გა-გონება

1. Gk. νοέω
   გონების მოქმედება, გონების თვისება; შემეცნება, გონების მოქმედება
    

   ყოველმან გონებამან მოქმედებით უწყის, ვითარმედ გაიგონებს და არა არს სხჳსა თჳსებაჲ გაგონებაჲ გაგონებულისაჲ, ვითარ გაიგონებს (პრ., კავშ., პეტრ., 168;101.2-3); არა თუ მყოფნი ყოველნი ცხოველ არიან და გაიგონებენ (პრ., კავშ., პეტრ., 101;63.6); ყოველი გონებაჲ თჳთებასა თჳსსა გაიგონებს, არამედ უპირატესი - მხოლოდ თჳთებასა ოდენ თჳსსა, ხოლო თითოეული შემდგომთაჲ - თჳთებასაცა თჳსსა გაიგონებს და უპირველესთაცა თჳსთასა გასაგონო არს იგი მისდა (პრ., კავშ., პეტრ., 167;100.5-9); ყოველი გონებაჲ ყოველსა ერთბამად გაიგონებს (პრ., კავშ., პეტრ., 170; 101.24); ყოველი ღმრთებრივი გონებაჲ გაიგონებს ვითარ გონებაჲ, ხოლო განაგებს შემდგომთა, ვითარ განღმრთობილი, რამეთუ გონებისაჲ არს ცნობაჲ მყოფთაჲ და გაგონებასა შორის აქუს სისრულე თჳსი (პრ., კავშ., პეტრ., 135;82.21-24); ცნა რაჲ ესე [გონებამან], იუწყა, ვითარმედ გაიგონებს, და არა მხოლოდ გაიგონებს, არამედ ერთბამად ორივე იუწყა: გასაგონოჲცა თჳსი, და ესეცა, რომელ გაიგონებს (νοεῖ) და გაიგონებვის (νοεῖται) თჳს მიერ, რაჲ-იგი გაიგონებოდის (νοοῦντος) (პრ., კავშ., პეტრ., 168;,101.8-11); თჳსსა თჳთებასა გაიგონებს ყოველი გონებაჲ, ანუ-თუ უზენაესთა თჳსთასა, გინათუ შემდგომთა თჳსთასა (პრ., კავშ., პეტრ., 167;100.11-12); გონებისაჲ არს ცნობაჲ მყოფთაჲ და გაგონებასა (νοέσεσιν) შორის აქუს სისრულე თჳსი (პრ., კავშ., პეტრ., 135; 82,23-24; D.§134);

2. აზროვნების პროცესი, განსჯა, დისკურსიული აზროვნება, სულიერი შემეცნების პროცესი
    

   სული თჳთ თჳს-შორის მაშინ არს, ოდეს გულის-ისიტყუვიდეს, ხოლო ოდესმე - გონებასა შორის, რაჟამს გაიგონებდეს (νοῇ); – ἐννοέω - ვითარ შორის საგრძნობელთა იქმნების ვნებაჲ, რაჟამს იგრძნობდენ, ეგრეთვე და სულსა შორის, რაჟამს გაიგონოს (ნემეს., პეტრ., 73, 2);

3. შემეცნება, გაგება, გააზრება, ფიქრი
    

   ხოლო ესე ვიეთმე უკუჱ ესრეთ გაუგონებიეს (თტე., ამოს. 1.5, გელ., S 417, 101v); ამიერ წინაჲსწართქუმულნიცა ადვილ-ვინმე-გაიგონნედ (თტე., მიქ. 2.4, გელ., K 1, 394v); ზედამიწევნით ვისწავოთ გაგონებაჲ საღმრთოთა ამათ სიტყუათა (თტე., წინასწ., ამოს., მიზეზი, გელ., A 1108, 284r); – ἐπινοέω – შესაძლებელ არს ორივე ესე გაგონებად (ამონ., ტარიჭ. 44,8); – κατανοέω – [კაცი] ვარსკულავთა მიდრეკასა და სიშუჱნიერესა და რიცხუსა განიგონებს (ნემეს., პეტრ., 22, 21-22); სული მომჴსენებელობითისაჲ ..., ოდეს-რაჲ იხილოს ვაშლი, ერთბამად ნაკუეთსა და ფერსავე-თანა გაიგონებს და ამათცა (ნემეს., პეტრ., 80.3-6); - შემეცნება, ფიქრი - φρονέω – რაჟამს იწყოს ყრმამან სიტყჳსაებრ ცხორებად, სიტყჳერებით განგონებად (თეოფ. ბულ., მარკ., ჭიმჭ., შ 404, 129I); γιγνώσκω – და აწო რაჲსათჳს ბოროტად გაიგონე? (თტე., მიქ. 4.9, გელ., K 1, 400v)

   Source: ძველქართულ-ძველბერძნული ფილოსოფიურ-თეოლოგიური ტერმინოლოგიის დოკუმენტირებული ლექსიკონი = Old georgian-greek documented dictionary of philosophical-theological terminology: (მასალები) / [ქართველოლ., ჰუმანიტ. და სოც. მეცნ. ფონდი რუსთაველის ფონდი; პროექტის ავტ. და სამეცნ. ხელმძღვ. დამანა მელიქიშვილი; პ/მგ რედ. ანა ხარანაული, ბერძნ. ტექსტის რედ.: ლევან გიგინეიშვილი, ვიქტორია ჯუღელი]. - I-ლი გამოც.. - თბ.: ბაკურ სულაკაურის გამ-ბა, 2010. - 29სმ.