წარმართობის დროიდან მომდინარე ძვ. ქართული ხალხური თამაშობა-წარმოდგენა შვილიერებისა და აგრეთვე მოსავლიანობს„ დღესასწაული იმართებოდა დიდმარხვის პირველ ორშაბათს. (ქსე) მისი საწყისები სამიწათმოქმედო, განაყოფიერების კულტის მისტერიულ წარმოდგენებშია შემდეგ ყ.-მ ჩამოიცილა რელიგიური შინაარსი და ხალხურ სანახაობად იქცა რომელიც გამოხატავდა ქართველი ხალხის ბრძოლას ბიზანტიის წინააღმდეგ. XIX ს. II ნახ-დან ყ. ცარიზმის წინააღმდეგ მიმართულ სანახაობად იქცა. შეიცავდა ყეენის მოკაზმვის ყეენი–ს ჯარის შემოსევის ქალაქის თუ სოფლის დარბევის, სასამართლოს, ქართველთა სარდალსა და ყეენს შორის ბრძოლის, დამარცხებული ყეენის მდინარეში გადაგდების სცენებს. ქალაქში ყ.-ს ხელოსნები მართავდნენ. სოფელში გლეხობა. ყ.-ის ტრადიც. მოქმედი პირები არიან: ყეენი (მეფე დედოფალი, ვეზირები, მოსამართლე, ხუმარა, მტრის ჯარისკაცები, ქართველთა მეთ-სარდალი, განმათავისუფლებელი ბრძოლის მონაწილენი. ყ. დიდხანს შემორჩა კახეთში, მესხეთში სვანეთში (რეზო ჩხეიძის ფილმში „რაიკომის მდივანი“).
წყარო: წარმართობის დროიდან მომდინარე ძვ. ქართული ხალხური თამაშობა-წარმოდგენა შვილიერებისა და აგრეთვე მოსავლიანობს„ დღესასწაული იმართებოდა დიდმარხვის პირველ ორშაბათს. (ქსე) მისი საწყისები სამიწათმოქმედო, განაყოფიერების კულტის მისტერიულ წარმოდგენებშია შემდეგ ყ.-მ ჩამოიცილა რელიგიური შინაარსი და ხალხურ სანახაობად იქცა რომელიც გამოხატავდა ქართველი ხალხის ბრძოლას ბიზანტიის წინააღმდეგ. XIX ს. II ნახ-დან ყ. ცარიზმის წინააღმდეგ მიმართულ სანახაობად იქცა. შეიცავდა ყეენის მოკაზმვის ყეენი–ს ჯარის შემოსევის ქალაქის თუ სოფლის დარბევის, სასამართლოს, ქართველთა სარდალსა და ყეენს შორის ბრძოლის, დამარცხებული ყეენის მდინარეში გადაგდების სცენებს. ქალაქში ყ.-ს ხელოსნები მართავდნენ. სოფელში გლეხობა. ყ.-ის ტრადიც. მოქმედი პირები არიან: ყეენი (მეფე დედოფალი, ვეზირები, მოსამართლე, ხუმარა, მტრის ჯარისკაცები, ქართველთა მეთ-სარდალი, განმათავისუფლებელი ბრძოლის მონაწილენი. ყ. დიდხანს შემორჩა კახეთში, მესხეთში სვანეთში (რეზო ჩხეიძის ფილმში „რაიკომის მდივანი“).