ტერმინი "ეკოლოგია" და მისი დერივატები

საბუნებისმეტყველო მეცნიერება ცოცხალი ორგანიზმების ურთიერთქმედების შესახებ ერთმანეთთან და მათ გარემოსთან, სხვადასხვა დონის ბიოსისტემების (პოპულაციების, ოჯახების, ეკოსისტემების) ორგანიზებისა და ფუნქციონირების შესახებ. ტერმინი „ეკოლოგია“ - მეცნიერების ახალი მიმართულებისთვის პირველად გერმანელი ზოოლოგი - მეცნიერის ერნსტ ჰეკელის (Ernst Heinrich Philipp August Haeckel; 1834 -1919) მიერ1866 წელს, თავის წიგნში „ორგანიზმების ეკოლოგიის ძირითადი თეორიული ცნებები (ეკოსისტემა, პოპულაცია, ეკოლოგიური ნიშა, ორგანიზმების ურთიერთობები პოპულაციების შიგნით, თემები, ეკოსისტემები) ჩამოყალიბდა მე-20 საუკუნის პირველ ნახევარში. "ეკოლოგიის" კონცეფციის მრავალრიცხოვანი განმარტებების შეჯამების შედეგად, შეიძლება მისი ოთხი ინტერპრეტაცია იქნეს განსაზღვრული: ეკოლოგია - ერთ - ერთი ბიოლოგიური მეცნიერებაა, რომელიც ორგანიზმებისა და გარემოს ურთიერთობებს იკვლევს; ეკოლოგია -კომპლექსური მეტამეცნიერებაა, რომელიც ბუნებრივი გარემოსა და საზოგადოების ურთიერთობის შესახებ სოციალურ მეცნიერებათა ყველა საბუნებისმეტყველო ეკოლოგია - ორგანიზმების, ბიოლოგიური სისტემებისა (ორგანიზმები და მათი რთობლიობა, ადამიანი და მოსახლეობა) და გარემოს ურთიერთობის პრობლემების კვლევისადმი განსაკუთრებული ზოგადსამეცნიერო მიდგომაა; ეკოლოგია - ადამიანისა და ბუნების ურთიერთკავშირების მეცნიერული და პრაქტკული პრობლემების ერთობლიობაა. ეკოლოგიური კვლევების პირველი მიმართულება განიხილება, როგორც კლასიკური და საყოველთაოდ აღიარებული. დანარჩენი სამი კი, რომლებიც ბოლო ათწლეულებში ეკოლოგიური კვლევების სპექტრის გაფართოების საპასუხოდ შეიძლება ჩაითვალოს, ყველა ეკოლოგის მიერ ფართოდ აღიარებული არ არის. მე-20-ე საუკუნის მეორე ნახევრიდან მოყოლებული ეკოლოგიის საკითხებს მიეძღვნა მრავალი მეცნიერის შრომა, მათ შორის: ვასილ გულისაშვილი (მცენარეთა ეკოლოგია, 1960), გარი გუნია (ატმოსფეროს ეკოლოგიური მონიტორინგის მეტეოროლოგიური ასპექტები, 2005), იუჯინ ოდუმი (ეკოლოგიის საფუძვლები, 1953), მიხეილ ბუდიკო (გლობალური ეკოლოგია, 1977), იური იზრაელი (ეკოლოგია და ბუნებრივი გარემოს კონტროლი, 1979) და სხვ. 1910 წელს ბრიუსელში გამართულ მესამე საერთაშორისო ბოტანიკურ კონგრესზე ეკოლოგიის სამი ქვეგანხრა გამოვლინდა: აუტეკოლოგია (ძველი.ბერძნ. αὐτός - თვითონ) - მეცნიერების დარგი, რომელიც სწავლობს ცალკეული ორგანიზმის ან სახეობის ურთიერთქმედებას გარემოსთან (სიცოცხლის ციკლები და ქცევა, როგორც გარემოსთან ადაპტაციის გზა). ეს ტერმინი ამჟამად მოძველებულად ითვლება, ხოლო განხრის საგანი მიიჩნევა, რომ დემეკოლოგიისგან არ განსხვავდება; დემეკოლოგია (ძველი.ბერძნული. δῆμος - ხალხი) - მეცნიერების დარგი, რომელიც სწავლობს იმავე სახეობის ინდივიდების პოპულაციების ურთიერთქმედებას პოპულაციაში და გარემოსთან; სინეკოლოგია - მეცნიერების დარგი, რომელიც სწავლობს ოჯახების ფუნქციონირებას და მათ ურთიერთქმედებას ბიოტურ და აბიოტურ ფაქტორებთან. ამჟამად ის არის ზოგადი ეკოლოგიის სამი ძირითადი განხრის ერთ - ერთი (აუტკოლოგიასთან და დემეკოლოგიასთან ერთად). სინეკოლოგია ხშირად განიხილება, როგორც მეცნიერება ბიოცენოზის, ანუ ცხოველთა, მცენარეთა და მიკროორგანიზმების მრავალსახეობათა საზოგადოების სასიცოცხლო პროცესებზე. ასევე განასხვავებენ გეოეკოლოგიას, ბიოეკოლოგიას, ჰიდროეკოლოგიას, ლანდშაფტის ეკოლოგიას, ეთნოეკოლოგიას, სოციალურ ეკოლოგიას, ქიმიურ ეკოლოგიას, რადიოეკოლოგიას, ადამიანის ეკოლოგიას, ანტეკოლოგიას (ბერძნული. antos - ყვავილი და οἶκος - სახლი, საბინადრო) საინფორმაციო ეკოლოგიას და ასე.შემდეგ. კვლევის საგნისა და მეთოდების მრავალფეროვნების გამო, დასაშვებია თანამედროვე ეკოლოგია განიხილოს, როგორც მეცნიერებათა კომპლექსი, რომელიც სწავლობს ორგანიზმების (მათ შორის, ადამიანებისა და მთლიანად ადამიანის საზოგადოების) ფუნქციურ ურთიერთობებს და მათ გარემოს, ნივთიერებების მიმოქცევას და ენერგიის ნაკადებს, რომლებიც სიცოცხლეს ხდიან შესაძლებელს