ბუნებრივ სისტემებში ფიზიკურ - ქიმიური და ბიოლოგიური მოვლენების მკაცრი თანმიმდევრობა ("რიგი"), განპირობებული გარე და შინაგანი შეზღუდვებით და მიმართული ფიზიონომიურად (ლათინური physiognomia) ერთგვაროვანი და/ან ფუნქციურად ერთიანი მთლიანობის გაჩენისკენ. თვითორგანიზება - სპეციფიკური გარეგანი ზემოქმედების გარეშე, სისტემაში ერთი დონის ელემენტების მოწესრიგების პროცესი შიდა ფაქტორების ხარჯზე, თუმცა გარე პირობებს შეიძლება ჰქონდეს როგორც მასტიმულირებელი, ასევე ჩამხშობი ეფექტი. თვითორგანიზების პროცესში ზოგადი წესრიგის გარკვეული ფორმა წარმოიქმნება, თავდაპირველად, მოუწესრიგებელი სისტემის ნაწილებს შორის, ლოკალური ურთიერთქმედების შედეგად. პროცესი შეიძლება იყოს სპონტანური, როდესაც არსებობს ენერგიის საკმარისი რაოდენობა, რომელიც არ საჭიროებს კონტროლს გარე აგენტის მიერ. შედეგი - შემდეგი ხარისხობრივი დონის ერთეულის გამოჩენა. ქაოსის თეორია თვითორგანიზებას უყურებს პროგნოზირებადობის კუნძულების თვალსაზრისით, ქაოტური არაპროგნოზირებადობის ზღვაში. თვითორგანიზება წარმოიქმნება მრავალ ფიზიკურ, ქიმიურ, ბიოლოგიურ, რობოტიზირებულ და კოგნიტურ სისტემებში. თვითორგანიზების მაგალითებია: კრისტალიზაცია, სითხეების თერმული კონვექცია, ქიმიური ვიბრაციები, ცხოველების გროვა, ნერვული ქსელები და ჩრდილოვანი ეკონომიკა. თვითორგანიზების ფენომენთან ძალიან ახლოსაა სისტემების თვითმოწესრიგების ფენომენი (კონცეფცია, რომელიც უფრო ვიწროა თვითორგანიზებასთან მიმართებით).
Source: გუნია, გარი. ეკოლოგიის საფუძვლების ტერმინების განმარტებითი გლოსარიუმი: დედამიწისა და გარემოს შემსწავლელ მეცნიერებათა დარგში = Explanatgory Glossary of Terms on Basics of Ecology: In the field of sciences about Earth and Ennvironment: [სახელმძღვანელო] / გარი გუნია; რედაქტორი თენგიზ ცინცაძე; საქართველოს ტექნიკური უნივერსიტეტი, ჰიდრომეტეოროლოგიის ინსტიტუტი. თბილისი, 2024.
to main page 
top of page