საიდუმლო-ჲ

1. Gk. μυστήριον τό
   (არსებ.)
   1. ღვთის განგებულება და მოქმედებანი (განკაცება, მსხვერპლშეწირვა...), მღვდელმოქმედება

   2. წარმართული ღვთისმსახურება

    

   1. სისხლი მოგუცა ჩუენ, საიდუმლოჲ (გაბალ., ექუს., ანონ., 180); მოვიღებ სარწმუნოებით უხრწნელთა მათ საიდუმლოთა (მიქ., მრწ., ეფთ., 12, Jer. 151, 86r); ვეზიარები უხრწნელთა ქრისტეს საიდუმლოთა (მაქს. მრწ., ეფთ., 12, Q 34, 35v) // (თტე. მრწ., თეოფ., 12, Jer. 23, 341v); თავის მოკუეთაჲ ინებეს ღმრთისმსახურებისა, ძარღუთ დაჴსნად საიდუმლოჲსა (გაბალ., ექუს., ანონ., 55); რაოდენ ჩემდა, ჴმობს, დღესასწაულნი თითოეულთა ქრისტეს საიდუმლოთანი, რომელთა თავ ყოველთა ერთი, ჩემი სრულებაჲ და კუალად-დაბადებაჲ და პირველისა ადამის მიმართ აღსლვაჲ (სტით., სომხ. წვალ., არს., I,18; II,9); თჳთეულისა ამათგანისა საიდუმლოთა თჳთებაჲ უწყის ყოველმან ერობამან და მსოფლელობამან განგებულებასა შინა განჴორციელებულისა სიტყჳსა (სტით., სომხ. წვალ., არს., I,18; II,9); დიდ არს საიდუმლოჲ სიტყჳსა ღმრთისა განგებულებისაჲ (დამასკ., დიალ., ეფრ. 36,9); საჴმარ იქმნა გამოუთქუმელისა საიდუმლოჲსა განგებულებაჲ (ლეონ., ეპ., არს., 3, S 1463, 218r); პირველი იგი ჩუენ ძლითი სიტკბოებისა თჳსისა განგებულებაჲ სრულ ყოს მიუწთომელითა საიდუმლოჲთა (ლეონ., ეპ., არს., 3, S 1463, 218r); საიდუმლოჲსა, რომლისა მიერ ვცხონდით (ლეონ., ეპ., არს., 5, S 1463, 218v); ვითარ-ესე ჩუენ მორწმუნედ სახელ-ვსდებთ მზიარებელთა საღმრთოთა საიდუმლოთასა (თტე., II სჯ. 28, გელ., A 1108, 126r); საღმრთოსა მადლობასა მიუწოდს სრულქმნულსა მას და მისცემს მას ზიარებასა სრულ-მყოფელთა (τελεστικόν) მათ საიდუმლოთასა (არეოპ., საეკლ., ეფრ., 2.III.8); და სხუათავე თანა სამღდელოთა კაცთა, რომელნი იყვნენ მუნ, ამბორს-უყოფს მას და ზიარ ჰყოფს ღმერთ-მთავრობითთა (θεολογίας) საიდუმლოთა (არეოპ., საეკლ., ეფრ., 6.II); სადა-იგი მარტივნი და წრფელნი და უქცეველნი ღმრთისმეტყუელებისა (τῆς θεολογίας) საიდუმლონი ნათელთა უზეშთაესითა მით დაფარულ არიან (არეოპ., საიდ., ეფრ., 1.1); რამეთუ მიღებაჲ წინა-უძღჳს მიცემასა და საიდუმლოსა განყოფასა, მიღებაჲ საიდუმლოთაჲ (არეოპ., საეკლ., ეფრ., 3.III.14); რამეთუ შეუძლებელ არს ჩუენდა ცნობად საიდუმლოსა მას გონებათა ზეშთაცათასა და წმიდათა მათ სრულებათა მათთასა (არეოპ., ზეც., ეფრ., 6.1); რამეთუ შეუსწავებელად ვმეტყუჱლებთ განუნათლებელთათჳს ძალსა საღმრთოთა საიდუმლოთასა (თტე., რიცხ. 15, გელ., A 1108, 50v); – μυσταγωγία ἡ – განათლდეს კიდენი სოფლისანი ამით წმიდითა ჴმითა ამის ღმრთეებისა საიდუმლოჲსა (გაბალ., ექუს., ანონ., 65); – μύησις ἡ – ხოლო ყოველთა უმაღლესნი იგი დასნი თჳთ მის ღმერთ-მთავრობისა მიერ მიიღებენ... საიდუმლოთა გამობრწყინვებასა (არეოპ., ზეც., ეფრ., 7.3); – μυστικός – ფსალმუნთა იგი მღდელ-მეტყუელებაჲ განცხადებულად თანა-შეიარსებების სამღდელთმთავროთა (ἱεραρχικὸν) საიდუმლოთა (არეოპ., საეკლ., ეფრ., 3.III.4); – κρύφιον τό – რამეთუ ერთი და მარტივი და საიდუმლოჲ იესუჲსი ღმერთ-მთავრობითისა სიტყჳსა ჩუენდა მომართ განკაცებაჲ (არეოპ., საეკლ., ეფრ., 3.III.12); ერთი იგი ესე არს, რაჲთა ზეშთა გონებისა და არსებისა იგი ღმერთ-მთავრობისა საიდუმლოჲ გამოუძიებელად ვიპყრათ კრძალულების მსგავსებითა მითვე წმიდათა გონებათაჲთა და გამოუთქუმელობასა მისსა ყოვლად ბრძნითა დუმილითა პატივ-ვსცეთ (არეოპ., საღმრ., ეფრ., 1.3); – σύμβολον τό – საღმრთოთა მათ საიდუმლოთა ზედა ქრისტეს სახეობით წათქუმად;

   2.ეგრეთვე, განმასრულებელად უწოდდეს წარმართნი მათ, რომელნი ასწავებდეს საიდუმლოთა რომელთამე ეშმაკთასა (თტე., II სჯ. 28, გელ., A 1108, 126r)

2. Gk. μυστικός
   (ზედ.)
    

   უშუენიერესცა არს საიდუმლოთა მათ სიტყუათადა დაფარულ-ყოფაჲ ძნიად გამოსათქუმელთა და სამღდელოთა იგავთა მიერ (არეოპ., ზეც., ეფრ., 2.2); აღყვანებულ ვიქმნნეთ ღმრთის-სახისა მის სიმარტივისა მათისა მიმართ საიდუმლოთა ამათ მსგავსებათა მიერ (არეოპ., ზეც., ეფრ., 4.1); რომელიმე გამოუთქუმელი და საიდუმლოჲ, ხოლო რომელიმე – სახის-შემოღებითი და სრულყოფითი; და რომელიმე უსაჩინოესი და უმეცნიერესი (არეოპ., ეპ., ეფრ., 9.1); ამას თანა გჳრგჳნთა და საყდართა, სასუმელთა და ტაკუკთა იტყჳან მისთა და სხუათა საიდუმლოჲს სახეთა შემოიხუმენ (არეოპ., საღმრ., ეფრ., 1.8); ვინაჲცა წმიდათა მათ შინა საიდუმლოჲსა ხედვისა ღმრთის გამოცხადებათა მჴცოვნადცა და ჭაბუკადცა აზმნობს შეცვალებასა (არეოპ., საღმრ., ეფრ., 10.2); ვინაჲცა ამასცა საღმრთონი წინამძღუარნი ჩუენნი... საჲდუმლოჲთა შემკობილებითა (διακόσμησις) და მღდელ-მეტყუელებითა დააწესებენ (არეოპ., საეკლ., ეფრ., 4.III.3); ხოლო შენ, ჵ საყუარელო ტიმოთე, საიდუმლოთა ხედვათა (θέαμα) მოსწრაფებითითა წურთითა გრძნობადნიცა დაუტევენ და საცნაურიცა მოქმედებანი (არეოპ., საიდ., ეფრ., 1.1); წარმიმართე ჩუენ ზეშთაუცნაურისა და ზეშთაბრწყინვალისა მიმართ უმწუერვალესისა თხემისა საიდუმლოთა სიტყუათაჲსა (λόγιον) (არეოპ., საიდ., ეფრ., 1.1); ვითარმედ საიდუმლოჲსა ნათლისაგან (φῶς) ზეშთასოფლისად აღივსებიან (არეოპ., ზეც., ეფრ., 15.6); პირველ ღირს-ყოფამდე საიდუმლოსა მას და უჴორცოსა შობასა ესევითარი წარჰმართა ცხორებაჲ, ვიდრემდის არცა ერთი-რაჲ ბიწი ცოდვისაჲ შთაჰყვა მისთანა ემბაზსა შინა (ნოს., ნეოკეს. ცხ., ეფრ., S 384, 340 v); არა უჯეროდ თქუას იგი საიდუმლოჲსა ტრაპეზისა პურსა გამომსახველად (ეკლსტ., გელ., 56. II); – μυστικώτερος – ღმრთივსულიერთა წერილთა საიდუმლონი ხედვანი უსაიდუმლოესთა მქონებელ არიან გულისჴმისყოფითა და განმასრულებელობათა სიტყუათასა... (ეკლსტ., გელ., 190); – κρύφιος – საიდუმლოთა ღმრთისათა საცნაურებითა და უხილავებითა ცნობითა პატივ-სცე (არეოპ., საეკლ., ეფრ., 1.1); მრავალთა მიერ შეუვალად დადვან წმიდაჲ იგი და საიდუმლოჲ ზეშთასოფლისა გონებათა ჭეშმარიტებაჲ (არეოპ., ზეც., ეფრ., 2.2); რამეთუ, ვითარ საიდუმლომან და სამღდელომან მოცემამან (παράδοσις) მოგჳთხრეს ჩუენ (არეოპ., ზეც., ეფრ., 2.3); ამის ზეშთაარსებისა და საიდუმლოჲსა ღმრთეებისათჳს... არა საკადრებელ არს თქუმად რასმე გინა მოგონებად (არეოპ., საღმრ., ეფრ., 1.2); საიდუმლოჲსა მის სახიერებისა თავთა შორის თჳსთა გამომაჩინებელობაჲ და ანგელოზ-ყოფაჲ (არეოპ., საღმრ., ეფრ., 4.2); მათთჳს, რომელნი საიდუმლოთა მათ სიტყუათაებრ (λόγιον) სიკუდილისა მისისა მიმართ ნათელს იღებენ (არეოპ., საეკლ., ეფრ., 4.III.10); – κρυφιώτατος – ვითარმედ ქრისტე ზედამხედველ არს ყოველთავე საიდუმლოდ მოგონებათა (•••ἐννοἰας) ჩუენთა (არეოპ., საეკლ., ეფრ., 3.III.10)

   Source: ძველქართულ-ძველბერძნული ფილოსოფიურ-თეოლოგიური ტერმინოლოგიის დოკუმენტირებული ლექსიკონი = Old georgian-greek documented dictionary of philosophical-theological terminology: (მასალები) / [ქართველოლ., ჰუმანიტ. და სოც. მეცნ. ფონდი რუსთაველის ფონდი; პროექტის ავტ. და სამეცნ. ხელმძღვ. დამანა მელიქიშვილი; პ/მგ რედ. ანა ხარანაული, ბერძნ. ტექსტის რედ.: ლევან გიგინეიშვილი, ვიქტორია ჯუღელი]. - I-ლი გამოც.. - თბ.: ბაკურ სულაკაურის გამ-ბა, 2010. - 29სმ.