ისტორიული ოლქი და უძველესი სახელმწიფო შუა აზიაში, მდ. ამურდარიის ქეემო წელში. ძვ წ. IV-III ს.ს, ხეარაზმის ეკონომიკური და კულტურული აღმავლობა დაიწყო აქ მოლღვაწეობდა ცნობილი იბნ სინა (ავიცენა). 1220 ჩინგის ყაენის „ჯარის შემოსევის შედეგად ხვარაზმშაჰის სახელმწიფო დაიშალა. მზე წელს თემურლენგმა მთელი ხვარაზმი დაიმორჩილა. ხვარაზმი, ხვარაზმელები, ხვარაზმეული (ქსე) ისტორიული ოლქი და უძველესი სახელმწიფო შუა აზიაში, მდ. ამურდარიის ქეემო წელში. ძვ წ. IV-III ს.ს, ხეარაზმის ეკონომიკური და კულტურული აღმავლობა დაიწყო აქ მოლღვაწეობდა ცნობილი იბნ სინა (ავიცენა). 1220 ჩინგის ყაენის „ჯარის შემოსევის შედეგად ხვარაზმშაჰის სახელმწიფო დაიშალა. მზე წელს თემურლენგმა მთელი ხვარაზმი დაიმორჩილა. ხვარაზმელები (ჯალალედინი) შემოესია საქართველოს XIII ს-ის 20-იან წლებში. ქართველებს ოსების, ლეკებისა და ყივჩაღების რაზმები ჰყავდათ მაშველად. მიუხედავად ამისა მაინც დამარცხდნენ. ხვარაზმელებმა ააოხრეს და გაძარცვეს დააქციეს ეკლესიები გაჟლიტეს მოსახლეობა. მემატიანის ცნობით დახოცილთა რიცხვმა ასი ათასს მიაღწია. ხვარაზმელებმა დიდძალი სიმდიდრე იგდეს ხელთ. ხვარაზმელებისს თარეში საქართველოში ხუთ წელიწაღს გაგრძელდა. ძალიან მძიმე იყო ქვეყნისათვის ამ თარეშის შედეგები გაძარცვული ქალაქები და სოფლები, დაღუპული ან გაფანტული მოსახეობა. ხვარაზმელთა შემოსევებმა ერთგვარად გაუადვილეს მონგოლებს ამიერკავკასიის ქვეყნების დაპყრობა.