ციფრული უნივერსალური სასკოლო ლექსიკონი

ლექსიკონი შედგენილია საქართველოს პარლამენტის ეროვნული ბიბლიოთეკის თანამშრომლის თეა შუბითიძის მიერ და ეფუძნება მიხეილ ჭაბაშვილის, პიერო პეტროზილოს, ილია აბულაძის, აკაკი შანიძის, ივანე იმნაიშვილის, სულხან-საბა ორბელიანის, ნოდარ ნათაძის და სხვა ავტორთა ლექსიკონურ წყაროებს.

1 ციფრული უნივერსალური სასკოლო ლექსიკონი - ა

▲back to top

1.1 ა - ციფრული უნივერსალური სასკოლო ლექსიკონი

▲back to top

ა

ბერძნ.

უარყოფის გამომხატველი თავსართი, რომელიც ახლავს უმთავრესად ბერძნული წარმოშობის სიტყვებს.

მაგ., ამორფული; ასიმეტრია.

იხ. აგრეთვე: ასიმეტრია, ამორფული, პრეფიქსი

1.2 აბატი - ციფრული უნივერსალური სასკოლო ლექსიკონი

▲back to top

აბატი

ლათ. abbas (abbatis)

1. საეკლესიო ტიტული, რომელიც ენიჭება კათოლიკურ ეკლესიაში მამათა მონასტრის წინამძღვარს. სააბატო – კათოლიკური მონასტერი თავისი ადგილ-მამულებით.

2. ფრანგი კათოლიკე მღვდლის ტიტული.

იხ. აგრეთვე: აბატისა, ეპისკოპოსი, კათოლიკური, მონასტერი, რელიგია, სააბატო

1.3 აბატისა - ციფრული უნივერსალური სასკოლო ლექსიკონი

▲back to top

აბატისა

ლათ. abbatissa

კათოლიკური დედათა მონასრის წინამძღვარი.

იხ. აგრეთვე: აბატი, ეპისკოპოსი, კათოლიკური, რელიგია, სააბატო

წყარო: ჭაბაშვილი მიხეილ, უცხო სიტყვათა ლექსიკონი / შეადგინა [და წინასიტყვ. დაურთო] მიხეილ ჭაბაშვილმა. - მე-3 შესწ. და შევს. გამოც.- თბ. : განათლება, 1989.

1.4 აბეცედარიები - ციფრული უნივერსალური სასკოლო ლექსიკონი

▲back to top

აბეცედარიები

ლიტ.მცოდნ.

ლათ. becedarii

სამგლოვიარო სიმღერები (I) ჰიმნები, რომელთა სალექსო ტაეპები ან სტროფები ანბანის რიგზეა გაწყობილი, ტერმინი წარმომდგარია ლათინური ანბანის პირველი სამი ასოს — a, b, c — სახელწოდების მიხედვით. აბეცედარების ფორმის ლექსები ძალიან ენათესავება ჩვენებურ სტანთქებას, მაგალითად:

ა ნ, ალვა ხარ ტანადობით, ბ ა ნ, ბულბულს მიგიგავს ენა,

გ ა ნ, გიბრწყინავს პირისახე, დ ო ნ ,დახატული ხარ შენა;

ე ნ, ელვარე ბადრი მთვარე, ვ ი ნ, ვარსკვლავს სურს შენი ბრწყენა,

ზ ე ნ, ზილფაკავო გიშრის თ მ ა ო, ჰე, ჰაერთ დაიწყე ფრენა,

თ ა ნ, თურანი, ინ, ერანით სიცხოვლით ღგიწვამს შენა!

(ბ ე ს ი კ ი)

ანბანთქება, როგორც ლექსის ფორმა, სხვადასხვა სახითაა წარმოდგენილი ქართულ პოეზიაში (იხ. ა ნ ბ ა ნ თ ქ ე ბ ა. ხშირად იგი -აკროსტიქული ხასიათისაა (იხ. ა კ რ ო ს ტ ი ქ ი). | აბეცედარიები, როგორც ლექსის ფორმა, ძველ ებრაულ ლიტერატურაში იყო გამოყენებული. მაგალითად, იერემიას სამგლოვიარო სიმღერები. ყველაზე ცნობილი ნიმუშია ავგუსტინიანეს ფსალმუნები.

ფიქრობენ, ლექსის ანბანის რიგზე გაწყობა დაზეპირებისა და დამახსოვრების გასაადვილებლად იყო ნავარაუდევი.

იხ. აგრეთვე: აკროსტიქი

წყარო: ჭილაია, ანდრო. ლიტერატურისმცოდნეობის ძირითადი ცნებები. - თბ. : თბილ. უნ-ტის გამ-ბა, 1971. - 540გვ. ; 22სმ.. - 3მ.20კ. ყდ., 5000ც.

1.5 აბზაცი - ციფრული უნივერსალური სასკოლო ლექსიკონი

▲back to top

აბზაცი

ინგლ. paragraph

რუს. абзац

ტექსტის ნაწილი, ლოგიკურად დამთავრებული, აღებული როგორც ტექსტის ერთეული.

კიდეგანი ტექსტის დასაწყის სტრიქონში.

იხ. აგრეთვე: ბიბლიოთეკა

წყარო: საბიბლიოთეკო ტერმინების ლექსიკონი/გიორგი გიორგიძე, გურამ კარტოზია; საქ. სსრ მეცნ. აკადემია, ცენტრ. სამეც. ბიბ-კა. - მე-2 შევს. და გადამუშ. გამოც. - თბ. : მეცნიერება, 1974. - 157გვ. ; 22სმ.. - 80კ. ყდ., 3600ც.

1.6 აბიტურიენტი - ციფრული უნივერსალური სასკოლო ლექსიკონი

▲back to top

აბიტურიენტი

ლათ. abituriens (abiturientis) ვინც უნდა წავიდეს

1. მოსწავლე, რომელიც საშუალო სკოლას ამთავრებს

2. უმაღლეს სასწავლებელში შემსვლელი

წყარო: ჭაბაშვილი მიხეილ, უცხო სიტყვათა ლექსიკონი / შეადგინა [და წინასიტყვ. დაურთო] მიხეილ ჭაბაშვილმა. - მე-3 შესწ. და შევს. გამოც.. - თბ. : განათლება, 1989.

1.7 აბლაცია - ციფრული უნივერსალური სასკოლო ლექსიკონი

▲back to top

აბლაცია

ლათ. ablatio – გამოკლება, წაღება

მყინვარის ან თოვლის საფარის მასის შემცირება გადნობის, აორთქლების ან მექანიკური მოშორების (აისბერგების განცალკევება, ქარისმიერი წაღება და ა. შ.) შედეგად.

წყარო: ვარძელაშვილი, დიმიტრი. საზღვაო ლექსიკონი : [1500-მდე სიტყვა და გამოთქმა] / დიმიტრი ვარძელაშვილი ; [რედ.: ალექსანდრე ჯავახიშვილი, ნოდარ ებრალიძე (ლიტ. რედ.)]. - [თბ.] : ალავერდი, 2009. - 250გვ. ; 14სმ.. - გარეკანზე: გემები, იალქნები, ზღვაოსნობა. - გარეკანზე ავტ. მითით. არ არის. - ISBN 978-9941-0-1731-5.

1.8 აბოლიციონიზმი - ციფრული უნივერსალური სასკოლო ლექსიკონი

▲back to top

აბოლიციონიზმი

ლათ. abolitio - გაუქმება, მოსპობა

საზოგადოებრივი მოძრაობა ამერიკის შეერთებულ შტატებში მე - 18 ს. ბოლოს და მე - 19 ს. პირველ ნახევარში; მიზნად ისახავდა ზანგების მონობის გაუქმებას.

1.9 აბონემენტი - ციფრული უნივერსალური სასკოლო ლექსიკონი

▲back to top

აბონემენტი

ფრანგ.

1. რაიმეთი სარგებლობის უფლება გარკვეული დროის განმავლობაში.

2. ამ უფლების დამადასტურებელი საბუთი.

იხ. აგრეთვე: აბონენტი, ბიბლიოთეკა

წყარო: უნივერსალური ენციკლოპედიური ლექსიკონი : [3 ტომად] / შეადგინა ალექსანდრე ელერდაშვილმა. - I-ლი გამოც.. - [თბ.] : ფანტაზია, 2006. - 28სმ.[MFN: 136149]

1.10 აბონენტი - ციფრული უნივერსალური სასკოლო ლექსიკონი

▲back to top

აბონენტი

ინგლ. subscriber

გერმ. Abonent

აბონემენტის მქონე პირი ან დაწესებულება.

იხ. აგრეთვე: აბონემენტი

წყარო: მოხელის სამაგიდო ლექსიკონი / გაეროს განვითარების პროგრამა; [შემდგ.: სამსონ ურიდია და სხვ.; რედ.: ვაჟა გურგენიძე] - თბ., 2004 - 483გვ.: ცხრ.; 24სმ. - (საჯარო მოსამსახურის ბ-კა). - ISBN 99940-0-063-2: [ფ.ა.]

1.11 აბორდაჟი - ციფრული უნივერსალური სასკოლო ლექსიკონი

▲back to top

აბორდაჟი

ლიტ.მცოდნ.

ფრანგ. abortage საზღვაო ბრძოლა

ისეთი ტერმინია, რომლის შინაარსით საგანგებოდ მითითებულია საზღვაო ბრძოლების ერთ-ერთ ხერხზე. ეს ცნება ძველთაგანვე შემოვიდა მხატვრულ ლიტერატურაში და მანიშნებელია საზღვაო შერკინების მხატვრული ჩვენების ხასიათისა.

საზღვაო ბრძოლის სურათები ხშირად გვხვდება ეპოპეაში და გა|jოყენებულია ბატალური სცენების დასახატავად. ამ მხრივ დიდი ინტერესის შემცველია „ვეფხისტყაოსანი“. აი აბორდაჟის მთლიანი სურათის მაჩვენებელი სტროფები:

ჩაიცვა ტანსა აბჯარი ქცევითა ვეფხებრ მკრჩხალითა.

მას ხელთა კეტი რკინისა ჰქონდა ხელითა ცალითა;

ნავისა თავსა გულითა წადგა შიშშეუვალითა,

ვითა მჭვრეტელნი ჭვრეტითა, მტერნი დახოცნა ხრმალითა.

კიოდეს იგი ლაშქარნი, ხმა მათი არ გაწყდებოდა,

აძგერეს ძელი, რომელსა ზედა სახნისი ჰგებოდა;

ყმა ნავის თავსა უშიშრად ქვე დგა, არ თურე კრთებოდა,

კეტი ჰკრა, ძელი მოსტეხა, სხვით არათ არ მოსტყდებოდა.

ძელი მოსტყდა და ავთანდილ დარჩა ნავდაულეწელი;

შეშინდეს იგი ლაშქარნი, გზა ძებნეს გარდსახვეწელი;

ვეღარ გარდესწრნეს, გარდუხლტა მტერთა მი და მო მლეწელი;

არ დარჩა კაცი ცოცხალი მუნ მისგან დაუფრეწელი.

მათ ლაშქართა გულუშიშრად ასრე ჰხოცდა, ვითა თხასა;

ზოგი ნავსა შეანარცხის, ზოგსა ჰყრიდა შიგან ზღვასა;

ერთმანერთსა შემოსტყორცის, რვა ცხრასა და ცხრა ჰკრის რვასა;

დაკოდილნი მკვდართა შუა იმალვიან, მალვენ ხმასა.

მხატვრულ ლიტერატურაში ძველთაგანვე შესული ეს ცნება პოპულარული ხდება მწერლობისვე მეშვეობით.

1.12 აბორიგენი - ციფრული უნივერსალური სასკოლო ლექსიკონი

▲back to top

აბორიგენი

ლათ. aborigines – მკვიდრი

ამა თუ იმ ქვეყნის, ტერიტორიის მკვიდრი მცხოვრები, თავდაპირველი ბინადარი.

სინონიმი: ავტოქთონი

წყარო: გოგიჩაძე გიორგი, ლექსიკონი ბიოლოგიური და სამედიცინო ტერმინები და ცნებები / გ. გოგიჩაძე, გ. კანდელაკი, თ. გოგიჩაძე. - თბ. : [მერიდიანი], 2011. - 442გვ. ; 20სმ.. - ყდაზე ავტ. მითით. არ არის. - რეზ. რუს. და ინგლ.. - ISBN: 978-9941-10-427-5[MFN: 146200]

1.13 აბრევიატურა - ციფრული უნივერსალური სასკოლო ლექსიკონი

▲back to top

აბრევიატურა

ლათ. abreviatura

1. პირობითი შემოკლება სიტყვებისა წერაში; მაგ., “ე. ი.“ (= ესე იგი), “იხ.“ (= იხილე);

2. სიტყვა, რომელიც წარმოადგენს ორი ან რამდენიმე სიტყვის შემოკლებას; მაგ., „პროფკომი“ (= პროფკავშირული კომიტეტი);

3. მუს. - სანოტო წერაში მიღებული შემოკლება.

იხ. აგრეთვე: ბიბლიოთეკა

წყარო: ჭაბაშვილი, მიხეილ, უცხო სიტყვათა ლექსიკონი / შეადგინა [და წინასიტყვ. დაურთო] მიხეილ ჭაბაშვილმა. - მე-3 შესწ. და შევს. გამოც.. - თბ. : განათლება, 1989. - 600გვ. ; 16სმ.. - სახელთა საძიებელი: გვ. 63-68. - 5მ., 10000ც.[MFN: 2749]

1.14 აბრეჟე - ციფრული უნივერსალური სასკოლო ლექსიკონი

▲back to top

აბრეჟე

რუს. абреже

ნაწარმოების მოკლე შინაარსი და მისი ნაწყვეტი

იხ. აგრეთვე: ბიბლიოთეკა

1.15 აბსოლუტი - ციფრული უნივერსალური სასკოლო ლექსიკონი

▲back to top

აბსოლუტი

ლათ. absolutus – თავისთავადი; უთუო

იდეალისტურ ფილოსოფიაში: სამყაროს უსასრულო პირველმიზეზი, საწყისი (აბსოლუტური სული, აბსოლუტური იდეა); ღვთაების სინონიმია.

იხ. აგრეთვე: აბსოლუტური, ფილოსოფია

1.16 აბსოლუტივი - ციფრული უნივერსალური სასკოლო ლექსიკონი

▲back to top

აბსოლუტივი

ზმნის უცვლელი ფორმა.

1.17 აბსოლუტური - ციფრული უნივერსალური სასკოლო ლექსიკონი

▲back to top

აბსოლუტური

ლათ. absolutus

თავისთავადი; უთუო

არაშეფარდებითი, თავისთავადი; სრული;

აბსოლუტური ჭეშმარიტება - ფილოს. - ჭეშმარიტება, რომელიც გვაძლევს სინამდვილის სრულ, ამომწურავ ცოდნას;

აბსოლუტური უმრავლესობა - ხმების რაოდენობა, რაც უდრის არჩევნებში მონაწილეთა ყველა ხმის ნახევარზე მეტს;

აბსოლუტური მონარქია - შეუზღუდავი მონარქია, აბსოლუტიზმი;

აბსოლუტური ნული - ფიზ. - თეორიულად დასაშვები ყველაზე დაბალი ტემპერატურა (უდრის მინუს 273, 16˚ C);

აბსოლუტური სმენა - მუს. - უნარი იმისა, რომ სმენით ზუსტად გაარჩიოს სხვადასხვა სიმაღლის ბგერა;

აბსოლუტური ჩემპიონი.

იხ. აგრეთვე: აბსოლუტი, მონარქია

1.18 აბსოლუცია - ციფრული უნივერსალური სასკოლო ლექსიკონი

▲back to top

აბსოლუცია

ლათ.

1. სასამართლოს დადგენილება, რომლითაც ბრალდებულს ათავისუფლებენ სასჯელისაგან.

2. ეკლესიაში - სასჯელის, ცოდვის მიტევება.

წყარო: უნივერსალური ენციკლოპედიური ლექსიკონი : [3 ტომად] / შეადგინა ალექსანდრე ელერდაშვილმა. - I-ლი გამოც.. - [თბ.] : ფანტაზია, 2006. - 28სმ.[MFN: 135989] წ.

1.19 აბსორბენტი - ციფრული უნივერსალური სასკოლო ლექსიკონი

▲back to top

აბსორბენტი

ლათ.

აბსორბციის უნარის მქონე ნივთიერება.

იხ. აგრეთვე: აბსორბცია

1.20 აბსორბერი - ციფრული უნივერსალური სასკოლო ლექსიკონი

▲back to top

აბსორბერი

ლათ.

აირების ნარევების შემადგენელ ნაწილებად დამშლელი აპარატი.

1.21 აბსორბცია - ციფრული უნივერსალური სასკოლო ლექსიკონი

▲back to top

აბსორბცია

ლათ. absorbeo – ვშთანთქავ, შევიწოვ

1. ნივთიერების ან აირის შთანთქმა სითხის ან მყარი სხეულის მიერ. მაგ., ანტისხეულების ან ანტიგენების გამოყოფა ნარევისაგან.

2. სხვადასხვა ნივთიერების ლიმფასა და სისხლში გადასვლის პროცესი.

იხ. აგრეთვე: აბსორბენტი, აბსორბცია და აბსორბირება

1.22 აბსორბცია და აბსორბირება - ციფრული უნივერსალური სასკოლო ლექსიკონი

▲back to top

აბსორბცია და აბსორბირება

ფიზ.

ქიმ.

ლათ.

აირის შთანთქმა, შეწოვა, შესრუტვა სითხის ან მყარი სხეულის მიერ.

იხ. აგრეთვე: აბსორბცია

1.23 აბსტენციონისტები - ციფრული უნივერსალური სასკოლო ლექსიკონი

▲back to top

აბსტენციონისტები

საპარლამენტო არჩევნების მიმართ ბოიკოტის გამოცხადების მომხრენი.

იხ. აგრეთვე: ბოიკოტი

1.24 აბსტინენცია - ციფრული უნივერსალური სასკოლო ლექსიკონი

▲back to top

აბსტინენცია

ლათ. abstinentia

1. მაგარი სასმელების სმისაგან თავშეკავება;

2. სქესობრივი თავშეკავება.

იხ. აგრეთვე: ნარკომანია

1.25 აბსტრაქტული - ციფრული უნივერსალური სასკოლო ლექსიკონი

▲back to top

აბსტრაქტული

განყენებული, არაკონკრეტული.

იხ. აგრეთვე: აბსტრაქციონიზმი, აბსტრაქცია და აბსტრაჰირება, კონკრეტული, კონცეპტი, ცნება

1.26 აბსტრაქცია და აბსტრაჰირება - ციფრული უნივერსალური სასკოლო ლექსიკონი

▲back to top

აბსტრაქცია და აბსტრაჰირება

ლათ.

1. რაიმე საგნებისა და მოვლენების თვისებების განყენება, განზოგადება, არარსებითი ნიშნების უგულებელყოფა.

2. ასეთი პროცესის შედეგად მიღებული განყენებული ცნება.

იხ. აგრეთვე: აბსტრაქტული

1.27 აბსტრაქციონიზმი - ციფრული უნივერსალური სასკოლო ლექსიკონი

▲back to top

აბსტრაქციონიზმი

XX საუკუნის დასაწყისის უკიდურესად ფორმალისტური მიმდინარეობა მხატვრობასა და ქანდაკებაში; აბსტრაქტული ხელოვნება.

იხ. აგრეთვე: აბსტრაქტული

1.28 აბსურდი - ციფრული უნივერსალური სასკოლო ლექსიკონი

▲back to top

აბსურდი

ლათ. absurdum

უაზრობა, შეუსაბამობა.

სინონიმი: ნონსენსი

იხ. აგრეთვე: ფემინიზმი

1.29 აბსურდის თეატრი - ციფრული უნივერსალური სასკოლო ლექსიკონი

▲back to top

აბსურდის თეატრი

ლათ. absurdus — უადგილო, უაზრო

ტერმინი, რომლითაც მონიშნულია მოვლენების ერთობლიობა – XX ს. 50-60-იანი წწ. მოდერნისტული თეატრი და დრამატურგია.

თავად ცნება „აბსურდი“ დამკვიდრებულია ეგზისტენციალისტების მიერ (ა. კამიუ, ჟ.პ. სარტრი). აბსურდის თეატრის ძირითადი პოსტულატია რეალობის შიდააზრის და მიზეზ-შედეგობრიობის უგულებელყოფა.

თავად ტერმინი წარმოიშვა ე. იონესკოს („ქაჩალი მომღერალი“, 1950) და ს. ბეკეტის („გოდოს მოლოდინში”, 1952) პიესების პარიზული პრემიერების შემდეგ. მათში უკვე მოცემული იყო აბსურდის თეატრის ძირითადი მახასიათებლები: ადამიანთა ურთიერთობების გროტესკულ-კომიკური დემონსტრაცია (მათ შორის ენობრივი კომუნიკაციის უსუსურობა), სიცრუე, როგორც სოციალური ყოფის ერთადერთი ალტერნატივა, უმწეობა გრანდიოზული და შეუცნობადი გარესამყაროს წინაშე, ცხოვრებრივი ფასეულობების ილუზორულობით გამოწვეული შოკის მეტაფორული ასახვა, ირაციონალური სისასტიკის და სიკვდილის გარდუვალობით გამოწვეული შიშის მიჩქმალვის ცდა გამრთობი და გამაბრუებელი საშუალებებით, მათ შორის, ცინიზმით.

აბსურდის თეატრის ავტორებად აგრეთვე შეიძლება ჩაითვალონ ჟ. ჟენე, ბ. ვიანა, ნაწილობრივ – ა. ადამოვი (საფრანგეთი), დ. ბუცცატი და ე’დერიკო (იტალია), ჰ. პინტერი და ნ. სიმპსონი (ინგლისი).

წყარო: აბსურდის თეატრი

1.30 აბულია - ციფრული უნივერსალური სასკოლო ლექსიკონი

▲back to top

აბულია

ლათ. abulia

ინგლ. abulia

რუს. Абулия

(ბერძნ. a უარყ. თავს., bule ნებისყოფა) – უნებისყოფობა. დამოუკიდებელი მოქმედების ან გადაწყვეტილების მიღების დარღვევა ან სრული დაკარგვა. ადამიანს მკვეთრად აქვს დაქვეითებული ინიციატივა და ენერგია.

აღნიშნული სიმპტომი ხშირად გვხვდება შიზოფრენიის შემთხვევაში.

წყარო: გოგიჩაძე, გ. სამედიცინო ტერმინოლოგიის ქართულ-ინგლისურ-რუსულ-ლათინური განმარტებითი ლექსიკონი / გ. გოგიჩაძე, ა. გედენიძე, ჯ. ჭუმბურიძე ; [რედ.: ნოდარ ჭიჭინაძე, ალექსანდრე ქორელი]. - თბ. : მერიდიანი, 2009. - 496გვ. ; 20სმ.. - ბიბლიოგრ.: გვ. 394-395. - ISBN: 978-9941-10-174-8[MFN: 138888]

1.31 აბუჩად აგდება - ციფრული უნივერსალური სასკოლო ლექსიკონი

▲back to top

აბუჩად აგდება

ბერძნ.

არაფრად ჩაგდება, ანგარიშის გაუწევლობა, დამცირება (აბუჩი უხამსი სტუმარი - საბას ლექსიკონის მიხედვით)

იხ. აგრეთვე: იდიომი

წყარო: მე პატარა ქართველი ვარ ა

1.32 აგათონი - ციფრული უნივერსალური სასკოლო ლექსიკონი

▲back to top

აგათონი

ახელგანთქმული ბერძენი ტრაგიკოსი. დაიბ. დაახლ. 436 წ. ძვ.წ.ა. 20 წლისა იყო, როცა თავისი პირველი ტრაგედიით გაიმარჯვა ლენეის დღესასწაულზე (დიონისესადმი მიძღვნილი ატიკური რელიგიური დღესასწაული). აგათონის ტრაგედიებს, სამწუხაროდ, სრული სახით არ მოუღწევიათ ჩვენამდის. ფრაგმენტები გამოცემულია Nauck-ის მიერ, (Nauck-Tragic. Graec. fragm. Lipsiae, 1889)

იხ. აგრეთვე: ნადიმი, პერსონალია, არხელაოსი

წყარო: ნადიმი / პლატონი ; ძველი ბერძ. თარგმ. წინასიტყვ. და კომენ. დაურთო ბ. ბრეგვაძემ. - თბილისი : Carpe diem, 2017

1.33 აგამემნონი - ციფრული უნივერსალური სასკოლო ლექსიკონი

▲back to top

აგამემნონი

ბერძნ.

მიკენის მეფე, ატრევსის ძე, მენელაოსის ძმა, ზევსის მოდგმა პელოფსის შვილიშვილი, ტროას ომის გმირი.

მიკენის მეფე ატრევსი შეცოდებათა გამო ღმერთებმა დაწყევლეს. როდესაც იგი მოკლა ეგისთოსმა, მიკენში გამეფდა მკვლელის მამა თიესტესი. მეფისწულებმა, აგამემნონმა და მენელაოსმა, თავი შეაფარეს სპარტას, სადაც იქორწინეს მეფე ტინდარეოსის ასულებზე: აგამემნონმა – კლიტემნესტრაზე, მენელაოსმა - ელენეზე. ამ ქორწინების შედეგად აგამემნონს შეეძინა ქალიშვილები: იფიგენია, ქრისოთემისი, ელექტრა და ვაჟიშვილი - ორესტესი. თიესტესის გარდაცვალების შემდეგ მიკენის სამეფო სკიპტრის მფლობელი გახდა აგამემნონი (არსებობს სხვა ვერსიაც: აგამემნონმა მენელაოსის დახმარებით გააძევა მიკენიდან თიესტესი და თავად გამეფდა). როდესაც ტროელმა პარისმა მოიტაცა ელენე, მენელაოსმა დასახმარებლად მიმართა ძმას. აგამემნონი, აღმატებულად ძლევამოსილი და გამორჩეული ბერძენ მეფეთა შორის, სათავეში ჩაუდგა ტროელთა წინააღმდეგ ამხედრებულ აქაველებს (ბერძნებს). ქარებმა შეაყოვნეს ბერძენთა ხომალდები ავლისში.

ეს იმიტომ მოხდა, რომ ლაშქრობის დაწყების წინ აგამემნონმა მოკლა ქალღმერთ არტემისის წმინდა ირემი. ღვთაება მსხვერპლად ითხოვდა აგამემნონის ასულს, იფიგენიას. ძლევამოსილი მეფე დამორჩილდა ქალღმერთის სურვილს. თუმცა, არტემისს საბოლოოდ არ გაუწირავს იფიგენია. სამსხვერპლო კოცონზე მის მაგივრად გაჩნდა ირემი. ხოლო იფიგენია სიცოცხლის ბოლომდე არტემისის ტაძრის ქურუმი იყო.

აგამემნონი ჰომეროსის "ილიადას" მთავარი პერსონაჟია. აქილევსის რისხვა, რომელზეც აგებულია მთელი პოემა, მისმა საქციელმა განაპირობა: ტროას დარბევისას აგამემნონმა ტყვედ ჩაიგდო აპოლონის ქურუმის ასული ქრისეისი. მამამ სცადა საკუთარი ქალიშვილის დაბრუნება დიდძალი გამოსასყიდის ფასად, მაგრამ აგამემნონმა უარით გაისტუმრა ხანდაზმული ქურუმი, რომელმაც ვედრებით მიმართა აპოლონს, დაესაჯა შეურაცხმყოფელი. ღვთაებამ ბერძნებს შავი ჭირი მოუვლინა. ლაშქარი რომ გადაერჩინა, აგამემნონმა დათმო ქრისეისი. იგი ვარაუდობდა, რომ ამ დათმობით მეომართა პატივისცემას დაკარგავდა და თავისი ძალმოსილების განსამტკიცებლად აქილევსს მოსტაცა მხევალი ქალი ბრისეისი. სახელოვანი გმირი განრისხდა და ბრძოლის ველი მიატოვა, რასაც კინაღამ ემსხვერპლა ბერძენთა ლაშქარი.

ტროას დაცემის შემდეგ აგამემნონს ნადავლად ერგო ტროას მეფის ქალიშვილი კასანდრა (მითოსის ზოგი ვერსიის მიხედვით, აგამემნონმა იქორწინა კასანდრაზე და მისგან ვაჟებიც შეეძინა). სამშობლოში დაბრუნებული მეფე ვერაგულად მოკლეს დედოფალმა კლიტემნესტრამ და მისმა საყვარელმა ეგისთოსმა (ატრევსის მკვლელმა). ამ საზარელი მკვლელობისათვის შურს იძიებენ შვილები - ელექტრა და ორესტესი.

ხელოვნებაში აგამემნონს ზევსის მსგავსად გამოსახავდნენ, მშვიდსა და დიდებულს, სკიპტრით ხელში. მისი ტრაგიკული ბედით დიდად დაინტერესდნენ პოეტები. აგამემნონის მითოსზე შექმნილ ნაწარმოებთა შორის უმნიშვნელოვანესია: ესქილეს "აგამემნონ", ევრიპიდეს "იფიგენია ავლისში", რასინის "იფიგენია", ალფიერის "აგამემნონი" და სხვა.

ტროას ომში იბრძოდა აქაველების მხარეს

იხ. აგრეთვე: ილიადა

წყარო: ბიბლიოვიკი აგამემნონი

1.34 აგენორი - ციფრული უნივერსალური სასკოლო ლექსიკონი

▲back to top

აგენორი

ბერძნ.

ტროელი მებრძოლი, რომელსაც აქილევსის დამარცხება უნდოდა.

ტროას ომში იბრძოდა ტროელების მხარეს

იხ. აგრეთვე: ილიადა, აქილევსი

წყარო: ბერძნული მითოლოგია ილიადა

1.35 აგენტი - ციფრული უნივერსალური სასკოლო ლექსიკონი

▲back to top

აგენტი

ინგლ. agent, medium; (commercy) factor; (legal) assignee

ლათ. Agent (agentis) - მოქმედი

1. იურიდიული ან ფიზიკური პირი, რომელიც სხვა პირის (პრინციპალის) სახელით, ხარჯითა და დავალებით მოქმედებს, ასევე დებს გარიგებებს მესამე პირებთან;

2. სახელმწიფოს, დაწესებულების, ორგანიზაციის წარმომადგენელი (რწმუნებული).

1.36 აგიოგრაფია - ციფრული უნივერსალური სასკოლო ლექსიკონი

▲back to top

აგიოგრაფია

იხ. აგრეთვე: გრაფია, ლიტერატურა, ჰაგიოგრაფია

1.37 აგიტაცია - ციფრული უნივერსალური სასკოლო ლექსიკონი

▲back to top

აგიტაცია

ლათ. agitatio – აღძვრა, ამოძრავება.

ზეპირი ან ბეჭდვითი მოღვაწეობა, რომლის მიზანია მოახდინოს ზეგავლენა ფართო მასების შეგნებასა და განწყობილებაზე, დარაზმოს ისინი გარკვეული საზოგადოებრივ - პოლიტიკური ამოცანების შესასრულებლად.

იხ. აგრეთვე: პროპაგანდა

1.38 აგონია - ციფრული უნივერსალური სასკოლო ლექსიკონი

▲back to top

აგონია

1. ბერძნ. agōnia – ბრძოლა

სიკვდილისწინა მდგომარეობა ორგანიზმისა;

სულთმობრძავის მდგომარეობა.

იხ. აგრეთვე: რეანიმაცია

2.ლიტ.მცოდნ.

სიცოცხლის დასასრუღის მოაbლოება, სულთმოძრავის განცდა-განწყობილება. მართალია, ეს ტერმინი არაა ლიტერატურული და არც ხელოვნებისმცოდნეობას განეკუთვნება, მაგრამ ხშირად იკავებს ადგილს აღნიშნულ სფეროებში.

იგი იხმარება პოეზიასა და ღიტერატურისმცოდნეობაში როგორც პირდაპირი, ასევე გადატანითი მნიშვნელობით. ამ თეალსაზრისით საყურადღებო მხატვრული ფაქტია ვალერიან გაფრინდაშვილის ორსტროფიანი ლექსი:

ო რა ხშირია ანტრაქტები და რა ხანგრძლივი

ვერ მოვესწრები ფარდის ახდას ასე მგონია

უბაირაღო მარტოობას მე აღარ ვჩივი

მაგრამ მთავრდება მოლოდინის ყრუ აგონია

დავტოვებ პარტერს და სცენაზე გადავალ კმარა

მე თვით სიკვდილთან ვითამაშებ ამ მოქმედებას

მე საიქიოს კულისებში გადავალ ჩქარა

ჟინიან ფარდას სასურველი ცეცხლი ედება

ან კიდევ,

„მინდოდა შემეღო ლუქსემბურგის პარკში, მენახა შემოდგომის აგონია (გ ა მ ს ა ხ უ რ დ ი ა „დიონისეს ღიმილი“)

1.39 აგრარული - ციფრული უნივერსალური სასკოლო ლექსიკონი

▲back to top

აგრარული

ინგლ. agrarian

ლათ. agrarius

1. მიწასთან; მიწათმფლობელობასთან, მიწათმოქმედებასთან დაკავშირებული;

2. რაიმე, რაც ხასიათდება მეურნეობის სხვა დარგებთან შედარებით სასოფლო-სამეურნეო წარმოების უპირატესობით.

1.40 აგრეგატი - ციფრული უნივერსალური სასკოლო ლექსიკონი

▲back to top

აგრეგატი

ლათ.

1. მანქანის ტექნიკური კვანძი, ერთმანეთთან შეერთებული სხვადასხვა ტიპის დანადგარები.

2. ქანი, რომელიც წარმოადგენს სხვადასხვა მინერალის შენაერთს.

1.41 აგრესია - ციფრული უნივერსალური სასკოლო ლექსიკონი

▲back to top

აგრესია

ლათ. aggressio – შეტევა, თავდასხმა.

სხვა ადამიანის ფიზიკურ დაზიანებაზე ან ფსიქოლოგიური ზიანის მიყენებაზე მიმართული ქცევა.

იხ. აგრეთვე: აგრესორი, ესკალაცია, სამოქალაქო განათლება

წყარო: ინტერპერსონალური კომუნიკაცია (მომსახურების სფერო) - ეროვნული სასწავლო გეგმებისა და შეფასების ცენტრი - 2010 - პასუხისმგებელი რედ.: ანასტასია ქიტიაშვილი

1.42 აგრესორი - ციფრული უნივერსალური სასკოლო ლექსიკონი

▲back to top

აგრესორი

აგრესიის ჩამდენი, თავდამსხმელი, მოძალადე მხარე.

იხ. აგრეთვე: აგრესია

1.43 აგრო - ციფრული უნივერსალური სასკოლო ლექსიკონი

▲back to top

აგრო

ბერძნ. agros – მინდორი

რთული სიტყვის პირველი შემადგენელი ნაწილი; ნიშნავს აგრონომიასთან დაკავშირებულს, აგრონომიულს. მაგ., აგრომინიმუმი. აგროპუნქტი.

იხ. აგრეთვე: აგრონომია

1.44 აგრონომია - ციფრული უნივერსალური სასკოლო ლექსიკონი

▲back to top

აგრონომია

ბერძნ. agronomia – მიწათმოქმედება

მეცნიერება სოფლის მეურნეობის წარმოებაზე (მიწათმოქმედებაზე და მეცხოველეობაზე).

იხ. აგრეთვე: აგრო

1.45 ადამიანის უფლებები - ციფრული უნივერსალური სასკოლო ლექსიკონი

▲back to top

ადამიანის უფლებები

ინგლ. Human rights

პიროვნების განუხრელი უფლებები და თავისუფლებები, რომელთაც ინდივიდი დაბადებისთანავე იძენს. ა. უ. განსაზღვრავს მინიმუმს იმ პირობებისა, რომლებიც საჭიროა ადამიანის ღირსებისა და სიცოცხლის შესანარჩუნებად; მოიცავს სამოქალაქო უფლებებსა და პოლიტიკურ თავისუფლებებს, ეკონომიკურ, სოციალურ და კულტურულ უფლებებს, აგრეთვე, მთელი რიგი ერთობების (ბავშვები, ქალები, ნაციონალური უმცირესობები, ხალხები და ა. შ.) უფლებებს. სამოქალაქო და პოლიტიკური უფლებები ზღუდავს სახელმწიფოს ქმედებებს და უზრუნველყოფს ადამიანის სიცოცხლესა და თავისუფლებას. სოციალური და ეკონომიკური უფლებები ითვალისწინებს მთავრობის განსაზღვრულ ვალდებულებებს. ზოგიერთი ანალიტიკოსი მათ ირეალურს უწოდებს, რადგანაც ბევრ ქვეყანას სათანადო რესურსების უქონლობის გამო არ ძალუძს ამ უფლებათა განხორციელება. განსაკუთრებული ვალდებულებები დაკავშირებულია ისეთ უფლებებთან, როგორიცაა მშვიდობა, განვითარება და ჰუმანიტარული დახმარება. უფლებათა დიდი ნაწილი თითოეულ ინდივიდს ეხება, ხოლო ზოგიერთი, მაგ., ეროვნული თვითგამორკვევის უფლება - გარკვეულ ერთობას. უფლებები დაკანონებულია გაეროს მიერ „ადამიანის უფლებების საყოველთაო დეკლარაციაში“ (1948) გენერალური ასამბლეის რეზოლუციით, ორი საერთაშორისო კონვენციით, მრავალი ქვეყნის კონსტიტუციით, აგრეთვე ევროპული კონვენციით, რომელიც მოქმედებს ევროკავშირის წევრ ქვეყნებში. ა. უ-ის თაობაზე მიღებული დეკლარაციები ნორმატიული ხასიათისაა და მათ უფრო მორალური და სარეკომენდაციო ხასიათი აქვს. ოპონენტები უარყოფენ იდეას ა. უ-ის უნივერსალობის შესახებ, ან ამტკიცებენ, რომ ეს უფლებები ითვალისწინებს მხოლოდ იდეოლოგიურ და კულტურულ ასპექტებს; მოცემული სახელმწიფოსთვის ან საზოგადოებისთვის ექსტრემალურ შემთხვევაში ისინი შეიძლება დარღვეულ იქნას; ა. უ-ის დაცვის მოთხოვნები ეწინააღმდეგება ერთიანი სახელმწიფოს სუვერენიტეტსა და ხელისუფლებას.

იხ. აგრეთვე: სამოქალაქო განათლება

წყარო: სოციალურ და პოლიტიკურ ტერმინთა ლექსიკონი–ცნობარი / [სარედ.: ჯგუფი: ედუარდ კოდუა და სხვ. ; გამომც.: ლაშა ბერაია] - თბ. : ლოგოს პრესი, 2004 - 351გვ. ; 20სმ. - (სოციალურ მეცნ. სერია/რედ.: მარინე ჩიტაშვილი). - ISBN 99928-926-9-2 : [ფ.ა.]

1.46 ადამის ჟამიდან - ციფრული უნივერსალური სასკოლო ლექსიკონი

▲back to top

ადამის ჟამიდან

უხსოვარი დროიდან

იხ. აგრეთვე: იდიომი

წყარო: მე პატარა ქართველი ვარ ა

1.47 ადამის შვილი - ციფრული უნივერსალური სასკოლო ლექსიკონი

▲back to top

ადამის შვილი

ადამიანი, ძე ხორციელი

იხ. აგრეთვე: იდიომი

წყარო: მე პატარა ქართველი ვარ ა

1.48 ადამის ხნის - ციფრული უნივერსალური სასკოლო ლექსიკონი

▲back to top

ადამის ხნის

დიდი ხნის, ძალზე მოხუცი; ძველებური

იხ. აგრეთვე: იდიომი

წყარო: მე პატარა ქართველი ვარ ა

1.49 ადაპტაცია - ციფრული უნივერსალური სასკოლო ლექსიკონი

▲back to top

ადაპტაცია

ლათ. adaptatio – შეგუება, შეწყობა

1. ბიოლ. ორგანიზმის შეგუება გარემო პირობებთან არსებობის შესანარჩუნებლად;

2. გრძნობის ორგანოს შეჩვევა გარემოსთან. მაგ., თვალის (მხედველობის) ადაპტაცია;

3. ტექსტის ადაპტაცია – რაიმე ტექსტის გამარტივება, შემოკლება-გადაკეთება უცხო ენის შემსწავლელთათვის.

იხ. აგრეთვე: აკლიმატიზაცია

1.50 ადგილობრივი თვითმმართველობა - ციფრული უნივერსალური სასკოლო ლექსიკონი

▲back to top

ადგილობრივი თვითმმართველობა

ადგილობრივი მოსახლეობის კონსტიტუციური უფლება, მართოს ადგილობრივი მნიშვნელობის საჯარო საქმეები საკუთარი წარმომადგენლების მეშვეობით (ადგილობრივი თვითმმართველობის ევროპული ქარტია)

იხ.აგრეთვე: თვითმმართველობა, პარლამენტი, ანგარიშვალდებულება, დეცენტრალიზაცია, დეკონცენტრაცია, დელეგირებული ძალაუფლება, დემოკრატია, ექსკლუზიური უფლებამოსილებანი, ფისკალური დეცენტრალიზაცია, გამჭვირვალობა, ინსტიტუცია, ინტეგრაცია, ლეგიტიმურობა, მოქალაქეთა მონაწილეობა, საჯარო პოლიტიკა, საჯარო (სახელმწიფო) დანახარჯები, საჯარო მომსახურება, სუბსიდიარულობა, თემი, ტექნიკური დახმარება, ტრეინინგი სამუშაო ადგილზე, ზედამხედველობა

წყარო: ადგილობრივი დემოკრატიის გზამკვლევი საქართველოსთვის. - თბ. : საქ. ევროპის საბჭოს საინფ. ბიურო, 2004. - 48გვ. ; 20სმ.. - [ფ.ა.][MFN: 20983]

1.51 ადეკვატური - ციფრული უნივერსალური სასკოლო ლექსიკონი

▲back to top

ადეკვატური

ლათ.

შესაბამისი, შესატყვისი.

1.52 ადენდუმი - ციფრული უნივერსალური სასკოლო ლექსიკონი

▲back to top

ადენდუმი

ლათ. addo – ვუმატებ, ვურთავ

ინგლ. addendum

1. საზღვაო ვაჭრობის ხელშეკრულების ან დოკუმენტის (კერძოდ, ჩარტერის) დამატება, რომელიც ცვლის ან ავსებს მის ამა თუ იმ პირობას.

2. დაზღვევის ან გადაზღვევის ხელშეკრულების დამატება.

იხ. აგრეთვე: ჩარტერი, ხელშეკრულება ჩარტერის

1.53 ადეპტი - ციფრული უნივერსალური სასკოლო ლექსიკონი

▲back to top

ადეპტი

ფრანგ. adepte – მომხრე, მიმდევარი

ინგლ. adept

ლათ. adeptus – მიღწეული

რომელიმე სწავლების, იდეის მიმდევარი, მომხრე. თავდაპირველად ადეპტი ეწოდებოდა რელიგიური მიმდევრობის, სექტის საიდუმლოებებს ზიარებულ პირს.

იხ. აგრეთვე: რელიგია, სექტა

1.54 ადვოკატირება - ციფრული უნივერსალური სასკოლო ლექსიკონი

▲back to top

ადვოკატირება

ინგლ. advocacy

საზოგადოებრივ ცხოვრებაში შემოსული შედარებით ახალი კონცეპტი, საზოგადოებრივი ინტერესების დაცვის მეთოდი, რომლის გამოყენება შესაძლებელია საზოგადოებისათვის სასარგებლო ცვლილებების ინიცირებისათვის. საზოგადოებრივი ინტერესების დაცვა შეიძლება გულისხმობდეს როგორც ორგანიზაციის მიერ შემუშავებული პოლიტიკის, პოზიციისა და პროგრამების ცვლილებას, ისე - იდეების შემუშავებას ამ ინტერესების დასაცავად, ან მათ შეთავაზებას საზოგადოებისათვის. ამას გარდა - საზოგადოებრივი ინტერესების დაცვა ნიშნავს საზოგადოების მხრივ ხმის ამაღლებას, მნიშვნელოვა ნი საკითხებისათვის თვალყურის დევნას და გადაწყვეტილებების მიმღებთაგან შესაბამისად გადაჭრის მოთხოვნას.

წყარო:

წყარო: სოციალური პოლიტიკა საქართველოში №1 [ჰორიზონტი], თბ. 2002

კამპანია ან ქმედება, რომელიც მიმართულია გარკვეული სოციალური ჯგუფის ინტერესთა ან უფლებების დაცვისაკენ. ადვოკატირების კამპანიის ზემოქმედების ობიექტს წარმოადგენს ადამიანთა განსაზღვრული რაოდენობა – სახელმწიფო ჩინოვნიკები (გადაწყვეტილების მიმღები პირები); ზემოქმედების მიზანია გარკვეული სტრუქტურული ცვლილებების მიღწევა (მაგალითად, კანონების მიღება) იმ ჯგუფთან მიმართებაში, რომლის ინტერესებზეც მიღებული გადაწყვეტილება მოახდენს მნიშვნელოვან გავლენას. ადვოკატირების მიზანია უფლებათა დაცვა და არა შეხედულებების გავრცელება, როგორც მაგ. პროპაგანდის დროს.

იხ. აგრეთვე: მონიტორინგი, კრიტერიუმი

წყარო: შესავალი ლგბტ ჟურნალისტიკაში/[ავტ. შორენა გაბუნია; რედ. ირაკლი ვაჭარაძე; არასამთავრობო ორგანიზაცია „იდენტობა“]. - თბ., 2013. - 319 გვ.; 20 სმ.. - დანართები: გვ. 145-316. - განმარტ. ლექსიკონი: გვ. 3-34

1.55 ადიალა (ბარბარიზმი) - ციფრული უნივერსალური სასკოლო ლექსიკონი

▲back to top

ადიალა (ბარბარიზმი)

რუს. одеяло

საბანი; გადასაფარებელი

იხ. აგრეთვე: ბარბარიზმი

წყარო: ბარბარიზმების ლექსიკონი ადიალა (ბარბარიზმი)

1.56 ადიქცია - ციფრული უნივერსალური სასკოლო ლექსიკონი

▲back to top

ადიქცია

ინგლ. Addict

სახელწოდება „ადიქცია“ მოდის ინგლისური სიტყვიდან “Addict”, რომელიც ნიშნავს დამღუპველი ჩვევისადმი დამოკიდებულებას. ადიქციით შეპყრობილი ადამიანის კიდევ ერთი დამახასიათებელი თვისებაა უსაფუძვლო თავდაჯერებულობა, რომ ადიქციის ობიექტი - მიუხედავად მისი მხრიდან გულგრილობისა, უხეშობისა და კიდევ უფრო უარესი ქმედებებისა, შეყვარებულია მასზე და თითქოსდა ამას ვერ გამოხატავს სიმორცხვის, ან სხვადასხვა სახის პირადი ან ზოგადი პრობლემების გამო. ადიქცია - შფოთი, ტკივილი და არა მხოლოდ სულიერი, არამედ ფიზიოლოგიური სატანჯველია, რომლის შემდგომაც ძალიან ხშირად საჭირო ხდება სამედიცინო დახმარება, რაც გამოწვეულია ნერვული დაძაბულობისა და დეპრესიის ფონზე ჩამოყალიბებული ფსიქოსომატიური დაავადებებით, რომლებიც თავს იჩენენ ხოლმე ადამიანის ორგანიზმის მთელ რიგ ორგანოებზე.

წყარო: სასიყვარულო ადიქცია

1.57 ადმინისტრატორი - ციფრული უნივერსალური სასკოლო ლექსიკონი

▲back to top

ადმინისტრატორი

ლათ. Administrator – მმართველი

ინგლ. administrator, (personnel manager) executive, manager

1. დაწესებულებაში (ორგანიზაციაში) პასუხისმგებელი განმკარგულებელი, რაიმეს მომწყობი;

2. ბანკის ან სხვა საკრედიტო დაწესებულების სამეთვალყურეო საბჭოს, დირექტორატის (გამგეობის) ან სარევიზიო კომისიის წევრი, აგრეთვე პირი, რომელიც დამოუკიდებლად, ან ერთ, ან მეტ პირთან ერთად უფლებამოსილია იკისროს ვალდებულებები ბანკის სახელით (საქართველოს კანონი „კომერციული ბანკების საქმიანობის შესახებ“, მუხლი 1); მეტ პირთან ერთად უფლებამოსილია იკისროს ვალდებულებები ბანკის სახელით“ კომერციული ბანკების საქმიანობის შესახებ”, მუხლი 1);

3. საბროკერო კომპანიის საქმიანობაზე ლიცენზიის შეჩერებისას ფასიანი ქაღალდების ეროვნული კომისიის მიერ დანიშნული პირი, რომელთან შეთანხმებით მიიღება საწარმოს საქმიანობასთან დაკავშირებული ნებისმიერი გადაწყვეტილება;

4. ბალანსის ანალიზისა და კორპორაციული ფინანსების ექსპერტი, რომელიც გადახდისუუნარო კომპანიას მართავს.

იხ. აგრეთვე: ადმინისტრირება, ადმინისტრაცია

1.58 ადმინისტრაცია - ციფრული უნივერსალური სასკოლო ლექსიკონი

▲back to top

ადმინისტრაცია

ლათ. administratio – მართვა - გამგებლობა

1. მმართველობის ორგანოები წარმოება - დაწესებულებაში;

2. კრებ. დაწესებულების მმართველი პირები;

3. აღმასრულებელი ხელისუფლების ორგანოები; ქვეყნის ცალკეული ნაწილების მმართველობა.

იხ. აგრეთვე: ადმინისტრატორი, ბიუროკრატია (ბიუროკრატიზმი), საჯარო პოლიტიკა

1.59 ადმინისტრირება - ციფრული უნივერსალური სასკოლო ლექსიკონი

▲back to top

ადმინისტრირება

ლათ. administrare – მართვა, გამგებლობა

ინგლ. administer

1. მართვა, ხელმძღვანელობა;

2. ბრძანებებისა და მითითებების გაცემის მეშვეობით ბიუროკრატიული მართვა.

იხ. აგრეთვე: ადმინისტრატორი, ადმინისტრაცია

1.60 ადრესანტი - ციფრული უნივერსალური სასკოლო ლექსიკონი

▲back to top

ადრესანტი

ბერძნ.

ფრანგ. Adressant

პირი, რომელიც გზავნის წერილს, დეპეშას და მისთ.

იხ. აგრეთვე: ადრესატი

1.61 ადრესატი - ციფრული უნივერსალური სასკოლო ლექსიკონი

▲back to top

ადრესატი

ბერძნ.

წერილის მიმღები.

იხ. აგრეთვე: ადრესანტი

1.62 აერობიკა - ციფრული უნივერსალური სასკოლო ლექსიკონი

▲back to top

აერობიკა

ბერძნ. aēr და bios – ჰაერი და სიცოცხლე.

ინგლ. aerobics

ახალი, ფრიად გავრცელებული სისტემა გამაჯანსაღებელი ვარჯიშებისა: დოზირებული ვარჯიში; საშუალებას იძლევა რაოდენობრივად (ქულებით) განისაზღვროს გულ - სისლხძარღვთა გაწაფულობის დონე (შეიმუშავა ამერიკელმა ექიმმა კენეტ კუპერმა 60-70-იან წლებში); სხვანაირად - რიტმული ტანვარჯიში.

1.63 აეროდრომი - ციფრული უნივერსალური სასკოლო ლექსიკონი

▲back to top

აეროდრომი

ფრანგ.

თვითმფრინავთა სადგომ-საფრენი მოედანი.

იხ. აგრეთვე: აეროპორტი

1.64 აეროპორტი - ციფრული უნივერსალური სასკოლო ლექსიკონი

▲back to top

აეროპორტი

ინგლ.

საგანგებოდ მოწყობილი დიდი აეროდრომი მგზავრების, ტვირთის, ფოსტის მისაღებად და გასაგზავნად; საჰაერო პორტი.

იხ. აგრეთვე: აეროდრომი, პორტი

1.65 ავ თვალს არ ენახვება - ციფრული უნივერსალური სასკოლო ლექსიკონი

▲back to top

ავ თვალს არ ენახვება

ძალიან კარგია, ლამაზია, მშვენიერია

იხ. აგრეთვე: იდიომი

წყარო: მე პატარა ქართველი ვარ ა

1.66 ავადმყოფობა ბაზენის - ციფრული უნივერსალური სასკოლო ლექსიკონი

▲back to top

ავადმყოფობა ბაზენის

ლათ. morbus Bazini

რუს. болезнь Базена

ინგლ. Bazin’s disease

ახალგაზრდა ქალების იშვიათი დაავადება, როდესაც კანქვეშ, წვივების კუნთების მიდამოში, უჩნდებათ მტკივნეული კვანძები. ეს კვანძები შეიძლება დაიშალოს და დაწყლულდეს, ანდა სულაც გაქრეს ყოველგვარი მკურნალობის გარეშე.

სინონიმი: ინდურაციული ერითემა (erythema induratum)

1.67 ავანგარდი - ციფრული უნივერსალური სასკოლო ლექსიკონი

▲back to top

ავანგარდი

ფრანგ. avant-guarde; avant წინა+guarde – დაცვა

ინგლ. advance-guard, advanced guard, avant-guard, avanguard

გადატ. საზოგადოებრივი ჯგუფის მოწინავე, წამყვანი ნაწილი.

იხ. აგრეთვე: ავანგარდიზმი

1.68 ავანგარდიზმი - ციფრული უნივერსალური სასკოლო ლექსიკონი

▲back to top

ავანგარდიზმი

ფრანგ. avant-garde – წინ მიმავალი

ინგლ. avant-gardism

ავანგარდი - მე-20 ს-ის ხელოვნების სხვადასხვა მიმდინარეობის სახელწოდება, რომლებსაც ახასიათებთ რეალისტურ ნორმებსა და ტრადიციებთან კავშირის გაწყვეტა; პირველხარისხოვანი მნიშვნელობა ენიჭება ახალი ფორმებისა და გამოსახვის საშუალებების ძიებას; ავანგარდისტები ხელოვნებას განიხილავენ, როგორც განსაკუთრებულ, სოციალურ დატვირთვას მოკლებულ ესთეტიკურ სფეროს.

იხ. აგრეთვე: ავანგარდი, მოდერნიზმი

1.69 ავანსი - ციფრული უნივერსალური სასკოლო ლექსიკონი

▲back to top

ავანსი

ფრანგ. avance

მისაღები თანხის ნაწილი, რომელსაც წინასწარ უხდიან ვისმე შესასრულებელი სამუშაოს ანგარიშში.

1.70 ავანტიურა - ციფრული უნივერსალური სასკოლო ლექსიკონი

▲back to top

ავანტიურა

ფრანგ. aventure

1. უპერსპექტივოდ, რეალური ძალებისა და პირობების გაუთვალისწინებლად, შემთხვევითი წარმატების იმედით წამოწყებული საქმე;

2. თავგადასავალი, ჩვეულებრივ საძრახისი.

იხ. აგრეთვე: ავანტიურიზმი, რომანი, რეალური, პერსპექტივა

1.71 ავანტიურიზმი - ციფრული უნივერსალური სასკოლო ლექსიკონი

▲back to top

ავანტიურიზმი

ფრანგ.

1. ავანტიურისადმი მიდრეკილება;

2. უპერსპექტივო, უპრინციპო მოქმედება, წამოწყებული ადვილი წარმატების მიღწევის იმედით.

იხ. აგრეთვე: ავანტიურა

1.72 ავგაროზი - ციფრული უნივერსალური სასკოლო ლექსიკონი

▲back to top

ავგაროზი

თილისმა.

იხ. აგრეთვე: ამულიტი, თილისმა

1.73 ავგუსტუსი - ციფრული უნივერსალური სასკოლო ლექსიკონი

▲back to top

ავგუსტუსი

ლათ. აღზევებული

რომის პირველი იმპერატორი, რომლის სრული სახელი იყო გაიუს იულიუს კეისარი ოქტავიანე, ხოლო ტიტული ავგუსტუსი მიიღო ძვ წ. აღ-ის 27 წელს. იგი დაიბადა ძვ. წ. აღ-ის 63 წელს და გარდაიცვალა ქრისტეს შობამდე 14 წელს.

იხ. აგრეთვე: ენეიდა

წყარო: ბარბაქაძე ლია. ჯიბის ცნობარი მართლმორწმუნე ქრისტიანისათვის,- თბილისი 2013 წ

1.74 ავერსი - ციფრული უნივერსალური სასკოლო ლექსიკონი

▲back to top

ავერსი

ლათ. adversus – პირით მიქცეული, შებრუნებული

ინგლ. fore-part

ფრანგ. avers

მედლის ან მონეტის წინა მხარე.

1.75 ავესტა - ციფრული უნივერსალური სასკოლო ლექსიკონი

▲back to top

ავესტა

ზოროასტრის სარწმუნოების წმინდა წიგნების კრებული (ადგენდნენ ძვ. წელთაღრიცხვის მე - 9 საუკუნიდან მოყოლებული ჩვენი წელთაღრიცხვის მე - 3 საუკუნემდე); გავრცელებული იყო სპარსეთსა და აღმოსავლეთის სხვა ქვეყნებში.

1.76 ავთენტური - ციფრული უნივერსალური სასკოლო ლექსიკონი

▲back to top

ავთენტური

ინგლ. authentic

ფრანგ. authentique ნამდვილი, სანდო

ბერძნ. Authentikos პირველწყაროდან აღმოცენებული

ნამდვილი, უეჭველი, უტყუარი, სინამდვილის შესაბამისი.

1.77 ავთრათი - ციფრული უნივერსალური სასკოლო ლექსიკონი

▲back to top

ავთრათი

რუს. ярлык

ქაღალდის პატარა ოთხკუთხი ან სხვა მოყვანილობის ნაჭერი, რომელიც იწებება წიგნის ყდაზე, კანზე ან ყუაზე ინდექსის დასაწერად.

იხ. აგრეთვე: ინდექსი

1.78 ავლეტრიდა - ციფრული უნივერსალური სასკოლო ლექსიკონი

▲back to top

ავლეტრიდა

ფლეიტაზე დამკვრელი ქალ

იხ. აგრეთვე: ნადიმი

1.79 ავსონია - ციფრული უნივერსალური სასკოლო ლექსიკონი

▲back to top

ავსონია

იტალია. სტექადები – ტირენის ზღვის კუნძულები – აწინდელი les iles d’Hiéres.

იხ. აგრეთვე: არგონავტიკა, არგონავტიკა - წიგნი მეოთხე – VI

წყარო: არგონავტიკა / აპოლონიოს როდოსელი ; ბერძნ. თარგმნა, წინასიტყვ. და განმარტება დაურთო აკ. ურუშაძემ. - თბ. : სახელგამი, 1948 (ბ.ს. კომბ-ტი). - 236გვ. ; 21სმ.. - პარალ. თავფურ. ლათ. ენ.. - განმარტებანი: გვ. 209-235.

1.80 ავტო ... - ციფრული უნივერსალური სასკოლო ლექსიკონი

▲back to top

ავტო ...

ბერძნ. autos თვით

რთული სიტყვის შემადგენელი პირველი ნაწილი, რომლის მნიშვნელობა შეესაბამება შემდეგ სიტყვებს: თავისი, საკუთარი, თვით, თვითმავალი, ავტომატური.

იხ. აგრეთვე: ავტობიოგრაფია

1.81 ავტობიოგრაფია - ციფრული უნივერსალური სასკოლო ლექსიკონი

▲back to top

ავტობიოგრაფია

ბერძნ.

ადამიანის მიერ საკუთარი ცხოვრების აღწერა.

ავტობიოგრაფიული ხასიათისაა, აგრეთვე, დღიურები, მოგონებანი და სხვ.

ვრცელი ავტობიოგრაფიის აღსანიშნავად, ბიოგრაფიის პარალელურად, იხმარება აგრეთვე სიტყვა „თავგადასავალი”.

მაგ. აკაკის „ჩემი თავგადასავალი” რომელშიც პოეტი მოგვითხრობს საკუთარი ცხოვრების შესახებ, განსაკუთრებით, ბავშვობისა და სიჭაბუკის პერიოდში.

იხ. აგრეთვე: ავტო, ბიოგრაფია, გრაფია, პარალელური, პოეტი, პერიოდი

წყარო: გაჩეჩილაძე, სიმონ. სიტყვიერებისა და ლიტერატურის თეორია : IX-X კლ. სახელმძღვ.. - მე-2 გადამუშ. და შევს. გამოც.. - თბ. : განათლება, 1977

1.82 ავტოგრაფი - ციფრული უნივერსალური სასკოლო ლექსიკონი

▲back to top

ავტოგრაფი

ინგლ. autograph

რუს. автограф

1. ავტორის ხელნაწერი.

2. ავტორის ხელმოწერა ან რაიმე წარწერა მისსავე დაბეჭდილ ნაწარმოებზე.

იხ. აგრეთვე: ავტორი

1.83 ავტოგრაფია - ციფრული უნივერსალური სასკოლო ლექსიკონი

▲back to top

ავტოგრაფია

ზუსტად, ზედმიწევნით გადაღება ვისიმე ხელისა, ნახაზისა ან ნახატისა.

იხ. აგრეთვე: გრაფია

1.84 ავტოკეფალია - ციფრული უნივერსალური სასკოლო ლექსიკონი

▲back to top

ავტოკეფალია

ბერძნ. autos და kephalē – თვით და თავი

მართლმადიდებელი ეკლესიის დამოუკიდებლობა.

1.85 ავტოკრატია - ციფრული უნივერსალური სასკოლო ლექსიკონი

▲back to top

ავტოკრატია

ბერძნ. თვითმპყრობელობა

ქვეყნის, საწარმოს (ორგანიზაციის) მართვის წესი, რომელიც ერთი პირის ხელში ძალაუფლების თავმოყრას ეფუძნება.

წყარო: მენეჯმენტის საფუძვლები: [სახელმძღვ. უმაღლ. სასწ. სტუდ.] / გიორგი შუბლაძე, ბაბულია მღებრიშვილი, ფიქრია წოწკოლაური. - თბ.: უნივერსალი, 2008. - 288გვ.; 20სმ.. - ბიბლიოგრ.: გვ. 286-287. - ISBN: 978-9941-12-295-8

1.86 ავტომატიზაცია - ციფრული უნივერსალური სასკოლო ლექსიკონი

▲back to top

ავტომატიზაცია

ინგლ. automation

ბერძნ. Automatos – თვითმოქმედი

ლათ.

ინფორმაციის, ენერგიისა და მასალის მიღების, სარგებლობის, გადაცემის, გარდაქმნის პროცესში მონაწილეობისგან ადამიანის მთლიანად ან ნაწილობრივ გასათავისუფლებლად, ტექნიკური საშუალებების, ეკონომიკურ-მათემატიკური მეთოდებისა და მართვის სისტემების გამოყენება.

1.87 ავტომატიკა - ციფრული უნივერსალური სასკოლო ლექსიკონი

▲back to top

ავტომატიკა

1. ტექნიკის დარგი, რომელიც გამოიმუშავებს წარმოების ავტომატიზაციის მეთოდებს;

2. ავტომატურად მოქმედი მექანიზმების მოწყობილობათა ერთობლიობა.

1.88 ავტონომიური - ციფრული უნივერსალური სასკოლო ლექსიკონი

▲back to top

ავტონომიური

1. ავტონომიის მქონე; თვითმმართველი. მაგ., ა. რესპუბლიკა;

2. რაც დაკავშირებული, მიერთებული არ არის მის გარეშე მყოფ ენერგიის წყაროსთან; თავისით მოქმედი. მაგ., ა. თვითმავალი აპარატი. მთვარის კაბინის ა. ფრენა.

იხ. აგრეთვე: ეგოიზმი, ქალაქ-სახელმწიფო

1.89 ავტოპორტრეტი - ციფრული უნივერსალური სასკოლო ლექსიკონი

▲back to top

ავტოპორტრეტი

მხატვრის მიერ დახატული თავისი პორტრეტი.

იხ. აგრეთვე: პორტრეტი

1.90 ავტორეფერატი - ციფრული უნივერსალური სასკოლო ლექსიკონი

▲back to top

ავტორეფერატი

ინგლ. author abstract

რუს. автореферат

ნაწარმოების რეფერატი, შესრულებული თვით ავტორის მიერ.

იხ. აგრეთვე: ავტორი, რეფერატი

1.91 ავტორი - ციფრული უნივერსალური სასკოლო ლექსიკონი

▲back to top

ავტორი

რუს. автор

ინგლ. author

პირი, რომელიც ქმნის ლიტერატურის, მეცნიერების, ხელოვნების ნიმუშებს. ავტორად შეიძლება მოგვევლინოს დაწესებულების ან ორგანიზაციის კოლექტივი (კოლექტიური ავტორი). საქართველოს კანონის „საავტორო და მომიჯნავე უფლებების შესახებ“ თანახმად ავტორი წარმოადგენს ფიზიკურ პირს, რომლის ინტელექტუალურ–შემოქმედებითი საქმიანობის შედეგად შეიქმნა ნაწარმოები.

იხ. აგრეთვე: ავტოგრაფი, ავტორეფერატი, ანონიმი, არისტოფანე, იუმორისტი, ლიტერატურა, ბელეტრისტი, რემარკა, პლაგიატი, პროზაიკოსი

წყარო: საგამომცემლო ლექსიკონი / ავტ.-შემდგ.: ვახტანგ დოხნაძე ; [რედ.: მურმან სუხიშვილი ; მხატვ.: ვახტანგ რურუა]. - [მე-2 შესწ. და შევს. გამოც.]. - თბ. : საგამომც. საქმის სასწ. ცენტრი, 2006. - 305გვ. ; 20სმ.. - ბიბლიოგრ.: გვ. 301-304. - ISBN: 99928-998-1-6 : [ფ.ა.]

1.92 ავტორიტარიზმი - ციფრული უნივერსალური სასკოლო ლექსიკონი

▲back to top

ავტორიტარიზმი

რწმენა, რომ მკაცრი ცენტრალური ხელისუფლება, რომელიც ზემოდანაა დაწესებული, სასურველი ან აუცილებელია და, აქედან გამომდინარე, უპრობლემო მორჩილებას საჭიროებს

იხ. აგრეთვე: სამოქალაქო განათლება

წყარო: პოლიტიკური იდეოლოგიები: შესავალი კურსი / ენდრიუ ჰეივუდი; [მთარგმნ.: თამარ ბაკურაძე და სხვ.; რედ.: ლაშა ბერაია, ზეინაბ სარაძე]. - მე-3 გამოც.. - თბ.: ლოგოს პრესი, 2004. - 432გვ.

1.93 ავტორიტარული - ციფრული უნივერსალური სასკოლო ლექსიკონი

▲back to top

ავტორიტარული

ფრანგ. autoritaire

ლათ. მბრძანებლური

რაც დამყარებულია ავტორიტეტისადმი, ხელისუფლებისადმი უსიტყვო მორჩილებაზე.

1.94 ავტორიტეტი - ციფრული უნივერსალური სასკოლო ლექსიკონი

▲back to top

ავტორიტეტი

ბერძნ. Autoritāt

ლათ.

1. საყოველთაოდ აღიარებული გავლენა, მნიშვნელობა;

2. პირი, რომელსაც ასეთი გავლენა აქვს მოპოვებული.

1.95 ავტოფსია - ციფრული უნივერსალური სასკოლო ლექსიკონი

▲back to top

ავტოფსია

ბერძნ. autos-თვით, opsis-დათვალიერება

აუტოპსია. გვამის გაკვეთა სიკვდილის მიზეზის დასადგენად

1.96 ავტოქთონი - ციფრული უნივერსალური სასკოლო ლექსიკონი

▲back to top

ავტოქთონი

ინგლ. autochthon

ბერძნ. autochthon – ადგილობრივი, მკვიდრი

ლათ.

1. ამა თუ იმ ქვეყნის თავდაპირველი, ძირძველი მოსახლეობა.

2. აბორიგენი - ევოლუციის პროცესში წარმოქმნილი მცენარეული და ცხოველური ორგანიზმი, რომელიც მოცემულ ტერიტორიაზე ბინადრობს.

3. იგივეა, რაც ავტოქთონური სტრუქტურა.

იხ. აგრეთვე: ავტოქთონური

1.97 ავტოქთონური - ციფრული უნივერსალური სასკოლო ლექსიკონი

▲back to top

ავტოქთონური

ლათ.

ადგილობრივი წარმოშობისა (ქანები, ნახშირი, თიხა და სხვა).

იხ. აგრეთვე: ავტოქთონი

1.98 აზარტი - ციფრული უნივერსალური სასკოლო ლექსიკონი

▲back to top

აზარტი

ფრანგ. hasard

არაბ. Arab. az - zahr – შემთხვევა, რისკი, კამათელი

თავდავიწყებით გატაცება რამეთი (მაგ., ფულზე თამაშით, ნადირობით და სხვ.).

იხ. აგრეთვე: რისკი

1.99 აზნაური - ციფრული უნივერსალური სასკოლო ლექსიკონი

▲back to top

აზნაური

ფეოდალური საზოგადოების გაბატონებული კლასის წარმომადგენელი. ტერმინი უცხოური წარმოშობისაა და ქართულად გაფორმებულ სიტყვად არის მიჩნეული. ზოგიერთი მკვლევარი — სპარსულ „ზანას“ (გვაროვნობათა კავშირი, ერი) უკავშირებს, ზოგი — სპარსულ „აზნას“ (წარჩინებული).

იხ. აგრეთვე: მოხელე, ქილიფთარი

წყარო: ბიბლიოვიკი აზნაური

1.100 აზრზე არ არის - ციფრული უნივერსალური სასკოლო ლექსიკონი

▲back to top

აზრზე არ არის

არ იცის (რამე), წარმოდგენა არა აქვს (რისამე შესახებ)

იხ. აგრეთვე: იდიომი

წყარო: მე პატარა ქართველი ვარ ა

1.101 ათაბაგი - ციფრული უნივერსალური სასკოლო ლექსიკონი

▲back to top

ათაბაგი

თურქ. ata-მამა, beg-ბატონი

სელჯუკთა სულტნის აღმზრდელისა და მეურვის ტიტული. სულთნის კარზე უდიდესი გავლენის მქონე პირი. სელჯუკთა სახელმწიფოს დაშლის შემდგომ თაბაგი დამოუკიდებელი სამთავროს მეთაურის წოდებაა ან მხოლოდ საპატიო ტიტული; ეგვიპტის მამლუქთა სახელმწიფოში – მხედარმთავარი. ათაბაგი უფლისწულს ასწავლიდა სამხედრო საქმეს და პასუხისმგებელი იყო სამართავად მიცემული ოლქის მართვაზე; მის ერთ-ერთ მოვალეობას შეადგენდა სელჯუკთა უფლისწულის კონტროლი და მისგან შესაძლო სეპარატიზმის აღკვეთა. ამდენად, თაბაგს ეკუთვნოდა პასუხისმგებლობა დინასტიისა და სახელმწიფოს დაცვაზე.

ტრადიციულად მიჩნეულია, რომ პირველი ათბაგი იყო დიდი სელჯუკი სულტნების ალფ-არსლანის (1063-1072) და მალიქ-შაჰის (1072-1092) ვაზირი და აღმზრდელი სპარსელი ნიზამ ალ-მულქი. მის შემდეგ ათაბაგობა ეძლეოდა მხოლოდ თურქ სამხედროებს და ამირებს სულტნის უახლოესი გარემოცვიდან. XII ს-ის დასაწყისის შემდგომი ხანებიდან დიდ სელჯუკთა სახელმწიფოს დასუსტებასთან ერთად ათაბაგები მათ მეურვეობაში მყოფი სელჯუკი უფლისწულების კონტროლის გზით უკვე ცდილობდნენ სულტნებზე დამოკიდებულებისაგან განთავისუფლებას და თავიანთი სამფლობელოების სრული დამოუკიდებლობის მიღწევას, რამაც თავის დროზე მნიშვნელოვანი როლი ითამაშა დიდ სელჯუკთა სახელმწიფოს დაშლაში.

იხ. აგრეთვე: მეჭურჭლეთუხუცესი, მოხელე, ვეზირი, ტიტული

წყარო: ბიბლიოვიკი ათაბაგი

1.102 ათათურქი მუსტაფა ქემალ (1881-1938) - ციფრული უნივერსალური სასკოლო ლექსიკონი

▲back to top

ათათურქი მუსტაფა ქემალ (1881-1938)

თურქეთის არმიის ოფიცერი და რევოლუციონერი სახელმწიფო მოღვაწე, თურქეთის რესპუბლიკის დამაარსებელი და მისი პირველი პრეზიდენტი. მუსტაფა ქემალმა მყისვე დაიმკვიდრა თავი როგორც წარმატებულმა სამხედრო მეთაურმა გალიპოლის ბრძოლაში დივიზიონის მეთაურად მსახურობის განმავლობაში. ოსმანთა იმპერიის მოკავშირეთა მიერ დამარცხების შემდეგ, რასაც თურქეთის დანაწილების გეგმა მოჰყვა თან, ქემალი წინ გაუძღვა თურქების ნაციონალურ მოძრაობას, რასაც შემდგომში თურქების ომი დამოუკიდებლობისთვის დაერქვა. მის წარმატებულ კამპანიას შედეგად ქვეყნის განთავისუფლება და თურქეთის რესპუბლიკის დამყარება მოჰყვა შედეგად. როგორც რესპუბლიკის პირველმა პრეზიდენტმა, მუსტაფა ქემალმა შემოიღო მთელი რიგი შორს გამიზნულ რეფორმათა სერია, რომელთა მიზანი თანამედროვე და დემოკრატიული სახელმწიფოს ჩამოყალიბება იყო. საოჯახო გვართა კანონის თანახმად თურქეთის ეროვნულმა კრებამ მუსტაფა ქემალს 1934 წლის 24 ნოემბერს „ათათურქის“ (თურქთა მამა) გვარი მიანიჭა.

იხ. აგრეთვე: პერსონალია

წყარო: ვიკიპედია ქემალ ათათურქი

1.103 ათეიზმი - ციფრული უნივერსალური სასკოლო ლექსიკონი

▲back to top

ათეიზმი

ბერძნ. a და theos – უარყ. ნაწილაკი და ღმერთი

ღვთის არსებობისა და ყოველგვარი რელიგიის უარყოფა.

იხ. აგრეთვე: ათეისტი

1.104 ათეისტი - ციფრული უნივერსალური სასკოლო ლექსიკონი

▲back to top

ათეისტი

ურწმუნო, ღმერთის უარმყოფელი.

იხ. აგრეთვე: ათეიზმი

1.105 ათენა - ციფრული უნივერსალური სასკოლო ლექსიკონი

▲back to top

ათენა

ბერძნ.

ერთ-ერთი უმთავრესი ღვთაება ბერძნულ მითოლოგიაში.იგი განასახიერებს სიბრძნეს; მფარველობს ქალაქებს, სახელმწიფოებს, მეცნიერებას, მიწათმოქმედებას, ხელოსნობას; მას მიიჩნევენ სამართლიანი და გონიერი ომების ქალღმერთად.რომაულ მითოსში იგი მინერვას სახელით შევიდა.

ათენას სახელს მრავალი ლეგენდა და მითოსი უკავშირდება. მათ შორის ყურადღებას იპყრობს მისი დაბადების ამბავი: ზევსს შეუყვარდა სიბრძნის ღვთაება მეტისი, რომელსაც არ სურდა უზენაეს ღვთაებასთან სარეცლის გაზიარება და სხვადასხვა სახედ გარდასახული ემალებოდა მის თვალთა მზერას.მაგრამ ერთხელაც დაიჭირა იგი ზევსმა და შეეუღლა.წინასწარმეტყველება ასეთი იყო. დაიბადება ქალწული, სიმამაცითა და გონიერებით მამის სწორი, მაგრამ მეტისი თუ კვლავ დაფეხმძიმდება, იშვება ვაჟი, რომელიც დაამხობს მამას. შეშინდა ზევსი, საალერსო სიტყვებით შეიტყუა მეტისი თალამოსში და ჩაყლაპა.

გავიდა ხანი. ერთხელ, როდესაც ტრიტონის ტბის სანაპიროზე სეირნობდა ზევსი, შემაძრწუნებელი თავის ტკივილი იგრძნო. მან საზარლად დაიღრიალა.უმალ მასთან გაჩნდა ჰერმესი, მიხვდა, რაც ხდებოდა და ჰეფესტოსკენ ისწრაფა. მჭედლობის ღმერთმა ჰეფესტომ ზევსს უროთი გაუპო თავი და საოცარი რამ იხილეს მაშინ ღმერთებმა. ზევსის თავიდან ამოიმართა ბრწყინვალე აღსაკაზმავით შემოსილი დიდებული ღვთაება.ეს იყო ათენა.მისი თვალები სიბრძნეს აფრქვევდნენ.თავად კი ფარით და მახვილით ხელში ბრწყინავდა საოცარი მშვენიერებით.

ზევსის თავიდან დაბადებული ათენა ღვთაებათა მეუფის აზრების განსახიერებად გვევლინება. მისი სიმბოლო არის ბრძენი ბუ და ამიტომ მას "ბუსთვალებას" უწოდებენ. მაგრამ ყველაზე ხშირად მას ათენა - პალასად მოიხსენიებენ, ხოლო "პალასი" ბერძნულად "ქალწულს" აღნიშნავს. ათენას არასოდეს ჰყოლია ქმარი და ამიტომაც უწოდებდნენ ქალწულ - ღვთაებას. იგი კეთილი ქალღმერთი იყო. მან გამოიგონა ფლეიტა, საყვირი, კერამიკული ქოთანი, გუთანი, ფოცხი, უღელი ხარებისთვის, ლაგამი ცხენებისთვის, ორთვალა ეტლი და ხომალდი. მან პირველმა ასწავლა ადამიანებს თვლის ხელოვნება, ხოლო ქალებს ყოველგვარი ხელსაქმე - რთვა თუ ქსოვა. ათენას დიდ პატივს მიაგებდნენ ადამიანები. ქალღმერთი დიდად აფასებდა მათ სიყვარულს და ვერ იტანდა სითავხედეს. ჩვენამდე შემორჩა მშვენიერი მითი, თუ როგორ დასაჯა ათენამ არაქნე მხოლოდ იმისათვის, რომ შეეცადა ღვთაებას გატოლებოდა მისგანვე ნასწავლი ხელსაქმით. მდაბიო ოჯახის შვილმა არაქნემ თავისი ხელოვნებით, სიბეჯითითა და გულმოდგინებით ლიბიის ქალაქებში დიდი სახელი მოიხვეჭა. იგი ნატიფი ოსტატობით ნისლივით ფაფუკ ძაფებს რთავდა და ჰაერივით გამჭვირვალე ქსოვილებს ქსოვდა. რა თქმა უნდა, ათენა - პალასმა ასწავლა მას ეს ხელოვნება, მაგრამ არაქნე უარყოფდა მის შეგირდობას.მან შეჯიბრში გამოიწვია დიდი ქალღმერთი. ყურად არ იღო მისი გაფრთხილება, დაეოკებინა ქედმაღლობა. მაშინ კი აღარ დაახანა ზევსის ასულმა და მოკვდავის გამოწვევა მიიღო.

პირისპირ დადგნენ მეტოქენი, ორ დაზგაზე დაჭიმეს სიფრიფანა ქსელი, კაბის კალთები აიკეცეს და აჩქარებით იწყეს ჩვეული საქმიანობა, ფაფუკ ძაფებზე გადმოღვარეს ოქროს ციალი და ქსოვილებზე გამოსახეს ღმერთების ძველი ამბები. ათენამ წარმოსახა დიდებული აკროპოლისი და ატიკაზე მეუფებისთვის ატეხილი მისი დავა პოსეიდონთან.ცხოლო არაქნემ მოქარგა ღმერთთა ცხოვრების ის სცენები, სადაც უკვდავნი, ადამიანურ ვნებათაგან შეპყრობილნი, არაღვთაებრივ სისუსტეს იჩენდნენ. განრისხდა ათენა-პალასი. ღმერთთა ბრალდებებით ამოქარგული ქსელი გაგლიჯა და მის მომქარგველს მაქო შუბლში ჩასცხო.შეურაცხყოფილმა არაქნემ თავი ჩამოიხრჩო, მაგრამ შეიბრალა იგი ღვთაებამ, თოკიდან ჩამოხსნა და სიცოცხლე დაუბრუნა, თუმცა ობობად გარდასახა, რათა მას და მთელ მის მოდგმას მუდამ ექსოვა ქსელი.

ათენას განსაკუთრებულ პატივს მიაგებდნენ ატიკაში, იქ სადაც მდებარეობდა მისი სახელით სახელდებული ქალაქი ათენი. ატიკაზე მეუფებისთვის დავა, რომელიც ათენამ არაქნესთან შეჯიბრისას მოქსოვა, ასე აისახა მითოსში; როდესაც გეას ვაჟმა კეკროფსმა ააგო აკროპოლისი, ღმერთებს შორის დავა გაიმართა იმაზე, თუ ვინ იქნებოდა ქალაქის მფლობელი. ზევსმა მოიწვია კრება და გამოაცხადა, რომ ქალაქის მფარველობა მას ერგებოდა, ვინც რაიმე ძვირფასს შესძენდა მხარეს. მაშინ პოსეიდონმა სამკაპი ჩასცა კლდეს და ზღვის მლაშე წყალმა სამ ჭავლად ამოხეთქა მიწის სიღრმიდან, ხოლო ათენამ მიწაში შუბი ჩაასო და ზეთისხილი აღმოაცენა. დავა კეკროფსმა გადაწყვიტა: მან ათენას ძღვენს მიანიჭა უპირატესობა. ამგვარად, ქალაქის მფარველობა ათენას ერგო, ხოლო კეკროფსის ქალაქს მისი სახელი ეწოდა. მას შემდეგ ზეთისხილი წმინდა მცენარედ ითვლება.

ათენა ხშირად გამოჩნდებოდა ხოლმე არეოპაგოსში მსჯავრის გამოტანისას.თუკი მსაჯულთა ხმები თანაბრად გაიყოფოდა, ყოველთვის იყო მსჯავრდებულის შემწყალებელი. იგი მებრძოლთა მფარველიც იყო.მისი წყალობით იმარჯვებდნენ მძიმე ბრძოლებში ისეთი გმირები, როგორებიც იყვნენ ჰერაკლე, დიომედესი და ოდისევსი.

ათენას კულტი გავრცელებული იყო მთელ საბერძნეთში. მას მრავალი დღესასწაული ეძღვნებოდა. განსაკუთრებით მრავალრიცხოვანი იყო ის ზეიმები, რომლებიც მიწათმოქმედებას უკავშირდებოდა. საყოველთაო ხასიათისა იყო დიდი პანათენური დღესასწაული - აპოთეოსი ათენას სახელმწიფოებრივი სიბრძნისა.

ათენას რომაული სახელი იყო მინერვა. რომაელები მას წარმოსახავდნენ მრისხანე გამომეტყველების დიდებულ ქალად, რომელსაც თავს ერქვა მუზარადი და აღჭურვილი იყო ოროლითა და ეგისით. ფიდიასის მიერ (ძვ.წ.V ს.) სპილოს ძვლითა და ოქროთი შესრულებული ცნობილი უზარმაზარი ქანდაკებიდან, რომელიც ათენის აკროპოლისზე მდებარე პანთეონის ტაძრის მშვენება იყო, ჩვენამდე შემორჩა მხოლოდ ასლები და რეპლიკები (მაგალითად, ათენა პერგამონიდან; ათენას თავი, რომელიც დაცულია კოპენჰაგენში და სხვა). ჩვენამდე მოაღწია ფიდიასის ცნობილი ქანდაკების, ათენა-ლემნიას ფრაგმენტებმა (დაცულია დრეზდენისა და ბოლონიის მუზეუმებში), აგრეთვე ძვ.წ.V-IV საუკუნეების მრავალრიცხოვანმა გამოსახულებამ, რომელზეც ღვთაება წარმოდგენილია დიდებული და მშვიდი სახით, რაც მის კეთილგონიერებასა და მშვიდობისმოყვარე ფუნქციაზე მიგვანიშნებს.

ტროას ომში ეხმარებოდა აქაველებს

იხ. აგრეთვე: ალკიბიადე (450-404 ძვ.წ.ა.), ილიადა, ოდისეა, ღმერთი, არგონავტიკა, არგონავტიკა - წიგნი მესამე – I, ნადიმი, დელიონი, პოტიდეა

წყარო: ბიბლიოვიკი ათენა

1.106 ათენი - ციფრული უნივერსალური სასკოლო ლექსიკონი

▲back to top

ათენი

1. საბერძნეთის დედაქალაქი (1 მილიონი, დიდი ათენი - 3 მილიონი). 1896 წლის ზაფხულის I და 2004 წლის XXVIII ოლიმპიური თამაშების დედაქალაქი.

2. ქალაქი-სახელმწიფო ძველ საბერძნეთში.

3. ისტორიული ნავსადგური შავი ზღვის სამხრეთით.

სინონიმი: კეკროპია

იხ. აგრეთვე: ქალაქი, ერეხთევსი, ფალერონი

წყარო: უნივერსალური ენციკლოპედიური ლექსიკონი : [3 ტომად] / შეადგინა ალექსანდრე ელერდაშვილმა. - I-ლი გამოც.. - [თბ.] : ფანტაზია, 2006. - 28სმ.[MFN: 136149

1.107 ათლეტი - ციფრული უნივერსალური სასკოლო ლექსიკონი

▲back to top

ათლეტი

ბერძნ. athlētēs – მოჭიდავე

ბრგე და ღონიერი კაცი, სპორტსმენი.

იხ. აგრეთვე: ათლეტიზმი, ათლეტიკა, ათლეტური

1.108 ათლეტიზმი - ციფრული უნივერსალური სასკოლო ლექსიკონი

▲back to top

ათლეტიზმი

ბერძნ.

იგივეა, რაც კულტურიზმი.

იხ. აგრეთვე: ათლეტი

1.109 ათლეტიკა - ციფრული უნივერსალური სასკოლო ლექსიკონი

▲back to top

ათლეტიკა

ბერძნ. athlēsis – ჭიდაობა

სხვადასხვა ფიზიკური ვარჯიში, რომლებიც ავითარებენ ძალას, სიმარდეს, ამტანობას.

იხ. აგრეთვე: ათლეტი

1.110 ათლეტური - ციფრული უნივერსალური სასკოლო ლექსიკონი

▲back to top

ათლეტური

ბერძნ.

ათლეტის დამახასიათებელი (აგებულება).

იხ. აგრეთვე: ათლეტი

1.111 აიაზმა - ციფრული უნივერსალური სასკოლო ლექსიკონი

▲back to top

აიაზმა

ბერძნ. agiasmos – კურთხევა

ნაკურთხი წყალი.

1.112 აიაია - ციფრული უნივერსალური სასკოლო ლექსიკონი

▲back to top

აიაია

ბერძნ.

კუნძული, სადაც არგონავტები მოხვდნენ და რომელსაც გრძნეული კირკე განაგებდა

ძველი წყაროების თანახმად, აიაია იტალიის დასავლეთ სანაპიროსთან მდებარეობდა, იქ, სადაც კირკეიონის მთები იყო აღმართული. აიაია უნდა განიმარტოს, როგორც აიას კუთვნილი მიწა.

აპ. როდოსელის სქოლასტი ამბობს, აიაია მარცვლით განვრცობილი აია (ეა) არისო. კოლხეთის აიაში (ეაში) აიეტი და მისი სახლობა ცხოვრობს, აიაია კი დასავლეთში ძევს და აიეტის გრძნეული დის კირკეს სამფლობელოა. აიაიას პირველად და რამდენჯერმე უკვე ჰომეროსი იხსენიებს. ოდისევსი ამბობს: მივედით აიაიას დიდ კუნძულზე, იქ ცხოვრობს კირკე („ოდისეა“). ეს კუნძული პოეტების მიხედვით ტირენის ზღვაში ძევს. მისი სახელი კოლხეთის აიასაგან (ეასაგან) არის წარმოებული

იხ. აგრეთვე: არგონავტიკა, არგონავტიკა - წიგნი მეოთხე – VII

წყარო: ბიბლიოვიკი აიაია

1.113 აიასი - ციფრული უნივერსალური სასკოლო ლექსიკონი

▲back to top

აიასი

ბერძნ.

დიდი აიასი ტელამონის ძე იყო. როდესაც იგი დაიბადა, გმირმა ჰერაკლემ ჩვილი ნემეას ლომის ტყავში გაახვია და ზევსს სთხოვა, მიენიჭებინა მისთვის ნადირთა მეფის მსგავსი ძალა და გამბედაობა. მართლაც, აიასი გოლიათური აღნაგობის ყმაწვილი დადგა და სულ მალე გაითქვა სახელი თავისი ძალმოსილებით. ტროას ნაპირებს იგი თორმეტი ხომალდით მოადგა და ისეთი ძალისხმევით იბრძოდა, რომ ბერძნები აქილევსის შემდეგ უპირველეს მებრძოლად მას აღიარებდნენ. როდესაც ჰექტორმა ორთაბრძოლაში გამოიწვია უმამაცესი აქაველთაგან, ცხრა მეომარი შეიმართა. წილი ყარეს და ბრძოლის პატივი ერგო აიასს, რომელმაც არ დაახანა და ძირს დასცა ტროელი გმირი. მაგრამ ღმერთები ჰექტორის მხარეს აღმოჩნდნენ და არ ისურვეს მისი დამარცხება. როდესაც განგმირეს პატროკლოსი, აიასმა არ დაანება ტროელებს მისი წაბილწვა, მანვე გამოიტანა ბრძოლის ველიდან აქილევსის გვამიცა და აღსაჭურველიც. თეტისმა, აქილევსის დედამ, ისურვა აქაველთაგან უმამაცესს გადასცემოდა ეს საბრძოლო აღსაკაზმავი. ცბიერმა ოდისევსმა მოისყიდა ტყვე ტროელები, რომლებმაც განაცხადეს, რომ ყველაზე დიდი ზიანი მათ ოდისევსმა მიაყენა. სწორედ ამიტომ თავშეყრილმა ბრბომ ოდისევსს მიაკუთვნა ძვირფასი ჯილდო. უსამართლობით განრისხებულ აიასს სურდა ამოეხოცა აქაველები, მაგრამ ათენამ, რომელიც მისი მფარველი იყო, სიგიჟე მოუვლინა. ბერძენთა ნაცვლად აიასი ჯოგს დაესხა თავს, ხოლო როდესაც გონს მოეგო, სასოწარკვეთილებისაგან თავი მოიკლა. მოგვიანებით, როდესაც ჰადესის სამეფოში ჩავა ოდისევსი და აიასის აჩრდილს შეხვდება, გულდაწყვეტილი ტელამონიდი მას ხმას არ გასცემს. აიასი ბერძენთა საყვარელი გმირი იყო. მას განსაკუთრებული პატივისცემით მოიხსენიებდა დიდი პოეტი პინდაროსი თავის ოდებში. აიასის მითოსზეა აგებული სოფოკლეს ტრაგედია სახელწოდებით „აიასი“. ამავე თემას ეძღვნებოდა ესქილეს ჩვენამდე ვერმოღწეული ტრილოგიაც.

ტროას ომში იბრძოდა აქაველების მხარეს

სინონიმი: აიაქსი, აიაქს დიდი

იხ. აგრეთვე: ნადიმი

პატარა აიასი ლოკრისის მეფის, ოილევსის ძე იყო. იგი ტროას ომში ორმოცი ხომალდით გამოცხადდა. მართალია, ეს აიასი მომცრო ტანისა იყო და არ გამოირჩეოდა განსაკუთრებული აღნაგობით, მაგრამ მამაც მეომრად, ბრწყინვალე მსრბოლელად და შუბის მტყორცნელად იყო აღიარებული. დიდი აიასის გვერდით იგი მედგრად იბრძოდა პატროკლოსის გვამისთვის, ხოლო მისი დაკრძალვისას გამართულ ასპარეზობაში თავი გამოიჩინა, ვითარცა მალემსრბოლელმა გმირმა. ტროას აღებისას მან განარისხა ქალღმერთი ათენა, რადგანაც მის საკურთხეველს შეფარებული კასანდრა შეურაცხყო. მკრეხელობისთვის ბერძნებმა კინაღამ მოკლეს, მაგრამ ცრუ ფიცით აიასმა ძლივს დააღწია თავი მათ მძვინვარებას. თუმცა სასჯელს მაინც ვერ გაექცა. გავრცელებული ვერსიით, შინ მიმავალი აიასი ელვით განგმირა ათენამ. ლოკრისში არსებობდა აიასის კულტი: მისი ცოდვის გამოსასყიდად ლოკრისელები ყოველწლიურად აგზავნიდნენ მცირე აზიის ათენას ტაძარში ორ გოგონას ღვთისმსახურებისათვის.

ტროას ომში იბრძოდა აქაველების მხარეს

სინონიმი: აიაქს მცირე

იხ. აგრეთვე: ილიადა

წყარო: ბიბლიოვიკი აიასი

1.114 აიასი - ციფრული უნივერსალური სასკოლო ლექსიკონი

▲back to top

აიასი

ბერძნ.

ტროას ომში იბრძოდა აქაველების მხარეს

სინონიმი: აიაქსი, აიაქს დიდი

იხ. აგრეთვე: ნადიმი

ტროას ომში იბრძოდა აქაველების მხარეს

სინონიმი: აიაქს მცირე

იხ. აგრეთვე: ილიადა

წყარო: ბიბლიოვიკი აიასი

1.115 აიეტი - ციფრული უნივერსალური სასკოლო ლექსიკონი

▲back to top

აიეტი

ბერძნ.

ლეგენდარული ქვეყნის, აიას (მოგვიანებით მას კოლხეთთან გააიგივებენ) მეფე; მზე – ღმერთის, ჰელიოსისა და ოკეანოსის ასულის, პერსეისის ძე. კირკეს, პასიფაესა და პერსესის ძმა. მედეას, ქალკიოპესა და აფსირტოსის მამა.

როდესაც ოქროს ვერძმა ფრიქსოსი აია – კოლხეთში მოიყვანა, აიეტმა შეიფარა იგი და თავის ქალიშვილ ქალკიოპეზე დააქორწინა. ოქროს საწმისის (ოქროს ვერძის ტყავის) ძიებაში არგონავტებმა მიაღწიეს კოლხეთის მიწას. ისინი წარსდგნენ აიეტის წინაშე და თავისი განზრახვა ამცნეს. გაოცდა მეფე აიეტი. ოქროს საწმისი მისი ქვეყნის ძლიერების თილისმა იყო. ასე იოლად ვერ დათმობდა მას. ხერხს მიმართა, არგონავტების წინამძღოლს აღუსრულებელი რამ შესთავაზა: სპილენძისფეხებიანი და ნესტოებიდან ცეცხლისმფრქვეველი ხარების უღელში შებმა, არესის ველის გადახვნა, ხნულებში პურის თესლის ნაცვლად გველეშაპის კბილების ჩაყრა და იქიდან აღმოცენებული მეომრების განადგურება. თუმცა იასონმა მედეას შემწეობით აღასრულა ეს დავალება, მაგრამ აიეტმა დაარღვია თავისი პირობა. მან განიზრახა დაეწვა „არგო“ და გაენადგურებინა მეხომალდენი. ისევ მედეას დახმარებით შესძლეს არგონავტებმა ოქროს საწმისის მოტაცება და გაქცევა. აიეტი მათ კვალდაკვალ მიჰყვა, მაგრამ იხილა რა ზვირთებში ასო-ასო აკუწული ძე – აფსირტოსი, დამწუხრებულმა შეწყვიტა დევნა. მალე აიეტი ტახტიდან ჩამოაგდო მისმა ძმამ პერსესმა. როდესაც მედეა და მისი ძე მედოსი კოლხეთში ჩამოვლენ, მოკლავენ პერსესს და ძალაუფლებას დაუბრუნებენ მეფე აიეტს (სხვა ვერსიით კი, პერსესის ჩამოგდების შემდეგ გამეფდება არა აიეტი, არამედ მედოსი)

იხ. აგრეთვე: არგონავტიკა, არგონავტიკა - წიგნი მესამე – X, აფსირტოსი, მედეა, არესი

წყარო: ბიბლიოვიკი აიეტი

1.116 აივენჰო - ციფრული უნივერსალური სასკოლო ლექსიკონი

▲back to top

აივენჰო

უოლტერ სკოტს რომანით „აივენჰო“ XII საუკუნის მეორე ნახევრის ინგლისში ადავყავართ. იგი მოგვითხრობს, რა ვითარება იყო ქვეყანაში ინგლისის მეფის - რიჩარდ ლომგულის ჯვაროსნულ ომებში მონაწილეობის დროს. ამ პერიოდში სახელმწიფოს მართავს რიჩარდის ძმა, უმიწაწყლოდ წოდებული ჯონი, რომელიც დამპყრობელი ნორმანი ფეოდალების დახმარებით, ხელში ჩაიგდებს ქვეყნის მართვა-გამგეობის სადავეებს და თავისი უსამართლობით, ორგულობით, ანგლოსაქს ფეოდალებსა და ინგლისელ ხალხს თავის საწინააღმდეგოდ განაწყობს. რომანი სავსეა განცდებით, სასიყვარულო თავგადასავლებით.

რომანის მთავარი გმირია კეთილშობილი ახალგაზრდა რაინდი აივენჰო, აღწერილია მისი სასიყვარულო ურთიერთობა უმშვენიერესი, მაგრამ მდაბიო წარმომავლობის ქალის - რებეკასადმი. რომანში ადამიანთა პირადი ცხოვრება დაკავშირებულია დიდ ისტორიულ ქარტეხილებთან, მათი პირადი ცხოვრება ოსტატის ფუნჯით შექმნილ მხატვრულ ტილოზეა გადატანილი. ადამიანების ყოფა, ზნე-ჩვეულებანი, ადათ-წესები, მეტყველება რეალისტური საღებავებით, კონკრეტულ-ისტორიულ ასპექტშია გადაწყვეტილი, აღწერილია გაბატონებულ და დამონებულ ფენებს შორის შინაგანი წინააღმდეგობა, დამპყრობ ნორმანებს, მოღალატე ბარონებსა და ადგილობრივ მკვიდრ საქსონელ ფეოდალებს შორის, რაც ინგლისელებსა და შოტლანდიელებს ერთმანეთისგან თიშავდა.

მწერლის მხატვრულმა ოსტატობამ მომდევნო თაობებს ცოცხლად შემოუნახა ისტორიული სახეები, გმირები, სული შთაბერა და უკვდავება მიანიჭა, რითაც ისტორიული სინამდვილის რეალური სურათები შექმნა და ამ ჟანრის მწწრლობის მამამთავრის სახელი დაიმკვიდრა.

იხ. აგრეთვე: ლიტერატურული პერსონაჟი, სკოტი უოლტერ

წყარო: მსოფლიო ლიტერატურის შედევრები : მე-11 კლასის დამხმ. სახელმძღვ. / ე. ქურციკიძე, მ. მოდებაძე, კ. მაჭარაშვილი, ა. ნარგიზიშვილი. - თბ. : მერიდიანი, 2002. - 408გვ. ; 20სმ.. - ISBN 99928-32-97-5 : სახელშეკრ. ფასი, 500ც.[MFN: 18897]

1.117 აიკი - ციფრული უნივერსალური სასკოლო ლექსიკონი

▲back to top

აიკი

დუაიტ ეიზენჰაუერის მეტსახელი (რესპუბლიკელი გენერალი, რომელმაც 1952 წ.საპრეზიდენტო არჩევნების შედეგად შეცვლა დემოკრატი ჰარი ტრუმენი)

იხ. აგრეთვე: პერსონალია, ეიზენჰაუერი (აიზენჰაუერი) დუაიტ დევიდ (1890-1969), ტრუმენი ჰარი (1884-1972)

წყარო: ისტორიულ ტერმინთა სასკოლო ლექსიკონი 6–11 [კლასები] / ირინე გეგეჭკორი, ნუგზარ მოლაშვილი ; რედ.: ნუგზარ ბარდაველიძე, ზაზა კვინტრაძე. თბილისი : "ცის ნამის" გამ–ბა და სტ. 2008.

1.118 აიმრიზა - ციფრული უნივერსალური სასკოლო ლექსიკონი

▲back to top

აიმრიზა

ითაკილა (?). არ მოეწონა.

ეწყინა, გასწყრა.

იხ. აგრეთვე: ამრიზებული

წყარო: გრიშაშვილი იოსებ, ქალაქური ლექსიკონი: (საარქივო მასალა)/[გამოსაც. მოამზადა რუსუდან კუსრაშვილმა]. – თბ.: სამშობლო, 1997 (სამშობლო). – 304გვ.

1.119 აინუნშიც არ მოსდის - ციფრული უნივერსალური სასკოლო ლექსიკონი

▲back to top

აინუნშიც არ მოსდის

ფიქრადაც არ მოსდის, ყურადღებას არ აქცევს, არაფრად აგდებს (არაბულად აჲნუნ ნიშნავს თვალს)

სინონიმი: აინუნშიც არ აგდებს

იხ. აგრეთვე: იდიომი

წყარო: მე პატარა ქართველი ვარ ა

1.120 აირია მონასტერი - ციფრული უნივერსალური სასკოლო ლექსიკონი

▲back to top

აირია მონასტერი

არეულობა და უთავბოლობა გამეფდა, უწესრიგობა დაიწყო

იხ. აგრეთვე: იდიომი

წყარო: მე პატარა ქართველი ვარ ა

1.121 აკადემია - ციფრული უნივერსალური სასკოლო ლექსიკონი

▲back to top

აკადემია

ბერძნ. Akadēmia

სახელწოდება ათენთან ახლოს მდებარე ბაღისა, სადაც ასწავლიდა ფილოსოფოსი პლატონი

1. უმაღლესი სამეცნიერო სახელმწიფო დაწესებულება;

2. ზოგიერთი სპეციალური უმაღლესი სასწავლებელი.

იხ. აგრეთვე: აკადემოსი, კორესპონდენტი, პლატონი (ძვ. წ. 428-348-347)

1.122 აკადემიზმი - ციფრული უნივერსალური სასკოლო ლექსიკონი

▲back to top

აკადემიზმი

1. თეორიის, მეცნიერების მოწყვეტა პრაქტიკისაგან, ხალხის საარსებო საჭიროებათაგან;

2. ხელოვ. მიმართულება (მე-16 – მე-19 საუკ.), რომელიც მოითხოვდა ანტიკური (კლასიკური) ნიმუშების ბრმად მიბაძვას და ცდილობდა დაემკვიდრებინა შემოქმედების ურყევი კანონები.

იხ. აგრეთვე: აკადემია, აკადემიური, თეორია, პრაქტიკა, კლასიკური

1.123 აკადემიური - ციფრული უნივერსალური სასკოლო ლექსიკონი

▲back to top

აკადემიური

1. აკადემიასთან დაკავშირებული;

2. უმაღლეს (ან საშუალო) სკოლაში სწავლასთან დაკავშირებული; სასწავლო.

ა. წელი – დროის მონაკვეთი (შემოდგომიდან ზაფხულამდე), რომლის განმავლობაშიც უმაღლეს სასწავლებელში წარმოებს მეცადინეობა; სასწავლო წელი.

ა. საათი – გაკვეთილის ან ლექციის ხანგრძლივობა (40 - 50 წუთი).

ა. წარმატება – მოსწავლის მიერ საპროგრამო მასალის შესწავლა-შეთვისების ხარისხი.

ა. შვებულება – სტუდენტისათვის მიცემული შვებულება სასწავლო წლის განმავლობაში.

ა.თეატრი - საპატიო სახელწოდება, რომელიც მიკუთვნებული აქვს სანიმუშო თეატრებს საბჭოთა კავშირში.

ა. ნიჩბოსნობა - შეჯიბრება სპეციალური ნავებით, რომლებსაც მოძრავი დასაჯდომები (სლაიდები) აქვს, ხოლო ნიჩბის პალოები ბორტის გარედან აქვს უძრავად დამაგრებული;

3. პრაქტიკისაგან მოწყვეტილი, მხოლოდ თეორიული.

4. აკადემიზმის (მნიშვ. 2) დამახასიათებელი.

იხ. აგრეთვე: აკადემია, აკადემიზმი

1.124 აკადემოსი - ციფრული უნივერსალური სასკოლო ლექსიკონი

▲back to top

აკადემოსი

ბერძნ.

ატიკელი გმირი, რომელმაც თესევსის მიერ გადამალული ელენეს სამყოფელი მიასწავლა დიოსკურებს.

ისტორიულ დროს ათენელებს სჯეროდათ, რომ აკადემოსი დაკრძალული იყო მათი ქალაქის კედლებს მიღმა. მისი სახლი გარემოცული იყო წმინდა ჭალით, რომელსაც ეწოდებოდა აკადემია გმირის სახელის მიხედვით. ძვ.წ. IV საუკუნეში ამ ხეივანში უკითხავდა ლექციებს თავის მოწაფეებს ცნობილი ფილოსოფოსი პლატონი. სწორედ ამიტომ შეერქვა მის მიერ დაარსებულ სკოლას აკადემია.

ეს სახელწოდება დამკვიდრდა თანამედროვე სალაპარაკო ენაშიც სამეცნიერო, სასწავლო და მხატვრულ დაწესებულებათა აღსანიშნავად (მეცნიერებათა აკადემია, სამხატვრო აკადემია და სხვა).

იხ. აგრეთვე: აკადემია, ეპონიმი

წყარო: ბიბლიოვიკი აკადემოსი

1.125 აკაპელა - ციფრული უნივერსალური სასკოლო ლექსიკონი

▲back to top

აკაპელა

გუნდური მრავალხმიანი სიმღერა ინსტრუმენტული თანხლების გარეშე.

1.126 აკვარიუმი - ციფრული უნივერსალური სასკოლო ლექსიკონი

▲back to top

აკვარიუმი

კორ. aquarium – წყალსაცავი

1. შემინული ყუთი ან დიდი წყალსაცავი, სადაც აშენებენ თევზებს, წყლის ცხოველებსა და წყალმცენარეებს;

2. დაწესებულება, სადაც უკვირდებიან და სწავლობენ ცოცხალ წყლის ცხოველებს, თევზებსა და წყალმცენარეებს.

1.127 აკვნის დარწევა - ციფრული უნივერსალური სასკოლო ლექსიკონი

▲back to top

აკვნის დარწევა

რისამე - წარმოშობა, ჩასახვა, აღმოცენება (რისამე)

იხ. აგრეთვე: იდიომი

წყარო: მე პატარა ქართველი ვარ ა

1.128 აკლიმატიზაცია - ციფრული უნივერსალური სასკოლო ლექსიკონი

▲back to top

აკლიმატიზაცია

გერმ. Akklimatisation

1. მცენარის ან ცხოველის შეგუება ახალ, უჩვეულო კლიმატურ პირობებთან; დაგვარება;

2. უჩვეულო კლიმატურ პირობებთან ადამიანის ორგანიზმის აქტიური შეგუების (ადაპტაციის) პროცესი.

იხ. აგრეთვე: ადაპტაცია

1.129 აკომპანემენტი - ციფრული უნივერსალური სასკოლო ლექსიკონი

▲back to top

აკომპანემენტი

რომელიმე საკრავზე ან ორკესტრის მიერ შესრულებული თანხლება, რომელიც ავსებს და ამდიდრებს წამყვან მელოდიას (ვოკალურს ან საკრავიერს).

იხ. აგრეთვე: მუსიკა

წყარო: ხელოვნება : მოკლე ენციკლოპედიური ლექსიკონი : მოსწ. / [შემდგ.: ნანა მაჭარაშვილი ; რედ.: ჰამლეტ ჩხენკელი ; მუსიკის შესახებ მასალები მოამზადა ნინო ბესტავაშვილმა]. - თბ. : მერიდიანი, 2004. - 80გვ. : ილ. ; 28სმ.. - ISBN 99928-32-31-2 : [ფ.ა.][MFN: 22803]

1.130 აკორდი - ციფრული უნივერსალური სასკოლო ლექსიკონი

▲back to top

აკორდი

მუს.

იტალ. accordo

ფრანგ. accord – შეთანხმება

სამი ან მეტი მუსიკალური ბგერის ჰარმონიული შეერთება

იხ. აგრეთვე: მუსიკა

აკრედიტაცია

ლათ. Accredo – ვენდობი

დიპლომატიური წარმომადგენლობის მეთაურის ან სამთავრობათაშორისო საერთაშორისო ორგანიზაციასთან სახელმწიფოს წარმომადგენლობის დანიშვნის პროცესი, რაც ასეთი უფლებამოსილების შესახებ შესაბამისი აქტის ჩაბარებასაც მოიცავს. უმაღლესი საგანმანათლებლო დაწესებულების ანდა საგანმანათლებლო პროგრამის სტატუსის (სახელმწიფოს მიერ აღიარებული სერტიფიკატის გაცემის უფლების) დადგენის პროცედურა.

იხ. აგრეთვე: აკრედიტება

წყარო: ჩვენი კონსტიტუცია: საქართველოს კონსტიტუცია: გამოცემა მოზარდებისათვის [ქართ. და რუს. ენ / სარედ. ჯგუფი: ლალი გზირიშვილი, თამარ დემეტრაშვილი, მერაბ ბასილაია და სხვ.] - თბ.: ფონდი Alpe, 2005.