (პრ., კავშ., პეტრ., 168;101.3-7);

   გონება-ჲ ნაწილებითი – ცალკეული, ინდივიდუალური გონება – μερικός νοῦς – ყოველი ნაწილებითი გონებაჲ ეზიარების ზესთ გონებითსა და პირველსა მხოლოსა ყოვლოობითისა მიერ გონებისა და თანდაწესებულისა თჳსისა ნაწილებითისა ერთისა (პრ., კავშ., პეტრ., 109;67.20-21);

6. Gk. προαίρεσις ἡ
   განზრახვა, წინასწარი ნება
    

   ხოლო შენ რასა იტყჳ, ჵ ახალო ფარისეველო და გაწმედილ წოდებულო სახელითა, არა თუ გონებითა (ნაზ., ჰომ., ეფთ.) // ხოლო შენ რასა იტყჳ, რასა შჯულისმდებლობ, ჵ ახალო ფარისეველო და წმიდაო სახელითა, არა გონებითა? (ნაზ., ჰომ., ეფრ. 39, 18)

   Source: ძველქართულ-ძველბერძნული ფილოსოფიურ-თეოლოგიური ტერმინოლოგიის დოკუმენტირებული ლექსიკონი = Old georgian-greek documented dictionary of philosophical-theological terminology: (მასალები) / [ქართველოლ., ჰუმანიტ. და სოც. მეცნ. ფონდი რუსთაველის ფონდი; პროექტის ავტ. და სამეცნ. ხელმძღვ. დამანა მელიქიშვილი; პ/მგ რედ. ანა ხარანაული, ბერძნ. ტექსტის რედ.: ლევან გიგინეიშვილი, ვიქტორია ჯუღელი]. - I-ლი გამოც.. - თბ.: ბაკურ სულაკაურის გამ-ბა, 2010. - 29სმ.