სახეობების პოზიცია ბუნებაში, ძირითადად ბიოცენოზსა და მის ქვედანაყოფებში, რომელიც შეიცავს არა მხოლოდ სახეობის ადგილს სივრცეში, არამედ მოსახლეობაში მის ფუნქციურ როლს (მაგალითად, ტროფიკული დონე) და მდგომარეობას არსებობის აბიოტური პირობების მიმართ (ტემპერატურა, ტენიანობა და ა.შ.). თუ ჰაბიტატი - ორგანიზმის "მისამართია", მაშინ ეკოლოგიური ნიშა - მისი "პროფესიაა" -უნიკალური მოცემული ბიოცენოზისთვის. ნიშის ფლობისას, სახეობა მინიმალურად უწევს კონკურენციას სხვა ტიპის ბიოცენოზს ენერგიის წყაროებისა და სხვა საცხოვრებელი პირობებისათვის. ტერმინი შემოიღო 1914 წელს ამერიკელმა ზოოლოგმა - ნატურალისტმა ჯ. გრინელმა (ინგლისური. Joseph Grinnell, 1877 - 1939) და მოგვიანებით (1927 წ.) ინგლისელმა ეკოლოგმა ჩარლზ ელტონმა (ინგლისური Charles Sutherland Elton, 1900 –1991), რომელთაც ტერმინით "ნიშა" განსაზღვრეს სახეობის გავრცელების ყველაზე მცირე ერთეული, აგრეთვე მოცემული ორგანიზმის ადგილი ბიოტურ გარემოში, მისი პოზიცია კვებით ჯაჭვებში. ამჟამად დომინირებს, ხშირად "თანამედროვე ეკოლოგიის მამად" წოდებული, ანგლო - ამერიკელი ეკოლოგ - ზოოლოგის გ. ჰატჩინსონის (ინგლ. George Evelyn Hutchinson, 1903 - 1991) ჰიპერმოცულობის მოდელი. მოდელი ძირითადად გონებისჭვრეტითია, , მაგრამ ეკოლოგიური ნიშის კარგად გაგების საშუალებას იძლევა. ეკოლოგიური ნიშის განზოგადებული განმარტება შემდეგია - ეს არის სახეობის ადგილი ბუნებაში, რომელიც განისაზღვრება გარემო ფაქტორთა ერთობლიობის კრებულით. ეკოლოგიური ნიშა შეიცავს არა მხოლოდ სახეობის პოზიციას სივრცეში, არამედ მის ფუნქციურ როლსაც საზოგადოებაში. ეკოლოგიური ნიშა არის გარემო ფაქტორების ერთობლიობა, რომელშიც ცხოვრობს კონკრეტული ტიპის ორგანიზმი, მისი ადგილი ბუნებაში, რომლის ფარგლებშიც მოცემული სახეობა შეიძლება არსებობდეს განუსაზღვრელი ვადით. ვინაიდან ეკოლოგიური ნიშის განსაზღვრისას უნდა იქნას გათვალისწინებული ფაქტორების დიდი რაოდენობა, ამ ფაქტორებით აღწერილი სახეობის ადგილი ბუნებაში არის მრავალგანზომილებიანი სივრცე. ამ მიდგომით გ.ჰატჩინსონის მიერ ჩამოყალიბებული კონცეფციის მიხედვით, ეკოლოგიური ნიშა არის წარმოსახვითი მრავალგანზომილებიანი სივრცის ნაწილი, რომლის ინდივიდუალური ზომები (ვექტორები) შეესაბამება სახეობის ნორმალური არსებობისთვის აუცილებელ ფაქტორებს.
Source: გუნია, გარი. ეკოლოგიის საფუძვლების ტერმინების განმარტებითი გლოსარიუმი: დედამიწისა და გარემოს შემსწავლელ მეცნიერებათა დარგში = Explanatgory Glossary of Terms on Basics of Ecology: In the field of sciences about Earth and Ennvironment: [სახელმძღვანელო] / გარი გუნია; რედაქტორი თენგიზ ცინცაძე; საქართველოს ტექნიკური უნივერსიტეტი, ჰიდრომეტეოროლოგიის ინსტიტუტი. თბილისი, 2024
to main page 
top of page