კრახუნა

NPLG Wiki Dictionaries გვერდიდან
გადასვლა: ნავიგაცია, ძიება
კრახუნა – ადგილობრივი თეთრყურძნიანი ვაზის ჯიში

კრახუნა – ადგილობრივი თეთრყურძნიანი ვაზის ჯიშია, მისგან მზადდება იმერული ტიპის მაღალალკოჰოლიანი სასუფრე თეთრი ღვინო. ჯიში გამოსადეგია აგრეთვე მაგარი და სადესერტო ღვინოების დასამზადებლად.

კრახუნა გავრცელებულია ძირითადად იმერეთში. თავისი მორფოლოგიური და სამეურნეო ნიშან-თვისებებით კრახუნა თავისუფლად შეიძლება მიეკუთვნოს – prol. pintica, sub prol. georgica Negr.-ის ეკოლოგიურ-გეოგრაფიულ ჯგუფს, რომელიც კულტურული ვაზის ჯიშების ფორმათა წარმოქმნის კოლხეთის კერიდან არის წარმომდგარი. დასავლეთ საქართველოს ვაზის მთავარ საწარმოო ჯიშებისაგან კრახუნა განსხვავდება ძირითადად უფრო ნაადრევი (ერთი პერიოდით) სიმწიფით და მარცვლის ოვალური ფორმით. აღნიშნულის გამო ზოგიერთი სპეციალისტი (ვ. სტაროსელსკი და სხვ.) კრახუნას კახეთიდან შემოტანილ ჯიშად თვლიდა, მაგრამ აღნიშნულის დასადასტურებლად არავითარი საბუთი, გარდა საკუთარი მოსაზრებისა, არა აქვთ მოყვანილი.

ეს მოსაზრება არ უნდა შეეფერებოდეს სინამდვილეს, რადგან, ერთი მხრივ, კრახუნა თავისი მორფოლოგიური ნიშან-თვისებებით გაცილებით უფრო ახლო დგას დასავლეთის, ვიდრე აღმოსავლეთ საქართველოს ვაზის ჯიშებთან, ხოლო, მეორე მხრივ, არსებული წყაროების მიხედვით აღმოსავლეთ საქართველოში კრახუნა ძველად გავრცელებული არ ყოფილა და არც ახლა არის.

მეტად საინტერესო მოსაზრება ჯიშ კრახუნას წარმოშობასთან დაკავშირებით მოყვანილი აქვს თავის კაპიტალურ ნაშრომში აკად. ივ. ჯავახიშვილს (8). მისი განმარტებით „კრახუნა“ მარცვლის თვისების გამომხატველი იმერული წარმოშობის სიტყვაა. დასავლეთ საქართველოში ამბობენ: „მარცვალი პირში სკდება, კრახუნობს, ხოლო აღმოსავლეთ საქართველოში კრახუნა – კნატა-კნუტს, კნატუნს“ ნიშნავსო. ცხადია, ჯიში რომ აღმოსავლეთ საქართველოდან იყოს წარმოშობილი მას ალბათ ან „კნატუნა“ ერქმეოდა, ან სხვა ამის მაგვარი და მორფოლოგიური ნიშან-თვისებებითაც მათი მსგავსი იქნებოდა.

კრახუნას ფართობის განაწილება ვენახების 1940 წ. აღწერის მასალების მიხედვით
(ცხრილი 1.)

ჯიშის წარმოშობის დროის შესახებ ცნობები არ მოგვეპოვება, მაგრამ ის ფაქტი, რომ კრახუნა ჯერ კიდევ გასული საუკუნის პირველ ნახევარში საკმაოდ ცნობილი ჯიში იყო უფლებას გვაძლევს იგი საშუალო ხნიერების ვაზის ჯიშთა ჯგუფს მივაკუთნოთ.

ძველად კრახუნა უფრო ფრთოდ იყო გავრცელებული და იმერეთის ზოგიერთ მიკრორაიონს (სვირი, ობჩა) მან საერთო აღიარება და საპატიო სახელი მოუპოვა, როგორც საქართველოში, ისე საბჭოთა კავშირშიაც. სოკოვან ავადმყოფობათა და ფილოქსერის შემოჭრის შემდეგ კრახუნას ჭრაქისა და ფილოქსერის მიმართ სუსტი გამძლეობის გამო მისი ვენახები სწრაფად შემცირდა, ხოლო ახალ ნაგრავებშიაც აღნიშნული მიზეზების გამო მას შედარებით ნაკლებად ავრცელებდნენ.

ამჟამად კრახუნას გავრცელების ძირითადი ადგილებია შუა იმერეთის შემდეგი სოფლები: სვირი, კვალითი, ობჩა, დიმი, ფერსათი, მაიაკოვსკი, ზესტაფონი, ქვედა საქარა, არგვეთა და სხვა. ზემო იმერეთში კრახუნა მცირედ არის გავრცელებული, ხოლო ქვემო იმერეთში იგი იშვიათად გვხვდება. ვენახების 1940 წლის საკავშირო აღწერის მასალების მიხედვით, საქართველოში კრახუნას ეჭირა 102 ჰექტარი ფართობი. მევენახეობის ძირითად რაიონების მიხედვით იგი განაწილებულია შემდეგნაირად (იხ. ცხრ. 1).

1947 წლის აღწერის უფრო ზუსტი მონაცემების მიხედვით კრახუნას ფართობი 132 ჰექტარამდე აღწევდა. იმერეთში მას ეკავა 121,24 ჰექტარი, რაჭა-ლეჩხუმში 6,54 ჰექტ., სამეგრელოში 2,66 ჰექტ., ხოლო დანარჩენი ფართობი აფხაზეთსა და ქართლ-კახეთში.

ვენახების 1953 წ. აღწერის მიხედვით კრახუნას 80 ჰექტ. ფართობი უჭირავს. მათგან 52 ჰექტ. ზესტაფონის და 13 ჰექტ. მაიაკოვსკის რაიონში, ხოლო იმერეთის დანარჩენ ადგილებში იგი შედარებით უფრო მცირედაა გავრცელებული და სულ 10 ჰექტარამდე ფართობი უჭირავს.

საქართველოს გარეთ კრახუნა გვხვდება საბჭოთა კავშირის მევენახეობის საცდელ სადგურებზე ძირითადად საკოლექციო ვენახებში – მისი შესწავლა-გამოცდის მიზნით.

სარჩევი

ბოტანიკური აღწერა

ჯიშის ბოტანიკური აღწერა შესრულებულია მევენახეობისა და მეღვინეობის საქარის საცდელ სადგურზე ქ. ზესტაფონში, ხოლო ახალგაზრდა ნაზარდი და ყვავილი აღწერილია მევენახეობისა და მეღვინეობის ინსტიტუტის საკოლექციო ნაკვეთზე ქ. თელავში. ვენახი გაფორმებულია სარ-მავთულზე და გასხლულია ორმხრივი შპალერის წესით.

ახალგაზრდა ყლორტი

ახალგაზრდა მოზარდი ყლორტის გვირგვინი და პირველი ორი ჯერ კიდევ გაუშლელი ფოთოლაკი შებუსვილია სქელი ქეჩისებრი ბუსუსით, მომწვანო თეთრი ფერისაა, რომლებსაც ღია მოვარდისფრო არშია აკრავს გვირგვინისა და ფოთოლაკების ირგვლივ. მესამე და მეოთხე ფოთლების შებუსვა ზემო მხრიდან მცირდება და მომწვანო-ყვითელი ხდება – ნარინჯის იერით, ხოლო ქვედა მხრიდან შებუსვის შემცირების გამო მორუხო თეთრია. ყლორტის შებუსვა ზევიდან ქვევით მცირდება.

ერთწლიანი რქა

კარგად შემოსული რქა შემოდგომით ღია ყავისფერია მოწითალო იერით; მუხლები უფრო მუქადაა შეფერილი, ვიდრე მუხლთაშორისები. მუხლთაშორისების სიგრძე მერყეობს საშუალოდ 8-დან 12 სმ-მდე. გრძლივი ზოლები მუხლთაშორისების გასწვრივ კარგადაა გამოსახული.

ფოთოლი

შუა იარუსის (9-12) კარგად განვითარებული ფოთოლი საშუალო სიდიდისაა. ფოთლის ფირფიტა მომრგვალოა, უფრო ხშირად იგი განიერ-ოვალურია, ვიდრე მოგრძო. ფოთლის სიგრძე საშუალოდ 17-18 სმ, ხოლო განი 18-19 სმ უდრის. ფოთოლი მუქი მწვანე ფერისაა, უფრო ხშირად იგი ხუთნაკვთიანია, იშვიათად სამნაკვთიანი ფოთლებიც გვხვდება. ფოთლის ზედაპირი ხშირად მსხვილბურთულებიანი, იშვიათად იგი ბადისებრ დანაოჭებული, ან წვრილბურთულებიანია. ფოთლის ზედა ნაკვთი თითქმის მუდამ ბლაგვკუთხიანია. ფოთლის მოხრილობა უსწორმასწოროა, ხშირად ქვედა ნაკვთების ზევით აწევის გამო ფოთოლი ძაბრისებრ ფორმას იღებს.

ზედა ამონაკვეთები უფრო ხშირად საშუალო სიღრმისაა, იშვიათად გვხვდება ძლიერ ღრმა და ზეზეური ამონაკვეთებიც. ამონაკვეთების ფორმა ბუნებრივ პირობებში ხშირად ჩანგისმაგვარია, იშვიათად იგი პარალელურგვერდებიანია, გვხვდება აგრეთვე ოვალურთვლიანი დახურული ამონაკვეთებიც. ამონაკვეთების ფუძე ხშირად მომრგვალებული, იშვიათად იგი წამახვილებულია. ზოგჯერ ამონაკვეთების ფუძე ცალდეზიანია. ძლიერ იშვიათად გვხვდება აგრეთვე ზეზეური – შეჭრილი კუთხისმაგვარი ფორმის ამონაკვეთებიც.

ქვედა ამონაკვეთები, როგორც წესი, ოდნავ ღრმაა, ზეზეურებია. ამონაკვეთების ფორმა პარალელურგვერდებიანი ჩანგისმაგვარია, იშვიათად იგი შეჭრილი კუთხისმაგვარი, ან დახურული ოვალურთვლიანია. ამონაკვეთების ფუძე მომრგვალებული ან იშვიათად წამახვილებულია.

ყუნწის ამონაკვეთი უმრავლეს ფოთლებზე ღიაა, ფორმით იგი ჩანგისმაგვარია – შევიწროებული ფუძით. ბუნებრივ პირობებში ფოთლის ქვედა ნაკვეთების ზევით აწევის გამო ყუნწის ამონაკვეთი დახურული გვეჩვენება. ნაკვეთების ბოლოების ერთი მეორეზე გადასვლის გამო, შუაში ოვალური ფორმის თვალი კეთდება. ძლიერ იშვიათად გვხვდება აგრეთვე ისრისებრი და კვადრატული ფორმის ამონაკვეთებიც.

ფოთლის მთავარი ძარღვი უფრო ხშირად ბოლოვდება გამოწეულგვერდებიან სამკუთხედისებრი ფორმის კბილებით, იშვიათად გვხვდება აგრეთვე მახვილწვერიანი სამკუთხედისებრი ფორმისა და მასზე უფრო იშვიათად გუმბათისებრი ფორმის კბილები. გვერდითი ძარღვები ჩვეულებრივ ბოლოვდება ცალგვერდგამოწეული ან სამკუთხედისებრი ფორმის კბილებით.

ფოთლის ქვედა მხარე შებუსვილია საკმაოდ სქელი აბლაბუდისებრი ბეწვებით, რომლის ქვეშ მოფენილია მოკლე ჯაგრისებრი ბუსუსი, ხოლო ორივე ერთად საკმაო სქელ ქეჩისებრ შებუსვილობას ქმნის.

ფოთლის ყუნწი უდრის ფოთლის შუა ძარღვის სიგრძეს, ან ოდნავ მასზე მოკლეა. ყუნწი შეფერილია მოწითალო ღვინისფრად და ოდნავ შებუსვილია.

ყვავილი

ნორმალური აგებულების ყვავილი ორსქესიანია. ყვავილში 5 ან 6 მტვრიანაა, იშვიათად გვხვდება 4 და 7 მტვრიანაც, მტვრიანათა ძაფების სიგრძის შეფარდება ბუტკოს სიმაღლესთან მერყეობს 1,25-დან 1,5-მდე, უფრო ხშირად იგი 1,25 უდრის. ბუტკო სწორი კონუსისებრი ფორმისაა, კარგად გამოსახული სვეტით და მომრგვალო დინგით.

მტევანი

მტევანი საშუალო სიდიდისაა, მისი სიგრძე მერყეობს საშუალოდ 12-დან 16 სმ-მდე, ხოლო განი 8-დან 10 სმ-მდე. მტევანი განიერ კონუსისებრი ფორმისაა, ხშირად მხრიანია, მხრის სიგრძე აღწევს მტევნის სიგრძის ერთ მესამედს, ზოგჯერ ნახევარსაც. მტევანი მკვრივია, იშვიათად საშუალო სიმკვრივის. მტევნის ყუნწი ბალახისებრია, ყურძნის სრული სიმწიფის პერიოდისათვის იგი ხევდება და რქის ფერს იღებს. მისი სიგრძე მერყეობს 2-დან 5 სმ-მდე, საშუალოდ იგი 2,5-3 სმ უდრის,. მარცვლის ყუნწი მწვანე ფერისაა, მისი სიგრძე 6-8 მმ უდრის. მარცვლის ბალიში ვიწრო კონუსისებრი ფორმისაა და დაფარულია მუქი ყავისფერი ხორკლებით (მეჭეჭებით). მარცვალი მჭიდროდ არის მიმაგრებული ყუნწზე და ადვილად არ წყდება მას.

მარცვალი

მარცვალი საშუალოზე უფრო მსხვილია, მისი სიგრძე საშუალოდ 1,7-1,8 სმ, ხოლო განი 1,5-1,6 სმ უდრის. მსხვილი მარცვლების სიგრძე 2,0-2,1 სმ, ხოლო განი – 1,8-1,9 სმ აღწევს. მარცვლის ფორმა ოვალურია, იშვიათად მომრგვალო ფორმის მარცვლებიც გვხვდება. მარცვალი შუაში განიერია, ხოლო ბოლო მომრგვალებული აქვს. მარცვალი მომწვანო-ყვითელია, ხოლო სრულ სიმწიფეში და გადამწიფებისას იგი ლამაზ მოქარვისფრო ყვითელ იერს იღებს. მარცვალი დაფარულია საკმაო სქელი ცვილისებრი ფიფქით, ხოლო მზისაკენ მიქცეულ მხარეზე მას უჩნდება სიდამწვრის მოყავისფრო ლაქები. მარცვლის კანი თხელი, მაგრამ საკმაოდ მკვრივია, იგი ადვილად არ ეცლება რბილობს. რბილობი მკვრივი, კნატუნა, წვენი უფერული, მეტად ტკბილი. ჯიშური არომატი მარცვალში მკრთალადაა გამოსახული.

წიპწა

წიპწების რაოდენობა მარცვალში 1-დან 4-მდე მერყეობს. საშუალოდ ერთ მარცვალზე მოდის 2,6 წიპწა. წიპწის ტანი ოვალური ფორმისაა ნისკარტისაკენ შევიწროებული, იგი შეფერილია მუქ ყავისფრად. ხოლო ნისკარტი და მუცლის ღარები ნარინჯისებრ ყვითელია. წიპწის სიგრძე მერყეობს 6,5-დან 7,5 მმ-მდე, ხოლო განი 4-დან 4,5 მმ-მდე. ქალაძა წიპწის ზემო ნაწილში მდებარეობს, იგი ოვალურია, ოდნავ ამოზნექილი და ირგვლივ შემოხაზულია არაღრმა ღარატაფით. ღარი ქალაძიდან წიპწის ზედა ნაწილისაკენ განიერია, ხოლო ნისკარტისაკენ კარგად გამოსახულია. წიპწის მუცლის მხარე ოდნავ ქედიანია, მისი ღარტაფები საშუალო სიღრმისაა და პარალელურად მიემართება ნისკარტისაკენ. ნაწიბური ვიწროა, მაგრამ იგი კარგად ემჩნევა მთელ სიგრძეზე. ნისკარტი ცილინდრული ფორმისაა და წვერისაკენ ვიწროვდება. ნისკარტის სიგრძე აღწევს 2,0 მმ, ხოლო განი 1,5 მმ.

აგრობიოლოგიური დახასიათება

სავეგეტაციო პერიოდი და მისი ფაზების მსვლელობა

დაკვირვებანი ფენოლოგიური ფაზების მსვლელობაზე წარმოებდა თელავისა და საქარის მევენახეობა-მეღვინეობის ზონალურ საცდელ სადგურებზე და უკრაინის მევენახეობის ინსტიტუტში ქ. ოდესაში. საქარის საცდელი სადგურის ვენახი მდებარეობს შედარებით სწორ ადგილზე ზღვის დონიდან 149,2 მ სიმაღლეზე. ნიადაგი ალუვიური ქვეთიხნარია; თელავის საცდელი სადგურის ვენახი მდებარეობს სოფ. კურდღელაურში. ვენახი გაშენებულია ცივ-გომბორის მთის ჩრდილო-აღმოსავლეთით დაქანებულ ფერდობზე 562,3 მ სიმაღლეზე ზღვის დონიდან. ნიადაგი რუხი ყავისფერი ჩონჩხიანია, მექანიკური შედგენილობით იგი თიხნარია, ხოლო ქვენიადაგი ქვა-ღორღისაგან შემდგარი კირნარია. ვენახი სარ-მავთულზეა გამართული. ვაზის კვების არე 3 მ2 უდრის და გასხლულია ქართული წესით ორი ნეკისა და ორი მოპირისპირე საკავებლის დატოვებით. ქვემოთ მოყვანილ ცხრილში ნაჩვენებია კრახუნას სავეგეტაციო ფაზების მსვლელობა თელავში, ზესტაფონსა და ოდესაში (იხ. ცხრ. 2).

კრახუნას სავეგეტაციო ფაზების მსვლელობა ქ. ზესტაფონში, თელავსა და ოდესაში
(ცხრილი 2.)

სავეგეტაციო პერიოდის ხანგრძლიობა და მისი ცალკეული ფაზების მსვლელობა, როგორც ზემოთ მოყვანილ მონაცემებიდან ჩანს, დამოკიდებულია, ძირითადად, ჰავაზე და ცალკეულ წლების მეტეოროლოგიურ პირობებზე. თბილ, ჰავიან რაიონებში ჯიშის სავეგეტაციო პერიოდი მოკლდება. ხოლო გრილჰავიან რაიონებში ჯიში აგრძელებს სავეგეტაციო პერიოდს, რათა მეტი სითბო დააგროვოს ყურძნის დასამწიფებლად.

ყველაზე გვიან კრახუნა სამხრეთ უკრაინაში მწიფდება, შემდეგ კახეთში და ყველაზე ადრე შუა იმერეთში. სავეგეტაციო პერიოდის ხანგრძლიობის შესაბამისად იცვლება აქტიურ ტემპერატურათა ჯამიც. სავეგეტაციო პერიოდის გახანგრძლივება ხდება, როგორც პირველი ფაზის – კვირტის გაშლის დასაწყისის, ისე სრული სიმწიფის ვადის ცვალებადობით. ასე მაგალითად იმერეთში კრახუნა 26 სექტემბერს მწიფდება, კახეთში იგი სრულად მწიფდება 12 ოქტომბერს. ხოლო უკრაინაში იშვიათ წლებში აღწევს სრულ სიმწიფეს და ისიც 20 ოქტომბრისათვის. უკრაინაში ყურძნის მომწიფებას, საგრძნობლად ნაკლები აქტიურ ტემპერატურათა ჯამის პირობებში, ხელს უწყობს ნალექების რაოდენობის სიმცირე. ასე, მაგალითად, ნალექების წლიური ჯამი შეადგენს: ოდესაში 368,0 მმ, თელავში 800 მმ, ხოლო ზესტაფონში 1300 მმ.

სიმწიფის დასაწყისის და სრული სიმწიფის დადგომის ვადის მიხედვით, კრახუნა სიმწიფის III პერიოდის ვაზის ჯიშებს უნდა მიეკუთვნოს, იგი იმერეთის ძირითად საწარმოო ვაზის ჯიშებზე (ციცქა, ცოლიკოური) ერთი პერიოდით უფრო ადრე მწიფდება.

შუა იმერეთში კრახუნას ერთწლიანი რქა ყურძნის სრული სიმწიფის მომენტისათვის უკვე იღებს საშემოდგომო შეფერვას და 100-120 სმ სიგრძეზე საკმაოდ ხევდება. სრული სიმწიფის მომენტიდან ფოთოლცვენამდე ერთწლიანი ნაზარდი მთლიანად ასწრებს მომწიფებას და კარგად გახევებული და შემოსული ხვდება ზამთრის ყინვებს. კახეთში და სამხრეთ უკრაინაში წარმოებულ დაკვირვებების მიხედვით კრახუნას ერთწლიანი რქები კარგად ხევდება და მწიფდება.

მოსავლიანობა

კრახუნა შედარებით ადრე იწყებს პირველ და სრულ მოსავლის მოცემას. მისი ნამყენები დარგვიდან მეორე წელს იძლევა პირველ ნიშანს, ხოლო მესამე-მეოთხე წლიდან სრულ მოსავალს.

კრახუნა საშუალოზე მაღალი მოსავლიანობით ხასიათდება ცალკეულ წლებში, ჰავისა და მოვლა-დამუშავების ხელმშემწყობ პირობებში, იგი იძლევა უხვ მოსავალს.

საქარის საცდელ სადგურზე წარმოებული აღრიცხვებით კრახუნას მოსავლიანობა ცალკეული წლების და მიკრორაიონების მიხედვით მერყეობს საშუალოდ 80-100 ცენტნერამდე ჰექტარზე. შედარებით უფრო უხვ მოსავალს კრახუნა ზესტაფონის რაიონში იძლევა, ძირითადად ალუვიურ ქვეთიხნარ ნიადაგებზე.

კრახუნას მოსავლიანობის ცვალებადობის დასახასიათებლად ქვემოთ მოგვყავს საქარის საცდელ სადგურზე 1905-დან 1912 წლამდე წარმოებული აღრიცხვების შედეგები (იხ. ცხრ. 3).

კრახუნას მოსავლიანობის ცვალებადობა
(ცხრილი 3.)

როგორც მე-3 ცხრილიდან ჩანს 8 წლის საშუალო მოსავალი ჰექტარზე 100 ცენტნერს შეადგენს, ხოლო უდიდესი 140 ცენტნერამდე აღწევს. მოსავლიანობასთან ერთად პროდუქციის ხარისხიც მაღალია. ტკბილის შაქრიანობა საშუალოდ 23% შეადგენს, ხოლო უმცირესი 20,8% ნაკლები არ ყოფილა.

შედარებით უფრო ნაკლებ მოსავალს თანაბარ კვების არეზე (1,5X1,5 მ) კრახუნა ეწერ ნიადაგებზე იძლევა. ასე მაგალითად, არგვეთის საბჭოთა მეურნეობის ეწერ ნიადაგებზე კრახუნას მოსავალი უკანასკნელ წლებში 60 ცენტნერს არ აღემატებოდა.

კახეთში წარმოებული დაკვირვებების მიხედვით კრახუნას მოსავლიანობა წლების მიხედვით მერყეობს 1,6-დან 3 კგ-მდე ძირზე, საშუალოდ იგი 2,0 კგ უდრის. სხვა რაიონებში ჯიშის მოსავლიანობის დასახასიათებლად მოგვყავს უკრაინის ინსტიტუტის მონაცემები კრახუნას მოსავლიანობის შესახებ. ამ მონაცემების მიხედვით კრახუნას მოსავლიანობა მერყეობს 818 გ-დან 2260 გ-მდე ძირზე და შეადგენს საშუალოდ ოთხი წლის მანძილზე 1220 გ ერთ ძირზე.

კრახუნას მოსავლიანობის უნარის დასახასიათებლად მოგვყავს საქარის საცდელ სადგურზე და მევენახეობა-მეღვინეობის ინსტიტუტში წარმოებული აღრიცხვების შედეგები. ამ მონაცემების მიხედვით ვაზზე ნაყოფიანი ყლორტების რაოდენობა მერყეობს ზესტაფორში 87-დან 96%-მდე, ხოლო თელავში 86-დან 100%-მდე; მსხმოიარობის კოეფიციენტი იმერეთში მერყეობს 1,3-დან 1,5-მდე, კახეთში 1,34-დან 1,56%-მდე; მტევნის საშუალო წონა მერყეობს იმერეთში (ზესტაფონი) 118-დან 160 გ-მდე, კახეთში (თელავი) 120-დან 200 გ-მდე, ხოლო საშუალოდ იგი 160 გ უდრის. უკრაინაში (ქ. ოდესა) საშუალო ზომის მტევნების წონა 140-150 გ უდრის, ხოლო დიდი მტევნებისა 350-450 გ. აღწევს.

ჯიშისათვის შესაფერ ჰავისა და ნიადაგურ პირობებში, ვენახების მოვლა-დამუშავებისას მოწინავე წესების გამოყენებით კრახუნა მოგვცემს უხვ და მაღალხარისხოვან მოსავალს – საშუალოდ 80-100 ცენტნერ ყურძენს ჰექტარზე.

მავნებლებისა და ავადმყოფობათა მიმართ გამძლეობა

ვაზის სოკოვან დაავადებათა შორის დასავლეთ საქართველოში ვაზისათვის ყველაზე საშიშია ჭრაქი (მილდიუმი) და ნაცარი. საქარის საცდელ სადგურზე წარმოებული დაკვირვებების მიხედვით კრახუნა მილდიუმს ნაკლებად უძლებს, განსაკუთრებით ეს შესამჩნევია დაბლობზე გაშენებულ ვენახებში, ხოლო ნაცრის მიმართ იგი საშუალო გამძლეა. მთავარ საწარმოო ვაზის ჯიშებთან შედარებით ამ მხრივ იგი ჯობნის ციცქას და ჩამორჩება ცოლიკოურს. კახეთში (თელავში) წარმოებული დაკვირვებების მიხედვით კრახუნას შედარებითი გამძლეობა, როგორც ჭრაქის, ისე ნაცრის მიმართ შეფასებულია საშუალოდ.

ადგილობრივ იმერულ ვაზის ჯიშებს შორის კრახუნა ფილოქსერასაც სუსტად უძლებს. ყველაზე ადრე იმერეთში ფილოქსერისაგან კრახუნას ვენახები დაიღუპა. ამ გარემოების და მილდიუმის მიმართ სუსტი გამძლეობის გამო ჯიში ფართოდ ვერ გავრცელდა ახალ ნამყენ ვენახებში.

გარემო პირობებისადმი გამძლეობა

კრახუნა კარგად გვარობს თითქმის ყველა ტიპის ნიადაგზე, გარდა დაჭაობებულ და მლაშე ნიადაგებისა, მაგრამ მაღალხარისხოვან ღვინოს იგი ნეშომპალა კარბონატულ, ტყის კარბონატულ და სუსტად გაეწრებულ ნიადაგებზე იძლევა.

ზამთრის ყინვებს კრახუნა შედარებით კარგად უძლებს. ყინვიან 1932-1933 და მომდევნო წლებში საქარის საცდელ სადგურზე მეცნ. კანდიდატ ალ. მიროტაძის მიერ (3) წარმოებულ დაკვირვების თანახმად კრახუნამ შედარებით უკეთ გაუძლო ყინვებს და ამ მხრივ პირველი ადგილი დაიჭირა იმერეთის მთავარ საწარმოო ჯიშებს შორის.

გვალვების მიმართ კრახუნას გამძლეობა იმერეთის პირობებში ძნელი დასადგენია, ხოლო კახეთში ურწყავ ვენახებში იგი კახურ ჯიშებთან შედარებით კარგი გამძლეობით ხასიათდება.

ჯიშის საძირეებთან მონათესაობა

ადგილობრივი მევენახეების დაკვირვებით კრახუნა შედარებით უფრო ცუდად ეგუება ამერიკულ ვაზის საძირეებს, ვიდრე ციცქა და ცოლიკოური და მათზე დამყნობისას პირველხარისხოვან ნამყენებს მცირე რაოდენობით იძლევა. შედარებით უკეთ ემყნობა და ხარობს კრახუნა რუპესტრის დულოზე, ხოლო რიპარიაXრუპესტრის ჰიბრიდებიდან იგი უკეთეს შედეგს იძლევა საძირე 3306 რიპარიასთან. ამ საძირეზე იგი უკეთ ემყნობა, მოსავალსაც მეტს იძლევა და უფრო ხანგრძლივად ცოცხლობს.

ახალი ვენახების გაშენებისას გაეწრებულ მძიმე ნიადაგებზე უნდა შეირჩეს საძირე რიპარიXრუპესტრის 3306, ნეშომპალა კარბონატულ ნიადაგებზე ბერლანდიერი რიპარიას ჰიბრიდები, ძირითადად 5ბბ, ხოლო მშრალ ქვიან მწირ ნიადაგებზე საძირე რუპეტსრის დულო.

ტექნოლოგიური დახასიათება

მტევნების გარეგნული შეხედულებით, ხოლო უფრო მეტად მარცვლის მექანიკური შედგენილობით და წვენის ქიმიური შეცულობით კრახუნა საღვინე ვაზის ჯიშებს მიეკუთვნება. ნაწილობრივ იგი შეიძლება გამოყენებულ იქნეს და იყენებენ კიდეც, როგორც სასუფრე (საჭმელ) ყურძენს. მართლაც, იმერულ საწარმოო ვაზის ჯიშებს შორის (ციცქა, ცოლიკოური, დონდღლაბი, ოცხანური საფერე და სხვ.) კრახუნა როგორც სასუფრე (სადესერტო) ყურძენი ყველაზე უმჯობესია გარეგნული შეხედულებითა და თავისებური გემოთი.

მტევნისა და მარცვლის მექანიკური შედგენილობა

კრახუნას მტევნების და მარცვლების მექანიკური შედგენილობის დასახასიათებლად ქვემოთ მოყვანილია საქარის საცდელ სადგურზე ვალ. დემეტრაძისა და ვლ. კინწურაშვილის (1) მიერ შესრულებული ანალიზების შედეგები. შესადარებლად მოყვანილია აგრეთვე უკრაინაში (ოდესა) ჩატარებული ანალიზების შედეგები. ყურძენი საანალიზოდ აღებულია, როგორც საქარის საცდელ სადგურის ნაკვეთებიდან, ისე შუა იმერეთის რაიონებიდან მიღებულ მოსავლიდან (იხ. ცხრ. 4).

კრახუნას ყურძნის მექანიკური ანალიზის მონაცემები
(ცხრილი 4.)

როგორც მე-4 ცხრილში მოყვანილ მონაცემებიდან ჩანს ყურძნის წვენის გამოსავალი ლაბორატორიულ პირობებში მერყეობს ცალკეულ წლებისა და ნაკვეთების მდებარეობის მიხედვით 74%-დან 85%-მდე.

წარმოების პირობებში ყურძნის წვენის გამოსავლიანობა საგრძნობლად ნაკლებია და იგი ვ. დემეტრაძის (1) მონაცემების მიხედვით ხელის წნეხში გამოწურვისას შეადგენს: ჭაჭა კლერტით 26%, ხოლო წვენი 71%, 1945-1948 წწ. საქარის საცდელ სადგურზე, სოფ. არგვეთაში, ქვედა საქარაში და სვირში ვლ. კინწურაშვილის მიერ ჩატარებული აღრიცხვების მიხედვით ჭაჭის გამოსავალი მერყეობდა 20-დან 23,38%-მდე, ხოლო ტკბილისა 4%-დან 78,08%-მდე.

ყურძნის წვენის ქიმიური შედგენილობა

რთველის ერთნაირ პირობებში იმერულ ვაზის ჯიშებს შორის კრახუნა შაქარს ყველაზე მეტი რაოდენობით აგროვებს. მისი შაქრიანობა ნაკვეთების ადგილმდებარეობისა და ცალკეული წლების მეტეოროლოგიური პირობების მიხედვით 28-30%-მდე აღწევს. უფრო მეტი რაოდენობით შაქარს კრახუნა შუა იმერეთში – ზესტაფონის, მაიაკოვსკის და თერჯოლის რაიონებში აგროვებს ზემო იმერეთში ორჯონიკიძის, ჭიათურისა და საჩხერის რაიონებში კრახუნა შაქრის დაგროვების შედარებით უფრო ნაკლები უნარით ხასიათდება, თუმც მისი შაქრიანობა უფრო მაღალია, ვიდრე სხვა ჯიშებისა. საერთოდ კრახუნა ერთი პერიოდით უფრო ადრე მწიფდება, ვიდრე ციცქა და ცოლიკოური და მათთან შედარებით თითქმის ყველგან უფრო მეტი რაოდენობით აგროვებს შაქარს. კრახუნას 10-12 დღის დაგვიანებით, ანუ ციცქა და ცოლიკოურთან ერთად დაკრეფის შემთხვევაში შაქრიანობა 24-26%-მდე შიეძლება გადიდდეს და მისგან მაგარი ან სადესერტო ღვინო დამზადდეს, თუ კი წვიმიანი შემოდგომა ხელს არ შეუშლის ყურძნის გადამწიფებას, კრახუნას შაქრის დაგროვების უნარიანობის დასახასიათებლად მოყვანილია მისი წვენის გლუკოაციდომეტრიული ანალიზების შედეგები (იხ, ცხრ. 5).

ცხრილი 5
კრახუნას ყურძნის შაქრიანობა-მჟავიანობა
ანალიზების წარმოების
ადგილი
მოსავლის
წელი
რთველის
თარიღი
ხვედრითი
წონა
შაქარი
%-ით
სიმჟავე
‰-ით
შენიშვნა
სოფ. საქარა 1902 წლიდან
1912 წლამდე
19,IX
9.X
1098,0
1107,0
1189,0
23,0
25,7
20,8
8,8
11,1
5,7
საშ.
მაქს.
მინ.
სოფ. საქარა,
არგვეთა, სვირი
და კვალითი
1910 წლიდან
1912 წლის
ჩათვლით
1104,0
1128,0
1082,0
24,9
31,1
18,8
8,5
11,60
5,90
საშ.
მაქს.
მინ.
სოფ. საქარ,
საქარის
საცდელი
სადგური
1925 წ-დან
1931 წ-მდე
12.X-დან
24.X-მდე
1097,4
1105,0
1090,5
22,8
25,0
21,0
9,0
10,5
7,9
საშ.
მაქს.
მინ.
საქარის
საცდელი
სადგური
1940
1941
1942
1944
1946
1947
1948
20.X
22.X
5.X
15.X
8.X
15.X
23.X
1095,0
1098,0
1097,0
1096,0
1093,0
1090,0
1094,0
22,16
23,1
22,9
22,6
21,8
21,15
22,0
7,35
6,3
8,9
7,95
7,8
7,2
7,9
სოფ, საქარა,
ფერდობი
სოფ. ქვედა
საქარა
სოფ. არგვეთა
სოფ. სვირი
1940
1940
1946
1947
1948
4.X
4.X
10,X
23.X
6.X
1109,6
1098,5
1101,0
1094,0
1098,0
26,15
23,4
23,9
22,2
23,1
6,6
7,6
7,8
8,1
7,7
მევენახეობა-
მეღვინეობის
ინსტიტუტი,
ქ. თელავი
1947
1948
1949
1950
1950
1923
30.IX
4.X
18.X
15.IX
30.IX
16.X





1,0836
23,5
22,0
21,5
22,7
23,0
19,3
10,8
8,7
5,1
8,5
8,4
12,2
მევენახეობის
ინსტიტუტი,
ქ. ოდესა
1924
1940
1951-1953
18.IX
2.X
10-24.X
1,1010
1,0992
23,9
22,8
20-23,5
14,0
14,9
115,0
-17,4


მე-6 ცხრილში მოყვანილია კრახუნას ყურძნის მწიფობის დინამიკა სოფ. მაიაკოვსკში და სოფ. საქარაში.


ცხრილი 6
კრახუნას ყურძნის მწიფობის მსვლელობა
მაიაკოვსკის რაიონი ზესტაფონის რაიონი
1940 წ. ს. მაიაკოვსკი 1940 წ. ს. საქარა (ფერდობი)
ანალიზის
თარიღი
ხვედრითი
წონა
შაქარი
%-ით
სიმჟავე
‰-ით
ანალიზის
თარიღი
ხვედრითი
წონა
შაქარი
%-ით
სიმჟავე
‰-ით
5.IX 1,086 19,9 9,83 23.VIII 1062,6 13,65 20,6
7.IX 1,085 19,6 9,88 26.VIII 1068,6 15,25 17,8
11.X 1,087 20,2 8,34 29.VIII 1068,0 15,10 16,3
14.IX 1,095 22,3 7,05 2.IX 1079,3 18,0 13,9
17.IX 1,100 23,6 7,04 9.IX 1090,7 21,10 11,9
20.IX 1,103 24,4 7,02 12.IX 1095,6 22,45 11,2
23.IX 1,105 25,0 6,95 16.IX 1094,9 22,15 9,5
26.IX 1,103 24,4 7,02 19.IX 1097,8 22,95 8,9
29.IX 1,107 25,5 6,94 23.IX 1099,9 23,5 8,2
2.IX 1,108 25,8 6,85 26.IX 1101,7 24,05 8,0
5.X 1,110 26,3 6,66 30.IX 1109,0 26,0 7,9
9.X 1,110 26,3 6,66 3.X 11,07,6 25,65 8,1
12.X 1,111 26,6 6,58 10.X 1107,9 25,65 6,2
15,X 1,110 26,3 6,89
18.X 1,115 27,6 6,76
21.X 1,117 28,2 6,45

როგორც მოყვანილი მონაცემებიდან ჩანს, კრახუნა შუა იმერეთში საკმაო რაოდენობით აგროვებს შაქარს. მისი შაქრიანობა ზოგიერთ წლებში 28-30% აღწევს, 6,5-7,0‰ მჟავიანობის დროს.

შედარებით ასეთივე მაღალი შაქრიანობა-მჟავიანობით ხასიათდება კრახუნა კახეთში და უკრაინაშიც, სადაც მისი შაქრიანობა 23-24% აღწევს. ჯიშის ეს თვისება საშუალებას იძლევა სუფრის ღვინის გარდა მისგან (ზოგიერთ წლებში) მაგარი და სადესერტო ღვინოები დამზადდეს.

ყურძნის გადამუშავება და ღვინის ხარისხი

კრახუნას ყურძენს ძირითადად იყენებენ იმერული და ევროპული ტიპის სუფრის ღვინის დასაყენებლად, ცდების სახით მისგან მზადდება აგრეთვე მადერისა და პორტვეინის ტიპის ღვინოებიც.

იმერული და ევროპული ტიპის მაღალხარისხოვანი სუფრის ღვინო დგება კრახუნას ყურძნიდან შუა იმერეთში, ზესტაფონისა და მაიაკოვსკის რაიონებში. ამ მხრივ განსაკუთრებით გამოირჩევა კვალითი-სვირის უბანი გაეწრებული ნიადაგებით.

ამ ზონის ნიადაგებზე კრახუნა იძლევა მაღალხარისხოვან სრულ, სხეულიან, ვაჟკაცურ ღვინოს. ზემო იმერეთში კრახუნა უკეთეს მასალას იძლევა ევროპული ტიპის ღვინისათვის, ვიდრე ამ კატეგორიის იმერული ღვინისათვის. დასავლეთ საქართველოს დანარჩენ რაიონებში – გურია-სამეგრელოში, აჭარა-აფხაზეთში და რაჭა-ლეჩხუმში კრახუნა ძლიერ მცირედაა გავრცელებული, რადგან ადვილად ზიანდება სოკოვან ავადმყოფობით (ჭრაქი), თუმცა აფხაზეთის ზოგიერთ რაიონში (გუდაუთის რ-ნი) და ნაწილობრივ სამეგრელოში (მთიანი ზოლი) კრახუნა მეტად საინტერესო სრულ, სხეულიან სუფრის ოდნავ მოტკბო სასიამოვნო ღვინოს იძლევა. ამ რაიონებში კრახუნასაგან თავისუფლად შეიძლება დამზადდეს მაღალი ღირსების ბუნებრივად ნახევრადტკბილი ღვინო, თუ რთველი ოდნავ დაგვიანებით ჩატარდება.

ციცქასა და ცოლიკოურის ღვინოებთან შედარებით კრახუნას ღვინო უფრო შეფერილი, ენერგიული და სხეულიანია, მაგრამ აკლია სინაზე, თუმცა ზოგიერთ წლებში მისი ევროპული წესით დაყენებული ღვინო არ ჩამოუვარდება სინაზით ციცქის ღვინოს. იმერულ ჯიშებს შორის ყველაზე უკეთეს მასალას მაგარ დასადესერტო ღვინოებისათვის (მადერა, პორტვეინი და სხვ.) კრახუნა იძლევა. მისი უპირატესობა მდგომარეობს, ერთი მხრივ, შაქრის დიდი რაოდენობით დაგროვებაში და მეორე მხრივ, მისი ღვინო ადვილად ინვითარებს მადერის ტიპისათვის დამახასიათებელ გემოსა და იერს, ღვინის შენახვის ჩვეულებრივ პირობებშიაც კი.

კრახუნას ყურძენს მოსახლეობა ნაწილობრივ იყენებს აგრეთვე საჭმელად ად შესანახად. კრახუნას ყურძენი კარგი გემური თვისებისაა, ახასიათებს მოქარვისფრო ოვალური ფორმის მარცვალი, კნატუნა რბილობი, სიტკბო და სასიამოვნო სიხალისე. კრახუნა იმერული საწარმოო ვაზის ყურძენს შორის გარეგნული შეხედულებით ყველაზე უკეთესია.

კრახუნას მოსავალი ძირითადად სუფრის ღვინის დასაყენებლად მიდის. იმერეთში კრახუნადან ევროპული და იმერული ტიპის ღვინოს აყენებენ. აღნიშნულის შესაბამისად კრახუნას რთველი სხვადასხვა ვადებში წარმოებს. ევროპული ტიპის სუფრის ღვინოების დასამზადებლად კრახუნა 20-22% შაქრიანობისა და 7-8‰ მჟავიანობის დროს უნდა დაიკრიფოს. ამაზე მეტი შაქრიანობა ღვინოს მატებს ზედმეტ სხეულს, სიმძიმეს და მადერის ტონს, რაც ამ ტიპის სუფრის ღვინოებისათვის არასასურველია, ხოლო იმერული ტიპის სუფრის ღვინოებისათვის კრახუნა უმჯობესია დაიკრიფოს უფრო გვიან 23-25% შაქრიანობისა და 5-6‰ მჟავიანობის დროს. რაც ადგილმდებარეობისა და წლის მეტეოროლოგიური პირობების შესაბამისად სხვადასხვა დროს დგება. შუა იმერეთის პირობებში ევროპული ტიპის ღვინის დასაყენებლად კრახუნა საშუალოდ სექტემბრის შუა რიცხვებში უნდა დაიკრიფოს, იმერული ტიპის ღვინოებისათვის კი ოქტომბრის პირველ რიცხვებში, ხოლო მაგარი და სადესერტო ღვინოების დასაყენებლად ოქტომბრის შუა რიცხვებში. ამ ვადისათვის კრახუნას შაქრიანობა 26-28%, ხოლო მჟავიანობა 5-5,5‰ აღწევს.

საბჭოთა მეურნეობები და დამამზადებელი პუნქტები კრახუნასაგან ძირითადად ევროპული, ხოლო კოლმეურნეობები და კოლწევრები იმერული ტიპის სუფრის ღვინოს აყენებენ.

ღვინის ორგანოლეპტიკური და ქიმიური დახასიათება

კრახუნა მაღალხარისხოვან სუფრის ღვინოს იძლევა. ევროპული წესით დაყენებული კრახუნას ღვინო მოყვითალო-ჩალისფერია, ხასიათდება სისრულით, ენერგიით და სასიამოვნო გემოთი. იმერული წესით დაყენებული ღვინო უფრო მუქად არის შეფერილი, იგი მოქარვისფრო-ყვითელია, ხასიათდება თავისებური ჯიშური არომატით, ენერგიით, დიდი სხეულით და ოდნავი უხეშობით ახალგაზრდობაში.

შენახვისას (დავარგებისას) ღვინო საგრძნობლად უმჯობესდება. იგი ლამაზ მოოქროსფრო ყვითელ ფერს იღებს, ინვითარებს ძლიერ ჯიშურ ბუკეთს, რომელშიაც მკაფიოდ გამოსჭვივის გუდრონის იერი და გემო, უფრო ნაზი და ჰარმონიული ხდება.

კრახუნას ყურძნიდან საქარის ზონალურ საცდელ სადგურზე დამზადებული მადერა და პორტვეინის საცდელი ნიმუშები კარგი თვისებებისა იყო, ახასიათებდათ – ძლიერი არომატი. საკმაო სინაზე სუფთა გემო და სასიამოვნო სიხალისე. საერთოდ იმერულ საწარმოო ჯიშებს შორის კრახუნა თავისებური ჯიშური თვისებების გამო ყველაზე უკეთ გამოსადეგია მაგარ და სადესერტო ღვინოების დასაყენებლად.

კრახუნას სუფრის ღვინო მაღალი გემური თვისებებით ხასიათდება, იგი სადეგუსტაციო კომისიის სხდომებზე მუდამ მაღალ ნიშანს და შეფასებას იღებს. ღვინის 8 ბალიანი სისტემით შეფასების დროს საცდელი სადგურის კრახუნას 1945 წლის მოსავლის ღვინომ საშუალოდ 7,6, ხოლო იმავე წლის ქვედა საქარის ღვინომ 7,8 ბალი მიიღო. ასეთივე მაღალი ნიშნები მიიღეს სვირის 1945 წლის და სოფ. არგვეთის 1946 წლის მოსავლის ღვინოებმაც.

ხანგრძლივი შენახვისას კრახუნა ინვითარებს ძლიერ ბუკეტს, ნაზ გემოს და იგი უფრო ჰარმონიული ხდება. ახალგაზრდობაში ოდნავი სიუხეშე, განსაკუთრებით გვიან დაკრეფილ ყურძნიდან დამზადებულ ღვინისა, მალე ქრება და ღვინო სასიამოვნო და ჰარმოუნიული ხდება. ღვინო კასრებში სამი, სამნახევარ წლის განმავლობაში მწიფდება, რომლის შემდეგ შეიძლება ჩამოისხას მოსახმარებლად ან შემდგომი დაძველებისათვის.

მაღალ გემურ თვისებებს და ბუკეტს კრახუნას ღვინო 10-15 წლის ასაკში ივითარებს, მასთან იგი სიცოცხლის დიდი ხანგრძლიობით (40-50 წელი) ხასიათდება. საქარის საცდელ სადგურის ღვინის ბიბლიოთეკაში დაცულია კრახუნას ღვინო 1903 და მომდევნო წლების მოსავლისა, რომლებიც კარგად არის შენახული, მათ გადაბერების ან სიკვდილის (გახრწნის) ნიშნები ჯერ არ ემჩნევათ.

დასასრულს, ღვინის ქიმიური თვისებების დასახასიათებლად ქვემოთ მოყვანილია საქარის საცდელ სადგურზე პროფ. კ. მოდებაძის (2), მეცნ. კანდ. ვალ. დემეტრაძის (1) და ვლ. კინწურაშვილის მიერ შესრულებული ანალიზების შედეგები (იხ. ცხრ. 7).

კრახუნას სასუფრე, მაგარი და სადესერტო ღვინის ქიმიური ანალიზის შედეგები
(ცხრილი 7.)

როგორც მოტანილი ცხრილი გვიჩვენებს კრახუნას ღვინო მეტად მდიდარი ქიმიური ბუნებით ხასიათდება. ღვინის ალკოჰოლიანობა უფრო ხშირად 12-13% უდრის, ზოგიერთ წლებში კი 14 და 14,5% აღწევს. ექსტრაქტი მერყეობს 1,8-დან 2,7%, ხოლო საშუალოდ იგი 2,0-2,2% შეადგენს.

საერთო მჟავიანობა საშუალოდ 5-6‰ უდრის, გლიცერინის რაოდენობა ღვინოში საშუალოდ 0,6-0,8% უდრის, ხოლო ზოგიერთ ნიმუშებში 0,9% აღწევს. ასეთივე მდიდარი ქიმიური ბუნებით ხასიათდება კრახუნას ღვინო უკრაინის პირობებშიაც. იქ მისი სიმაგრე 14-15% უდრის, ხოლო ექსტრაქტი 2,7-2,9%.

ვარიაციები და კლონები

კრახუნას ჯიშის ფარგლებში ვარიაციები გამოვლენილი არაა. საქარის საცდელ სადგურზე ამჟამად წარმოებს მუშაობა მაღალმოსავლიან მოდგმების გამოსავლენად, შესამოწმებლად და წარმოების პირობებში დასანერგად.

ჯიშის დადებითი თვისებებია: კარგი მოსავლიანობა, ყინვების მიმართ შედარებით კარგი გამძლეობა, ღვინის მაღალი ხარისხი, მისი ვარგისობა სხვადასხვა ტიპის ღვინის დასამზადებლად და ადგილზე მოსახმარ სასუფრე ყურძნად.

საერთო შეფასება და დარაიონება

კრახუნა ადგილობრივი, ამჟამად მცირედ გავრცელებული ჯიშია, იგი შედარებით ადრე მწიფდება და სიმწიფის მესამე პერიოდის ვაზის ჯიშებს ეკუთვნის. ჯიში ძირითადად ზესტაფონის და მაიაკოვსკის რაიონში გვხვდება, კარგი მოსავლიანობით და ღვინის მაღალი ღირსებით ხასიათდება.კრახუნასაგან მზადდება ევროპული და იმერული ტიპის სუფრის და ნაწილობრივ (ცდების სახით) მაგარი და სადესერტო ღვინოები – მადერა, პორტვეინი. ჯიში პერსპექტიულია აგრეთვე ბუნებრივად ნახევრად ტკბილი ღვინოების დასამზადებლად. გარდა ამისა კრახუნას ყურძენს მოსახლეობა იყენებს საჭმელად და შესანახად. ამ მხრივ მისი ყურძენი ყველა იმერულ საწარმოო ვაზის ჯიშებს ჯობნის, მაგრამ მისი ამ მიმართულებით გამოყენება მიზანშეუწონელია.

ჯიშის უარყოფით თვისებებს შეადგენს – ჯიშის შედარებით სუსტი გამძლეობა მილდიუმის, ფილოქსერის მიმართ და ცუდი შეხორცება ზოგიერთ ამერიკულ საძირეებთან, აგრეთვე მარცვლების ლპობა, განსაკუთრებით ტენიან შემოდგომაზე. აღნიშნული უარყოფითი თვისებები ადვილი გამოსასწორებელია თანამედროვე მოწინავე აგროტექნიკის გამოყენებით.

ჯიში შეტანილია ვაზის სტანდარტულ ასორტიმენტში და ვრცელდება შუა იმერეთის რაიონებში. აღნიშნულ რაიონებს გარდა ჯიში შეიძლება რეკომენდებულ იქნეს დასავლეთ საქართველოს მევენახეობის სხვა რაიონებში ფერდობ და შემაღლებულ ადგილებზე გასაშენებლად.

კახეთში კრახუნა თავისუფლად მწიფდება, შედარებით ნაკლებად ზიანდება მილდიუმისაგან და მარცვლების ლპობასაც არ განიცდის. კრახუნა ფართოდ უნდა გამოიცადოს აგრეთვე აღმოსავლეთ საქართველოს რაიონებშიაც (კახეთი).

კრახუნა პერსპექტიულია აგრეთვე საბჭოთა კავშირის მევენახეობის სამხრეთ და სამხრეთ-აღმოსავლეთ რაიონებში ფართო საწარმოვო გამოცდისათვის.


ლიტერატურა

1. დემეტრაძე ვ. მასალები დასავლეთ საქართველოს მევენახეობა-მეღვინეობის მრეწველობის დარაიონებისა და სპციალიზაციისათვის. ქუთაისი, 1936.
2. კეცხოველი ნ. კულტურულ მცენარეთა ზონები საქართველოში. თბილისი, 1957.
3. მიროტაძე ა. ვაზის ჯიშების შესწავლისათვის დასავლეთ საქართველოში, საქარის მევ-მეღვ. საცდელ სადგურის შრომები, ტ. II, 1950.
4. მოდებაძე კ. საქართველოს მეღვინეობის რაიონები. თბილისი, 1936.
5. რამიშვილი მ. გურიის, სამეგრელოს და აჭარის ვაზის ჯიშები, თბილისი, 1948.
6. ტაბიძე დ. მევენახეობის განვითარება საქართველოში. თბილისი, 1950.
7. ჩოლოყაშვილი ს. მევენახეობა ნაწ. II, „ამპელოგრაფია,“ თბილისი, 1939.
8. ჯავახიშვილი ივ. საქართველოს ეკონომიური ისტორია ტ. II. თბილისი, 1934.
9. ჯორჯაძე ლ. მევენახეობა, ღვინის დაყენება, კეთება და გაუმჯობესება, თბილისი, 1876.
10. Деметрадзе В. и Кварацхелия Ф. Крахуна, Ампелография СССР. т. III, Москва, 1954.
11. Кварацхелия Ф.К. Западно-грузинские сорта винограда. Кутаиси, 1936.
12. Негруль А. М. Эволюция культурных форм винограда. Доклады АН СССР, том XVIII, №8, 1938.
13. Сабашвили М.Н. Почвы влажной субтропической зоны Грузии, Тбилиси. 1936.
14. Старосельский В.А. Закавказские сорта винограда (Шорапанский и Кутаисский уезды Кутаисской губ.). Тифлис. 1893.
15. Табидзе Д.И. Районы виноградарства Кахети. Тбилиси, 1940.

წყარო

საქართველოს ამპელოგრაფია

პირადი ხელსაწყოები
სახელთა სივრცე

ვარიანტები
მოქმედებები
ნავიგაცია
ხელსაწყოები