ლექსიკონებიTop 10 Feedback Loginძველქართულ-ძველბერძნული ფილოსოფიურ-თეოლოგიური ტერმინოლოგიის დოკუმენტირებული ლექსიკონი
ა ბ გ დ ე ვ ზ თ ი კ ლ მ ნ ო პ ჟ რ ს ტ უ ფ ქ ღ ყ შ ჩ ც ძ წ ჭ ხ ჯ ჰ ჴ
ბა ბე ბი ბლ ბნ ბო ბრ ბუ ბჭ
ბუნ
Suggest a term Print version

ბუნება-ჲ

Gk. φύσις ἡ
 
ბუნებად ვიტყჳ პირველითგანვე დამბადებელისა მიერ მიცემულსა თითოეულისა სახისა და სჯულსა და ძალსა, რომლითა იძრვის ანუ დაყუდნების (დამასკ., ორთა ნებ., არს., S 1463, 131v); ბუნებაჲ არს დასაბამ თითოეულისა არსთაგანისა ძრვისა და მყუდროებისაჲ (დამასკ., დიალ., 26,1, ეფრ.); ბუნებაჲ ბუნებასა თანა-შეეტყუების და ბუნებისაგან განყოფილად სახელ-იდების, ესე იგი არს, სახე სახისაგან, არსებითთა მიერ და ბუნებითთა განყოფილებათა (დამასკ., ორთა. ნებ., არს., S1463, 128v); ბუნებად ითქუმის მყოფობისათჳს და ყოფისა, ვითარ-იგი არსებაჲცა არსობისათჳს და ჭეშმარიტებით ცნობილობისა (ანასტ. სინ., არს, II. 137-139); ბუნება უკუე არს გულისჴმისყოფისაებრ ეკლესიისა ჭეშმარიტი ყოფაჲ საქმისაჲ (ანასტ. სინ., არს., II, 132); ბუნებაჲ უკუე არს აგენიტონ და გენიტონ, ერთითა ნარითა დაწერილი, რომელი ცხად-ჰყოფს აუგებელსა და აგებულსა... არს უკუე საღმრთოჲ ვიდრემე ბუნებაჲ აგენიტოს, ესე იგი არს, აუგებელ, ხოლო ყოველნი შემდგომნი საღმრთოჲსა ბუნებისანი - გენიტა, ესე იგი არს, აგებულ (დამასკ., გარდ., 230, არს.); ფრიად თქუეს ბრძენთა მათ ფილაფოსთა ბუნებათათჳს (ბას., ექუს.., გ. ათ., 2,27-28);

I. 1. სუბსტანცია, არსება; არსებითი ნიშანი; შინაგანი ბუნება საგნისა - φύσις ἡ - ბუნებაჲ არს საზოგადოჲ (დამასკ., ორთა ნებ., არს., S1463, 129r); და თჳთმყოფთაცა შორის ანუ ბუნებითი არს თჳსებაჲ მათი, ვითარ-იგი მამისა და ძისაჲ, ანუ არაბუნებითი (დამასკ., დიალ., 37,10, ეფრ.) // და თჳთ-გუამთა შორის ანუ ბუნებით არს თჳსებაჲ მათი, ვითარცა მამისა და ძისაჲ, ანუ არა ბუნებით (დამასკ., დიალ., 37,10, არს.); [არს-მყოფელსა] ყოველნივე არსნი უპყრიან, რაჲთა განუხრწნელად სცვიდენ თჳსთა ბუნებათა საკუთრებასა (არეოპ., საღმრ., ეფრ., 1.4); შეუძლებელ არს შემტკიცებაჲ ბუნებისაჲ, თჳნიერ ბუნებითთა თჳთებათა მისთასა შემამტკიცებელთა და განმყოფელთა მისთა სხუათა ბუნებათაგან (დამასკ., ორთა ნებ., არს., S 1463, 128r); ეგრეთვე ბუნებაჲ არსთაჲ ბრძანებითა ერთითა აღიძრნეს არსებად (ბას., ექუს., უძვ., ანონ., 124, 17-19); სიტყუაჲ საღმრთოჲ არს ბუნებაჲ არსთაჲ (ბას., ექუს., უძვ., ანონ., 107,19-20) // სიტყუაჲ საღმრთოჲ არს ბუნება დაბადებულთა (ბას., ექუს., გ. ათ., 90, 22.); ვჰსცნენ იგავნი და გულისხმა-ვჰყვენ ბუნებანი საქმეთანი (გრ. ნეოკ., ეკლ., ეფრ., 321ν); შემოქმედი უმცირესთაგან ურთი-ერთას შეახებს განთჳსებულთა ბუნებათა, რათა ერთ-ყოს და თანატომ ყოველი აგებული (ნემეს., პეტრ., 8. 2-4);

2. ბუნებაჲ სიტყჳსაჲ - ესე თქუმულ არს, ვითარმედ ბუნებაჲ სიტყჳსაჲ განჴორციელდა, ესე იგი არს, შეეერთა ჴორცთა (დამასკ., გარდ., 174, ეფრ. // არს.,); ბუნებაჲ სიტყჳსაჲ არცა მხოლოდ გუამსა ოდენ ცხად-ჰყოფს, არცა საზოგადოობასა გუამთასა, არამედ ზოგადსა ბუნებასა გუამსა შინა სიტყჳსასა (დამასკ., გარდ., 174, არს., S 1463, 218 r);
3. ნეოპლატ. არსის იერარქიის ზემოდან მეოთხე საფეხური, ერთიანი საყოველთაო ბუნება, რომლისაგანაც გამოდიან, „იწარმოებიან“ ინდივიდუალური, „ნაწილებითი“ ბუნებანი - ბუნებაჲ (ერთი, საყოველთაოჲ) - ἡ μία ὄλος φύσις - მას ერთსა ბუნებასა (ἡ μία φύσις) ჰქონან მრავალნი თჳს ქუეშე თანა-თხზულად ბუნებანი და ბუნებანი მრავალნი - ერთისა მიერ ბუნებისა საყოველთაოჲსა (ἐκ μιᾶς τοῦ ὄλου φύσεως) (პრ., კავშ., პეტრ., 21; 19.13-16);
ბუნება-ჲ (ყოველთაჲ) - საყოველთაო ბუნება - τὴν ὄλην φύσιν - შემდგომად ერთისა პირველისა - ერთნი, და შემდგომად გონებისა პირველისა - გონებანი, და შემდგომად სულისა პირველისა - სულნი, და შემდგომად ყოველთა ბუნებისა - სიმრავლე ბუნებათაჲ (პრ., კავშ., პეტრ., 21; 19.13-16; D.,c.24, §21);
ბუნებან-ი (მრავალნი) - αἱ πολλαἱ φύσεις - ერთი საყოველთაო ბუნებისაგან წარმოებული ბუნებათა სიმრავლე - ბუნებასაცა შორის სხეულთასა არს ერთი და მის ქუეშე სიმრავლე; და მას ერთსა ბუნებასა ჰქონან მრავალნი თჳს ქუეშე თანა-თხზულად ბუნებანი და ბუნებანი მრავალნი ერთისა მიერ ბუნებისა საყოველთაოჲსა (პრ., კავშ., პეტრ., 21; 19.13-16);
ბუნებაჲ (გონიერი) - νοερἁ φύσις - ყოველთა სულთა უზესთაეს ბუნებაჲ გონიერი (პრ., კავშ., პეტრ., 20.; 17.15);
ბუნება-ჲ მიმდრეკელობითი - κινητική φύσει - მამოძრავებელი, მოძრაობის მიმცემი ბუნება - [საღმრთოთა სულთა] მიმდრეკელობითი აქუს მათ [საღმრთოთა სულთა] ბუნებაჲ ... და მაცხოვნებლობაჲ მათდამი, რომელთა ზედშემოსრულად ჰქონდის ცხორებაჲ (პრ., კავშ., პეტრ., 201; 120.25-27);
ბუნება-ჲ (სხეულებრივი) - ἡ σωματική φύσις - ყოველი მზიარებელი ღმრთეებრთა ერთთაჲ იწყებს პირველ ნამდჳლ-მყოფისაგან და მისრულდების სხეულებრივისა ბუნებისადმი (პრ.,კავშ., პეტრ., 140; 85.15-16; D.§139); საცნაურ ესე, ვითარმედ უმრავლეს [არიან] სხეულებრივნი ბუნებანი სულთაჲსა, და კუალად სულნი - უმრავლეს გონებათაჲსა, ხოლო გონებანი - უმრავლეს ღმრთებრივთა ერთებრივთაჲსა (პრ.,კავშ., პეტრ., 62; 41.9-11); მსგავსადვე სხეულებრივისა ბუნებისაჲცა: რამეთუ რომელთამე აქუს სული წარმოდგომილად ზენაჲთ, ხოლო რომელნიმე არიან ბუნებანი მხოლოდ და სულთა წარმოდგომისა უნაწილონი (პრ.კავშ., პეტრ., 111; 68.26-29);
ბუნება-ჲ (სხეულთაჲ) - ἡ φύσις τοῦ σώματος - ბუნებასაცა შორის სხეულთასა არს ერთი და მის ქუეშე სიმრავლე; მზიარებელი ღმრთებრივთა ერთთაჲ იწყებს ვიდრემე ნამდჳლმყოფისგან და მისრულდების სხეულთა ბუნებისადმი (პრ.,კავშ.,პეტრ., 140; 85.28-30, D. §139);
ბუნება-ჲ (სხეულთაჲ ნაწილებითი) – σώματος μερικἡ φύσις - სხეულთა ცალკეული, ინდივიდუალური“, ნაწილებითი“ ბუნება - ყოველი სხეულთა ნაწილებითი ბუნებაჲ ყოვლობითისა მიერ ბუნებისა და ნაწილებითისა სულისა ეზიარების ყოვლობითსა სულსა (პრ., კავშ., პეტრ., 109; 67.24-26); - αἱ ἔξεις - ჩვეულებითი, მდგრადი თვისობრივი მდგომარეობა - ბუნებასა და არსებასა შემდგომი და უკუანაჲსკნელი ხუდა წესი ზიარებით ღმერთთაგან (პრ., კავშ., პეტრ., 119; 72.30-31);
4. არსება და ბუნება - φύσις ἡ - გარეშენი ფილოსოფოსნი, მსგავსად პირველთქუმულისა სიტყჳსა, განყოფილებასა იტყჳან არსებისა (οὐσία ἡ) და ბუნებისასა, რამეთუ არსებად უწოდენ მარტივად მდებარესა ნივთსა, ხოლო ბუნებად - არსებასა, დასახულსა განყოფილებად არსებითად; ხოლო წმიდათა მამათა ზოგადსა და მრავალთა ზედა განფენილსა სათქუმელსა, რომელ არს სახოვანი სახე, არსება და ბუნება და ხატება სახელ-სდევს (დამასკ., დიალ., 13, 1, ეფრ.); არსებასა უკუე იტყჳს ნაცვალად ბუნებისა თითოეულისაჲსა, რომლისაებრ შემტკიცნა (ამონ., ტარიჭ. 112,25);
ბუნება და გუამი -φύσις ἡ - არამედ ესე არს, რომელი ჰყოფს ცთომასა მწვალებელთასა: იგივედ თქუმაჲ ბუნებისა და გუამისაჲ (ὑπόστασις ἡ) (დამასკ., გარდ., 153, არს.);
ბუნებისა სამართალნი - ბუნებითი, (შდრ. რუსთ. – „მართალი სამართალი“ – φύσεως δίκαια - ვინაჲ ამიერ შეირინეს ბუნებისა სამართალნი (თტე., ამოს. 2.7, გელ., S 417, 103r);
ბუნებისა (წესი) – φύσις τᾁξεως - რომელი-იგი ყოვლითავე ყოველსა წესსა ბუნებათასა ზეშთაარსებისა ამაღლებულ არს უქცეველითა მით და შეურევნელითა სიმტკიცითა თჳსითა (არეოპ., საღმრ., ეფრ., 1.4); ნეშტნი იგი აგებულებანი... არათუ ბედით რაჲმე და თავით თჳსით და უწესოდ წარმოიჩინნეს, არამედ ვითარცა-იგი საჭიროჲ წესი ბუნებისაჲ ეძიებდა (ნოს., პასუხ. ექუს., გ. ათ., II, 8);
ბუნების (უაღრესი უზეშთაესი) − ზებუნებრივი, არაჩვეულებრივი - ὑπερφυής - უკუეთუ რომელნი ბუნებისა უაღრესსა განგებულებასა განსწვალებენ და შეჰრევენ, მათი ჰნებავსყე სახელისდებაჲ მამად (მქს., პიროს., გელ. 32,12); უკუეთუ განმყოფელთა მათ და შემრეველთა ბუნებათა უზეშთაესისა მის განგებულებისათა სახელ-სდებენ მამად (მქს., პიროს., ეფთ. 9,3);
ბუნების (გარეშეჲ) - τὁ παρά φύσις - არაბუნებრივი – ბუნების-გარეშესა ჰგვანან ყოფად რაჲსმემიმართნი (ამონ., ტარიჭ., 158,31); ბოროტი სხუაჲ არარაჲ არს, გარნა მოკლებაჲ კეთილისაჲ და ბუნებითისაგან ბუნების-გარეშისა მიმართ მიქცევაჲ (დამასკ., გარდ., 282, არს.); მოსპობა სადმე ბუნების-გარეშეთა ბუნებითთასა მხოლოდ ჩუეულ არს გამო ენასა (მქს., პიროს., გელ. 29,33); და ბუნების-გარეშე ვიდრემე [შიში] რაჲთურთით არ მიიახლა უფალმან (მქს., პიროს., გელ. 23,20);
ბუნების გარეგანი - τὁ παρά φύσις – რამეთუ სხუაჲ სხჳსად ბუნებისა გარეგანი არს და ამის რაჲსმე ბუნებითი იმის რაჲსმე ბუნებისა გარეგან არს (არეოპ., საღმრ., ეფრ., 4.26); ხოლო სიბოროტე ბუნებისა არს ბუნებისა გარეგანი მოკლებაჲ წესთა ბუნებითთაჲ (არეოპ., საღმრ., ეფრ., 4.26); ვინაჲცა უკუეთუ ბოროტი უმიზეზო არს და განუსაზღვრებელ, არასადმე ბუნებითი არს, რამეთუ არცა ეგების ბუნებასა შინა გარეგანი ბუნებისაჲ, არცა უჴელოვნობაჲ სიტყუასა შინა ჴელოვნებათასა (არეოპ., საღმრ., ეფრ., 4.30); რამეთუ ეშმაკი ბოროტ არს კეთილის სახისა ბუნებისაგან გარდაქცევითა, ხოლო სული გარეგან სიტყჳერებისა განვრდომითა, ხოლო ჴორცნი გარეგან ბუნებისა მიდრეკითა (არეოპ., საღმრ., ეფრ., 4.32); ხოლო უფალმან ბუნების გარეგანი იგი [შიში] ყოვლადვე არა მიიახლა (მქს., პიროს., ეფთ. 6,22);
ბუნების (ქუეშეჲ) - ὑπὁ τῆν φύσιν - ამა თუ იმ ბუნების (მაგ. ადამიანურის) წარმომადგენელი; ამა თუ იმ ბუნების არსებით თავისებურებათა მატარებელი – რამეთუ სახისებრი ვიდრემე ერთობა კაცისა ყოველთა ბუნების-ქუეშეთა განუკუეთელთა-შორისსა უცვალებელობასა აჩუენებს (მქს., პიროს., გელ. 41,36);

II. 1. ბუნებაჲ ღმრთისაჲ // საღმრთოჲ - ἡ τοῦF; ΘεοFῦ φύσις - უქცეველ არსო... და უცვალებელ ბუნებაჲ ღმრთისაჲ (თტე., რიცხ. 42, გელ., A 1108, 78v);

ბუნებაჲ საღმრთოჲ - ἡ θεία φύσις - ვითარმედ ვითარ-იგი მარტივ არს ბუნებაჲ საღმრთოჲ, ეგრეთვე მარტივი და ერთი აქუს მოქმედებაჲ (დამასკ., გარდ., 62, ეფრ.); რამეთუ ზოგადი არს სამთაჲვე ღმრთეებაჲ და საღმრთოჲსა ბუნებისა სახენი (მაქს., მრწ., ეფთ., 3; Q 34, 33r) // და ზოგადი არს სამთაჲვე ღმრთეებაჲ და საღმრთოჲსა მის ბუნებისა თჳთებაჲ (თტე., მრწ., თეოფ., 3; Jer. 23, 340r); არა ხოლო საღმრთოსა და აუგებელსა ბუნებასა არაჲ აქუს იძულებით ბუნებითი (მქს., პიროს., გელ., 20,31) // (მქს., პიროს., ეფთ. 4, 22); რამეთუ დაღათუ უხილავი აქუს ბუნებაჲ (თტე., II სჯ. 44, გელ., A 1108, 144r); რამეთუ არა ხოლო უხილავი აქუს ბუნებაჲ, არამედ რაჲთურთით გარეშეუწერელიცა (თტე., II სჯ. 1, გელ., A 1108, 94r);
ბუნებაჲ (სახიერი) - ἡ ἀγαθἡ φύσις - ვითარ საღმრთოჲ და სახიერი ბუნებაჲ ერთობითად ითქუმის, ვითარ სამებითად (არეოპ., საიდ., ეფრ., 3)
ბუნებაჲ (გუამოვნებითი) - ὑποστατική φύσις - შიშითა ღმრთისაჲთა და ყოვლითა კრძალულებითა დატევნად შემძლებელთა ეტყოდედ და მიუგებდენ და გამოუთარგმანებდინ, თუ რასა გულისჴმა-ჰყოფს და ვითარ გულისჴმა-ჰყოფს ქრისტესთჳს ბუნებასა, ესე იგი არს - ჭეშმარიტი საქმე და არა ბუნებაჲ გუამოვნებითი, რომელ არს პირებითი, არცა ბუნებითი კერძოჲ (ანასტ. სინ., არს., I, 68-71);
ბუნებაჲ (ზეშთააღმატებული) - ხოლო, ვინაჲთგან შეუძლებელ არს გულისსიტყჳსაგან კაცობრივისა მიწთომად ბუნებასა მას ზეშთააღმატებულსა (ნოს., ნეოკეს. ცხ., ეფრ., S 384, 340;)
2. ქრისტეს ორი - ღვთაებრივი და ადამიანური (ვნებული) ბუნება – ἀνθρωπίνη φύσις // φυσικά – ეგრეთვე სიტყუამან ღმერთმან კაცობრივისა ბუნებისა შემოსითა და ენისა მისისა ჴუმევითა განაგო მაცხოვარებაჲ ჩუენი (თტე., რიცხ. 25, გელ., A 1108,57r); ეგულვა მხოლოდშობილსა სიტყუასა ღმრთისასა კაცობრივითა ბუნებითა კაცთა შორის გამოჩინებაჲ (თტე., წინასწ., იონა, მიზეზი, გელ., A 1108, 289r); ვითარმცა არა ბუნებისაგან მუცლადმღებელისა იქმნნეს ჴორცნი მუცლადღებულისანი (ლეონ., ეპ. 2, არს., S 1463, 217v); ვინაჲცა ვინაჲთგან ვიდრე ბუნებისა ჩუენისადმდე მოვიდა კაცთ-მოყუარებისათჳს და ჭეშმარიტებით არს იქმნა და მამაკაც იქმნა ზეშთა ღმერთთა (არეოპ., საღმრ., ეფრ., 2.10); და ნებსით თავს იდვა ყოველივე ვნებულებაჲ უბრალოჲ და კაცობრივისა ბუნებისაჲ (თტე., მრწ., თეოფ., 9; Jer. 23, 340v); – οὐσία ἀνθρωπίνη – კაცობრივი ბუნებაჲ უხრწნელ და უკუდავ-ყო, და ესრეთ აღადგინა თავისა თჳსისა თანა და ზეცად აღიყვანა (მიქ., მრწ., ეფთ., 10; Jer. 151, 85v); თანა-აღადგინა ბუნებაჲ კაცობრივი (მაქს., მრწ., ეფთ., 10; Q 34, 35r); – φύσις – საღმრთოჲ ბუნებაჲ შეეერთა ბუნებასა ვნებულსა (ლეონ., ეპ. 3, არს., შ 1463, 218რ); რამეთუ ბუნებით სრულისა და ჭეშმარიტისა კაცისა შორის ღმერთი ჭეშმარიტი დაემკჳდრა (ლეონ., ეპ. 3, არს., S 1463, 218r); არს კეთილადმსახურებითცა და ბოროტადმსახურებითცა ქრისტეს ზედა თქუმაჲ ორთა ბუნებათაჲ, ეგრეთვე - ნებისაცა და მოქმედებისა და სხჳსა ყოვლისა სარწმუნოებიანისა სიტყჳსაჲ (ანასტ. სინ., არს., I. 55-57); ორთა უკუე ბუნებათა ქრისტეს ზედა ღმრთისა ჩუენისა თქუმაჲ და აღსაარებაჲ გჳჴმს ჩუენ, და ერთსა გუამსა [აღსაარებაჲ] (სტით., სომხ. წვალ., არს., I,7); მაგას, რომელსა თქუენ იტყჳთ წინააღმდგომად ნებათა და საქმეთა, სებეროსიანნი და დიოსკორეანნი და ევტუქიანნი ორთა ბუნებათა წინააღმდგომად შემოიღებენ (მქს., პიროს., ეფთ. 13,19); იგივე ღმერთი სრული არს ერთბამად და კაცი სრული, ორთაგან ბუნებათა - ღმრთეებისა და კაცებისათა, და ორთა შინა ბუნებათა გონიერთა (დამასკ., გარდ., 35, არს.); სახელნი ესე, „ღმერთი“ და „უფალი“ თჳთ მის საღმრთოჲსა ბუნებისა, არა პირთა განწვალებულებისა არიან წარმომაჩინებელ (თტე., II სჯ. 2, გელ., A 1108, 101v); რაჲთა ერთებაჲ იგი და სწორებაჲ ბუნებისაჲ მოასწაოს და განმიცხადოს ჩუენ (ნაზ., ჰომ., 34,15, ტბელ.); მის შორის შეიერთნეს ბუნებაჲ საღმრთოჲ და კაცობრივი (დამასკ., დიალ., 53,4, ეფრ.); „მისგან“ და „მის მიერ“ და „მისა მიმართ“ არა ბუნებათა განჰყოფენ,... არამედ გამოსახვენ ერთისა მის და შეურევნელისა ბუნებისა თვთებათა (ნაზ., ჰომ., 39, XII ეფთ.) // „რომლისაგანი“ და „რომლისამიერი“ და „რომლისაშინაჲ“ არა ბუნებათა განსჭრიან... არამედ გამოხატვენ ერთისა და შეურევნელისა ბუნებისა თჳთებათა (ნაზ., ჰომ., 39, XII, ეფრ.); - μορφή ἡ - რამეთუ მოქმედებს თითოეული ბუნებაჲ თანაზიარებითა მეორისაჲთა, რაჲცა იგი აქუს თჳსად (ლეონ., ეპ. 4, არს., S 1463, 218r) // რამეთუ ინებებს და მოქმედებს თითოეული ბუნებაჲ თანაზიარებითა მეორისაჲთა (დამასკ., გარდ., 179, არს.); ერთსა შეერთებულსა გუამსა, მასვე და ერთსა, ორითა ბუნებითა (φυσικαῖς) და ორითა საქმითა, ურთიერთას გუამითა შეერთებულსა (თტე., მრწ., თეოფ., 8; Jer. 23, 340 ) // ერთსა შეერთებულსა გუამსა აღვიარებ ორითა ბუნებითა სრულითა (მიქ., მრწ., ეფთ., 8; Jer. 151, 85r) // ერთსა შეერთებულსა გუამსა აღვიარებ... ორთა მათ ბუნებათა (φυσικαῖς) წესითა (მიქ., მრწ., ეფთ., 8; Jer. 151, 85r); ერთი შეზავებული გუამი ორითა სრულითა ბუნებითა, და ორითა ბუნებითითა ნებითა და ორითა საქმითა, ერთ გუამად შეერთებულითა უცვალებელად და შეურევნელად (მაქს., მრწ., ეფთ., 8; Q 34, 35r); ერთი – ღმრთეებაჲ სამთა პირთა და გუამთა შინა თანაარსთა, რომელნი არცა ბუნებითა განიყოფვიან, არცა ადგილითა (მიქ., მრწ., ეფთ., 4; Jer. 151, 83r); ერთსა აღვიარებ წმიდისა სამებისა ღმრთეებასა, ერთსა ბუნებასა, ერთსა არსებასა, ერთსა ძალსა, ერთსა ჴელმწიფებასა, ერთსა უფლებასა, ერთსა მეუფებასა (მიქ., მრწ., ეფთ., 5; Jer. 151, 83v); აღვიარებ წმიდისა სამებისა ღმრთეებასა, ერთსა ბუნებასა, ერთსა არსებასა (თტე., მრწ., თეოფ., 5; Jer. 23, 340r);

III. 1. ბუნებაჲ კაცთაჲ (// კაცობრივი) - ἡ ἀνθρωπίνη (// τῶν ἀνθρώπων) φύσις - რამეთუ ესენი უკუჱ – ღმრთისა, ხოლო იგი – კაცობრივისა ბუნებისა არს თჳს (თტე., მსჯ. 20, გელ., A 1108,189v); კაცობრივი რა ბუნება დასაბამითგანვე საღმრთოთა კეთილთაგან შეცთომილ იქმნა უგუნურებით (არეოპ., საეკლ., ეფრ., 3.III.11); განიზრახე ბუნებისა მისთჳს კაცობრივისაჲსა და მოიჴსენე იგავი იგი ბრძნისა ესაიაჲსი (ბას., ექუს., უძვ., ანონ., 65, 10-11); ეშმაკთანი დაამჴუნა მწყობრნი და ბუნებაჲ კაცთაჲ განარინა (თტე., მსჯ. 16, გელ., A 1108, 183v); რამეთუ შვილისწულ სეითისსა იყო ნოე, ხოლო ნოესგან აქუს დასაბამი მეორე ბუნებასა კაცთასა (თტე., რიცხ. 44, გელ., A 1108 78v); ვინაჲთგან მამათა და დედათაჲ ერთ არს ბუნებაჲ (თტე., მსჯ. 12, გელ., A 1108, 180r); ხოლო უკუანაჲსკნელ, ყოველი კაცთა ბუნებაჲ ღირს იქმნა რაჲ საღმრთოთა ნიჭთა (თტე., მსჯ. 15, გელ., A 1108, 183v); დაღაცათუ ერთ-ბუნებად ითქუმის კაცი, არამედ არა ერთისა ოდენ ბუნებისაგან არს აგებულებაჲ თითოეულისა კაცისაჲ... ხოლო ერთ-ბუნებად არა ითქუმის თითოეული გუამოვნებაჲ კაცთაჲ, რამეთუ თითოეული გუამი კაცთაჲ ორთა ბუნებათაგან შეზავებულ არს: სულისაგან, ვიტყჳ, და ჴორცთა (დამასკ., დიალ. 27,6, ეფრ.) // დაღათუ ერთი ბუნებაჲ ითქუმის კაცთაჲ, არამედ არა ერთ-ბუნებად ითქუმის თითოეული... ხოლო ერთისა ბუნებისად არა ითქუმის თითოეული კაცი, ამისთჳს, რამეთუ თითოეული გუამი კაცთაჲ ორთა ბუნებათაგან შემოკრებულ არს: სულისაგან, ვიტყჳ, და სხეულეანთა ჴორცთა (დამასკ., დიალ. 27,6, არს.); ორთა ბუნებათაგან ერთისა ბუნებისა, შეზავებულისა, შესრულებაჲ... ყოვლითურთ შეუძლებელ არს (დამასკ., დიალ., 53,5, არს.); - εἲδος το - დამბადებელისა მიერ მიენიჭა მოძრაობად თითოეულსა ბუნებასა (დამასკ., დიალ., 13,1, ეფრ.); სახე, ესე იგი არს, ბუნებაჲ კაცთაჲ (დამასკ., დიალ., 30,2, ეფრ.);

2. ღვთის სხვა ქმნილებათა ბუნება - φύσις ἡ - ...დამბადებელმან ბუნებათამან, ესე იგი არს სახეთამან ფერად-ფერადნი განყოფილებანი წარმოაჩინა (დამასკ., ორთა ნებ., არს., S1463, 128v); და სიბრძნით გულისჴმა-ვჰყავ ყოვლისავე ქუეყანისა ესე თითოფერი ბუნება (გრ. ნეოკეს., ეკლ., ეფრ., 321v); გულისჴმა-ყავ შეცვალებაჲ სიტყუათაჲ ... რომელნი არა შეიწყნარებენ გულისჴმის-ყოფასა წიგნისასა გონებითა საზოგადოჲთა და არცა იტყჳან, ვითარმედ: წყალი წყალი არს, არამედ იტყჳან სხუად ბუნებად, და გამოსთარგმანებენ თევზსა, ვითარ სახით იგი მათ ჰნებავს (ბას., ექუს., უძვ., ანონ., 123, 8-14); ცეცხლისა ბუნებაჲ სუბუქ არს და ზეაღმავალ და მარადისმოძრავ (ნოს., პასუხ. ექუს., გ. ათ., III, 12); რაჲ სთქუა მახჳლისა მისთჳს განჴურვებულისა, რომელი შემსგავსებულად ბუნებათა მათ, ესე იგი არს რკინისა და ცეცხლისაჲ, აჩუენებს საქმეთაცა - დაწუვასა და კუეთასა (მქს., პიროს., ეფთ., 14,24) // (მქს., პიროს., გელ., 42, 39); ბუნებასა მცურვალთასა აქუს ბუნებაჲ უსრული, რამეთუ არსებაჲ იგი მათი არს სისხოჲსაგან წყლისა (ბას., ექუს., უძვ., ანონ., 107, 30-32); - οὐσία ἡ - ყოველივე ცეცხლისა და ნათლისა ბუნებაჲ თჳსითა ვითარებით სხუათაგან განყო (ნოს., პასუხ. ექუს., გ. ათ., IV, 14); არ ეზიარების ცჳლსა ბუნებით ნაკუეთი (ამონ., ტარიჭ., 11,40); - γένος τό- ყოველსა ბუნებასა ნერგთასა არა აქუს სიმარჯუე შეწყნარებად მუსიკობისა (დამასკ., დიალ., 45,6, ეფრ.);
3. ეშმაკის ბუნება - φύσις ἡ - უკუეთუ ბოროტი დაუბადებელ არს, ვინაჲ არს ბუნებაჲ მისი? (ბას., ექუს., უძვ., ანონ., 34, 9-10)

Source: ძველქართულ-ძველბერძნული ფილოსოფიურ-თეოლოგიური ტერმინოლოგიის დოკუმენტირებული ლექსიკონი = Old georgian-greek documented dictionary of philosophical-theological terminology: (მასალები) / [ქართველოლ., ჰუმანიტ. და სოც. მეცნ. ფონდი რუსთაველის ფონდი; პროექტის ავტ. და სამეცნ. ხელმძღვ. დამანა მელიქიშვილი; პ/მგ რედ. ანა ხარანაული, ბერძნ. ტექსტის რედ.: ლევან გიგინეიშვილი, ვიქტორია ჯუღელი]. - I-ლი გამოც.. - თბ.: ბაკურ სულაკაურის გამ-ბა, 2010. - 29სმ.
to main page Top 10 • Feedback • Login top of page
© 2008 David A. Mchedlishvili XHTML | CSS Powered by Glossword 1.8.9