|
||
|
|
|
იაკობ გოგებაშვილის თხზულებათა ლექსიკონი |
გიორგი შალამბერიძე იაკობ გოგებაშვილის თხზულებათა ლექსიკონი
გამომცემლობა „განათლება“
თბილისი 1994
|
|
1 იაკობ გოგებაშვილის თხზულებათა ლექსიკონი - წინასიტყვაობა |
▲back to top |
რ. გაბეჩავა
წინასიტყვაობა
გამოჩენილი ქართველი ენათმეცნიერის გიორგი შალამბერიძის მეცნიერული მოღვაწეობის სხვადასხვა ასპექტი ცნობილია ჩვენი ერისათვის. კვლევის სფეროს მრავალმხრიობამ თანამედროვე სალიტერატურო ენის უნიფიკაციისათვის ზრუნვამ, მისი სიწმინდის დაცვამ, მწერლის ენისა და სტილის ანალიზმა ფართო პოპულარობა მოუპოვა მეცნიერს.
გიორგი შალამბერიძის უტჟუარი ენობრივი ალღო და უზადო ქართული კიდევ უფრო საინტერესოს ხდიდა ქართული მეტეველების კულტურისადმი მიძღვნილ მის შრომებს.
დაუღალავ მეცნიერს სიცოცხლის წლებში ბევრი შრომა დარჩა დაუსტამბავი, მაგრამ მის ნაღვაწს მზრუნველობა არ მოაკლო მეუღლემ, პროფესიით ფილოლოგმა, თინა ჟვანიამ. მან ბატონი გიორგის ჩანაფიქრი უკვდავო.
გარდაცვალებიდან ეს მეოთხე წიგნია, რაც კიდევ ერთსულ წარმოაჩენს მეცნიერს როგორც ჩინებულ ლექსიკოლოგსა და ტექსტოლოგს.
|
|
2 იაკობ გოგებაშვილის თხზულებათა ლექსიკონი - ავტორისაგან |
▲back to top |
ა ვ ტ ო რ ი ს ა გ ა ნ
იაკობ გოგებაშვილმა უდიდესი წვლილი შეიტანა ქართული სალიტერატურო ენის ლექსიკის
გამდიდრების საქმეში. ილია ჭავჭავაძესთან, აკაკი წერეთელსა და XIX საუკუნის 60-ანი
წლების სხვა გამოჩენილ მოღვაწეებთან ერთად მან მტკიცედ დაიცვა ქართული სალიტერატურო
ენის შელასული უფლებები და თავის სახელმძღვანელოებსა თუ პუბლიცისტურ წერილებში
ფართო სამოქმედო ასპარეზი გადაუშალა ხალხურ მეტყველებას.
ჩვენ საგანგებოდ შევისწავლეთ ი. გოგებაშვილის თხზულებათა ენა, შევადგინეთ მისი
ლექსიკონი და გამოვავლინეთ მის მიერ გამოყენებული პედაგოგიური ტერმინები.
ლექსიკონში სახელები შეტანილია სახელობითი ბრუნვის ფორმით, ისინი ანბანზე
განლაგებულია ფუძეების მიხედვით, ბრუნვის ნიშანი მხედველობაში მიღებული არ არის
(ამიტომ არის, მაგალითად, რომ ლექსიკონში „ბალი-ი“ წინ უსწრებს „ბალა“-ს). ზმნები
შეტანილია იმ ფორმით, რომელითაც ტექსტში გვხვდება, ეს აადვილებს სიტყვის მონახვას
ლექსიკონში. ყველა ილუსტრაციას ახლავს მძიმით გამოყოფილი ორი რიცხვი, რომელთაგან
პირველი, რომაული, მიუთითებს ი. გოგებაშვილის თხზულებათა ტომს, მეორე,
არაბული-გვერდს. ი. გოგებაშვილის თხზულებათა ათტომეული გამოიცა 1952-1965წ.წ.
ტომები შეადგინა, შენიშვნები და კომენტარები დაურთო ვარლამ ქაჯაიამ. ამ გამოცემის
მიხედვით შეიქმნა წინამდებარე ლექსიკონი.
საილუსტრაციო მასალად თითო-ოროლა წინადადებაა გამოყენებული. დარჩენილი ილუსტრაციები
დაცულია საბარათო ფონდში, რომელიც ი. გოგებაშვილის სახელობის პედაგოგიკის კვლევითი
ინსტიტუტის ი. გოგებაშვილის კაბინეტში ინახება.
სიტყვების დაწერილობისას დაცულია ტექსტის ორთოგრაფია. განმარტებები მოცემულია
კონტექსტის მიხედვით.
სიტყვების განმარტებისას გამოვიყენეთ ყველა ქართული ლექსიკონი, კერძოდ, სულხან-საბა
ორბელიანის, ნ. ჩუბინაშვილის ლექსიკონები; ქართული ენის განმარტებითი ლექსიკონის
რვატომეული, ი. გიგინეიშვილის, ვ. თოფურიას და ი. ქავთარაძის „ქართულ
დიალექტოლოგიაში“ დაბეჭდილი დიალექტური ლექსიკონები; ალ. ღლონტის „სიტყვის კონა“,
აგრეთვე ქართული ლიტერატურის ძეგლთა სხვადასსვა გამოცემებზე დართული ლექსიკონები
(ვ. თოფურიას „ბესიკის ენის ლექსიკონი“, ივ. გიგინეიშვილის დ. გურამიშვილის „ენის
ლექსიკონი“, ალ. ჭინჭარაულის „ვაჟა-ფშაველას მცირე ლექსიკონი“ და სხვ.). ლექსიკონში
შეტანილი არ არის საკუთარი სახელები. ი. გოგებაშვილის კაბინეტში ცალკეა შედგენილი
საკუთარი სახელთა საძიებელი.
სალექსიკონო მასალა, ბარათებზე გადაიტანეს ი. გოგებაშვილის კაბინეტის
თანამშრომლებმა მ. დავითაშვილმა, ც. ქებურიამ და მ. ქიქოძემ.
განსაკუთრებით დიდია ი. გოგებაშვილის როლი ქართული პედაგოგიური ტერმინების შექმნაში
ბევრი პედაგოგიური ტერმინი, რომელიც ი. გოგებაშვილის თხზულებებში გვხვდება, მტკიცედ
დამკვიდრდა ენაში, ზოგმა ცვლილებები განიცადა.
ქართული ტერმინი, რომ უფრო გასაგები გახადოს, იაკობი მის გვერდით ფრჩხილებში სვამს
იმ რუსულ ტერმინს, რომლის შესატვისადაც ქართული სიტყვაა გამოყენებული. მაგალითად,
ი. გოგებაშვილი ხმარობს ტერმინს „დაკვირვებითს სწავლას“ და იქვე ნაჩვენები აქვს,
რომ იგი გამოყენებულია რუსული „наглянное обучение“-ს შესატყვისად:.. ადგილობრივს
ელემენტს კი ჯეროვანი, ფართო ადგილი უნდა მიეცეს დაკვირვებითს სწავლაში („наглянное
обучение “) (1,313). ასევე ტერმინი „სასწავლო მაშველებელი“ გამოყენებული აქვს
რუსული „учебное пособие“-ს შესატვისად და წერს: „მთავრობა იძულებული გახდა
მოეწონებინა იგი არა როგორც... სასწავლო მაშველებელი („учебное пособие “). არამედ
როგორც უბრალოდ მაშველებელი (пособие) (VIII,363).
ი. გოგებაშვილის თსზულებებში განსაკუთრებით ხშირად გვხვდება სა-ო აფიქსებით
ნაწარმოები პედაგოგიური ტერმინები. ასეთებია: სააზნაურო გიმნაზია, საგრამატიკო
ანალიზი, საგრამატიკო საგანი, სავაჟო გიმნაზია, სავაჟო პროგიმნაზია, საკონკურენციო
ეგზამენი, სამაგალითო გაკვეთილი, სამოსწავლო გეგმა, სამოსწავლო ნივთები, სამოსწავლო
ოკრუგი, სამოსწავლო საბჭო, სამოსწავლო საგანი, სამოსწავლო საქმე სამოსწავლო უწყება,
სამოსწავლო წელი, სამუდამო სკოლა, სამშობლო ანბანი, სამშობლო გრამატიკა, სამშობლო
ენა, სამშობლო წერაკითხვა, საპედაგოგო ასპარეზი, საპედაგოგო ბიბლიოთეკა, საპედაგოგო
საბჭო, საპედაგოგო ლიტერატურა, საპედაგოგო მოედანი, საპედაგოგო საკითხი, სატექნიკო
სასწავლებელი, საქალაქო გიმნაზია, საქალო გიმნაზია, საქალო სკოლა და სხვ. ეტყობა,
იაკობი არსებითთაგან ნაწარმოებ ზედსართავ სახელებს, რომელთაც რუსულში ский, ская,
ское დაბოლოება აქვთ, ქართულად უპირატესად სწორედ სა-ო აფიქსების დართვით
გადმოგვცემს:
дворянская гимназия - სააზნაურო გიმნაზია
грамматический анализ - საგრამატიკო ანალიზი
мужская гимназия – სავაჟო გიმნაზია
педагогическая библиотека - საპედაგოგო ბიბლიოთეკა
педагогический совет - საპედაგოგო საბჭო
педагогическая литература - საპედაგოგო ლიტერატურა
педагогическое поприще - საპედაგოგო მოედანი და სხვ.
ი. გოგებაშვილის მიერ გამოყენებულ ტერმინთაგან, როგორც ითქვა, ზოგმა ცვლილება
განიცადა. მაგალითად, რუსული учебнный (учебнная, учебнное)-ს შესატყვისად იაკობი
ხმარობდა სამოსწავლო-ს, მაგრამ შემდეგ ეს ტერმინი დაზუსტდა და დღეს იხმარება
სასწავლო: სასწავლო გეგმა, სასწავლო ნაწილი და სხვ. ასევე დამკვიდრდა „მაშველებელი
წიგნის“ ნაცვლად „დამხმარე წიგნი“, „განკვეთილისა“ და „გასაკვეთის“ ნაცვლად
„გაკვეთილი“, „პირველდასაწყისი სკოლის“ ნაცვლად „დაწყებითი სკოლა“, „პედაგოგიური
რჩევის“ ნაცვლად „პედაგოგიური საბჭო“, „განწერის“ ნაცვლად „ცხრილი“ და სხვ.
სა-ო აფიქსებით ნაწარმოები ტერმინების მეტი წილი ურ სუფიქსით წარმოქმნილმა
სიტყვებმა შეცვალა და „სამშობლო ანბანის“ ნაცვლად გვაქვს „მშობლიური ანბანი“,
„სამშობლო ენა“ „მშობლიური ენით“ შეიცვალა, „სამშობლო წერა-კითხვა“ „მშობლიური
წერა-კითხვით“, „საპედაგოგო საბჭო“ „პედაგოგიური საბჭოთი“, „საპედაგოგო ლიტერატურა“
„პედაგოგიური ლიტერატურით“, „საპედაგოგო საკითხი“ „პედაგოგიური საკითხით“ და სხვ.
ზოგ შემთხვევაში სა-ო აფიქსებით ნაწარმო– ები სახელის ადგილი ნათესაობით ბრუნვაში
დასმულმა სახელმა დაიკავა, მაგ.: „საგრამატიკო საგანი“ „გრამატიკის საგანი“,
„სავაჟო გიმნაზია“ „ვაჟთა გიმნაზია“ და სხვ.
ი. გოგებაშვილის ნაწარმოებთა ლექსიკონი და პედაგოგიური ტერმინოლოგია საცნობარო
ხასიათისაა, მასში შეტანილი ცნებების ყველა განმარტება მოკლეა და ამომწურავი. იგი
დიდ სამსახურს გაუწევს ქართველ მკითხველს, პედაგოგიურ საზოგადოებას და ი.
გოგებაშვილის შრომებით დაინტერესებულ პიროვნებებს.
|
|
3 იაკობ გოგებაშვილის თხზულებათა ლექსიკონი - ა |
▲back to top |
|
|
3.1 ააბღრიალა - იაკობ გოგებაშვილის თხზულებათა ლექსიკონი |
▲back to top |
ბღრიალი დააწყებინა, ააღრიალა, ხმამაღლა აატირა:... ყირამალა გადაატრიალა და ააბღრიალა ჩვენი თავმომწონე გიგო (V, 364).
|
|
3.2 ააფშეკინა - იაკობ გოგებაშვილის თხზულებათა ლექსიკონი |
▲back to top |
ფეხები მაღლა გაჭიმული ააშვერინა, აამართვინა: ბუზი მართლა მოკლა, მაგრამ ბერსაც ფეხები ააფშეკინა (II, 183).
|
|
3.3 აბაბანებდა - იაკობ გოგებაშვილის თხზულებათა ლექსიკონი |
▲back to top |
აკანკალებდა, აძაგძაგებდა: ჩემს გვერდით... დაჯდა ერთი შორეული ნაცნობი, რომელსაც ციებისაგან აბაბანებდა (II, 183).
|
|
3.4 აბზინდა - იაკობ გოგებაშვილის თხზულებათა ლექსიკონი |
▲back to top |
მცენარის სახელია: ამიწერეთ და შეადარეთ... პიტნა და აბზინდა (V, 390).
|
|
3.5 აბლაკატური - იაკობ გოგებაშვილის თხზულებათა ლექსიკონი |
▲back to top |
აბლაკატის დამახასიათებელი; აბლაკატი „ვითომ ადვოკატი“, ხრიკებში დახელოვნებული გაქნილი კაცი, რომელიც ადვოკატობს, თუმცა სპეციალური იურიდიული განათლება არა აქვს (ქეგლ): „აბლაკატური“ ხერხი გაუცრუა ჩვენს მოკამათეს (IV, 252).
|
|
3.6 აბმენ - იაკობ გოგებაშვილის თხზულებათა ლექსიკონი |
▲back to top |
გლეხები აბმენ კამეჩს გუთანსა და ურემში (V, 319); ეს მატლები... აბმენ თავისს გარშემო... მაგარს ქსელსა (VI, 395).
|
|
3.7 აბოგინებს - იაკობ გოგებაშვილის თხზულებათა ლექსიკონი |
▲back to top |
ამყოფებს ძლივძლივობით: ჩვენი საზოგადოება არას დროს არ აბოგინებს ამ წმინდა ასპარეზზედ უკუღმართ პირთა (I, 472).
|
|
3.8 აბუდრუგუნებს - იაკობ გოგებაშვილის თხზულებათა ლექსიკონი |
▲back to top |
უთავბოლოდ ამოძრავებს, აწრიალებს: ეს ძლიერი უძლურებს ჩვენს სამღვდელოებას, აღატაკებს თაოსნობით, გარკვეული აზრებით, მაღალი მისწრაფებით და აბუდრუგუნებს ვიწრო წრეში, გარემოცულში პატარა ვიწრო ჰორიზონტით (IV, 530).
|
|
3.9 აბურცდა - იაკობ გოგებაშვილის თხზულებათა ლექსიკონი |
▲back to top |
ადიდდა, ჩვენი პატარა მდინარე მრისხანედ აბურცდა (VI, 380)
|
|
3.10 აბუჩალაკი - იაკობ გოგებაშვილის თხზულებათა ლექსიკონი |
▲back to top |
აგდებული, დამცირებული, უხამსი, აბუჩი: "აბუჩალაკად მოეკიდებიან თავიანთ წმინდა საქმესა." (I, 203); მხდალი, დაძაბუნებული მონებივით შევსცქერით ჩვენს დამცირებასა, ჩვენს აბუჩალაკად აგდებასა (II, 333); შინაურნი და გარეულნი... გვიწონებდნენ, რომ დედა-ენა აბუჩალაკად გვეჭირა (I, 509).
|
|
3.11 აგრიალებენ - იაკობ გოგებაშვილის თხზულებათა ლექსიკონი |
▲back to top |
გრიალის ხმას გამოაღებინებენ, ახმაურებენ: რაც შეეხება დროსა და მაწონსა, ... მავნებელნი არიან, რადგანაც ძლიერ აგრიალებენ ადამიანის გვამსა (II, 286).
|
|
3.12 აგურხანა - იაკობ გოგებაშვილის თხზულებათა ლექსიკონი |
▲back to top |
აგურის გამოსაწვავი ქარხანა: აქ ბევრს აგურხანებს ნახავთ (VI, 646).
|
|
3.13 ადერბეიჟანური - იაკობ გოგებაშვილის თხზულებათა ლექსიკონი |
▲back to top |
აზერბაიჯანული: ... დიდად განირჩევიან მათი დედა-ენიდან, რომელსაც ჰქვიან ადერბეიჟანური ენა(II, 320).
|
|
3.14 ადლი - იაკობ გოგებაშვილის თხზულებათა ლექსიკონი |
▲back to top |
სიგრძის საზომი ერთეული, უდრიდა დაახლოებით მეტრს: ბამბა სიმაღლით დაახლოებით ერთი ადლის ოდენა იზრდება (VI, 270); შაქრის ლერწამი იზრდება სიმაღლით ორი ადლი (V, 33).
|
|
3.15 ავან-ჩავანი - იაკობ გოგებაშვილის თხზულებათა ლექსიკონი |
▲back to top |
მესაიდუმლე, გამყოლი, ხელისშემწყობი, დამახასიათებელი: გარნა მათ არ აბადიათ არც დასაწყისი ფორმა, არც მომავალი, არც წარსული, არც ბრძანებითი დახვრა და არც სხვა ავან-ჩავანი (II, 131); სადაც სახალხო მასწავლებლის ჭაჭანებაც არ იყო და პოლიცია შეადგენდა ხალხის ავან-ჩავანსა, იქ გამეფდა მხეცური სისტემა: ცემა ტყეპა და რბევა... (IV, 155).
|
|
3.16 ავანთყოფობს - იაკობ გოგებაშვილის თხზულებათა ლექსიკონი |
▲back to top |
ავადმყოფობს: ჯერ რაჭაში თითქმის ყურძენი არ ავანთყოფობს (VI, 187).
|
|
3.17 ავარიელი - იაკობ გოგებაშვილის თხზულებათა ლექსიკონი |
▲back to top |
ხუნძი; ხუნძები ერთ-ერთი იბერიულ-კავკასიური ტომი დაღესტანში: აქ იყვნენ ანდიელნი, ავარიელნი და სხვანი (111, 34).
|
|
3.18 ავეჯეულობა - იაკობ გოგებაშვილის თხზულებათა ლექსიკონი |
▲back to top |
ავეჯი, ავეჯის ერთობლიობა: სკოლის ავეჯეულობის გაკეთებასა... თითონ „წერა-კითსვის საზოგადოება" იკისრებს (II, 262).
|
|
3.19 ავყია - იაკობ გოგებაშვილის თხზულებათა ლექსიკონი |
▲back to top |
ავენა, ყიამყრალი, ავისმთქმელი: ამისთანა ავყია ადამიანების სიტყვას რომ ავყვეთ... შორს წავა საქმე (II, 49).
|
|
3.20 ავყიობა - იაკობ გოგებაშვილის თხზულებათა ლექსიკონი |
▲back to top |
ავენობა, ყიამყრალობა, ავისმთქმელობა: ძლიერ ხშირია ბნედა, გულის წუხილი... ავყიობა (III, 20).
|
|
3.21 ავჩენჩხოთ - იაკობ გოგებაშვილის თხზულებათა ლექსიკონი |
▲back to top |
ავჩეჩოთ, ავშალოთ, გავჩხრიკოთ, კარგად გავსინჯოთ: აბა ეს ორივე ამონაწერი აზრი... ავჩენჩხოთ, გავანიავოთ, მოვცხრილოთ და გავარკვიოთ, რა დარჩება ძირს (IV, 268).
|
|
3.22 აზარმაცი - იაკობ გოგებაშვილის თხზულებათა ლექსიკონი |
▲back to top |
სიმძიმის ასაწევ-გადასაბრუნებელი რკინის ან ხის კეტი: იგი, როგორც პატარა, მაგრამ მძლავრი აზარმაცი, თუ გონივრად იქნება გამართული, ძირეულად შესცვლის ხალხის მდგომარეობას (I, 244).
|
|
3.23 ათვარიელებს - იაკობ გოგებაშვილის თხზულებათა ლექსიკონი |
▲back to top |
ათვალიერებს: ყოველ დღე ათვარიელებს (V, 39).
|
|
3.24 ათქმეინოს - იაკობ გოგებაშვილის თხზულებათა ლექსიკონი |
▲back to top |
ათქმევინოს: წიგნაკი ისეა დაწერილი, რომ ყოველს კეთილ-გონიერს რუსსაც კი ათქმეინოს: აი რა უსამართლოდ და უდიერად ექცევიან ქართველებსაო (IX, 352).
|
|
3.25 აიმ - იაკობ გოგებაშვილის თხზულებათა ლექსიკონი |
▲back to top |
აი იმ: იმ ხეზე ადი (V, 120).
|
|
3.26 აინონში - იაკობ გოგებაშვილის თხზულებათა ლექსიკონი |
▲back to top |
აინუნში; აინონში არ მოსდიოდა - თვალში არ მოსდიოდა, არაფრად აგდებდა: ბევრს სოფლიდან ახლად ჩამოყვანილს ბავშვსა აინონშიაც არ მოსდიოდა თავისი სოფელი და ნათესაობა (IX, 70).
|
|
3.27 აიჟინებს - იაკობ გოგებაშვილის თხზულებათა ლექსიკონი |
▲back to top |
აიჩემებს, დაიჟინებს, აისირებს: მაგრამ თუ რომელიმე პირი აიჟინებს, რომ ორი და ორი მახოხის შეჭამანდიაო, ამის გამტყუნების მოვალებიდგან კი ღმერთმა გიხსნათ (II, 130).
|
|
3.28 აიცხადებს - იაკობ გოგებაშვილის თხზულებათა ლექსიკონი |
▲back to top |
ცხადს გაიხდის, საკუთარ თავზე ააცხადებს თევდორე მღვდელმა თავისს თავზედ აიცხადა დიდებულის რუსთველის ლექსი (IX, 100).
|
|
3.29 აკვრენ - იაკობ გოგებაშვილის თხზულებათა ლექსიკონი |
▲back to top |
აკრავენ: ბალიშს შეძლებული კაცები რას აკვრენ? საურსა (V, 347).
|
|
3.30 ალა - იაკობ გოგებაშვილის თხზულებათა ლექსიკონი |
▲back to top |
„სიგრძეზედ ამართული (საგანი)“ (საბა), ყუნცი, ცუცქილი ჩაცუცქება (ქეგლ): ერთსა ვკარ, ფეხი მოვტესე, მეორე დადგა ალასა (V, 144).
|
|
3.31 ალაბი - იაკობ გოგებაშვილის თხზულებათა ლექსიკონი |
▲back to top |
იგივეა რაც ადლი: მაგრამ თუ რუსული ალაბით ვზომეთ ქართული ენა, ნამდვილს ბაბილონის ენათა არევას მოვახდენთ (II, 98); ურია ჩერქეზმა დაიჭიარა, თავის ჯოხი მისცა ფართალი ამითი მამიზომეო, ჩემი ალაბი ეს არისო (V, 218).
|
|
3.32 ალეგრი - იაკობ გოგებაშვილის თხზულებათა ლექსიკონი |
▲back to top |
იტალ. allegri მხიარულნი ძველად სახალხო გართობა-სეირნობა : სალიტერატურო და სამუსიკო საღამოს არა გასართობი არ შეედრება, არც ალეგრი, არც წარმოდგენა და არც კონცერტი (II, 186).
|
|
3.33 ალეგრია - იაკობ გოგებაშვილის თხზულებათა ლექსიკონი |
▲back to top |
იგივეა, რაც ალეგრი: რამდენიმე დღის შემდეგ ალეგრიამ მოგცათ ორას თუმნამდე შემოსავალი (IX, 247).
|
|
3.34 ალიზი - იაკობ გოგებაშვილის თხზულებათა ლექსიკონი |
▲back to top |
გამოუწვავი აგური (ზოგჯერ ბზენარევი) (ქეგლ): ბავშვები ხშირად აკეთებენ აგურების, ალიზების მახეს და ჩიტებს იჭერენ (I, 300).
|
|
3.35 ალმაცერა - იაკობ გოგებაშვილის თხზულებათა ლექსიკონი |
▲back to top |
1.რუს. косвенные падежи ირიბი, დახრილი: რუსულს ენაზე... ბევრი ფრაზაა,... რომელშიაც არ ურევიან არც ნათესაურნი დაბოლოებანი, არც ალმაცერა ბრუნვანი და არც თანდებულიანი (VIII, 375); 2.აღმოჩნდნენ ჩვენში პედაგოგები, რომელთაც იწყეს ქადაგება ალმაცერა ხელის შემოღებაზედ (VIII, 404); ევროპასა და რუსეთში ალმაცერი ხელი მეფობდა (VIII, 404).
|
|
3.36 ალო - იაკობ გოგებაშვილის თხზულებათა ლექსიკონი |
▲back to top |
ერთი დღის სახნავი მიწაა (V,592).
|
|
3.37 ამამავალი - იაკობ გოგებაშვილის თხზულებათა ლექსიკონი |
▲back to top |
ამომავალი: ამამავალი მზე ჰფანტავს... ღრუბლებსა (I, 29).
|
|
3.38 ამაყური - იაკობ გოგებაშვილის თხზულებათა ლექსიკონი |
▲back to top |
ამპარტავნული, მედიდური, ქედმაღლური: ამისთანა ავლადიდების პატრონი ისეთი ამაყური და გაკადნიერებული, ავტორიტეტული კილოთი გაიძახის, თითქოს მას წინ უძღოდეს ოცი წლის უნაყოფიერესი ღვაწლი ქართულის მეტყველების წინაშე (II, 403); სხვა რა ჰქნას, თუ ... ამაყური, ბრიყული კილო არ მიიღოს? (I, 291).
|
|
3.39 ამერი - იაკობ გოგებაშვილის თხზულებათა ლექსიკონი |
▲back to top |
აღმოსავლეთ საქართველოს მკვიდრი, ამერელი: ახლა კი ამერნი არამც თუ დაეწივნენ იმერთა, წინაც გაუსწრეს (II, 164). იმერთ, რომ იკისრონ სასტიპენდიო თანხის შედგენა და ამერთ სამწიგნობრო, კარგი განაწილება იქნება ძმათა შორის (III, 13).
|
|
3.40 ამლაშებს - იაკობ გოგებაშვილის თხზულებათა ლექსიკონი |
▲back to top |
გადატ. აჭარბებს, ზომიერებას არღვევს : ამგვარი ერთგულება, ქვეყნის სასიკეთოდ, ყოველთვის ამლაშებს, სასაცილოდ ხდება და წადილის მოუწევარი რჩება (I, 234).
|
|
3.41 ამო - იაკობ გოგებაშვილის თხზულებათა ლექსიკონი |
▲back to top |
ამოდი : ზევით ამო! (V, 119).
|
|
3.42 ამოვსწყვიტამ ამოვწყვეტ - იაკობ გოგებაშვილის თხზულებათა ლექსიკონი |
▲back to top |
ამოვწყვეტ : ჩავალ თბილისს, შემოვესხმი,ამოვსწყვიტამ შიმშილითა (V, 270).
|
|
3.43 ამომაქშინარი ამონასუნთქი - იაკობ გოგებაშვილის თხზულებათა ლექსიკონი |
▲back to top |
ამონასუნთქი : სიცილის დროს ამომაქშინარს ჰაერს შეუძლიან საჭმლის ლუკმა ზემოდ მილში შეაგდოს (VI, 415).
|
|
3.44 ამონაფიქრი - იაკობ გოგებაშვილის თხზულებათა ლექსიკონი |
▲back to top |
ნაფიქრი : ჩვენს მკითხველს ჩვენს ამონაფიქრებს ვაუწყებთ (I, 194).
|
|
3.45 ამოჟიჟინდა - იაკობ გოგებაშვილის თხზულებათა ლექსიკონი |
▲back to top |
ამობიბინდა: მინდორზედ მწვანე ბალახი ამოჟიჟინდა (V, 59).
|
|
3.46 ამოუჩენს - იაკობ გოგებაშვილის თხზულებათა ლექსიკონი |
▲back to top |
აღმოუჩენს: ამაზედ უკეთეს დანიშნულებას ბანკი ვერ ამოუჩენს თავის მოგების ფულსა (Ι, 268).
|
|
3.47 ამოღრუტნა - იაკობ გოგებაშვილის თხზულებათა ლექსიკონი |
▲back to top |
ღრუ გაუკეთა, ამოხვრიტა: მწყერმა მუხის ფოთოლი ამოღრუტნა (V, 467).
|
|
3.48 ამყნევებენ - იაკობ გოგებაშვილის თხზულებათა ლექსიკონი |
▲back to top |
ამყნობენ: ხეხილს მალე ამყნევებენ, მაგრამ მის ხილს გვიან სჭამენ (V, 202).
|
|
3.49 ანალიზიური - იაკობ გოგებაშვილის თხზულებათა ლექსიკონი |
▲back to top |
ანალიზური : წერა-კითხვის სწავლება, მეტადრე ანალიზიურის მეთოდით, რთული საქმეა (Ι, 305).
|
|
3.50 ანამყნევდა - იაკობ გოგებაშვილის თხზულებათა ლექსიკონი |
▲back to top |
ამყნობდა : ბერიკაცი ბაღში ვაშლებს ანამყნევდა (V, 198).
|
|
3.51 ანატრულებს - იაკობ გოგებაშვილის თხზულებათა ლექსიკონი |
▲back to top |
ანატვრებინებს მონატრულს ხდის. ანატრებს: სეპარატიზმი არის პირმშო შვილი ცენტრალიზაციისა, რომელიც სულს უხუთავს ეროვნებას და სულ იმას ანატრულებს, როდის იქმნება ამ ჩემს მტარვალს სახელმწიფოს თავი დავახწიო და ცალკე ვიცხოვროვო (IV, 57).
|
|
3.52 ანაფემა - იაკობ გოგებაშვილის თხზულებათა ლექსიკონი |
▲back to top |
ანათემა: განა მე რომელსამე ქალაქში ღვარძლიანი ყოფა-ქცევით მეტ სახელად დამიმსახურებია მთელის საზოგადოებისაგან ანაფემას ძე? (II, 362).
|
|
3.53 ანგაარი - იაკობ გოგებაშვილის თხზულებათა ლექსიკონი |
▲back to top |
იგივეა, რაც ანგარი, ვისაც მხოლოდ ნივთიერი სიკეთის, პირადი სარგებლობის, გამოჩენის მიზნით ამოქმედებს (ქეგლ): (ის არის) ანგაარი, მომსყიდავი და საზოგადოდ იმ გვარი ზნისა, რომ პრეზიდენტის თანამდებობას დიდ ჩირქს დააცხობს (II, 37).
|
|
3.54 ანდიელი - იაკობ გოგებაშვილის თხზულებათა ლექსიკონი |
▲back to top |
ანდიელები პატარა ხალხი დაღესტნის მთებში: აქ იყვნენ ანდიელნი, ავარიელნი და სხვანი (ΙΙΙ, 34).
|
|
3.55 ანეული - იაკობ გოგებაშვილის თხზულებათა ლექსიკონი |
▲back to top |
ზაფხულის ნახნავი შემოდგომის ხორბლის დასათესად (ქეგლ): „ანეულის ხვნა ჯერ კიდევ არ გაუთავებია (VI, 438). გაზაფხულზედ და ზაფხულში ანეული საკმაოთ ვერ მოუხნავს (VI, 115).
|
|
3.56 ანორმალური - იაკობ გოგებაშვილის თხზულებათა ლექსიკონი |
▲back to top |
არანორმალური: ახლანდელი გამგებლობა სკოლის ნორმალურია და სანატრელი, თუ ანორმალური და მაზიანებელი? (ΙΙΙ, 266)
|
|
3.57 ანტროკოლოგი - იაკობ გოგებაშვილის თხზულებათა ლექსიკონი |
▲back to top |
ანთროპოლოგი: ასწავლის ბავშს ბოტანიკასაც, ზოოლოგიასაც, ანთროპოლოგიასაც (VI, 732).
|
|
3.58 ანტროკოლოგია - იაკობ გოგებაშვილის თხზულებათა ლექსიკონი |
▲back to top |
ანთროპოლოგია: უნდა შევქმნათ ჩვენს ენაზედ სახელმძღვანელოები: ბოტანიკისა, ზოოლოგიისა, ჰიგენისა, ფიზიკისა, ანტროპოლოგიისა (VI, 731).
|
|
3.59 აოდავს - იაკობ გოგებაშვილის თხზულებათა ლექსიკონი |
▲back to top |
მარცვლის დასრულებამდე პურეულის ნათესებს აწვავს, ჩაახურებს: მეტი სიცხისა და სინოტიის გამო პური ნახურდება და აოდავს (VI, 193).
|
|
3.60 აპეკუნი - იაკობ გოგებაშვილის თხზულებათა ლექსიკონი |
▲back to top |
რუს. опекун მეურვე : იგი უნდა ამოარჩიოთ აპეკუნად ობლებისა (ΙX, 368). ჭიათურის მრეწველთა კრებულით ჩავარდები საორედ უსუსურის ბავშის და შეშლილის მდგომარეობაში, რომლის საქმეებს განაგებს გარეშე ძალით დანიშნული აპეკუნი (III, 384).
|
|
3.61 აპელსინი - იაკობ გოგებაშვილის თხზულებათა ლექსიკონი |
▲back to top |
ფორთოხალი: გიგზავნი აპელსინებს (IX, 344).
|
|
3.62 აპილპილებულა - იაკობ გოგებაშვილის თხზულებათა ლექსიკონი |
▲back to top |
გაცხარებულა, გაწიწმატებულა, გაბრაზებულა: მაშ რად აპილპილებულა და რად გაბრაზებულა ჩვენზე ბ-ნი ნასიძე? (II, 102).
|
|
3.63 აპლომბი - იაკობ გოგებაშვილის თხზულებათა ლექსიკონი |
▲back to top |
ფრანგ. aplomb საკუთარ თავზე დიდი წარმოდგენა და შესაბამისი ლაპარაკი ან ქცევა (ქეგლ): ჩვენი მოკამათე დიდი აპლომბით გაიძახის (V, 768).
|
|
3.64 აპტყელებენ - იაკობ გოგებაშვილის თხზულებათა ლექსიკონი |
▲back to top |
აბრტყელებენ: ცომიდან გუნდებს ქმნიან, მერე ამ გუნდებს აპტყელებენ (VI, 269).
|
|
3.65 არაოდეს - იაკობ გოგებაშვილის თხზულებათა ლექსიკონი |
▲back to top |
არასოდეს: ჩემი სული კი არაოდეს მოკვდება (V, 94).
|
|
3.66 არასფერი - იაკობ გოგებაშვილის თხზულებათა ლექსიკონი |
▲back to top |
არაფერი: ჩუმად ვიყავით, ძლიერ გვებუტებოდა, გვიწყრებოდა, რატომ არასფერს ამბობთო (II, 49).
|
|
3.67 არახჩინი - იაკობ გოგებაშვილის თხზულებათა ლექსიკონი |
▲back to top |
თხელი ქსოვილის საშინაო ქუდი (ქეგლ): აკანკალებულმა ურიამ არასჩინიც მოიხადა (V, 257).
|
|
3.68 ართვენ - იაკობ გოგებაშვილის თხზულებათა ლექსიკონი |
▲back to top |
ართავენ: ეხლანდელს დროში ურიცxვს აბრეშუმეულს ართვენ და აკეთებენ (V1, 399).
|
|
3.69 არმობა - იაკობ გოგებაშვილის თხზულებათა ლექსიკონი |
▲back to top |
არამი კაცის საქციელი, არამი კაცის თვისება (ქეგლ.): ჰე, გექცა თუ არა ნაცრად არმობით შეძენილი ქონებაო (V, 450).
|
|
3.70 არნადი - იაკობ გოგებაშვილის თხზულებათა ლექსიკონი |
▲back to top |
ბზისა და ხორბლის შესასვეტი ხის იარაღი კალოზე (ქეგლ): ნამგლით რაღას შვრებიან? ცელითა? არნადითა? (V, 148).
|
|
3.71 არტისტკა - იაკობ გოგებაშვილის თხზულებათა ლექსიკონი |
▲back to top |
მსახიობი (არტისტი) ქალი: ჩვენი არტისტკა აშკარად მაღლა სდგას (II, 184).
|
|
3.72 არჩობს - იაკობ გოგებაშვილის თხზულებათა ლექსიკონი |
▲back to top |
ახრჩობს: ფონი ბ-ნი როსტომაშვილისა სხვა ადგილს უფრო მეტად არჩობს (II,433).
|
|
3.73 არძა - იაკობ გოგებაშვილის თხზულებათა ლექსიკონი |
▲back to top |
არზა, წერილობითი თხოვნა, საჩივარი: მე წარვუდგინე არძა (IV, 435). სტიპენდიის მძებნელი სამს არძას გზავნის (IV, 232).
|
|
3.74 არწებს - იაკობ გოგებაშვილის თხზულებათა ლექსიკონი |
▲back to top |
არწევს: ხან ანძრევს, თითქო არწებს და ნანას ეუბნება (VI, 82).
|
|
3.75 არხივი - იაკობ გოგებაშვილის თხზულებათა ლექსიკონი |
▲back to top |
არქივი:... ამ არხივმაც უმოწმა მანგლისის ხელშეუხებლობას (II, 270).
|
|
3.76 ასაზდოებს - იაკობ გოგებაშვილის თხზულებათა ლექსიკონი |
▲back to top |
ასაზრდოებს : საკლავი პირუტყვი ქალაქელებს ასაზდოებს (VI, 106).
|
|
3.77 ასამაღლებელი ნიშანი - იაკობ გოგებაშვილის თხზულებათა ლექსიკონი |
▲back to top |
სიტყვის მახვილი: რუსულიდან ქართულად კარგად თარგმნიან გავლილს მოთხრობებს და აღწერებს, კოჭლობენ მხოლოდ გამოთქმაში... და ასამაღლებელ ნიშნებში (IX, 249); ასამაღლებელი ნიშნები არ დაუსხამს სიტყვებისათვის (VIII, 368).
|
|
3.78 ასაღვიარებლად - იაკობ გოგებაშვილის თხზულებათა ლექსიკონი |
▲back to top |
ასაღიარებლად: ამ კანდიდატების სიას აგენტი უგზავნის მმართველობას, რომელიც წარუდგენს მას საზოგადო კრებას კანდიდატების წევრად ასაღვიარებლად (IX, 198).
|
|
3.79 ასკიდი - იაკობ გოგებაშვილის თხზულებათა ლექსიკონი |
▲back to top |
შრეული მინერალი, შავი ფიქალი, რომლისგანაც ამზადებენ გრიფელით საწერ პატარა დაფას: რითი სწერთ ხის დაფაზე? ასპიდის დაფაზე? (V, 334); რითი განსხვავდება... სასკოლო დაფა და ასპიდის დაფა? (V, 334).
|
|
3.80 ასხია - იაკობ გოგებაშვილის თხზულებათა ლექსიკონი |
▲back to top |
სახლობს, ცხოვრობს: ხალხიც ერთი ჯურისა არ ასხია იქითა და აქეთა საქართველოსა (VI, 575); რაჭას ძრიელ მშრომელი და მუყაითი ხალხი ასხია (VI, 188).
|
|
3.81 ატატანებენ - იაკობ გოგებაშვილის თხზულებათა ლექსიკონი |
▲back to top |
უარის თქმის ნიშნად გაწყრომით, გაჯავრებით ხელებს იქნევენ: არამც თუ ახალის სკოლების დაარსებაზედ ხელებს ატატანებენო გლეხები, დაარსებულების გაუქმებასაც ნატრობენო (IV, 8); რად და როგორა ხდება, რომ იგივე გლეხი, მეტადრე იმერი, რომელიც სკოლის დაარსებაზედ სოფლად ხელებს ატატანებს, ხშირად რამდენიმე წლობით მუქთად ემსახურება ქალაქში რომელიმე
|
|
3.82 ატროკდა - იაკობ გოგებაშვილის თხზულებათა ლექსიკონი |
▲back to top |
ატყდა, აცუნცრუკდა: ატროკდა, ერთხელ ბეკეკა (V, 357).
|
|
3.83 ატსტავნოი - იაკობ გოგებაშვილის თხზულებათა ლექსიკონი |
▲back to top |
რუს. отставной გადამდგარი: ოთხმა ატსტავნოი მაიორმა ლამის სული ამოართვას (II, 103).
|
|
3.84 აუკეთესოებს - იაკობ გოგებაშვილის თხზულებათა ლექსიკონი |
▲back to top |
აუმჯობესებს, უკეთესს ხდის: ჩვენებური სკოლა... ზნეობას არ აუკეთესოებს (III, 247).
|
|
3.85 აუმარილოებს - იაკობ გოგებაშვილის თხზულებათა ლექსიკონი |
▲back to top |
უგემურს ხდის, აუგემურებს: ვერ მიხვედრილხართ, რა აკლია და აუმარილოებს ლექსსა (I, 284).
|
|
3.86 აფრაკოგა - იაკობ გოგებაშვილის თხზულებათა ლექსიკონი |
▲back to top |
გადატ. თავქარიანობა, ჭკუამსუბუქობა: აი სად უნდა ვეძიოთ მიზეზი იმ გონებისა აფრაკობისა და ქარაფშუტობისა, რომელსაც ჩვენ ხშირად ვხედავო ცხოვრებაში (I, 490).
|
|
3.87 აქნობამდინ - იაკობ გოგებაშვილის თხზულებათა ლექსიკონი |
▲back to top |
აქამდე: აქნობამდინ რცხვენოდათ თავისი მონობისა (IV, 345).
|
|
3.88 აქოთებული - იაკობ გოგებაშვილის თხზულებათა ლექსიკონი |
▲back to top |
არეული, აყრილ-დაყრილი: მისი ტვინი აქოთებულს უჯრას წარმოადგენს (I, 314).
|
|
3.89 აღგიარებ - იაკობ გოგებაშვილის თხზულებათა ლექსიკონი |
▲back to top |
აღგიარებ ძველი ფორმაა, გაღიარებ ახალი (II, 341).
|
|
3.90 აღდაში - იაკობ გოგებაშვილის თხზულებათა ლექსიკონი |
▲back to top |
ვაშლის ჯიში: სისხლივით წითელი ვაშლები სხვ. ჯურისანი არიან; მაგალითად, აღდაში, კალვილი (V, 767).
|
|
3.91 აღებ-ღამე - იაკობ გოგებაშვილის თხზულებათა ლექსიკონი |
▲back to top |
ძვ. მარხვის დაწყების წინა ღამე: შობის მარხვის აღებ-ღამეს პატარა ნიკო გვიან დაწვა დასაძინებლად (V, 57) კვერცხების და ბარტყების შოვნა ხომ იმისათვის (მაიმუნისთვის) აღებ-ღამეა. (VI, 374.
|
|
3.92 აღკრძალა - იაკობ გოგებაშვილის თხზულებათა ლექსიკონი |
▲back to top |
აკრძალა : აღკრძალა ამ სკოლებში სწავლება საგნებისა დედა-ენა-ზე (IV, 114).
|
|
3.93 აღორებს - იაკობ გოგებაშვილის თხზულებათა ლექსიკონი |
▲back to top |
გაუმაძღარს ხდის: ეს ადამიანი თავის კუჭს აღორებს (II, 266).
|
|
3.94 აყალო - იაკობ გოგებაშვილის თხზულებათა ლექსიკონი |
▲back to top |
თიხა, თიხამიწა: აგროებენ... ხავსს, აყალოს და აკეთებენ ბუდეებს (V, 59); მერცხლებმა დაიწყეს ზიდვა პირით გამხმარი ბალახის თივისა, ტალახისა, აყალოსი და დაიწყეს ბუდის კეთება (V, 39).
|
|
3.95 აჩოფურავებს - იაკობ გოგებაშვილის თხზულებათა ლექსიკონი |
▲back to top |
ჩოფურას ხდის (ჩოფურა - ნაყვავილარი): ყვავილი ძლიერ აჩნდება და აჩოფურავებს პირისახესა და ხელებსა (II,422).
|
|
3.96 აწმდგომი - იაკობ გოგებაშვილის თხზულებათა ლექსიკონი |
▲back to top |
აწმყო, ახლანდელი დრო: ცილის-წამებას აწმდგომში ჩვენ დავუპირდაპირეთ მართლის თქმა მოწინააღმდეგეზედ მომავალში (II, 78); ფუჭი შრომა იქნება მოვუძებნოთ მას დაბადების საბუთი ან წარსულში, ან აწმდგომის ცსოვრების მოთხოვნილებაში (V, 270); სისტემატური კითხვა ქართულის ავტორებისა და თხზულებებისა ქართველ მოსწავლეებს გააცნობს აწმდგომს და წარსულს სამშობლოისას (III, 175).
|
|
3.97 აჭიჭყნილობა - იაკობ გოგებაშვილის თხზულებათა ლექსიკონი |
▲back to top |
(აჭიჭყნილი - უხეიროდ აზელილი, ერთმანეთში არეული) არეულობა: განა დიდიც კი გადაირევა ამ საოცარ აჭიჭყნილობაში? მაგრამ აჭიჭყნილობას თავი დავანებოთ (VIII, 366).
|
|
3.98 ახათ - იაკობ გოგებაშვილის თხზულებათა ლექსიკონი |
▲back to top |
ასად, სამართლიანად, ღირსეულად, დამსახურებისამებრ: ასათ დასჯილი ძმა (V, 110).
|
|
3.99 ახალოხი - იაკობ გოგებაშვილის თხზულებათა ლექსიკონი |
▲back to top |
ახალუხი: დედაშენს დავსცქეროდით, ზევიდგან დავსჭიკჭიკობდით, როცა ლამაზ ახალოხსა უკერავდა ის ვანოსა (V, 142); რითი გვანან და რითი განირჩევიან: ჩოხა და ახალოხი... (V, 144).
|
|
3.100 აჰკაფეს - იაკობ გოგებაშვილის თხზულებათა ლექსიკონი |
▲back to top |
აქნეს, ნაწილებად დაჭრეს: ძროხა დაჰკლეს და აჰკაფეს (V, 126).
|
|
4 იაკობ გოგებაშვილის თხზულებათა ლექსიკონი - ბ |
▲back to top |
|
|
4.1 ბაბაჭუა - იაკობ გოგებაშვილის თხზულებათა ლექსიკონი |
▲back to top |
ბაბაჭუა
ობობა (საბა): (შოშია) მატლებს, ბუზებს, ბაბაჭუებს, ჭრიჭინებსა და სხვა მწერებს აქრობს სახლში (V1, 308).
|
|
4.2 ბაბორი - იაკობ გოგებაშვილის თხზულებათა ლექსიკონი |
▲back to top |
ბაბორი
რუს. бобер თახვი თახვის ბეწვი: (თახვის) რბილს ბეწვს... ეძახიან ბაბორსა (VI, 77).
|
|
4.3 ბადავს - იაკობ გოგებაშვილის თხზულებათა ლექსიკონი |
▲back to top |
ბადავს
ბადებს: ჩვენი პოეტი... მეექვსე მიკონკილის მუხლით სრულს უაზრობას ბადავს (I, 288).
|
|
4.4 ბაზაზხანური - იაკობ გოგებაშვილის თხზულებათა ლექსიკონი |
▲back to top |
ბაზაზხანური
ფართლეულის სავაჭროებისათვის დამახასიათებელი, იქ ხმარებული: ალექსანდრე სარაჯიშვილმა მარტო ბაზაზხანური ენა იცის (IX, 366).
|
|
4.5 ბაია - იაკობ გოგებაშვილის თხზულებათა ლექსიკონი |
▲back to top |
ბაია
თვალის გუგა: კაკალი, გუგა და ბაია რის ნაწილები არიან? (V,229).
|
|
4.6 ბაიყუში - იაკობ გოგებაშვილის თხზულებათა ლექსიკონი |
▲back to top |
ბაიყუში
დიდი ბუ, ჭოტი: ყოველ ღონის-ძიებას ვიხმართ, რომ გავსვაროთ ტალახში ნაწარმოებიც და მწარმოებელიც და შევუკრათ გზა, რათა? იმიტომ, რომ ბაიყუშები ვართ (I, 59).
|
|
4.7 ბაკლა - იაკობ გოგებაშვილის თხზულებათა ლექსიკონი |
▲back to top |
ბაკლა
მსხვილი ცერცვი (საბა); აქ დაცინვით: იაფფასიანი საქმე: დაჯექ შენ სამეცნიერო საგანზედ და საისტორიო ბაკლა ამზადეო (II, 372).
|
|
4.8 ბალა - იაკობ გოგებაშვილის თხზულებათა ლექსიკონი |
▲back to top |
ბალა
უბედურება, ჭირი, ვაგლახი (ქეგლ): მაგრამ ბალა ის არის, რომ თვითონ რეცენზენტს დამართნია ის, რასაც მასწავლებლებს უკიჟინებს VIII, 432); ბალა ის არის, რომ ეს ფორმა... ჩვენს არ შეუწყნარებია (IV, 459).
|
|
4.9 ბალი - იაკობ გოგებაშვილის თხზულებათა ლექსიკონი |
▲back to top |
ბალი
ქულა: მოწაფეთა სიაში არ არის ნაჩვენები ბალებით თვითეული მოწაფის წარმატება (IX, 206).
|
|
4.10 ბანავდნენ - იაკობ გოგებაშვილის თხზულებათა ლექსიკონი |
▲back to top |
ბანავდნენ
ბანდნენ: ამ მაიმუნს ბავშვისათვის ინახავდნენ და თავის დროზედ პირს და ხელებს ბანავდნენ (VI, 85).
|
|
4.11 ბანდა და ბანდული - იაკობ გოგებაშვილის თხზულებათა ლექსიკონი |
▲back to top |
ბანდა და ბანდული
ბანდა წვრილი თოკი ან თასმა; ბანდული ლანჩადაწნული ფეხსაცმელი (საბა): სიტყვები ბანდა და ბანდული არ მოიპოვება ჩუბინაშვილის ლექსიკონში (V, 758).
|
|
4.12 ბანი - იაკობ გოგებაშვილის თხზულებათა ლექსიკონი |
▲back to top |
ბანი
დატკეპნილი მიწის ბრტყელი სახურავი რაიმე ნაგებობისა: ბუდეს ჩიტი იკეთებს ბანების ქვეშ (V, 37).
|
|
4.13 ბარდანა - იაკობ გოგებაშვილის თხზულებათა ლექსიკონი |
▲back to top |
ბარდანა
დიდი ტომარა მატყლის, ბამბისა და მისთანათა ჩასადებ-გადასაზიდად: ტოტებზედ... თოვლის ბარდანაები ჰკიდია (VI, 104); ტოტებზე ფოთლების მაგივრად თოვლის ბარდანები და ყინულის ლოლუები ჰკიდია (VI, 428).
|
|
4.14 ბარვენ - იაკობ გოგებაშვილის თხზულებათა ლექსიკონი |
▲back to top |
ბარვენ
ბარავენ: მიწას გურიაში უმეტეს ნაწილათ ბარვენ ან თოხნიან (VI, 191).
|
|
4.15 ბარტყება - იაკობ გოგებაშვილის თხზულებათა ლექსიკონი |
▲back to top |
ბარტყება
გამრავლება, წარმოქმნა: სიტყვების ბარტყება ძირიდგან ხდება მარცვლების გამოშვებით (IX, 405).
|
|
4.16 ბარტყი - იაკობ გოგებაშვილის თხზულებათა ლექსიკონი |
▲back to top |
ბარტყი
1.ღლაპი: მერცხალი, ჩიტი... და სხვა ბევრი ფრინველები სჩეკენ ტიტველა და სუსტ ბარტყებს ანუ ღლაპებსა (V, 488). 2.(მწყრისა) ჩოჩორი: ბუდეში მწყერი იჯდა ოცი დღე, სანამდინ კვერცხებისაგან არ გამოიჩიკა პაწაწინა ბარტყვები, ჩოჩრები (V, 500).
|
|
4.17 ბარძიმ-ფეშხუმი - იაკობ გოგებაშვილის თხზულებათა ლექსიკონი |
▲back to top |
ბარძიმ-ფეშხუმი
ბარძიმი : უკლ. ლითონის საეკლესიო ფეხიანი ჭურჭელი, რომელიც ზიარების შესანახად იხმარება. ფეშხუმი ეკლ. ბარძიმთან ერთად სახმარებელი ლითონის თეფში: ბარძიმ-ფეშხუმის მაგივრათ პაპა ხის ფეხიან სტაქანს ხმარობს (VI, 206).
|
|
4.18 ბაქიაობა - იაკობ გოგებაშვილის თხზულებათა ლექსიკონი |
▲back to top |
ბაქიაობა
ტრაბახი: სხვა რა ჰქნას, თუ... ბაქიაობა არ გამართოს (I, 291).
|
|
4.19 ბაღანა - იაკობ გოგებაშვილის თხზულებათა ლექსიკონი |
▲back to top |
ბაღანა
ბავშვი: შენ შვიდი წლის ბაღანამ... მაგ სამასხარაო კალანჩხათი როგორ უნდა დაიჭირო ასეთი სწრაფი და მარდი თევზი? (IX, 33); თვრამეტი წლის განვითარებულს ვაჟკაცებს ასწავლიდნენ... იმ პირველ დაწყებითს წიგნსა, რომელიც მათ გაუთავებიათ, როცა შვიდი-რვა წლის ბაღანანი ყოფილან? (II, 331).
|
|
4.20 ბაღეულობა - იაკობ გოგებაშვილის თხზულებათა ლექსიკონი |
▲back to top |
ბაღეულობა
ბაღის მცენარეები: (შესწავლილ იქმნას) მეორე განყოფილებაში ბოსტნეულობა, ბაღეულობა (IX, 193).
|
|
4.21 ბაღიანობა - იაკობ გოგებაშვილის თხზულებათა ლექსიკონი |
▲back to top |
ბაღიანობა
მებაღეობა: აქაური გლეხ-კაცების წარმოება მდგომარეობს... ბაღიანობაში (VI, 178).
|
|
4.22 ბაღოსნო - იაკობ გოგებაშვილის თხზულებათა ლექსიკონი |
▲back to top |
ბაღოსნო
მებაღეობა : საქართველოს ბუნება ბაღოსნობისა და საქარხნო მცენარეებისათვის ძალიან ხელ-შემწყობია (V1, 581); სამეურნეო და სახელოსნო განყოფილებანი... მაშინ წააყენებენ წინ ხვნა-თესვას, მევენახეობას და ბაღოსნობას (IV, 17).
|
|
4.23 ბაშიბუზუკი - იაკობ გოგებაშვილის თხზულებათა ლექსიკონი |
▲back to top |
ბაშიბუზუკი
თავაწყვეტილი ადამიანი, მოთარეშე: როცა გაიცნეს, დარწმუნდნენ, რომ ეს უსირცხო ბაშიბუზუკი რაღაც სამარცსვინო და უსვინდისო განძრახვას გაუტაცნია და ცოცხალი სიცრუე დაუროშავს (IX, 320).
|
|
4.24 ბაშმაკი - იაკობ გოგებაშვილის თხზულებათა ლექსიკონი |
▲back to top |
ბაშმაკი
ფეხსაცმელი: ბაშმაკის ლენტებს დიდის წადილით გაუხსნიდა ხოლმე ყველას (VI, 83).
|
|
4.25 ბაჩა - იაკობ გოგებაშვილის თხზულებათა ლექსიკონი |
▲back to top |
ბაჩა
ძუა-ფაფარგაკრეჭილი პატარა ცხენი: (მეგრელმა) დაინახა საძოვარზედ მშვენიერი ერთი ბაჩა, რომელიც წმ.გიორგის ეკუთვნოდა (VI, 200).
|
|
4.26 ბაწარ-აღებით - იაკობ გოგებაშვილის თხზულებათა ლექსიკონი |
▲back to top |
ბაწარ-აღებით
განუწყვეტლივ, უწყვეტ ნაკადად : ხალხს სჯეროდა მკითხავის სიტყვები და ბაწარ-აღებით მიდიოდა მასთან (V, 449); გააბამს, ვაჟო, ბაწარ-აღებით და სულ ერთსა და იმავეს ჩხავის (IX, 15).
|
|
4.27 ბაჯაჯგუნა - იაკობ გოგებაშვილის თხზულებათა ლექსიკონი |
▲back to top |
ბაჯაჯგუნა
დაბალი, ჯმუხი: სოფელს ვაშლოვანში დაიარებოდა ორი ბაჯაჯგუნა ლეკი (IX, 51).
|
|
4.28 ბებრუხანა - იაკობ გოგებაშვილის თხზულებათა ლექსიკონი |
▲back to top |
ბებრუხანა
ძალიან ბებერი: ერთმა ბებრუხანა კაცმა უთხრა მებაღეს (V, 512).
|
|
4.29 ბეგობი - იაკობ გოგებაშვილის თხზულებათა ლექსიკონი |
▲back to top |
ბეგობი
ბექობი, ამაღლებული ადგილი, ბორცვი: მინდორში ამაღლებული იყო ბეგობი (IX, 12).
|
|
4.30 ბედოვლათობა - იაკობ გოგებაშვილის თხზულებათა ლექსიკონი |
▲back to top |
ბედოვლათობა
უყაირათობა, მეტისმეტი ხელგაშლილობა : არ შეიძლება არ მიეჩვიოს დაუდევრობას, დაუზოგველობას, ბედოვლათობას (III, 179).
|
|
4.31 ბელიბერდა - იაკობ გოგებაშვილის თხზულებათა ლექსიკონი |
▲back to top |
ბელიბერდა
რუს. белиберда აბდაუბდა სისულელე, ჩმაчი: ადამიანი... უმეცრობით უნდა იყოს სავსე, რომ მშვენიერ ლექსს ბელიბერდა დაარქვას (I, 325).
|
|
4.32 ბეცობა - იაკობ გოგებაშვილის თხზულებათა ლექსიკონი |
▲back to top |
ბეცობა
რუს. близорукость ახლოსმხედველობა: ამ გვარი მდგომარეობა ბავშვს ... თვალებს უსუსტებს, შორს მჭვრეტელობას აკლებს და ბეცობას სძღვნის (VIII, 406).
|
|
4.33 ბზობა - იაკობ გოგებაშვილის თხზულებათა ლექსიკონი |
▲back to top |
ბზობა
ძვ. რელიგ. საეკლესიო დღესასწაული, როდესაც მლოცველებს ხელში ბზის შტოები ეჭირათ (ქეგლ): შევიკრიბეთ თბილისელი პედაგოგები ბზობის წინა დღეს (IV, 52).
|
|
4.34 ბზუკუნი - იაკობ გოგებაშვილის თხზულებათა ლექსიკონი |
▲back to top |
ბზუკუნი
ბზუილი: გამარჯვებულმა კოღომ შინისაკენ მხიარული ბზუკუნით გასწია (V, 416).
|
|
4.35 ბიაბრუობა - იაკობ გოგებაშვილის თხზულებათა ლექსიკონი |
▲back to top |
ბიაბრუობა
აბუჩად აგდება, გაუფასურება: ოცდა ჩვიდმეტის წლის განმავლობაში იშვიათად აღმოაჩენთ წელსა, რომელშიაც ჩემს კიცხვას, დევნას და ბიაბრუობას ბლომა ადგილი არ ეჭიროს (III, 285).
|
|
4.36 ბლომი, ბლომა - იაკობ გოგებაშვილის თხზულებათა ლექსიკონი |
▲back to top |
ბლომი, ბლომა
დიდი, ბევრი: მართლწერას ენაში მხოლოდ მაშინ აქვს ბლომი მნიშვნელობა, როცა მისი დარღვევა არღვევს აზროვნებას (IV, 464); შვილების აღზრდას ბლომა ხარჯი უნდა (III, 169).
|
|
4.37 ბოლო - იაკობ გოგებაშვილის თხზულებათა ლექსიკონი |
▲back to top |
ბოლო
ფრინველის, თევზის კუდი: რომელი ქათმის ბოლო შეედრება ჩემს ... ბოლოსა? (V, 486); ეს უცნაური ფრინველი... თავის ბოლოს დიდად გადაშლიდა (V, 491); (ორაგულები) ღონივრად სცემდნენ წყალზე თავიანთს ბოლოსა (VI, 382). (ორაგულებმა) რაც ძალი და ღონე ჰქონდათ, ბოლო წყალს გაარტყეს და შეხტნენ (VI, 383).
|
|
4.38 ბოლობეჭედა - იაკობ გოგებაშვილის თხზულებათა ლექსიკონი |
▲back to top |
ბოლობეჭედა
მტაცებელი ფრინველი: მტაცებელი ფრინველებიც ბევრ ნაირია: სვავი,... ბოლობეჭედა, ყვავი, კაჭკაჭი და სხვანი (VI, 579).
|
|
4.39 ბორბოქი - იაკობ გოგებაშვილის თხზულებათა ლექსიკონი |
▲back to top |
ბორბოქი
შიში, მოუსვენრობა. ბორბოქი შეუდგა - აწრიალდა, მოუსვენრობა დაეტყო: (ქოჩორას) ერთი ბორბოქი შეუდგა (VI, 332)
|
|
4.40 ბოჭკა - იაკობ გოგებაშვილის თხზულებათა ლექსიკონი |
▲back to top |
ბოჭკა
კასრი: ლუდი ჩაასხეს ბოჭკებსა და ბოთლებში (VI, 262).
|
|
4.41 ბჟუტა - იაკობ გოგებაშვილის თხზულებათა ლექსიკონი |
▲back to top |
ბჟუტა
ოდნავ მანათობელი: დედა-მიწას... დაინახავდა პატარა ბჟუტა ვარსკვლავის ოდენათ (VI, 147); ყოველს ბჟუტა ვარსკვლავს შეუძლიან ხმა ამოუღებლივ წაართვას ჩვენი დროის ქართველს უფლება, ნაბოძები მზისა და მთვარისაგან (II, 328).
|
|
4.42 ბრე - იაკობ გოგებაშვილის თხზულებათა ლექსიკონი |
▲back to top |
ბრე
მტვერი ბზენარევი (საბა). ბრე გაადინოს - მტვერი გააყრევინოს: სადაურია, პაატამ ბრე გაადინოს „ჯეჯილსა“ და იაკობს სთხოვდეთ პასუხსა (III, 86).
|
|
4.43 ბრუ - იაკობ გოგებაშვილის თხზულებათა ლექსიკონი |
▲back to top |
ბრუ
გარემო საგნების მოჩვენებითი ბრუნვა-ტრიალი, რაც გამოწვეულია დაღლილობით, შიმშილით და სხვ.: მე იმდენი სამუშაო მაქვს, რომ თავს ბრუ მესვევა (V1, 251).
|
|
4.44 ბრუდე - იაკობ გოგებაშვილის თხზულებათა ლექსიკონი |
▲back to top |
ბრუდე
მრუდე: აი სწორედ ეს ბრუდე აზრი რევდა და რევს დღემდინ საქმესა (III, 280); მეორე დაბოლოებით იგი აღნიშნავს არა დაკლაკნილსა, არა მოზნექილსა, არა ბრუდესა, არამედ პირდაპირსა (II, 385).
|
|
4.45 ბრჭყიალობს - იაკობ გოგებაშვილის თხზულებათა ლექსიკონი |
▲back to top |
ბრჭყიალობს
იგივეა, რაც ბრჭყვიალებს: თუმცა ასრე არ ბრჭყიალობს, მაგრამ არის გემრიელი (V, 204).
|
|
4.46 ბუდრუგუნა - იაკობ გოგებაშვილის თხზულებათა ლექსიკონი |
▲back to top |
ბუდრუგუნა
მოუსვენარი, მოუსვენრად მოძრავი: ქათმებო ქოჩორაებო, ბუდრუგუნა მანდილოსნებო... ყველამ მოაშურეთ აქეთკენ (V, 487); ბუდრუგუნა ჭიანჭველები... მრავალნი ჩნდებიან (V1, 432); ბუდრუგუნა ჭიანჭველამ ყურიც არ ათხოვა (VI, 250).
|
|
4.47 ბუდრუგუნაობენ - იაკობ გოგებაშვილის თხზულებათა ლექსიკონი |
▲back to top |
ბუდრუგუნაობენ
მოუსვენრად მოძრაობენ, ფუსფუსებენ: ზემოდ ბუდეზე ბუდრუგუნაობენ იმისი ამშენებლები (VI, 403).
|
|
4.48 ბუზანკალი - იაკობ გოგებაშვილის თხზულებათა ლექსიკონი |
▲back to top |
ბუზანკალი
საქონლის მკბენარი ფრთიანი მწერი: უშნო ბუზანკლები მრავალნი გაჩნდებიან ხოლმე (VI, 108).
|
|
4.49 ბულკი - იაკობ გოგებაშვილის თხზულებათა ლექსიკონი |
▲back to top |
ბულკი
ფუნთუშა: (კალათში) რამდენიმე ბულკის ფასი იდვა (VI, 61); ბავშვმა... იყიდა ორი ერთფასიანი ბულკი (IX, 490).
|
|
4.50 ბურაო - იაკობ გოგებაშვილის თხზულებათა ლექსიკონი |
▲back to top |
ბურაო
რუს. бурав ბურღი ბურღი: რათა ნავთმა ქვემოდ მიწიდგან ზევით ამოხეთქოს, საჭიროა ვეებერთელა ბურაოებით ღრმა ჭები გააკეთონ (VI, 657).
|
|
4.51 ბურტყლი - იაკობ გოგებაშვილის თხზულებათა ლექსიკონი |
▲back to top |
ბურტყლი
ბუმბული: ოთხფეხს ბალანი ასხია, ფრინველს ბუმბული, ანუ ბურტყლი (V, 379); იმისი ფეხები ბრჭყალებამდინ თეთრი ბურტყლით არის შემოსილი (VI, 334). ბურტყლი გაურჩეველი, გაუსუფთავებელი ბუმბულია (V, 750).
|
|
4.52 ბუღრაობა - იაკობ გოგებაშვილის თხზულებათა ლექსიკონი |
▲back to top |
ბუღრაობა
ხარ-კამეჩი რომ მიწას თხრის ფეხებითა და რქებით (ი. გოგებ.): ბუღრაობის ახსნას გვიწუნებთ (V, 764).
|
|
4.53 ბუჩო - იაკობ გოგებაშვილის თხზულებათა ლექსიკონი |
▲back to top |
ბუჩო
მოხვეტილი ჩალა-ბულის, ბზის გროვა: თქვენს თვალ-წინ იქნება მთელი შინაარსი სამი ვეებერთელა წერილისა, რომელნიც წარმოადგენენ ბუჩოს გროვას (III, 103); იგი აღმოჩნდა ბუჩოდ, რომელშიაც მხოლოდ ერთი სრული მარცვალი ვიპოვეთ (II, 403).
|
|
4.54 ბღლარძანი - იაკობ გოგებაშვილის თხზულებათა ლექსიკონი |
▲back to top |
ბღლარძანი
ვიწრო გასაძრომში ძალით გაძვრომ-გავარდნის ჩქამი (ქეგლ): მელამ კაი მანძილი გაირბინა, მიუახლოვდა თავისს სოროსა და შიგ ბღლარძანი გაადინა (IX, 42).
|
|
4.55 ბწკიალა - იაკობ გოგებაშვილის თხზულებათა ლექსიკონი |
▲back to top |
ბწკიალა
მბრჭყვინავი, ბრჭყვიალა: წავის შავი ბწკიალა თვალები ამტკიცებენ იმის განცხოველებულს მოძრაობას (VI, 74).
|
|
4.56 ბჯა - იაკობ გოგებაშვილის თხზულებათა ლექსიკონი |
▲back to top |
ბჯა
ძნის ზვინი; მან... არა ერთს პურის ბჯას წაუკიდა ცეცხლი (IV, 90).
|
|
5 იაკობ გოგებაშვილის თხზულებათა ლექსიკონი - გ |
▲back to top |
|
|
5.1 გააბმენ - იაკობ გოგებაშვილის თხზულებათა ლექსიკონი |
▲back to top |
გააბმენ
გააბამენ : ბიჭები საბძლია ბოლოს ბადეებს დაუგებენ ხოლმე, კარებიდან დაუქშევენ და შიგ ბევრს ჩიტს გააბამენ ხოლმე (VΙ, 105).
|
|
5.2 გაალმასებული - იაკობ გოგებაშვილის თხზულებათა ლექსიკონი |
▲back to top |
გაალმასებული
მეტად გაბრაზებული, გაცხარებული : შეურაცხყოფილმა და გაალმასებულმა ქალმა ჩამოიღო კედლოდან თოფ-იარაღი (ΙΙΙ, 116).
|
|
5.3 გაანემეცა - იაკობ გოგებაშვილის თხზულებათა ლექსიკონი |
▲back to top |
გაანემეცა
რუს. немец გერმანელი გააგერმანულა : ავსტრიამ...თავის ქვეშევრდომი უცხო ხალხები ვერ გაანემეცა (Ι, 428).
|
|
5.4 გააპარპაშოთ - იაკობ გოგებაშვილის თხზულებათა ლექსიკონი |
▲back to top |
გააპარპაშოთ
გაადიდოთ, ძალზე დიდად გამოსახოთ : ობობა რომ აბაზის ოდენა გამოსახოთ, ლომი უნდა ათ ფურცლის ოდენა სივრცეზედ გააპარპაშოთ (Ι, 303).
|
|
5.5 გაარბევინა - იაკობ გოგებაშვილის თხზულებათა ლექსიკონი |
▲back to top |
გაარბევინა
გაარბენინა: მელიამ პირი სტაცა და გაარბევინა (V, 175); მელიამ პირი წაავლო, ბუჩქებში გაარბევინა და გადაყლაპა (V, 151).
|
|
5.6 გაასაღებს - იაკობ გოგებაშვილის თხზულებათა ლექსიკონი |
▲back to top |
გაასაღებს
საღად აქცევს : თუ საღი ვაშლი გვერდით მიუდე დამპალს ვაშლსა, იგი ამ თავისს მეზობელს ვერ გაასაღებს და თვითონაც დალპება (ΙΙ, 462).
|
|
5.7 გააქცუნა - იაკობ გოგებაშვილის თხზულებათა ლექსიკონი |
▲back to top |
გააქცუნა
გააქცია, გაქცევით იხსნა განსაცდლისაგან : გვრიტმა გაუღო გალია თავის ბარტყებს, შეისხა მხრებზედ და გააქცუნა ბუდისაკენ (V, 138); მელიას... ბუზი და კოღო მისცვივდნენ, უკბინეს და გააქცუნეს (V, 146).
|
|
5.8 გააცნობებს - იაკობ გოგებაშვილის თხზულებათა ლექსიკონი |
▲back to top |
გააცნობებს
გააცნობს : უჩვენებს რომელსამე ძირიანათ ამოგლეჯილ მცენარეს და იმის უმთავრეს ნაწილს გააცნობებს (V, 146).
|
|
5.9 გააწიწმატა - იაკობ გოგებაშვილის თხზულებათა ლექსიკონი |
▲back to top |
გააწიწმატა
ძალიან გააბრაზა : სწორედ ამ მართლის მხილებამ… გააწიწმატა უსახელო კრიტიკოსი (III, 47).
|
|
5.10 გააწყონ - იაკობ გოგებაშვილის თხზულებათა ლექსიკონი |
▲back to top |
გააწყონ
გაწყვიტონ, მოსპონ: ამიტომ კატებს ინახვენ შინ, რომ თაგვები გააწყონ (V, 49).
|
|
5.11 გაბასრდება - იაკობ გოგებაშვილის თხზულებათა ლექსიკონი |
▲back to top |
გაბასრდება
გამძვინვარდება : (ლომი) მაშინ გაბასრდება, როდესაც შეხვდება თავის საკადრისს პირუტყვს (VI, 62).
|
|
5.12 გაბედვენ - იაკობ გოგებაშვილის თხზულებათა ლექსიკონი |
▲back to top |
გაბედვენ
გაბედავენ: მოსწავლეებმა აღუთქვეს მასწავლებლებსა, რომ ისინი თავის დღეში აღარ გაბედვენ ჩიტის ბუდის მოშლასა (V, 509).
|
|
5.13 გაბერტყა - იაკობ გოგებაშვილის თხზულებათა ლექსიკონი |
▲back to top |
გაბერტყა
გადატ. გააკრიტიკა, დატუქსა: ინგლისელმა ლაზათიანად გაბერტყა ზოლა (III, 195).
|
|
5.14 გაბმით - იაკობ გოგებაშვილის თხზულებათა ლექსიკონი |
▲back to top |
გაბმით
მუდმივ, გაუცდენლად: მის მოსწავლეთა მუდმივ, გაბმით არ უვლიათ სკოლაში (Ι, 513).
|
|
5.15 გაბნიდა - იაკობ გოგებაშვილის თხზულებათა ლექსიკონი |
▲back to top |
გაბნიდა
გონება დააკარგვინა, დაბნიდა: იმ წამსვე ზედ დააყოლა მეორე ქვაც და ძაღლი იმდენად გაბნიდა, რომ წყალში ჩაიოთხა (IX, 69).
|
|
5.16 გაბრაზიანდა - იაკობ გოგებაშვილის თხზულებათა ლექსიკონი |
▲back to top |
გაბრაზიანდა
გაბრაზდა: მეზობელი გაბრაზიანდა (V, 394).
|
|
5.17 გაბრუნდდა - იაკობ გოგებაშვილის თხზულებათა ლექსიკონი |
▲back to top |
გაბრუნდდა
გამრუდდა: ძაღლის კუდი შვიდ წელიწადს კალაპოტში იყო, გამოიღეს, ისევ გაბრუნდდა (V, 156).
|
|
5.18 გაბრუნდება - იაკობ გოგებაშვილის თხზულებათა ლექსიკონი |
▲back to top |
გაბრუნდება
ამრუდება: ირიბი ხელი არის ერთი უმთავრესი მიზეზი... ხერხემლის გაბრუნდებისა (V, 712).
|
|
5.19 გაგვიფხუკიანდა - იაკობ გოგებაშვილის თხზულებათა ლექსიკონი |
▲back to top |
გაგვიფხუკიანდა
გაგვიბრაზდა, გაგვინაწყენდა: გაგვიფხუკიანდა და გაგვიწყრა (II, 50).
|
|
5.20 გაგონა - იაკობ გოგებაშვილის თხზულებათა ლექსიკონი |
▲back to top |
გაგონა
გაგონება, ყურის მოკვრა : თუნდაც რომ არ ენახოს ზოგიერთა ბავშვსა, გაგონით მაინც ეს საგანი (I, 300).
|
|
5.21 გაგონიერდება - იაკობ გოგებაშვილის თხზულებათა ლექსიკონი |
▲back to top |
გაგონიერდება
გონიერი გახდება, მნიშვნელობას შეიძენს: ეს განხილული ტირადა მხოლოდ მაშინ გაქართულდება და გაგონიერდება, როდესაც ამ ნაირად შეიცვლება (II, 404).
|
|
5.22 გადაასხმენ - იაკობ გოგებაშვილის თხზულებათა ლექსიკონი |
▲back to top |
გადაასხმენ
გადაასხამენ (ლერწმის წვენს) ერთი ქვაბიდან მეორეში გადაასხმენ (VI, 23).
|
|
5.23 გადაეყვლიფა - იაკობ გოგებაშვილის თხზულებათა ლექსიკონი |
▲back to top |
გადაეყვლიფა
დაუწყლულდა, გადაუტყავდა: ვირს მეტის-მეტი ჯაფით ზურგი სულ გადაეყვლიფა (V, 253).
|
|
5.24 გადავიკარგნეთ - იაკობ გოგებაშვილის თხზულებათა ლექსიკონი |
▲back to top |
გადავიკარგნეთ
გადავიკარგოთ: ჰეი, ძმებო, არიქა გავიქცეთ, გადავიკარგნეთ სადმე (V, 256).
|
|
5.25 გადამახინჯება - იაკობ გოგებაშვილის თხზულებათა ლექსიკონი |
▲back to top |
გადამახინჯება
დამახინჯება: ასეთ გადამახინჯებას აზრისას იკადრებს მხოლოდ გაწიწმატებული ადამიანი (IV, 230).
|
|
5.26 გადანათლვა - იაკობ გოგებაშვილის თხზულებათა ლექსიკონი |
▲back to top |
გადანათლვა
ხელახლა მონათლვა: ამ გადანათლვაში დიდი ნათლია მოგვინდება და იძულებული ვიქნებით მოვიწვიოთ აკაკი (II, 346).
|
|
5.27 გადარეულათ - იაკობ გოგებაშვილის თხზულებათა ლექსიკონი |
▲back to top |
გადარეულათ
არეულად, არევ-დარეულად: აუღია და... გადარეულად დაუბეჭდია (I, 53); მთელი ანბანი სხვა და სხვა შრიფტით დაუბეჭდია გაბმით ჯერ რიგზედ, მერე გადარეულათ (I, 53).
|
|
5.28 გადასწვენ - იაკობ გოგებაშვილის თხზულებათა ლექსიკონი |
▲back to top |
გადასწვენ
გადაწვავენ: თუ ავადმყოფობა გამოვაჩინეთ, ყველა სახლებს... გადასწვენ, უფიქრია მას (II, 47).
|
|
5.29 გადაუქციეს - იაკობ გოგებაშვილის თხზულებათა ლექსიკონი |
▲back to top |
გადაუქციეს
გადაუხვიეს: როცა ქალაქს გასცდნენ, დიდი გზიდან გადაუქციეს (VI, 144).
|
|
5.30 გადაწყვეტილობა - იაკობ გოგებაშვილის თხზულებათა ლექსიკონი |
▲back to top |
გადაწყვეტილობა
გადაწყვეტილება : დაადგნენ თუ არა ამ გადაწყვეტილობას, ცოტნე დადიანი იმ წამსვე წავიდა სამეგრელოში (V, 566).
|
|
5.31 გადმამიშხვილა - იაკობ გოგებაშვილის თხზულებათა ლექსიკონი |
▲back to top |
გადმამიშხვილა
შხუილით გადმომკრა: გადამკრა, გადმამიშხვილა, ცამდის ავასხი ტვინია (V, 159).
|
|
5.32 გადმოგიყვანებენ - იაკობ გოგებაშვილის თხზულებათა ლექსიკონი |
▲back to top |
გადმოგიყვანებენ
გადმოგიყვანენ : ცივი კავკავიდგან თბილს საქართველოში გადმოგიყვანებენ (III, 288).
|
|
5.33 გაეფოფხა - იაკობ გოგებაშვილის თხზულებათა ლექსიკონი |
▲back to top |
გაეფოფხა
გაეშალა: ნორჩი ფრთები აქეთ-იქით გაეფოფხა საცოდავად (V, 462).
|
|
5.34 გაეცნობებინა - იაკობ გოგებაშვილის თხზულებათა ლექსიკონი |
▲back to top |
გაეცნობებინა
გაეცნო: ქართველებმაც მოიწადინა... თავისი ყოველგვარი ნაწარმოები გაეცნობებინა კაცობრიობისათვის (II, 229).
|
|
5.35 გავაჯერეთ - იაკობ გოგებაშვილის თხზულებათა ლექსიკონი |
▲back to top |
გავაჯერეთ
მოვაწყინეთ, მოვაბეზრეთ: ჩვენ გავჯერდით და ვგონებ მკითხველიც გავაჯერეთ (VIII, 375).
|
|
5.36 გავიფიცნეთ - იაკობ გოგებაშვილის თხზულებათა ლექსიკონი |
▲back to top |
გავიფიცნეთ
გავიფიცოთ: გაისმა ხმები: გავიფიცნეთ და დეპუტატებს ნურც ამოვირჩევთ და ნურც გავგზავნით სათათბიროთო (VIII, 421).
|
|
5.37 გავტყდეთ - იაკობ გოგებაშვილის თხზულებათა ლექსიკონი |
▲back to top |
გავტყდეთ
გამოვტყდეთ: უნდა გავტყდეთ და მოგახსენოთ, რომ ამ მიზეზის მნიშვნელობა ერთობ გაზვიადებულია (II, 4).
|
|
5.38 გაზანდრის ადლი - იაკობ გოგებაშვილის თხზულებათა ლექსიკონი |
▲back to top |
გაზანდრის ადლი
სიგრძის საზომი: გაზანდრის ადლი თითქმის რუსული არშინ ნახევარია (V, 98); სიგრძის საზომათა ხმარობენ ქართულ გაზანდრის ადლსა და რუსულ არშინსა (V, 98).
|
|
5.39 გაზდა - იაკობ გოგებაშვილის თხზულებათა ლექსიკონი |
▲back to top |
გაზდა
გაზრდა: გამიშვი შენს გაზდასა, ხომ ჰხედავ ჯერ პატარა ვარ (V, 376).
|
|
5.40 გაზეთობა - იაკობ გოგებაშვილის თხზულებათა ლექსიკონი |
▲back to top |
გაზეთობა
გაზეთად ყოფნა: „ივერიას“ კი გაზეთობის დროსაც კი ათასი ხელის მომწერელი არას დროს არა ჰყოლია (IV, 216).
|
|
5.41 გაზეთური - იაკობ გოგებაშვილის თხზულებათა ლექსიკონი |
▲back to top |
გაზეთური
საგაზეთო: ადვილად ხდება გაზეთურს სასწრაფო მუშაობაში (IV, 356).
|
|
5.42 გაიანცდა - იაკობ გოგებაშვილის თხზულებათა ლექსიკონი |
▲back to top |
გაიანცდა
იანც დაბოლოება მიიღო გვარში: სიყვარული იმდენად ძლიერი გამოდგა; რომ შვილი გაიანცდა, გოგებაშვილი შანშიანცად გადაიქცა (III, 225).
|
|
5.43 გაიბნიდა - იაკობ გოგებაშვილის თხზულებათა ლექსიკონი |
▲back to top |
გაიბნიდა
გონება დაკარგა: ფრინველმა... დაიწყო საცოდავად ფრთხიალი, მერმე გაიბნიდა, გაიშოტა და სული დალია (V, 499).
|
|
5.44 გაიდევნა - იაკობ გოგებაშვილის თხზულებათა ლექსიკონი |
▲back to top |
გაიდევნა
გაიყოლია: მონადირემ გაიდევნა რამდენიმე ახალგაზრდა ნაცნობი (VI, 337).
|
|
5.45 გაიმართებიან - იაკობ გოგებაშვილის თხზულებათა ლექსიკონი |
▲back to top |
გაიმართებიან
გავარჯიშდებიან : როცა გაიზრდებიან და წერა-კითხვაში გაიმართებიან, მაშინ თვითონ ბავშვები კითხულობენ მოთხრობებს (II, 65); ისე გაიმართებიან ფრენაში, რომ დედაში ვეღარ გამოარჩევ ბარტყებსა (V, 40); ქართველი ბავშვები ცოტათი მაინც გაიმართებიან ქართულს მეტყველებაში (II, 428).
|
|
5.46 გაიქე - იაკობ გოგებაშვილის თხზულებათა ლექსიკონი |
▲back to top |
გაიქე
გაიქეცი: გასწი, გაიქე, მინდვრად გავარდი (V, 253).
|
|
5.47 გაიჭიკნება - იაკობ გოგებაშვილის თხზულებათა ლექსიკონი |
▲back to top |
გაიჭიკნება
გამოვა, დაიწერება: ამის დასამტკიცებელი ფაქტები იმდენია, რომ ვეებერთელა ცალკე წერილი გაიჭიკნება (III, 73).
|
|
5.48 გაკბილვა - იაკობ გოგებაშვილის თხზულებათა ლექსიკონი |
▲back to top |
გაკბილვა
კბილის გაკვრა, გადატ. გაკრიტიკება: ვინა სთქვა, ნივთების ზიდვა ზურგით უფრო ძნელია, ვიდრე ("kypc“)- ის გაკბილვაო? (VIII, 384).
|
|
5.49 გაკბილული - იაკობ გოგებაშვილის თხზულებათა ლექსიკონი |
▲back to top |
გაკბილული
კბილგაკრული, გაკრიტიკებული, დაწუნებული: შეიძლება მოკამათის მიერ გაკბილული ფორმა შეგვეპარა სადმე წიგნში (V, 769).
|
|
5.50 გაკეთებული - იაკობ გოგებაშვილის თხზულებათა ლექსიკონი |
▲back to top |
გაკეთებული
შეძლებული: ვთქვათ ქართლში ერთ გაკეთებულ გლეხსა ასი კოდი პური აქვს (VI, 159).
|
|
5.51 გაკვეთილების სიგრძე - იაკობ გოგებაშვილის თხზულებათა ლექსიკონი |
▲back to top |
გაკვეთილების სიგრძე
რუს. продолжительность урока გაკვეთილების ხანგრძლივობა: სამოსწავლო ოლქში იმ აზრისანი არიან, რომ ყველა საგნების გაკვეთილების სიგრძე.. შეამოკლონ ათი წამით (IX 335).
|
|
5.52 გაკვრით - იაკობ გოგებაშვილის თხზულებათა ლექსიკონი |
▲back to top |
გაკვრით
ზერელედ, არასპეციალურად: ერთს ჩვენს წერილში გაკვრით აღვნიშნეთ ის მხარეები ჩვენის ენისა, რომელნიც აძლიერებენ მის კეთილხმოვანებასა (II, 400).
|
|
5.53 გაკრული ხელი - იაკობ გოგებაშვილის თხზულებათა ლექსიკონი |
▲back to top |
გაკრული ხელი
ჩქარნაწერი: ქართულს გაკრულ ხელში ე-ს თავი თითქმის სრულიად არ აქვს (V, 650); მესამე წელიწადს მოწაფენი სწავლობენ გაკრულს, ჩქარს ხელსა (cкopoпись) (VIII, 408).
|
|
5.54 გალელეჩდა - იაკობ გოგებაშვილის თხზულებათა ლექსიკონი |
▲back to top |
გალელეჩდა
გაცივდა, გულგრილი გახდა: ურთიერთობა ჩემსა და ველიჩკოს შორის ისე გაცივდა, ისე გალელეჩდ.., რომ სალმის მიცემაც გვიძნელდებოდა ერთმანეთისათვის (IV, 28).
|
|
5.55 გალელეჩებული - იაკობ გოგებაშვილის თხზულებათა ლექსიკონი |
▲back to top |
გალელეჩებული
გახევებული: გალელეჩებული კუჭი ვეღარ აკეთებს თავისს სიმჟავესა ხოლერის ჭიის მოსაშხამავად (II, 268).
|
|
5.56 გამართეს - იაკობ გოგებაშვილის თხზულებათა ლექსიკონი |
▲back to top |
გამართეს
გახსნეს: ყოველ-დღე ისმის, აქ და აქ გამართეს შკოლაო (I, 196).
|
|
5.57 გამართული - იაკობ გოგებაშვილის თხზულებათა ლექსიკონი |
▲back to top |
გამართული
გახსნილი, მოწყობილი : გამართული ჰქონდათ შინაური სკოლები (I, 247).
|
|
5.58 გამარტვა - იაკობ გოგებაშვილის თხზულებათა ლექსიკონი |
▲back to top |
გამარტვა
განმარტება, ახსნა: გამარტვის ჟამს თქვენი თვალები უფრო დაწვრილებით იკვლევენ საგანსა (VII, 400).
|
|
5.59 გამდელი - იაკობ გოგებაშვილის თხზულებათა ლექსიკონი |
▲back to top |
გამდელი
გამზრდელი: ქეთოს გამდელმა საღამო ჟამს ამ ტყისაკენ გამოისეირნა (IX, 52).
|
|
5.60 გამისქდა - იაკობ გოგებაშვილის თხზულებათა ლექსიკონი |
▲back to top |
გამისქდა
გამისკდა: კინაღამ გული გამისქდა (V, 511).
|
|
5.61 გამიფთხოს - იაკობ გოგებაშვილის თხზულებათა ლექსიკონი |
▲back to top |
გამიფთხოს
გამიფრთხოს: ბუზები გამიფთხოსო (V, 382).
|
|
5.62 გამლელი - იაკობ გოგებაშვილის თხზულებათა ლექსიკონი |
▲back to top |
გამლელი
გამვლელი: ნეტავი ... გამლელ და გამამლელისთვის ყოველ დღე კარი გამეღო (V, 148).
|
|
5.63 გამოაშკარება - იაკობ გოგებაშვილის თხზულებათა ლექსიკონი |
▲back to top |
გამოაშკარება
გამოაშკარავება: განზრახვის გამოაშკარებამ რად უსწრო რაოდენიმე წლით საქმის არსებობაში მოყვანას (II, 52).
|
|
5.64 გამობირდება - იაკობ გოგებაშვილის თხზულებათა ლექსიკონი |
▲back to top |
გამობირდება
ძალ-ღონეს დაკარგავს, გამოიფიტება: თუ დროით არ უშველა თავსა, უსათუოდ გამობირდება, დაეცემა (I, 348).
|
|
5.65 გამოვაშკარეთ - იაკობ გოგებაშვილის თხზულებათა ლექსიკონი |
▲back to top |
გამოვაშკარეთ
გამოვააშკარავეთ : გამოვაშკარეთ ჩვენი გადაწყვეტილება (II, 50).
|
|
5.66 გამოთქმულება - იაკობ გოგებაშვილის თხზულებათა ლექსიკონი |
▲back to top |
გამოთქმულება
რუს. высказывание გამონათქვამი : მარილიანობა გამოთქმულებისა თანდათან მატულობს ყოველ კრილოვის იგავ-არაკში (I, 284).
|
|
5.67 გამოისად - იაკობ გოგებაშვილის თხზულებათა ლექსიკონი |
▲back to top |
გამოისად
გამო: ჩვენი ქვეყანა არ არის მომზადებული საზოგადო საქმეების წარმოებისათვის, რის გამოისად სხვა საზოგადო დაწესებულებლებიც ძლიერ სუსტობენ (I, 501); აი, მიზეზი, რის გამოისათაც ბურჟუაზია მხარს აძლევს ... ლორდებს (I, 263).
|
|
5.68 გამოიტანებენ - იაკობ გოგებაშვილის თხზულებათა ლექსიკონი |
▲back to top |
გამოიტანებენ
გამოიტანენ: თუ არავინ მოასწრო, ბევრს გამოიტანებენ (V, 55).
|
|
5.69 გამოიფეთქავს - იაკობ გოგებაშვილის თხზულებათა ლექსიკონი |
▲back to top |
გამოიფეთქავს
მოისხამს: ხე ... გამოიფეთქავს ხოლმე... თეთრს და სუნიან ყვავილს (VI, 25).
|
|
5.70 გამოიფეთქს - იაკობ გოგებაშვილის თხზულებათა ლექსიკონი |
▲back to top |
გამოიფეთქს
მოისხამს : მცენარე გამოიფეთქს თეთრს და უსუნო ყვავილს (VI, 24).
|
|
5.71 გამოიფოთქა - იაკობ გოგებაშვილის თხზულებათა ლექსიკონი |
▲back to top |
გამოიფოთქა
გამოიხედა, შეიმოსა : ყველაზედ ადრე ნერგმა გამოიფოთქა მწვანედ (VI, 432); ფოთლების ძირში ხე გამოიფეთქს ხოლმე .. ყვავილსა (VI, 275).
|
|
5.72 გამოიჩიკებიან - იაკობ გოგებაშვილის თხზულებათა ლექსიკონი |
▲back to top |
გამოიჩიკებიან
გამოიჩეკებიან : ბარტყები გამოიჩიკებიან (VI, 53).
|
|
5.73 გამოკლება - იაკობ გოგებაშვილის თხზულებათა ლექსიკონი |
▲back to top |
გამოკლება
გამონაკლისი: მხოლოდ ქართველები შეადგენენ სამწუხარო გამოკლებას, რადგანაც წართმეული აქვთ ეს უფლება (III, 166). ხალხიც არ შეადგენს ამ შემთხვევაში გამოკლებასა (IV, 91).
|
|
5.74 გამოლალა - იაკობ გოგებაშვილის თხზულებათა ლექსიკონი |
▲back to top |
გამოლალა
გამოდევნა, გამოყარა : ჯოხის ცემით სახლიდგან გამოლალა (V, 203).
|
|
5.75 გამოჟვანავს - იაკობ გოგებაშვილის თხზულებათა ლექსიკონი |
▲back to top |
გამოჟვანავს
გამოჟონავს: რძე ძუძუებს გამოჟვანავს, ჩარბის უკანა ჩლიქებზედ (V, 158).
|
|
5.76 გამოსთქმენ - იაკობ გოგებაშვილის თხზულებათა ლექსიკონი |
▲back to top |
გამოსთქმენ
გამოთქვამენ: ასოს დ კბილები და ენა ერთათ გამოსთქმენ ხოლმე (VI, 89).
|
|
5.77 გამოტირვა - იაკობ გოგებაშვილის თხზულებათა ლექსიკონი |
▲back to top |
გამოტირვა
გამოტირება : სასაფლაოზედ გასაცილებლათ მთელი სოფელი შეიკრიბება. ამ დროს იწყება გამოტირვა (VI, 208).
|
|
5.78 გამოუყენოთ - იაკობ გოგებაშვილის თხზულებათა ლექსიკონი |
▲back to top |
გამოუყენოთ
გამოვადევნოთ : ჩვენი შვილები უნდა გამოუყენოთ ერთსა და იმავე დროს ორ კურდღელსაო (I, 234).
|
|
5.79 გამოუშტვინა - იაკობ გოგებაშვილის თხზულებათა ლექსიკონი |
▲back to top |
გამოუშტვინა
გამოუსტვინა : გამოუშტვინა გაჯავრებით ჩიტმა (VI, 18).
|
|
5.80 გამოფიტება - იაკობ გოგებაშვილის თხზულებათა ლექსიკონი |
▲back to top |
გამოფიტება
გამოფიტვა : გადაგვარებას მოსდევს ... გამოფიტება სულისა და ხორცის (IV, 515).
|
|
5.81 გამოქნა - იაკობ გოგებაშვილის თხზულებათა ლექსიკონი |
▲back to top |
გამოქნა
გახედნა: როცა ხარები კარგად შეეჩვია ურმის ტარებას, გამოქნა უღელში და დააჭკვიანა (V, 483).
|
|
5.82 გამოჯეკილი - იაკობ გოგებაშვილის თხზულებათა ლექსიკონი |
▲back to top |
გამოჯეკილი
გამოწრთობილი : (გლეხკაცი) მუშაობაში გამოჯეკილია(VI, 439).
|
|
5.83 გამწყვარი - იაკობ გოგებაშვილის თხზულებათა ლექსიკონი |
▲back to top |
გამწყვარი
მოსპობილი : საცა წვიმადა თოვლი არ მოდის სრულიად, აქ მდინარე წყალი გამწყვარია, უდაბნოა (V,543).
|
|
5.84 განემეცება - იაკობ გოგებაშვილის თხზულებათა ლექსიკონი |
▲back to top |
განემეცება
გაგერმანელება: (უნგრელები) განემეცებისაკენ მიისწრაფოდნენ (IV, 518).
|
|
5.85 განვითარებითი - იაკობ გოგებაშვილის თხზულებათა ლექსიკონი |
▲back to top |
განვითარებითი
ბრუნვა - ვითარებითი ბრუნვა: კითხვა რათა ითსოვს განვითარებით ბრუნვასა (IX, 423).
|
|
5.86 განკვირვება - იაკობ გოგებაშვილის თხზულებათა ლექსიკონი |
▲back to top |
განკვირვება
გაკვირვება: განკვირვებით წამოიძახეს ყმაწვილებმა (V, 73).
|
|
5.87 განკვირვებითი ნიშანი - იაკობ გოგებაშვილის თხზულებათა ლექსიკონი |
▲back to top |
განკვირვებითი ნიშანი
ძახილის ნიშანი: ორგან აქვს ნასმარი განკვირვებითი ნიშანი (VIII, 368).
|
|
5.88 განმავითარებელი - იაკობ გოგებაშვილის თხზულებათა ლექსიკონი |
▲back to top |
განმავითარებელი
|
|
5.89 განმანათლებელი - იაკობ გოგებაშვილის თხზულებათა ლექსიკონი |
▲back to top |
განმანათლებელი
საგანმანათლებლო : განმანათლებელი მნიშვნელობა ჩვენის სკოლისა ... მოითხოვს აგრეთვე სწავლებას დედაენაზედ (I, 418).
|
|
5.90 განსავითარებელი - იაკობ გოგებაშვილის თხზულებათა ლექსიკონი |
▲back to top |
განსავითარებელი
საზღვრული სიტყვა: ძველი ქართველები განმავითარებელს სიტყვას საცილობელი ფორმისას უთანხმებდნენ განსავითარებელსა (II, 122).
|
|
5.91 განუწყვეტარი - იაკობ გოგებაშვილის თხზულებათა ლექსიკონი |
▲back to top |
განუწყვეტარი
განუწყვეტელი : ეკვატორზედ მოშორებულ ქვეყნებში იქნებოდა სითბო და განუწყვეტარი გაზაფხული (VI, 142).
|
|
5.92 განყენებითი ნიჭი - იაკობ გოგებაშვილის თხზულებათა ლექსიკონი |
▲back to top |
განყენებითი ნიჭი
რუს. способность отвлечения განყენების ნიჭი: განყენებითი ნიჭი ... გასსნილი და დამთავრებული აქვთ (VIII, 378).
|
|
5.93 გარდაწყვეტილება - იაკობ გოგებაშვილის თხზულებათა ლექსიკონი |
▲back to top |
გარდაწყვეტილება
გადაწყვეტილება : კრების გარდაწყვეტილებათა დაემორჩილნენ (I, 400).
|
|
5.94 გარეთი - იაკობ გოგებაშვილის თხზულებათა ლექსიკონი |
▲back to top |
გარეთი
გარეთა : თუ დაკეტილ ფანჯარას გააღებ, მაშინვე გარეთი ცივი ჰაერი გამოექანება სახლისკენ (VI, 118).
|
|
5.95 გარნა - იაკობ გოგებაშვილის თხზულებათა ლექსიკონი |
▲back to top |
გარნა
მაგრამ, მხოლოდ : გარნა ამ ნომერში სხვა კარგი რამეებიც მოიპოვება (III, 25).
|
|
5.96 გასამზღვრელობა - იაკობ გოგებაშვილის თხზულებათა ლექსიკონი |
▲back to top |
გასამზღვრელობა
განსაზღვრება : მეორე ადგილას ვხედავთ შესმენილს თავისი გასამზღვრელობით (III, 348).
|
|
5.97 გასისინდები - იაკობ გოგებაშვილის თხზულებათა ლექსიკონი |
▲back to top |
გასისინდები
ძალიან გაძღები : გაძღები, გასისინდები, ჯიქანს გაივსებ რძითაო (V, 478).
|
|
5.98 გასწორ-გასწორობა - იაკობ გოგებაშვილის თხზულებათა ლექსიკონი |
▲back to top |
გასწორ-გასწორობა
თვითნებობა,თავნებობა : განა ცოტა მტერი გყავთ თქვენის გასწორ-გასწორობის წყალობით(IV, 412).
|
|
5.99 გასწყვა - იაკობ გოგებაშვილის თხზულებათა ლექსიკონი |
▲back to top |
გასწყვა
მოისპო, გაწყდა: მათი სინსილა მთლად გასწყვა ჩვენი ვენახიდან(VI, 325).
|
|
5.100 გაუკეთესება - იაკობ გოგებაშვილის თხზულებათა ლექსიკონი |
▲back to top |
გაუკეთესება
გაუმჯობესება : ჩვენი წიგნების გაუკეთესებას დახმარება იქნება ეჭირებოდეს (I, 450).
|
|
5.101 გაუკეთესოება - იაკობ გოგებაშვილის თხზულებათა ლექსიკონი |
▲back to top |
გაუკეთესოება
იგივეა, რაც გაუკეთესება: საჭიროა ზრუნვა ... ხალხის ეკონომიური მდგომარეობის გაუკეთესოებაზედ (I, 391).
|
|
5.102 გაუმართელი - იაკობ გოგებაშვილის თხზულებათა ლექსიკონი |
▲back to top |
გაუმართელი
გაუმართავი : ჩვენი სკოლა ახალი ნერგია, წელში გაუმართელი, ფესვებ-გაუდგმელი (I, 241).
|
|
5.103 გაუმაძღრივ - იაკობ გოგებაშვილის თხზულებათა ლექსიკონი |
▲back to top |
გაუმაძღრივ
გაუმაძღრად : გაუმაძღრივ სვამდნენ წმინდა წყალსა (VI, 380).
|
|
5.104 გაუმჭრიახობა - იაკობ გოგებაშვილის თხზულებათა ლექსიკონი |
▲back to top |
გაუმჭრიახობა
ჩლუნგობა : ტყუილში დამნაშავე ჩვენი მკილავის გონების გაუმჭრიახობაა (I, 485).
|
|
5.105 გაუსიფრიფანებია - იაკობ გოგებაშვილის თხზულებათა ლექსიკონი |
▲back to top |
გაუსიფრიფანებია
ძალიან გაუთხელებია, სიფრიფანა გაუხდია: ყდაც უფრო კიდევ გაუსიფრიჟანებია (III, 328).
|
|
5.106 გაუსტერო - იაკობ გოგებაშვილის თხზულებათა ლექსიკონი |
▲back to top |
გაუსტერო
გაუშტერო, გაუსწორო : მზეს თვალი არ უნდა გაუსტერო (VI, 95); მზეს კაცი თვალს ვერ გაუსტერებს (VI, 110).
|
|
5.107 გაუტევს - იაკობ გოგებაშვილის თხზულებათა ლექსიკონი |
▲back to top |
გაუტევს
წავა : აქედგან ხშირად გაუტევს ხოლმე ეს მწერი ხან აღმოსავლეთისაკენ, ხან ჩრდილოეთისაკენ (VI, 390).
|
|
5.108 გაუფუჭებლივ - იაკობ გოგებაშვილის თხზულებათა ლექსიკონი |
▲back to top |
გაუფუჭებლივ
გაუფუჭებლად : წიგნები უნდა იქონიოს ... წმინდაT და გაუფუჭებლივ (IX, 190).
|
|
5.109 „გავანიუხება“ - იაკობ გოგებაშვილის თხზულებათა ლექსიკონი |
▲back to top |
„გავანიუხება“
გარუსება („ვანიუხად“ გადაქცევა): „სახალსო სკოლა გადასცდა თავის პირდაპირ დანიშნულებას გონების გახსნას, ცოდნის მოფენასა და მთელს დროს და ძალას ახმარებდა და ახმარებს ფორმალურს მიზანს "გავანიუხებას" (II, 271).
|
|
5.110 გაჩოფურავებული - იაკობ გოგებაშვილის თხზულებათა ლექსიკონი |
▲back to top |
გაჩოფურავებული
სახედაკენკილი : გაჩოფურავებულმა ბავშვმა დაჰკარგა სამუდამოდ სილამაზე (V, 439).
|
|
5.111 გაცოცხა - იაკობ გოგებაშვილის თხზულებათა ლექსიკონი |
▲back to top |
გაცოცხა
გაკიცხა, დატუქსა: არავინ გაცოცხა მოსწავლეების მშობლები (IV, 23).
|
|
5.112 გაჭიკნილი - იაკობ გოგებაშვილის თხზულებათა ლექსიკონი |
▲back to top |
გაჭიკნილი
გატენილი, სავსე: ხონის სახელოსნო სკოლა გაჭიკნილია მხოლოდ ქართველებითა (IV, 424).
|
|
5.113 გახსნა - იაკობ გოგებაშვილის თხზულებათა ლექსიკონი |
▲back to top |
გახსნა
განვითარება : მასწავლებელი ყმაწვილებს თავისუფლათ გაიცნობს და შეიტყობს იმათ გახსნის ხარისხსა (V, 635).
|
|
5.114 გახსნილი - იაკობ გოგებაშვილის თხზულებათა ლექსიკონი |
▲back to top |
გახსნილი
განვითარებული: არც ერთს წინადადებას არ აზის ბეჭედი ცოტაოდნათ მაინც გახსნილის, განვითარებულის გონებისა (II, 15).
|
|
5.115 გახსნილობა - იაკობ გოგებაშვილის თხზულებათა ლექსიკონი |
▲back to top |
გახსნილობა
განვითარება, განათლება: ამ წერილებშიაც კი ეტყობა ავტორს საზოგადო გახსნილობა და გონების განვითარება (II, 20).
|
|
5.116 გელაქნური - იაკობ გოგებაშვილის თხზულებათა ლექსიკონი |
▲back to top |
გელაქნური
თევზის ჯიშია: მოსახსენებელია კიდევ ვეებერთელა ტბა გოქჩისა, საიდანაც მოდის ჩვენში გელაქნური (VI, 656).
|
|
5.117 გეჯა - იაკობ გოგებაშვილის თხზულებათა ლექსიკონი |
▲back to top |
გეჯა
დიდი გობი ხისა, ნავის მსგავსი : ხეების გეჯებში ან ქვიტკირის საწნახლებში წურვა… ღვინოს ბევრ სიკეთეს ართმევს (VI, 158).
|
|
5.118 გვამი - იაკობ გოგებაშვილის თხზულებათა ლექსიკონი |
▲back to top |
გვამი
1. პიროვნება, პერსონა : განათლებულის გვამის სახელებს იჩემებენ (I, 430). 2. სხეული : აი ეს ჰაერი ჩადის ჩვენს გვამში (VI, 117).
|
|
5.119 გვასწავებს - იაკობ გოგებაშვილის თხზულებათა ლექსიკონი |
▲back to top |
გვასწავებს
გვასწავლის : ამასვე გვასწავებს რუსეთის სახალხო სკოლის მაგალითი (IV, 13).
|
|
5.120 გველაძუა - იაკობ გოგებაშვილის თხზულებათა ლექსიკონი |
▲back to top |
გველაძუა
გველის წიწილი: გარედ გამოდიან პატარა წიწილებად, რომლებსაც გველაძუებს ეძასიან (VI, 388).
|
|
5.121 გვერდობი - იაკობ გოგებაშვილის თხზულებათა ლექსიკონი |
▲back to top |
გვერდობი
ფერდობი: მთების გვერდობზე დენის დროს რკინას ერთს წამსვე ადნობს და თავის სიცხელეს არა ჰკარგავს (VI, 454).
|
|
5.122 გვეყურება - იაკობ გოგებაშვილის თხზულებათა ლექსიკონი |
▲back to top |
გვეყურება
გვესმის: ფრინველის ცოცხალი და მკაფიო ენა ჩვენ არ გვეყურება (VI, 344).
|
|
5.123 გვრწამს - იაკობ გოგებაშვილის თხზულებათა ლექსიკონი |
▲back to top |
გვრწამს
გვწამს : ჩვენ გვრწამს საიმედო მომავალი საბავშვო ჟურნალისა (II, 12).
|
|
5.124 გირატრატებთ - იაკობ გოგებაშვილის თხზულებათა ლექსიკონი |
▲back to top |
გირატრატებთ
თავბრუ გესხმით : თავი გიბრუნავთ, გირატრატებთ (VI, 139).
|
|
5.125 გლახა - იაკობ გოგებაშვილის თხზულებათა ლექსიკონი |
▲back to top |
გლახა
მათხოვარი: ფულები შუაზე გაუყო ორ გლახას (IX, 490).
|
|
5.126 გობი - იაკობ გოგებაშვილის თხზულებათა ლექსიკონი |
▲back to top |
გობი
იმერეთში გობს რომ უწოდებენ, ამას ქართლში და კახეთში გორდას და თაბასს ეძახიან (VI, 384).
|
|
5.127 გოგმანა - იაკობ გოგებაშვილის თხზულებათა ლექსიკონი |
▲back to top |
გოგმანა
მოგოგმანე: გოგმანა მწყერმა გააბა ჭუკჭუკი მაღალ ყანაში (V, 228).
|
|
5.128 გომი - იაკობ გოგებაშვილის თხზულებათა ლექსიკონი |
▲back to top |
გომი
მსხვილფეხა რქიანი საქონლის საზამთრო სადგომი: (ქიზიყში) გომებსა და კალო-საბზელს სოფლის გარედ აკეთებენ (VI, 593).
|
|
5.129 გომიზი - იაკობ გოგებაშვილის თხზულებათა ლექსიკონი |
▲back to top |
გომიზი
„ხის წებო“ (საბა): ღვინო შეიცავს... ბევრს ექსტრაკტიულს ნივთიერებასა … (გომიზი, სხვადასხვა სიმჟავეთა მარილები...) (III, 23).
|
|
5.130 გონივრად - იაკობ გოგებაშვილის თხზულებათა ლექსიკონი |
▲back to top |
გონივრად
შეგნებულად: საჭიროა...მთელი თავისი ყურადღება დაამყარონ საგნების გონივრად შეთვისებას (I, 512).
|
|
5.131 გონჯი - იაკობ გოგებაშვილის თხზულებათა ლექსიკონი |
▲back to top |
გონჯი
მახინჯი: ფერ-უმარულს ისმენ მახინჯი, გონჯი არსებანი (II, 20); გონჯ ქალს ასაღებდნენ მზითევის დამატებით (IV, 81).
|
|
5.132 გორდა - იაკობ გოგებაშვილის თხზულებათა ლექსიკონი |
▲back to top |
გორდა
იმერეთში რომ გობს უწოდებენ, ამას ქართლში და კახეთში გორდას და თაბახს ეძახიან (VI, 384).
|
|
5.133 გრაფინკა - იაკობ გოგებაშვილის თხზულებათა ლექსიკონი |
▲back to top |
გრაფინკა
გრაფინი : გრაფინკიდან ხშირად ისხამს სტაქანში ... ოტკასა (II, 408).
|
|
5.134 გულ-ქვავი - იაკობ გოგებაშვილის თხზულებათა ლექსიკონი |
▲back to top |
გულ-ქვავი
გულქვა : კაცი გულქვავი სხვისი უფლების მტერია (V, 269).
|
|
5.135 გუნდი - იაკობ გოგებაშვილის თხზულებათა ლექსიკონი |
▲back to top |
გუნდი
გუნდი ფრინველთა კრებასა ნიშნავს (I, 56).
|
|
5.136 გწკუმკლამდნენ - იაკობ გოგებაშვილის თხზულებათა ლექსიკონი |
▲back to top |
გწკუმკლამდნენ
ასველებდნენ, გწუწავდნენ: გწკუმპლამდნენ გოგოები (V, 261).
|
|
6 იაკობ გოგებაშვილის თხზულებათა ლექსიკონი - დ |
▲back to top |
|
|
6.1 დააბროწიალა - იაკობ გოგებაშვილის თხზულებათა ლექსიკონი |
▲back to top |
დააბროწიალა
დაატრიალა, დააბროწიალა: (მერცსალი) დააბროწიალა ქარიშხალმა (VI, 296).
|
|
6.2 დააზილა - იაკობ გოგებაშვილის თხზულებათა ლექსიკონი |
▲back to top |
დააზილა
დააყარა: მთელი ბღუჯა ქლიავი დააზილა ხიდან ერეკლე მეფეს (III, 115).
|
|
6.3 დააირიგებ - იაკობ გოგებაშვილის თხზულებათა ლექსიკონი |
▲back to top |
დააირიგებ
დახრი: ძლიერ ძნელია...დაირიბება ასოებისა, ზოგს ძლიერ დააირიბებ, ზოგს ნაკლებად (V, 672).
|
|
6.4 დაამჩხვრია - იაკობ გოგებაშვილის თხზულებათა ლექსიკონი |
▲back to top |
დაამჩხვრია
დაამსხვრია: ისარი დაამჩხვრია (V, 271).
|
|
6.5 დაანიავებდა - იაკობ გოგებაშვილის თხზულებათა ლექსიკონი |
▲back to top |
დაანიავებდა
მოსპობდა, გაანადგურებდა: იმედი გვქონდა, რომ რომელიმე ხალხის განათლების მოყვარე გაარჩევდა,დაანიავებდა ამ უკუღმართს პროექტსა(II, 430).
|
|
6.6 დაბარება - იაკობ გოგებაშვილის თხზულებათა ლექსიკონი |
▲back to top |
დაბარება
გამოწერა: წიგნის ფოსტით დაბარება (II, 9).
|
|
6.7 დაბიური - იაკობ გოგებაშვილის თხზულებათა ლექსიკონი |
▲back to top |
დაბიური
მდაბიური: საჭირო იყო ცალკე გამოცემა დაბიური ენით დაწერილი წიგნისა (III, 100).
|
|
6.8 დაბრანძული - იაკობ გოგებაშვილის თხზულებათა ლექსიკონი |
▲back to top |
დაბრანძული
დაგლეჯილი, დახეული : ჯოხზედ დაჰკიდა დაბრანძული ახალოხი (V, 518).
|
|
6.9 დაბრუნება - იაკობ გოგებაშვილის თხზულებათა ლექსიკონი |
▲back to top |
დაბრუნება
რომელიმე ბრუნვაში დასმა, ბრუნება: თანდებულის დაბრუნება ვის გაუგონია (II, 405).
|
|
6.10 დაბუდრუგუნებენ - იაკობ გოგებაშვილის თხზულებათა ლექსიკონი |
▲back to top |
დაბუდრუგუნებენ
დაფუსფუსებენ : მარდი ჭიანჭველები ათასობით დაბუდრუგუნებენ ხეებს შუა (V, 530).
|
|
6.11 დაგდებული - იაკობ გოგებაშვილის თხზულებათა ლექსიკონი |
▲back to top |
დაგდებული
გამოტოვებული, გაცდენილი : რამდენი დაგდებული გაკვეთილი მოდის წელიწადში თითო მოწაფეზედ (IX, 201).
|
|
6.12 დაგვჩლიჩენ - იაკობ გოგებაშვილის თხზულებათა ლექსიკონი |
▲back to top |
დაგვჩლიჩენ
დაგვგლეჯენ : თუ მოგვაგნეს, სულ ლუკმა-ლუკმა დაგვჩლიჩენ(V, 256).
|
|
6.13 დადებული - იაკობ გოგებაშვილის თხზულებათა ლექსიკონი |
▲back to top |
დადებული
გამოყოფილი, განკუთვნილი : ლათინურისათვის დადებულია ოც-და-ცხრამეტი გაკვეთილი კვირაში (I, 385).
|
|
6.14 დაეფუკა - იაკობ გოგებაშვილის თხზულებათა ლექსიკონი |
▲back to top |
დაეფუკა
დაუპატარავდა, დაეფუყა : კუზი აქლემს დაეფუკა (VI, 358).
|
|
6.15 დაექნა - იაკობ გოგებაშვილის თხზულებათა ლექსიკონი |
▲back to top |
დაექნა
გაეყვანა, გაეკაფა : (ნაკადულს) ზედ შუა ჭალაზედ დაექნა გზა (VI, 251).
|
|
6.16 დავიღალებით - იაკობ გოგებაშვილის თხზულებათა ლექსიკონი |
▲back to top |
დავიღალებით
დავიღლებით : დასვენებული ვიქნებით, არ დავიღალებით (V, 86).
|
|
6.17 დავსწკიპოთ - იაკობ გოგებაშვილის თხზულებათა ლექსიკონი |
▲back to top |
დავსწკიპოთ
მოვამზადოთ, დავაკრიალოთ : სახნის–საკვეთი დავსწკიპოთ, გუთანს ვუმართოთ ხელიო (V, 216).
|
|
6.18 დაიდოს - იაკობ გოგებაშვილის თხზულებათა ლექსიკონი |
▲back to top |
დაიდოს
დაწესდეს, დადგინდეს : სოფლის სკოლებში დაიდოს ოთხი წლის კურსიო (I, 236)
|
|
6.19 დაითაკილა - იაკობ გოგებაშვილის თხზულებათა ლექსიკონი |
▲back to top |
დაითაკილა
ითაკილა : მან არ დაითაკილა ჩვენი სიტყვების გადასხვაფერება (II, 122).
|
|
6.20 დაიკუნწლება - იაკობ გოგებაშვილის თხზულებათა ლექსიკონი |
▲back to top |
დაიკუნწლება
დაიხუნძლება : ხე ნაყოფს აქა-იქ მოისსამს, ოთხ წელს უკან კი მთლად დაიკუნწლება (VI, 276).
|
|
6.21 დაირიბება - იაკობ გოგებაშვილის თხზულებათა ლექსიკონი |
▲back to top |
დაირიბება
გვერდზე გადახრა : ძნელია ერთგვარად დაირიბება ასოებისა (V, 672).
|
|
6.22 დაიყურჭუმელავა - იაკობ გოგებაშვილის თხზულებათა ლექსიკონი |
▲back to top |
დაიყურჭუმელავა
ჩაიყურეუმელავა : კუმ დაიყურჭუმელავა, მორიელი წყალს მისცა (V, 226).
|
|
6.23 დაიჭირეთ - იაკობ გოგებაშვილის თხზულებათა ლექსიკონი |
▲back to top |
დაიჭირეთ
აიყვანეთ, დაიქირავეთ : თუ ზაფხულში ფასანაურში აპირებთ წასვლასა,… დაიჭირეთ ქართველი მოსამსახურე (V, 27); ხელმოკლეობის გამო არ შეუძლიანთ რუსული ენის... მცოდნე პირი დაიჭირონ მასწავლებლად (I, 249).
|
|
6.24 დაკაზმა - იაკობ გოგებაშვილის თხზულებათა ლექსიკონი |
▲back to top |
დაკაზმა
აკინძვა დაყდის გაკეთება წიგნისათვის : შეიძლება თქვენ თვითონ იცოდეთ ყდის გადაკვრა და მანდ შეგეძლოთ წიგნების დაკაზმა (IX, 307).
|
|
6.25 დამარხვა (ვაზისა) - იაკობ გოგებაშვილის თხზულებათა ლექსიკონი |
▲back to top |
დამარხვა (ვაზისა)
ვაზებს მიწაში ფლავენ, რასაც ისინი ვაზის დამარხვას ეძახიან (V, 546).
|
|
6.26 დამასხი - იაკობ გოგებაშვილის თხზულებათა ლექსიკონი |
▲back to top |
დამასხი
მომცრო შავი ქლიავი : ვენახის გვერდზედ… არიან ხეხილები : დამასხი, კომში (V, 523).
|
|
6.27 დამბარებელი - იაკობ გოგებაშვილის თხზულებათა ლექსიკონი |
▲back to top |
დამბარებელი
ხელისმომწერი : (ჟურნალი) უფრო მეტს დამბარებელს მოიპოვებს (IX, 272).
|
|
6.28 დამკაზმელი - იაკობ გოგებაშვილის თხზულებათა ლექსიკონი |
▲back to top |
დამკაზმელი
წიგნის ამკინძავი და დამყდავებელი : დაბეჭდილი თაბახი სტამბიდან მიიღო წიგნების დამკაზმელმა (V, 464).
|
|
6.29 დამკუდავებელი - იაკობ გოგებაშვილის თხზულებათა ლექსიკონი |
▲back to top |
დამკუდავებელი
შემკვეცელი, დამამახინჯებელი : დამკუდავებელნი, დამამახინჯებელნი... ქართულის ენისა, ეს ვაჟბატონები… უკიჟინებენ სხვებს ქართულის ენის ნაკლულევანებას (II, 408).
|
|
6.30 დამლაშებული - იაკობ გოგებაშვილის თხზულებათა ლექსიკონი |
▲back to top |
დამლაშებული
მეტისმეტად გამწვავებული, გადაჭარბებულად მკაცრი : ისიც მართალია, რომ პოლემიკა ცოტა დამლაშებულია (III, 26).
|
|
6.31 დამოჟნა - იაკობ გოგებაშვილის თხზულებათა ლექსიკონი |
▲back to top |
დამოჟნა
რუს. таможня საერთო იქმნება : ჯარი, ფლოტი, დამოჟნა (IV, 57).
|
|
6.32 დამწყერაობენ - იაკობ გოგებაშვილის თხზულებათა ლექსიკონი |
▲back to top |
დამწყერაობენ
მწყრებზე ნადირობენ : ამ დროს მინდორში დამწყერაობენ დიდი კაცებიც (VI, 33).
|
|
6.33 დანდობილია - იაკობ გოგებაშვილის თხზულებათა ლექსიკონი |
▲back to top |
დანდობილია
დაყრდნობილია : ხუხულა დანდობილია ორს ჩსირზედ (I, 446).
|
|
6.34 დანიშნული - იაკობ გოგებაშვილის თხზულებათა ლექსიკონი |
▲back to top |
დანიშნული
განკუთვნილი : ყოველი შეცდომა საბავშვო გამოცემაში ერთი ხუთად და ათად მავნებელია, ვიდრე დიდებისათვის დანიშნულ წიგნში (II, 24).
|
|
6.35 დარანი - იაკობ გოგებაშვილის თხზულებათა ლექსიკონი |
▲back to top |
დარანი
ჯილი : მივაგნებდი დარნებს (ჯილი), ერთი ხელით კალათს მივუმარჯვებდი, მეორე ხელით ჯოხს შევუჩიჩხინებდი დარნებსა და დავუქშევდი თევზებსა (IX, 32).
|
|
6.36 დაროშა - იაკობ გოგებაშვილის თხზულებათა ლექსიკონი |
▲back to top |
დაროშა
უთავბოლოდ ილაპარაკა, იყბედა : ამ დაწაფებას-კი შეიძლება წინ გადაეღობოს ის, რაც მეუნარგიამ დაროშა ქუთაისში ილიას საღამოზე (IV, 219).
|
|
6.37 დაროშვილი - იაკობ გოგებაშვილის თხზულებათა ლექსიკონი |
▲back to top |
დაროშვილი
უთავბოლოდ ნალაპარაკევი, ნაყბედი : ამ დაროშვილში რომ სიმართლეც ერიოს, მაშინაც იგი დიდი საყვედურის ღირსია (IV, 216).
|
|
6.38 დას-დასობით - იაკობ გოგებაშვილის თხზულებათა ლექსიკონი |
▲back to top |
დას-დასობით
ჯგუფ-ჯგუფად: ყოველგვარ საშუალო სასწავლებელს დას-დასობით გაუგზავნის.. გონება გახსნილ მოწაფეთა (I, 207).
|
|
6.39 დასაწყისი სკოლა - იაკობ გოგებაშვილის თხზულებათა ლექსიკონი |
▲back to top |
დასაწყისი სკოლა
დაწყებითი სკოლა : თათბირი დასაწყისი სკოლების მასწავლებლებისა (IV, 64); მაშ, ერთკლასიანმა დასაწყისმა სკოლამ არ უნდა ჩაუნერგოს ბავშვს გონებაში ელემენტარული ცოდნა(VI, 730).
|
|
6.40 დასი - იაკობ გოგებაშვილის თხზულებათა ლექსიკონი |
▲back to top |
დასი
ჯგუფი: ყოველს ჩვენებურს ქალაქში მოიპოვება nასწავლთა დასი (I,274).
|
|
6.41 დასტრიალა - იაკობ გოგებაშვილის თხზულებათა ლექსიკონი |
▲back to top |
დასტრიალა
უტრიალა, გარშემო ურბინა: დასტრიალა, დასტრიალა ცხვრის ფარას და ამოირჩია.. მსუქანი დედალი ცხვარი (V, 242).
|
|
6.42 დასცქერია - იაკობ გოგებაშვილის თხზულებათა ლექსიკონი |
▲back to top |
დასცქერია
გადმოსცქერის, დასცქერის: სვანეთს დასცქერია მაღალი იალბუსის მთა (VI, 202).
|
|
6.43 დაუდევნელობა - იაკობ გოგებაშვილის თხზულებათა ლექსიკონი |
▲back to top |
დაუდევნელობა
დაუდევრობა: გოგომ დაიწყო ტირილი თავის სიზარმაცესა და დაუდევნელობაზე (V, 522).
|
|
6.44 დაუვარდებოდნენ - იაკობ გოგებაშვილის თხზულებათა ლექსიკონი |
▲back to top |
დაუვარდებოდნენ
ჩამოუვარდებოდნენ , ჩამორჩებოდნენ: ბრეტანელები ნიჭით შოტლანდიელებს….. არც წინედ დაუვარდებოდნენ და არც ახლა დაუვარდებიან (II, 228).
|
|
6.45 დაუმხარდამხაროთ - იაკობ გოგებაშვილის თხზულებათა ლექსიკონი |
▲back to top |
დაუმხარდამხაროთ
შევუპირისპიროთ, შევადაროთ : რომ ეს მართალია, დაუმხარდამხაროთ ერთი... ადგილი მზრეწველის ანგარიშის... იმისავე საკუთარს ცირკულიარს (IV, 128).
|
|
6.46 დაუნაკადლა - იაკობ გოგებაშვილის თხზულებათა ლექსიკონი |
▲back to top |
დაუნაკადლა
წყალი მიუშვა ნაკადად : ქვრივმა... სიმინდში წყალი შეუგდო, კარგად დაუნაკადლა (V, 447).
|
|
6.47 დაუჩახჩახა - იაკობ გოგებაშვილის თხზულებათა ლექსიკონი |
▲back to top |
დაუჩახჩახა
დაუკაკანა: დააძღოკრუსმა წიწილები და დაუჩახჩახა (VI,330).
|
|
6.48 დაფოლებით - იაკობ გოგებაშვილის თხზულებათა ლექსიკონი |
▲back to top |
დაფოლებით
დაკნინებით, გაბიაბრუებით : იმედოვნებს, რომ სხვისი ნაწარმოების გაკიცხვით და დაფოლებით ჩემსას გზას გავუხსნიო (III, 121).
|
|
6.49 დაფრთიანებული - იაკობ გოგებაშვილის თხზულებათა ლექსიკონი |
▲back to top |
დაფრთიანებული
ფრთებგამოსხმული : ჩვენი პატარა სულდგმულები გამოვიდნენ დაფრთიანებულები (V, 516).
|
|
6.50 დაღალული - იაკობ გოგებაშვილის თხზულებათა ლექსიკონი |
▲back to top |
დაღალული
დაღლილი : დამჭლევებულმა და დაღალულმა დასვენებას მისცა თავი (VI, 401).
|
|
6.51 დაღალულობა - იაკობ გოგებაშვილის თხზულებათა ლექსიკონი |
▲back to top |
დაღალულობა
დაღლილობა : საერთო მუშაობა … დაღალულობას გვიან ჰგვრის (V, 684).
|
|
6.52 დაღარებული - იაკობ გოგებაშვილის თხზულებათა ლექსიკონი |
▲back to top |
დაღარებული
ღარში მიშვებული :(თევზები) ეჩვეოდნენ დაღარებულ წყალთან ბრძოლასა (VI, 379).
|
|
6.53 დაცაროს - იაკობ გოგებაშვილის თხზულებათა ლექსიკონი |
▲back to top |
დაცაროს
შეატრიალოს, მოაქციოს, გააფუჭოს : მას შეუძლია წაღმაც დაატრიალოს.… საქმე და უკუღმაც დაცაროს(I, 225).
|
|
6.54 დაწულხარ - იაკობ გოგებაშვილის თხზულებათა ლექსიკონი |
▲back to top |
დაწულხარ
დამწვარხარ : შენც ჩემისთანა ტაფაში დაწულხარ (V, 254).
|
|
6.55 დაწყობილობა - იაკობ გოგებაშვილის თხზულებათა ლექსიკონი |
▲back to top |
დაწყობილობა
წყობა, სტრუქტურა : მეცნიერნი უპირატესობას აძლევდნენ იმისთანა დაწყობილობას ენაში, როდესაც სახელი არსებითი წინ უძღვის ზედ შესრულსა (II, 389).
|
|
6.56 დაჭერილი - იაკობ გოგებაშვილის თხზულებათა ლექსიკონი |
▲back to top |
დაჭერილი
დაკავებული : ყველა ბუდე დაჭერილი ჰქონიათ... ჩიტებსა (V, 501).
|
|
6.57 დახვრა - იაკობ გოგებაშვილის თხზულებათა ლექსიკონი |
▲back to top |
დახვრა
კილო : ახლა ვიკითხოთ: ამ ზმნას აბადია სადმე ... ან მომავალი დრო,ან ბრძანებითი დახვრა? (II, 128).
|
|
6.58 დაჰხრის - იაკობ გოგებაშვილის თხზულებათა ლექსიკონი |
▲back to top |
დაჰხრის
აუღლებს : ორივე სახის ზმნას ერთ დაჰხრის ბატონი ყიფიანი(II, 127).
|
|
6.59 დგამი - იაკობ გოგებაშვილის თხზულებათა ლექსიკონი |
▲back to top |
დგამი
ავეჯი : ყველა დგამი (მებელი)ჩვენში უცხოეთიდან შემოვიდა (V, 728).
|
|
6.60 დედა-კანონი - იაკობ გოგებაშვილის თხზულებათა ლექსიკონი |
▲back to top |
დედა-კანონი
ძირითადი, მთავარი კანონი : ამას მოითხოვს პრინციპი, დედა კანონი უმრავლესობისა (II, 444).
|
|
6.61 დევერხანა - იაკობ გოგებაშვილის თხზულებათა ლექსიკონი |
▲back to top |
დევერხანა
გამოუსადეგარი : შენობა...დევერხანა გამოდგა (IV, 43).
|
|
6.62 დერციკი - იაკობ გოგებაშვილის თხზულებათა ლექსიკონი |
▲back to top |
დერციკი
თერძი : ქართულს ტანისამოსს ჰკერავდნენ ქართველი დერციკები ქართული ქსოვილებიდან (IV, 400).
|
|
6.63 დოღრიალა - იაკობ გოგებაშვილის თხზულებათა ლექსიკონი |
▲back to top |
დოღრიალა
ყბედი, უსაქმური : შენ უნდა აძლიო გაკვეთილები, თორემ რომელსამე დოღრიალას აიყვანს და საქმე გაგვიფუჭდებაო (IV, 25).
|
|
6.64 დოღრიალობა - იაკობ გოგებაშვილის თხზულებათა ლექსიკონი |
▲back to top |
დოღრიალობა
უსაქმურობა, ყბედობა : ალბათ ჩვენი დოღრიალობა, ჩვენი უტაქტობა... აფიქრებდა (IV, 37).
|
|
6.65 დოშლუღი - იაკობ გოგებაშვილის თხზულებათა ლექსიკონი |
▲back to top |
დოშლუღი
ორპირად შესაკვრელი ახალუხის გულისპირი : (გლეხკაცს) გულზე წითელი დოშლუღი აქვს აფარებული (VI, 593).
|
|
6.66 დრინგან-დრინგანი - იაკობ გოგებაშვილის თხზულებათა ლექსიკონი |
▲back to top |
დრინგან-დრინგანი
ბრახაბრუხი : ისიც დრინგან-დრინგანით მირბის (I, 240).
|
|
6.67 დუშმანი - იაკობ გოგებაშვილის თხზულებათა ლექსიკონი |
▲back to top |
დუშმანი
მტერი : მოსჩვენებია, ვითომც მე ჩემს წერილებში დუშმანის სიბრმავეს ვუძღვებოდი წინა (II, 398)
|
|
6.68 „დანოსი“ - იაკობ გოგებაშვილის თხზულებათა ლექსიკონი |
▲back to top |
„დანოსი“
რუს. донос დაბეზღება : წერილობითი „დანოსებითაც“ კი თხოულობდნენ (IV, 297).
|
|
7 იაკობ გოგებაშვილის თხზულებათა ლექსიკონი - ე |
▲back to top |
|
|
7.1 ებევრებათ - იაკობ გოგებაშვილის თხზულებათა ლექსიკონი |
▲back to top |
ებევრებათ
ბევრი ჰგონიათ, ბევრად მიაჩნიათ : ერთად-ერთი ქართული წიგნი, რომელიც აქ იხმარება ყველა კლასებში, არის „დედაენა“ და ესეც თურმე ებევრებათ (II, 331).
|
|
7.2 ებრიყვინება - იაკობ გოგებაშვილის თხზულებათა ლექსიკონი |
▲back to top |
ებრიყვინება
საშუალებას აძლევს, რომთავი დააბრიყვებინოს, ყველას ქედს უხრის : ეძახიან ცხვარ–კაცას ყველას, ვინც... ადვილად ებრიყვინება მტერსაც და მოყვარესაც (V, 475).
|
|
7.3 ეგზამენატორი - იაკობ გოგებაშვილის თხზულებათა ლექსიკონი |
▲back to top |
ეგზამენატორი
გამომცდელი : პირველი კითხვა ეგზამენატორისა ხომ ეს არის! (V, 403).
|
|
7.4 ეგზამენი - იაკობ გოგებაშვილის თხზულებათა ლექსიკონი |
▲back to top |
ეგზამენი
გამოცდა : დააჭერინებს ეგზამენს (I, 403).
|
|
7.5 ედინიცა - იაკობ გოგებაშვილის თხზულებათა ლექსიკონი |
▲back to top |
ედინიცა
ერთიანი : ედინიცა დაუსვეს ბათუმის სკოლას (IV, 254).
|
|
7.6 ედროება - იაკობ გოგებაშვილის თხზულებათა ლექსიკონი |
▲back to top |
ედროება
დაეგვიანება : სხვა ხარჯებს კი არ ედროება (IX, 270).
|
|
7.7 ედრუზა - იაკობ გოგებაშვილის თხზულებათა ლექსიკონი |
▲back to top |
ედრუზა
მაგრად დაერტყა : შეეძლო...კეტი ედრუზა და ფეხები ეფშეკინებინა(VI, 359).
|
|
7.8 ეკავალრნა - იაკობ გოგებაშვილის თხზულებათა ლექსიკონი |
▲back to top |
ეკავალრნა
კავალრობა გაეწია : დისწულები ძლიერ უშლიდნენ თავისუფლად ეკავალრნა (II, 304).
|
|
7.9 ელალება - იაკობ გოგებაშვილის თხზულებათა ლექსიკონი |
▲back to top |
ელალება
ეტანება : ხალხი მოთამაშეებს ელალება, წრეს ძლიერ ავიწროებს (IX, 245). ზედ ელალება ― ზედ ჰყვება : რაზედაც ზედ ელალებიან სოფლელი ბავშვები, ქალაქელები იმას ხშირად აბუჩად იჭერენ (V, 669).
|
|
7.10 ემერი - იაკობ გოგებაშვილის თხზულებათა ლექსიკონი |
▲back to top |
ემერი
მთის იქით მცხოვრები : უწინ მთის იქით მცხოვრებლებს ემერებს ეძახდნენ (VI, 574).
|
|
7.11 ენის–მეტყველი - იაკობ გოგებაშვილის თხზულებათა ლექსიკონი |
▲back to top |
ენის–მეტყველი
ლინგვისტი : ჰკითხეთ ლინგვისტებს - ენისმეტყველთა - რაში მდგომარეობს ღირსება ენისა (II, 205).
|
|
7.12 ენკენისთვე - იაკობ გოგებაშვილის თხზულებათა ლექსიკონი |
▲back to top |
ენკენისთვე
სექტემბერი : ენკენისთვის დამდეგიდან შეიძენს... სახელმძღვანელები (VIII, 426).
|
|
7.13 ეპიტნავება - იაკობ გოგებაშვილის თხზულებათა ლექსიკონი |
▲back to top |
ეპიტნავება
მოსწონს : ლორდების პალატას.. ვერაფრად ეპიტნავება ეს რეფორმა (I, 262).
|
|
7.14 ერდო - იაკობ გოგებაშვილის თხზულებათა ლექსიკონი |
▲back to top |
ერდო
ჭერი : მერცხლებს ჰქონდათ ერდოში ბუდე (V, 38).
|
|
7.15 ერთერობა - იაკობ გოგებაშვილის თხზულებათა ლექსიკონი |
▲back to top |
ერთერობა
ერთი ერის ყოფნა გარკვეულ ტერიტორიაზე : თუ ავტონომიის აუცილებელ პირობად ყოფილიყო ერთერობა, ვერც ერთი ქვეყანა თვითმართველობას... ვერ ეღირსებოდა (IV, 58).
|
|
7.16 ერთხმივ - იაკობ გოგებაშვილის თხზულებათა ლექსიკონი |
▲back to top |
ერთხმივ
ერთხმად : ერთხმივ მიაძახეს (III, 278).
|
|
7.17 ერკემალი - იაკობ გოგებაშვილის თხზულებათა ლექსიკონი |
▲back to top |
ერკემალი
ვაცი, მამალი ცხვარი, ვერძი : ის დადის ერკემლის ანუ ვაცის ნებაზედ (V, 475).
|
|
7.18 ერჯით - იაკობ გოგებაშვილის თხზულებათა ლექსიკონი |
▲back to top |
ერჯით
უმუშავებთ, მიუდით : ქართველებს... გული ერჯით საზოგადო სამსახურისათვის (III, 186)
|
|
7.19 ესაზარებოდა - იაკობ გოგებაშვილის თხზულებათა ლექსიკონი |
▲back to top |
ესაზარებოდა
ენანებოდა, არ უნდოდა : ქართველის სისხლის დაღვრა ესაზარებოდა მის კაცთ-მოყვარე გულს (VI, 676).
|
|
7.20 ესკუპა - იაკობ გოგებაშვილის თხზულებათა ლექსიკონი |
▲back to top |
ესკუპა
დასკუპებული იყო : ბავშვს თითზედ ბუზი ესკუპა (V, 504).
|
|
7.21 ეტაჟა - იაკობ გოგებაშვილის თხზულებათა ლექსიკონი |
▲back to top |
ეტაჟა
სართული : მეორე ეტაჟაში აქვს სადგური (IX, 205).
|
|
7.22 ეტოტინება - იაკობ გოგებაშვილის თხზულებათა ლექსიკონი |
▲back to top |
ეტოტინება
უნდა მისწვდეს ხელით : იგი ეტოტინება წარსულს (III, 67).
|
|
7.23 ექლასუნოს - იაკობ გოგებაშვილის თხზულებათა ლექსიკონი |
▲back to top |
ექლასუნოს
ემლიქვნელოს : ვაჟბატონი... სცდილობს აამოს მთავრობას, ექლასუნოს და ეპირფეროს (IV, 118).
|
|
7.24 ეღალებოდა - იაკობ გოგებაშვილის თხზულებათა ლექსიკონი |
▲back to top |
ეღალებოდა
ეღლებოდა : ფრთები გვიან ეღალებოდა (V, 492).
|
|
7.25 ეყურება - იაკობ გოგებაშვილის თხზულებათა ლექსიკონი |
▲back to top |
ეყურება
ესმის : რუსული არ ეყურება (I, 46).
|
|
7.26 ეხალა - იაკობ გოგებაშვილის თხზულებათა ლექსიკონი |
▲back to top |
ეხალა
დაეჯახა, მიეხალა : ქვაბი მალე ეხალა ქოთანსა (V, 135).
|
|
7.27 ეხამა - იაკობ გოგებაშვილის თხზულებათა ლექსიკონი |
▲back to top |
ეხამა
ეუცხოვა, ვერ იგუა : იქნება ჩიტუნიას ეხამა ეს ახალი მდგომარეობა და მერმე შეეჩვიოსო (IX, 24).
|
|
7.28 ეჯიბი - იაკობ გოგებაშვილის თხზულებათა ლექსიკონი |
▲back to top |
ეჯიბი
ცხენების მომვლელთა უფროსი : თან გაიყოლა ამალა მისი უფროსით,რომელსაც მაშინ ეჯიბი ერქვა (IX, 154).
|
|
8 იაკობ გოგებაშვილის თხზულებათა ლექსიკონი - ვ |
▲back to top |
|
|
8.1 ვაინაჩრობით - იაკობ გოგებაშვილის თხზულებათა ლექსიკონი |
▲back to top |
ვაინაჩრობით
ძლივსძლივობით, გაჭირვებით : ვაინაჩრობით იძენენ ელემენტარულს ცოდნას (I, 463).
|
|
8.2 ვარამი - იაკობ გოგებაშვილის თხზულებათა ლექსიკონი |
▲back to top |
ვარამი
გასაჭირი : ამ წყეულს კითხვებს და ვარმებს შეპყრობილი აქვთ მისი მთავარი გონება (I, 282).
|
|
8.3 ვარცლი - იაკობ გოგებაშვილის თხზულებათა ლექსიკონი |
▲back to top |
ვარცლი
ერთგვარი ტაბაკი : (ღომის მარცვლებს) ჰყრიან ვარცლში, ანუ ერთ გვარს ტაბაკებში (VI, 269).
|
|
8.4 ვეჭვნეულობთ - იაკობ გოგებაშვილის თხზულებათა ლექსიკონი |
▲back to top |
ვეჭვნეულობთ
ვეჭვობთ : ჩვენ ძალიან ვეჭვნეულობთ, რომ ეს აზრი გამორკვეული ჰქონდეს კრებას (I, 268).
|
|
8.5 ვინისიავე - იაკობ გოგებაშვილის თხზულებათა ლექსიკონი |
▲back to top |
ვინისიავე
ნისიად შევიძინე : ქაღალდი გამოცემისათვის ვინისიავე (IX, 238).
|
|
8.6 ვიქ - იაკობ გოგებაშვილის თხზულებათა ლექსიკონი |
▲back to top |
ვიქ
ვიქმ, ვიზამ, მივაპყრობ : ბრმა თვალს ზღვისაკენ ვიქ (V, 364).
|
|
8.7 ვიცია - იაკობ გოგებაშვილის თხზულებათა ლექსიკონი |
▲back to top |
ვიცია
ირონ. მცოდნე : რასაც ჩვენი უვიცი გლეხი არასოდეს იკადრებდა, ის იკადრეს ვიცია ინტელიგენტებმა (IV, 273); ჩვენი ვიცია ვაჟბატონი ამ უმახინჯეს მოვლენას იოტის ოდენა ყურადღებას არ აქცევს (IV. 509).
|
|
8.8 ვოდკა - იაკობ გოგებაშვილის თხზულებათა ლექსიკონი |
▲back to top |
ვოდკა
რუს. водка არაყი : უყვარს თავისი სანატრელი ვოდკა (I, 225).
|
|
8.9 ვუქეიფობ - იაკობ გოგებაშვილის თხზულებათა ლექსიკონი |
▲back to top |
ვუქეიფობ
ვავადმყოფობ, ცუდად ვარ : სულ ავადმყოფობ, ვუქეიფობ (IX, 343).
|
|
8.10 ვცოცხალვარ - იაკობ გოგებაშვილის თხზულებათა ლექსიკონი |
▲back to top |
ვცოცხალვარ
ვცოცხლობ : შენი იმედით ვცოცხალვარ (V, 414).
|
|
9 იაკობ გოგებაშვილის თხზულებათა ლექსიკონი - ზ |
▲back to top |
|
|
9.1 ზავედენიე - იაკობ გოგებაშვილის თხზულებათა ლექსიკონი |
▲back to top |
ზავედენიე
რუს. заведение დაწესებულება : გოროდენსკი არის მასწავლებელი საოსტატო ინსტიტუტისა და წმინდა ნინოს ზავედენიისა (IX, 347).
|
|
9.2 ზავოდი - იაკობ გოგებაშვილის თხზულებათა ლექსიკონი |
▲back to top |
ზავოდი
რუს. зaвoд ქარხანა : ზავოდები და ფაბრიკები (გადავა) მუშათა ხელში (IV, 186).
|
|
9.3 ზალა - იაკობ გოგებაშვილის თხზულებათა ლექსიკონი |
▲back to top |
ზალა
რუს. зал დარბაზი : ცეკვის გამგე ზალის ირგვლივ, ოთხკუთხივ, დაადგმევინებს სამრიგად სკამებს მაყურებლებისათვის (IX, 246).
|
|
9.4 ზანზალა - იაკობ გოგებაშვილის თხზულებათა ლექსიკონი |
▲back to top |
ზანზალა
პატარა ზარი : მე მაღლიდგანა მინახამს ზანზალა დაკიდებული (V, 248).
|
|
9.5 ზაოდი - იაკობ გოგებაშვილის თხზულებათა ლექსიკონი |
▲back to top |
ზაოდი
1200 ცალი : დაბეჭდვა 1200 ცალისა, ანუ ერთი სტამბურის ზაოდისა, დაჯდება დაახლოებით 180 მანეთი (IX, 241); უნდა დაიბეჭდოს ერთი ზაოდი, ე.ი. 1200 ეგზემპლიარი (IX, 242).
|
|
9.6 ზარი - იაკობ გოგებაშვილის თხზულებათა ლექსიკონი |
▲back to top |
ზარი
ბეღელი, სასიმინდე : (სიმინდი) უნდა მოჭრას, მოიტანოს, გაარჩიოს და ჩაყაროს ზარში (V, 63).
|
|
9.7 ზარნაშო - იაკობ გოგებაშვილის თხზულებათა ლექსიკონი |
▲back to top |
ზარნაშო
დიდი ბუ : ყვირის ზარნაშოსავით (V, 491).
|
|
9.8 ზარფუში - იაკობ გოგებაშვილის თხზულებათა ლექსიკონი |
▲back to top |
ზარფუში
ხუფი, თავსახური : ორთქლი საარყე ქვაბის ზარფუშს... ბუმბულივით მაღლა შეისვრის ხოლმე (VI, 453).
|
|
9.9 ზდის - იაკობ გოგებაშვილის თხზულებათა ლექსიკონი |
▲back to top |
ზდის
1. სდის, მიედინება : რა ჰქვიან იმ ჩაღრმავებულ ადგილსა, რომელშიაც წყალი ზდის? (V, 261). 2. ზრდის: (ჩიტი) მერცხლებს ართმევს ბუდეს და შვილებს იქ ზდის (VI, 29).
|
|
9.10 ზედგავლენა - იაკობ გოგებაშვილის თხზულებათა ლექსიკონი |
▲back to top |
ზედგავლენა
ზეგავლენა : პოლიტიკური იდეების ზედგავლენის კვალიც კი ეტყობოდა (I, 354).
|
|
9.11 ზედმოქმედება - იაკობ გოგებაშვილის თხზულებათა ლექსიკონი |
▲back to top |
ზედმოქმედება
ზემოქმედება : უმეცრებას აქვს მეტად ცუდი ზედმოქმედება (I, 210).
|
|
9.12 ზევითი - იაკობ გოგებაშვილის თხზულებათა ლექსიკონი |
▲back to top |
ზევითი
ზედა : პირს რომ შევეხო, ხელში მომხვდება ორი ყბაზევითი და ქვევითი (VI, 410).
|
|
9.13 ზელვენ - იაკობ გოგებაშვილის თხზულებათა ლექსიკონი |
▲back to top |
ზელვენ
ზელენ : ცომს რაში ზელვენ? (V, 136).
|
|
9.14 ზემოთი - იაკობ გოგებაშვილის თხზულებათა ლექსიკონი |
▲back to top |
ზემოთი
ზედა : ზემოთი ყბა მიკრულია თავის ქალაზედ (VI, 410).
|
|
9.15 ზნე - იაკობ გოგებაშვილის თხზულებათა ლექსიკონი |
▲back to top |
ზნე
დედააზრი : შთაბეჭდილებას აფუჭებს, სიამოვნებას ასუსტებს ზნის სწავლების პროზაულად გამოხატვა (V, 286).
|
|
9.16 ზორანი - იაკობ გოგებაშვილის თხზულებათა ლექსიკონი |
▲back to top |
ზორანი
ზონარი : ბიბლიოთეკას ექნება ორნაირი ზორანით შეკრული და... შემოწმებული წიგნი (IX, 189).
|
|
9.17 „ზაკაზი“ - იაკობ გოგებაშვილის თხზულებათა ლექსიკონი |
▲back to top |
„ზაკაზი“
რუს. заказ შეკვეთა : პოეტებს... რისამე „ზაკაზით“ გაკეთება ჭირივით ეჯავრებათ (V, 668).
|
|
10 იაკობ გოგებაშვილის თხზულებათა ლექსიკონი - თ |
▲back to top |
|
|
10.1 თაბახი - იაკობ გოგებაშვილის თხზულებათა ლექსიკონი |
▲back to top |
თაბახი
1. გობი, გორდა : იმერეთში რომ გობს უწოდებენ, ამას ქართლში და კახეთში გორდას და თაბახს ეძახიან (VI, 384). თექვსმეტი გვერდი : თაბახის, ანუ თექვსმეტი გვერდის აწყობა გაათავა (V, 464). 3. ორი ფურცელი.
|
|
10.2 თაბუნი - იაკობ გოგებაშვილის თხზულებათა ლექსიკონი |
▲back to top |
თაბუნი
პირუტყვის ჯოგი : იალაღები შინაური პირუტყვის თაბუნებით... არიან მოდებული (VI 217).
|
|
10.3 თაგვის-ყურა - იაკობ გოგებაშვილის თხზულებათა ლექსიკონი |
▲back to top |
თაგვის-ყურა
მცენარეა ერთგვარი : მტრედის ფერმა თაგვის-ყურამ თავი ამოჰყო (VI, 107).
|
|
10.4 თავ-ქალაქი - იაკობ გოგებაშვილის თხზულებათა ლექსიკონი |
▲back to top |
თავ-ქალაქი
დედაქალაქი : ათას ხუთასი წელიწადია, რაც თბილისი საქართველოს თავ-ქალაქად გამხდარა (VI, 601).
|
|
10.5 თავ-შედებული - იაკობ გოგებაშვილის თხზულებათა ლექსიკონი |
▲back to top |
თავ-შედებული
თავდადებული, გულმოდგინე : სულ ყოველი ესე.. ჭავჭავაძის თავ-შედებული ღვაწლია (III, 34).
|
|
10.6 თავაზა - იაკობ გოგებაშვილის თხზულებათა ლექსიკონი |
▲back to top |
თავაზა
სათრი, თავაზიანობა : თავისი ვალი მან უკვე შეასრულა, თავაზა გაგვიწია (II, 89).
|
|
10.7 თავგადასახადი - იაკობ გოგებაშვილის თხზულებათა ლექსიკონი |
▲back to top |
თავგადასახადი
თავგადასავალი : მოუყვა თავისი თავგადასახადი დაწვრილებით (V, 254).
|
|
10.8 თავდაკავება - იაკობ გოგებაშვილის თხზულებათა ლექსიკონი |
▲back to top |
თავდაკავება
თავშეკავება : მიმომხილველს კარგად უნდა სცოდნოდა მიზეზი ჩვენის თავდაკავებისა (I, 502).
|
|
10.9 თავქეიფა - იაკობ გოგებაშვილის თხზულებათა ლექსიკონი |
▲back to top |
თავქეიფა
თვითნება : იგი უნდა შეედგინა არა... ერთს თავქეიფა წევრს გამგეობისას, არამედ მთელს კომისიას (IV, 31).
|
|
10.10 თანამებოთლე - იაკობ გოგებაშვილის თხზულებათა ლექსიკონი |
▲back to top |
თანამებოთლე
თანამესუფრე : (ისინი) დიდი მეგობრები იყვნენ და თანამებოთლეები (II, 309).
|
|
10.11 თაღარი - იაკობ გოგებაშვილის თხზულებათა ლექსიკონი |
▲back to top |
თაღარი
ჭური, ქვევრი : დალოცვილმა ტბილმა იქუხა ... და დაიწყო დენა ოცკოკიანს თაღარში, ანუ ჭურში (IX, 73).
|
|
10.12 თბილელი - იაკობ გოგებაშვილის თხზულებათა ლექსიკონი |
▲back to top |
თბილელი
თბილისელი : ნაცადი ღონისძიება ་უნდა ვიხმაროთ თბილელმა ქართველებმა (IV, 135); ეს ცოტაოდენი სიჭარბეც თბილელის სომხობისა მხოლოდ მაშინ იქნება ნამდვილი (III, 300).
|
|
10.13 თეორეთიული - იაკობ გოგებაშვილის თხზულებათა ლექსიკონი |
▲back to top |
თეორეთიული
თეორიული : მხოლოდ თეორეთიული მნიშვნელობა ჰქონდა (III, 339).
|
|
10.14 თვალოვნობა - იაკობ გოგებაშვილის თხზულებათა ლექსიკონი |
▲back to top |
თვალოვნობა
ყურადღება : ის დიდს ჭკუას და თვალოვნობას იჩენდა (VI, 84).
|
|
10.15 თვითარსი - იაკობ გოგებაშვილის თხზულებათა ლექსიკონი |
▲back to top |
თვითარსი
დამოუკიდებელი : სიტყვა „ვისი“... ხდება თვითარს სიტყვათ და იბრუნვის საზოგადო კანონზედ (IX, 481); სიტყვა „თეთრი“ თვითარსი სიტყვაა (IX, 407).
|
|
10.16 თვითმარქვია - იაკობ გოგებაშვილის თხზულებათა ლექსიკონი |
▲back to top |
თვითმარქვია
რუს. самозванец ვისაც სხვის მოსატყუებლად მოაქვს თავი იმად, რაც ნამდვილად არ არის : გამოირკვა, რომ ის იყო თვითმარქვია (IV, 359).
|
|
10.17 თიბათვე - იაკობ გოგებაშვილის თხზულებათა ლექსიკონი |
▲back to top |
თიბათვე
ივნისი : თიბათვეში ბუდეს გააკეთებენ (V, 41); თიბათვიდან იწყება ზაფხული (V, 60).
|
|
10.18 თმისაზრდელი - იაკობ გოგებაშვილის თხზულებათა ლექსიკონი |
▲back to top |
თმისაზრდელი
ძარღვი, მყესი : კუთები ძვლებზეა მიბმული ხმელი ძარღვებით, ანუ თმისაზრდელებით (VI, 413).
|
|
10.19 თოხანი - იაკობ გოგებაშვილის თხზულებათა ლექსიკონი |
▲back to top |
თოხანი
კოჭის გვერდულად დასმა : მესამედაც კოჭმა უმტყუნა და თოხანი დაუჯდა (II, 30).
|
|
10.20 თოჯი - იაკობ გოგებაშვილის თხზულებათა ლექსიკონი |
▲back to top |
თოჯი
თოჯინა, დედოფალა : მოსტაცა თოჯის რამდენიმე ნაჭერი და აარბენინა თავისს ბუდეში (V, 503).
|
|
10.21 თუთიყუშობა - იაკობ გოგებაშვილის თხზულებათა ლექსიკონი |
▲back to top |
თუთიყუშობა
ზეპირად დასწავლა : შეუძლებელია ისე წავიდეს საქმე... რომ ამ სწავლაში არ შეერიოს გონების დამაჩლუნგებელი ზეპირად სწავლება, თუთიყუშობა (I, 417).
|
|
10.22 თუნგი - იაკობ გოგებაშვილის თხზულებათა ლექსიკონი |
▲back to top |
თუნგი
სითხის საწყაო : ოთხი თუნგი ერთი ჩაფია (V, 95).
|
|
10.23 თურაშაული - იაკობ გოგებაშვილის თხზულებათა ლექსიკონი |
▲back to top |
თურაშაული
მოზრდილი, მოტკბილო და მოწითალო საზამთრო ვაშლი, რომელიც შემოდგომაზე მწიფდება (V, 767); თურაშაულის პატრონი ტყეში დაეძებს კუნელსა (V, 201).
|
|
10.24 თხუნელა - იაკობ გოგებაშვილის თხზულებათა ლექსიკონი |
▲back to top |
თხუნელა
მუდო : თხუნელა ანუ მუდო(V, 366); მიწაში ბინადრობს თხუნელა(VI, 315).
|
|
11 იაკობ გოგებაშვილის თხზულებათა ლექსიკონი - ი |
▲back to top |
|
|
11.1 იანცები - იაკობ გოგებაშვილის თხზულებათა ლექსიკონი |
▲back to top |
იანცები
იანც-ით დაბოლოებული გვარის მქონენი : ამ ადგილზე დამკვიდრდნენ იანცებიო (IV, 373).
|
|
11.2 იარაღეულობა - იაკობ გოგებაშვილის თხზულებათა ლექსიკონი |
▲back to top |
იარაღეულობა
იარაღი : გასასყიდად გამოჰქონდათ უფრო ნაბდეულობა და იარაღეულობა (IX, 51).
|
|
11.3 იარმუკა - იაკობ გოგებაშვილის თხზულებათა ლექსიკონი |
▲back to top |
იარმუკა
ბაზრობა : მკათათვის 17-ს ... დიდი იარმუკა იმართება ( VI, 645); დიდს პარასკევს გაიმართება ხოლმე დიდი ვაჭრობა, იარმუკა (VI, 614).
|
|
11.4 იბამს - იაკობ გოგებაშვილის თხზულებათა ლექსიკონი |
▲back to top |
იბამს
დაირთავს : მრავლობითს რიცხვში ეს ნაცვალ-სახელი ... იბამს მხოლობითი რიცხვის დაბოლოებათა (IX, 476).
|
|
11.5 იბარებენ - იაკობ გოგებაშვილის თხზულებათა ლექსიკონი |
▲back to top |
იბარებენ
იწერენ : ზუგდიდის ვაჭრები ასობით და ორასობით იბარებენ ქართულს სახელმძღვანელოებსა... და სწრაფად ასაღებენ (II, 164).
|
|
11.6 იბარტყა - იაკობ გოგებაშვილის თხზულებათა ლექსიკონი |
▲back to top |
იბარტყა
ფეხი მოიკიდა, გამრავლდა : სკოლამ ვერ იბარტყა (IV, 393).
|
|
11.7 იბარტყებიან - იაკობ გოგებაშვილის თხზულებათა ლექსიკონი |
▲back to top |
იბარტყებიან
წარმოიქმნებიან, იწარმოებიან : ერთი და იგივე ძირიდგან იბარტყებიან ბევრი სიტყვები (IX, 405).
|
|
11.8 იბარტყებს - იაკობ გოგებაშვილის თხზულებათა ლექსიკონი |
▲back to top |
იბარტყებს
გაბევრდება, გამრავლდება : როდესაც მკითხველი მოზარდი თაობა იბარტყებს,... მაშინ ამგვარი ორკეცი გამოცემა უნდა გადაიქცეს ორს განსაკუთრებულ ჟურნალად (II,50).
|
|
11.9 იბევრებს - იაკობ გოგებაშვილის თხზულებათა ლექსიკონი |
▲back to top |
იბევრებს
ბევრად მიიჩნევს, ბევრი ეგონება : თუ ვინმე იბევრებს ოთხი ქართველი სტუდენტის გაგზავნას ყოველ წლივ სასულიერო აკადემიაში, მათ მივუთითებთ სომხებზედ (II, 36).
|
|
11.10 იკანკლედოება - იაკობ გოგებაშვილის თხზულებათა ლექსიკონი |
▲back to top |
იკანკლედოება
იუღვლის : ამის გამო სიტყვა იქცევა მარტივ ზმნად და იკანკლედოება (IV, 461).
|
|
11.11 ილაწლაწებს - იაკობ გოგებაშვილის თხზულებათა ლექსიკონი |
▲back to top |
ილაწლაწებს
იხეტიალებს, იწანწალებს : იგი ილაწლაწებს ერთი ქვეყნიდგან მეორეში (III, 245).
|
|
11.12 ილაჯი - იაკობ გოგებაშვილის თხზულებათა ლექსიკონი |
▲back to top |
ილაჯი
მოთმინება, ამტანობა : მის სამეფოს მრავალი მტერი აქეთ-იქითგან უწყვეტდა ილაჯსა (I, 329).
|
|
11.13 იმიერეთი - იაკობ გოგებაშვილის თხზულებათა ლექსიკონი |
▲back to top |
იმიერეთი
იმერეთი : იმიერეთი მთლად ქართველია და ორას, სამასი ათასი ქართველით სჭარბობს აღმოსავლეთის საქართველოსა (II, 164).
|
|
11.14 იმშვნევენ - იაკობ გოგებაშვილის თხზულებათა ლექსიკონი |
▲back to top |
იმშვნევენ
იგუებენ, ითვისებენ, ირთავენ : რთული ზმნები, რომელნიც პირის მაჩვენებელს იმშვნევენ გინდ თავში, გინდ შუაში, ეკუთვნიან... ორივე რიგობასა (II, 376); სხვა ბრუნვები კი იმშვნევენ დაბოლოების შემოკლებასა (II, 110).
|
|
11.15 ინახვენ - იაკობ გოგებაშვილის თხზულებათა ლექსიკონი |
▲back to top |
ინახვენ
ინახავენ : ფუჩეჩს ინასვენ საბძელში (VI, 267).
|
|
11.16 ინოროდეცი - იაკობ გოგებაშვილის თხზულებათა ლექსიკონი |
▲back to top |
ინოროდეცი
რუს. инородец ძვ. არარუსი, ნაც. უმცირესობის წარმომადგენელი ყოფილი რუსეთის იმპერიის ტერიტორიაზე : სათათბირომ უნდა განიხილოს პროექტი ინოროდცების სახალხო სკოლებისა (IV, 346).
|
|
11.17 ინჩა - იაკობ გოგებაშვილის თხზულებათა ლექსიკონი |
▲back to top |
ინჩა
სომხ. ინჩ-ი, რ არაფერი : სომხურად ინჩაც არ იციან (IV, 380). რუსებს დაუწყეს გამწესება, ... რომლებმაც ინჩი ქართული არ იციან (IV, 118).
|
|
11.18 იორღა - იაკობ გოგებაშვილის თხზულებათა ლექსიკონი |
▲back to top |
იორღა
კარგად მოსიარულე ცხენი, თოხარიკი : ხნიერი ევროპა … წინ მიისწრაფის იორღა ცხენის სიჩქარით (I, 440).
|
|
11.19 იპყრობდა - იაკობ გოგებაშვილის თხზულებათა ლექსიკონი |
▲back to top |
იპყრობდა
შეიცავდა, მოიცავდა : წინედ ეს წიგნი იპყრობდა 160 გვერდსა (III, 79). „დედა ენა“ იპყრობს მდიდარს მასალას ენის შესწავლისათვის (I, 448). გამოლანძღა გამოცემა, რომელიც იპყრობს ორმოცდა ხუთს მოთხრობას (II, 61).
|
|
11.20 ირიბად წერა - იაკობ გოგებაშვილის თხზულებათა ლექსიკონი |
▲back to top |
ირიბად წერა
დახრილი წერა : როცა ირიბად სწერთ, უნებურად გვერდელად ზისართ (V, 271).
|
|
11.21 ირიბი ხელი - იაკობ გოგებაშვილის თხზულებათა ლექსიკონი |
▲back to top |
ირიბი ხელი
დახრილი ხელი : ამბობენ, რომ ირიბი ხელი უფრო სწრაფად იწერება, ვიდრე პირდაპირიო (V, 673).
|
|
11.22 ირიბული წერა - იაკობ გოგებაშვილის თხზულებათა ლექსიკონი |
▲back to top |
ირიბული წერა
დახრილი წერა : ჩვენ მუდამ ვესარჩლებოდით პირდაპირ ხელსა და უარვყოფდით ირიბულს წერასა (VIII, 423).
|
|
11.23 ისმენ - იაკობ გოგებაშვილის თხზულებათა ლექსიკონი |
▲back to top |
ისმენ
ისვამენ : ფერ-უმარულს ისმენ მახინჯნი, გონჯნი არსებანი და არა სიმშვენიერით სავსე ქალნი (II, 20).
|
|
11.24 იღალება - იაკობ გოგებაშვილის თხზულებათა ლექსიკონი |
▲back to top |
იღალება
იღლება : (სირაქლემა) მალე იღალება (VI, 41).
|
|
11.25 იცარებოდა - იაკობ გოგებაშვილის თხზულებათა ლექსიკონი |
▲back to top |
იცარებოდა
ფერხდება იფუშება : დესპანნი იმერეთისანი იტყობდნენ, რომ საქმე იცარებოდა უფრო დედოფლის უკუღმართობით (I, 359).
|
|
11.26 იცმენ - იაკობ გოგებაშვილის თხზულებათა ლექსიკონი |
▲back to top |
იცმენ
იცვამენ : ესენი აბრეშუმს ჰყიდიან და ამითი ტანისამოსს იცმენ (VI, 588).
|
|
11.27 იცოდინე - იაკობ გოგებაშვილის თხზულებათა ლექსიკონი |
▲back to top |
იცოდინე
გაიგე, შეისწავლე : თავი და ბოლო გაუგე და იცოდინე საიდამ და როგორ მოდის ავი და კარგი (III, 29).
|
|
12 იაკობ გოგებაშვილის თხზულებათა ლექსიკონი - კ |
▲back to top |
|
|
12.1 კაბა-კუბა - იაკობ გოგებაშვილის თხზულებათა ლექსიკონი |
▲back to top |
კაბა-კუბა
ნაირ-ნაირი კაბები : მაღლიდგანა წამოვიდა კაბა-კუბა კაბა ჭრელი (V, 179).
|
|
12.2 კათათვე - იაკობ გოგებაშვილის თხზულებათა ლექსიკონი |
▲back to top |
კათათვე
მკათათვე, ივლისი : კათათვეში როცა პურს მოიმკიან, სიმინდსა სთესენ (VI, 182).
|
|
12.3 კაკა - იაკობ გოგებაშვილის თხზულებათა ლექსიკონი |
▲back to top |
კაკა
ხილი, ტკბილეული (ბავშვის ენაზე - ქეგლ): ვაი თუ ბოლოს ასოები გამიწყრნენ, წინა ასოები რა კაკაები არიან, რომ თავს დაგვისხი და ჩვენ მათ უკან მოგვაქციეო (I, 52).
|
|
12.4 კაკნატელა - იაკობ გოგებაშვილის თხზულებათა ლექსიკონი |
▲back to top |
კაკნატელა
ხრტილი : ხორცზე მაგარია და ძვალზე რბილი (VI, 409).
|
|
12.5 კაკუტი - იაკობ გოგებაშვილის თხზულებათა ლექსიკონი |
▲back to top |
კაკუტი
ღომის მარცვლების საცეხველი დიდი ჯოხი : (ღომის) მარცვლებს სცეხვენ დიდი ჯოხით, რომელსაც კაკუტს ეძახიან იმერნი (VI, 269).
|
|
12.6 კალანჩხა - იაკობ გოგებაშვილის თხზულებათა ლექსიკონი |
▲back to top |
კალანჩხა
კალათა : ფრთხილად ჰყრის პაწია კალანჩხაში (IX, 73).
|
|
12.7 კამათობა - იაკობ გოგებაშვილის თხზულებათა ლექსიკონი |
▲back to top |
კამათობა
კამათი : ამ კამათობაში მონაწილეობა მიიღო ბატონმა სილოვანმა (II, 360).
|
|
12.8 კამბეჩი - იაკობ გოგებაშვილის თხზულებათა ლექსიკონი |
▲back to top |
კამბეჩი
კამეჩი : კამბეჩს ... ჩლიქები გაყოფილი აქვს (V, 57).
|
|
12.9 კამეტა - იაკობ გოგებაშვილის თხზულებათა ლექსიკონი |
▲back to top |
კამეტა
კომეტა : იქმნება … ცაზედ მოჩვენება კუდიანი კამეტისავით (II, 195).
|
|
12.10 კანდრაბანდა - იაკობ გოგებაშვილის თხზულებათა ლექსიკონი |
▲back to top |
კანდრაბანდა
კონტრაბანდა : ნამდვილ კანდრაბანდად უნდა ჩაითვალოს (III, 327).
|
|
12.11 კანკლედობა - იაკობ გოგებაშვილის თხზულებათა ლექსიკონი |
▲back to top |
კანკლედობა
ბრუნება, მოწაფეებმა ... უნდა იზეპირონ კანკლედობა (II, 91).
|
|
12.12 კანცოვკა - იაკობ გოგებაშვილის თხზულებათა ლექსიკონი |
▲back to top |
კანცოვკა
რუს. концовка ბოლოკაზმულობა : „ჯეჯილში“ არც ერთს კანცოვკას კავშირი არა აქვს მოთხრობის შინაარსთან (III, 103).
|
|
12.13 კანჭი - იაკობ გოგებაშვილის თხზულებათა ლექსიკონი |
▲back to top |
კანჭი
წვივი (ფეხის) შუა ნაწილს, მუხლის თავიდგან კოჭამდინ, წვივს ანუ კანჭს ეძასიან (VI,408).
|
|
12.14 კაპლი - იაკობ გოგებაშვილის თხზულებათა ლექსიკონი |
▲back to top |
კაპლი
რუს. капля წვეთი; უნდა ვიხმაროთ მხურვალე, სითბოს გამაძლიერებელი რამეები, კაპლები პიტნისა, ბოტკინისა (II, 268).
|
|
12.15 კაპუეტი - იაკობ გოგებაშვილის თხზულებათა ლექსიკონი |
▲back to top |
კაპუეტი
კაპოეტი, კობრისებრთა რიგის თევზია, მტკნარ წყალში ბინადრობს : ახლა კი წარმოგიდგენენ ქვირითით გაჭიკნილს კაპუეტსა (I, 27).
|
|
12.16 კარანდაში - იაკობ გოგებაშვილის თხზულებათა ლექსიკონი |
▲back to top |
კარანდაში
ფანქარი : ბიჭმა იყიდა ორი კარანდაში (IX, 493).
|
|
12.17 კარაპანი - იაკობ გოგებაშვილის თხზულებათა ლექსიკონი |
▲back to top |
კარაპანი
დერეფანი, სახლის წინ ფარდული : ნაიბი და მისი ცოლი კარაპანში ისხდნენ (IX, 53).
|
|
12.18 კარდონი - იაკობ გოგებაშვილის თხზულებათა ლექსიკონი |
▲back to top |
კარდონი
რუს. картон მუყაო : ეს ასოები მან უნდა თაბახიდგან ამოსჭრას და გააკრას... კარდონზედ (სქელ ქაღალდზედ) (V, 639).
|
|
12.19 კარეკტურა - იაკობ გოგებაშვილის თხზულებათა ლექსიკონი |
▲back to top |
კარეკტურა
კორექტურა : გამოცემისა და კარეკტურის შესასებ ზრუნვას ვკისრულობ მე (IX, 224).
|
|
12.20 კარტინული - იაკობ გოგებაშვილის თხზულებათა ლექსიკონი |
▲back to top |
კარტინული
სურათული, სურათოვანი : გამოცანები შეადგენენ კარტინულ აღწერას საგნებისა (V, 108).
|
|
12.21 კარტოჩკა - იაკობ გოგებაშვილის თხზულებათა ლექსიკონი |
▲back to top |
კარტოჩკა
ბარათი : რამდენი თვით უსწრო „ნობათის“ გამოსვლას მისმა სავიზიტო კარტოჩკებმა (II, 53).
|
|
12.22 კაფიობა - იაკობ გოგებაშვილის თხზულებათა ლექსიკონი |
▲back to top |
კაფიობა
მკაფიობა : ეს ასო... სხვა ასოების კაფიობას მოკლებულია (V, 731).
|
|
12.23 კაფიოთ - იაკობ გოგებაშვილის თხზულებათა ლექსიკონი |
▲back to top |
კაფიოთ
მკაფიოდ : ყველა განყოფილების მოწაფენი ჩქარა და კაფიოთ კითხულობენ სახელმძღვანელო წიგნებსა (IX, 222).
|
|
12.24 კაჩხა - იაკობ გოგებაშვილის თხზულებათა ლექსიკონი |
▲back to top |
კაჩხა
ნივთების ჩამოსაკიდებელი, კაპებიანი საკიდარი, კაჩო (ქეგლ): თოფი კაჩხას უკიდია; ჩახმახი უჟანგდებაო (V, 165).
|
|
12.25 კბილაობა - იაკობ გოგებაშვილის თხზულებათა ლექსიკონი |
▲back to top |
კბილაობა
ზეპირობა ამით იგი...აუცილებლად ჰხდის უწყალო კბილაობის გამეფებას სახალხო სკოლაში (II, 431); მან უნდა ან ზეპირად ისწავლოს სიტყვასიტყვით და კბილაობით გონება გამოიხშოს, ან არა თავისი სიტყვითა სთქვას (III, 456).
|
|
12.26 კედლის ტილა - იაკობ გოგებაშვილის თხზულებათა ლექსიკონი |
▲back to top |
კედლის ტილა
ბაღლინჯო ანუ კედლის ტილა (IV, 317).
|
|
12.27 კერძავდა - იაკობ გოგებაშვილის თხზულებათა ლექსიკონი |
▲back to top |
კერძავდა
აკუთვნებდა : ეს ცოდნა მისცემდა მას შესაძლებლობას ეკისრნა ის შრომა, რომელსაც სხვებს კერძავდა (I, 510).
|
|
12.28 კვალ–წმინდად - იაკობ გოგებაშვილის თხზულებათა ლექსიკონი |
▲back to top |
კვალ–წმინდად
მთლიანად, სულ : ორი წლის შემდეგ კვალ-წმინდად ივიწყებენ სკოლაში შეძენილს (III, 349).
|
|
12.29 კვართი - იაკობ გოგებაშვილის თხზულებათა ლექსიკონი |
▲back to top |
კვართი
პერანგი: (ხე) ამოსული იყო ... იესო ქრისტეს კვართზედ, ანუ პერანგზე, ხოლო - კვართი დაიფლაო (VI, 606).
|
|
12.30 კვარტირა - იაკობ გოგებაშვილის თხზულებათა ლექსიკონი |
▲back to top |
კვარტირა
რუს. квартира ბინა :რექტორს უყვარდა ქვრივეულების ხშირი გამასპინძლება თავის კვარტირაში (II, 354).
|
|
12.31 კვერი - იაკობ გოგებაშვილის თხზულებათა ლექსიკონი |
▲back to top |
კვერი
1.პატარა ჩაქუჩი; კვერს დაგვიკრავს - დაგვიმოწმებს, დაგვეთანსმება : ყველა კვერს დაგვიკრავს, რომ ამისთანა...საზოგადოება ჩვენში ჯერეთ არ დაბადებულა (II, 3); ჩვენ კვერი დაგვიკრა და თავისი აზრი თვითონვე გააბათილა (II, 121); 2.კვერი - მრგვალი პური (საბა): იქმნება კვერი, გამომცხვარი მეწაღისაგან (II, 263).
|
|
12.32 კვირისტავი - იაკობ გოგებაშვილის თხზულებათა ლექსიკონი |
▲back to top |
კვირისტავი
მუხლს აფარია ერთი პატარა მრგვალი ძვალი, როზელსაც კვირისტავს ვეძახით (VI, 412).
|
|
12.33 კვრინჩხი - იაკობ გოგებაშვილის თხზულებათა ლექსიკონი |
▲back to top |
კვრინჩხი
გარეული ღოღნაშო, მრგვალი წვრილი ქლიავინ: რითი გვანან და რითი განირჩევიან… ხემაყვალი და კვრინჩხი? (V, 201).
|
|
12.34 კილო - იაკობ გოგებაშვილის თხზულებათა ლექსიკონი |
▲back to top |
კილო
ქუთუთოს კიდე (ქეგლ) : თვალის კუთხეებში წითელი კილოებია (VI, 88).
|
|
12.35 კირკაჟი - იაკობ გოგებაშვილის თხზულებათა ლექსიკონი |
▲back to top |
კირკაჟი
მოხარშული ლობიოს მარცვლები უწვნოდ : კირკაჟი მძიმე საჭმელია (V, 126).
|
|
12.36 კირკიტა - იაკობ გოგებაშვილის თხზულებათა ლექსიკონი |
▲back to top |
კირკიტა
ქორის მსგავსი ფრინველი : კირკიტაც ფრინველია ბორასავით (I, 470).
|
|
12.37 კისვრა - იაკობ გოგებაშვილის თხზულებათა ლექსიკონი |
▲back to top |
კისვრა
კისრება, გაღება : საჭიროა სამუდამო ხარჯის კისვრა (IV, 50).
|
|
12.38 კოკოჩანა - იაკობ გოგებაშვილის თხზულებათა ლექსიკონი |
▲back to top |
კოკოჩანა
წიწვი, ნორჩი, პაწია ფოთლები : თქვენ ორივენი ზამთარში საცოდავად ტიტვლდებით და მე კი მაშინაც მწვანე კოკოჩინებითა ვარ შემოსილი (V, 200).
|
|
12.39 კოკური - იაკობ გოგებაშვილის თხზულებათა ლექსიკონი |
▲back to top |
კოკური
კოკისპირული : მიწაზე ასხამდა სხვილს კოკურს წვიმასა (VI, 380).
|
|
12.40 კომლი - იაკობ გოგებაშვილის თხზულებათა ლექსიკონი |
▲back to top |
კომლი
კვამლი : სიცივეში წყალს ოხშივარი აზდის კომლსავით (V, 71); ქრება როგორც ჰაერში კომლი (III, 476).
|
|
12.41 კონდაკი - იაკობ გოგებაშვილის თხზულებათა ლექსიკონი |
▲back to top |
კონდაკი
ბრძანება: ამ დღეებში სომეხთა კათალიკოსმა გამოსცა კანდაკი ანუ ბრძანება (IV, 159).
|
|
12.42 კონი - იაკობ გოგებაშვილის თხზულებათა ლექსიკონი |
▲back to top |
კონი
თევზების საჭერი ფაცერი : მებადური კონს აგებს (IX, 385); (ორაგულებმა) დიდი ყურადღებით სინჯეს კონი...ბოლოს ისე მარჯვედ მოახერხეს შესტომა, რომ კონზე გადაფრინდნენ (VI, 383).
|
|
12.43 კორდი - იაკობ გოგებაშვილის თხზულებათა ლექსიკონი |
▲back to top |
კორდი
უხნავი ადგილი : კორდზე საქონელი საძოვრათ იყო გაშლილი (VI, 128).
|
|
12.44 კორნატი - იაკობ გოგებაშვილის თხზულებათა ლექსიკონი |
▲back to top |
კორნატი
კოჭი: პატარა ლექსიკონში ვკითსულობთ : კოჭი - სათამაშო კორნატი (V, 765).
|
|
12.45 კოტრობა - იაკობ გოგებაშვილის თხზულებათა ლექსიკონი |
▲back to top |
კოტრობა
გაკოტრება, ფულის უქონლობა : ამ საშინელმა განსაცდელის დღემ აშკარა ჰქმნა საშინელი კოტრობა ჩვენის დაწესებულების საზოგადოებისა (II, 264).
|
|
12.46 კოწიწი - იაკობ გოგებაშვილის თხზულებათა ლექსიკონი |
▲back to top |
კოწიწი
გატეცილი ჭურჭლის შესაწებავი (ქეგლ): ერთად ერთი პატარა ძაფი, რომელიც ცოტაოდენს კოწიწს შეადგენს, არის თარგმანი (IV, 22).
|
|
12.47 კოჭობი - იაკობ გოგებაშვილის თხზულებათა ლექსიკონი |
▲back to top |
კოჭობი
პატარა ქოთანი, კვაწია: დედა პატარა შვილისთვის კოჭბით ლობიოს ხარშავდა (V, 538).
|
|
12.48 კრაოტი - იაკობ გოგებაშვილის თხზულებათა ლექსიკონი |
▲back to top |
კრაოტი
საწოლი : რა და რა ნაწილი აქვს კრაოტსა? (V, 337).
|
|
12.49 კრეხს - იაკობ გოგებაშვილის თხზულებათა ლექსიკონი |
▲back to top |
კრეხს
კვნეტს : კბილები ნამგლად ნალესი, ნეკერს კრეხს, ბალახს მკისაო (V, 478).
|
|
12.50 კრიჭა - იაკობ გოგებაშვილის თხზულებათა ლექსიკონი |
▲back to top |
კრიჭა
ზედა და ქვედა ყბა ერთად (ქეგლ): არც მეორე დღეს გაეხსნა კრიჭა ჩიტსა (IX, 24). კრიჭაში ედგა - წინააღმდეგობას უწევდა : ილია ჭავჭავაძე ხშირად კრიჭაში ედგა ქართველი თავადაზნაურობის უმრავლესობას (IV, 183).
|
|
12.51 კრიხინი - იაკობ გოგებაშვილის თხზულებათა ლექსიკონი |
▲back to top |
კრიხინი
კრიახი: კრუხ-წიწილები მხიარული კრიხინით და წივ-წივით ჰქექავდნენ მიწასა (IX, 21).
|
|
12.52 კრუტავს - იაკობ გოგებაშვილის თხზულებათა ლექსიკონი |
▲back to top |
კრუტავს
თვალებს ნახევრად ხუჭავს (ქეგლ): დილის სინათლე ეჩოთირება და წირპლიანს თვალებს კრუტავს (V, 469).
|
|
12.53 კუდა - იაკობ გოგებაშვილის თხზულებათა ლექსიკონი |
▲back to top |
კუდა
უკუდო, მოკლეკუდიანი : კუდა მელიამ გაიკმინდა ხმა და შერცხვენილი გაიპარა (V, 209); სქოლასტებს ეძახის ყველას იმათ ვინც კუდა ფორმებით არა ხმარობენ სიტყვებსა და იცავენ სრულსა და გაფურჩქნულ დაბოლოებათა (II, 391); აი რა შედეგს უმზადებს „კვალი“ ჩვენს ენას თავისი კუდა გრამატიკით, დაბოლოებათა კრეჭით (II, 390).
|
|
12.54 კუკური - იაკობ გოგებაშვილის თხზულებათა ლექსიკონი |
▲back to top |
კუკური
გაუშლელი ფოთოლი, კოკორი : ხეხილმა კუკური გამოიტანა (V, 59).
|
|
12.55 კუნწი - იაკობ გოგებაშვილის თხზულებათა ლექსიკონი |
▲back to top |
კუნწი
ყუნწი : ნემსის კუნწში არ ჩავარდება (VI, 501).
|
|
12.56 კურსოვნიკი - იაკობ გოგებაშვილის თხზულებათა ლექსიკონი |
▲back to top |
კურსოვნიკი
კურსების მსმენელი : კურსდამთავრებული ქართველები შეადგენენ ორთა შუა რიცხვით მერვედს ყველა კურსოვნიკებისას (III, 164).
|
|
12.57 კუჩერი - იაკობ გოგებაშვილის თხზულებათა ლექსიკონი |
▲back to top |
კუჩერი
რუს. кучер მეეტლე : მოგზაური ხშირად ხედავს ქალაქებში უბრალო კუჩრებს (VI, 162).
|
|
13 იაკობ გოგებაშვილის თხზულებათა ლექსიკონი - ლ |
▲back to top |
|
|
13.1 ლამაზად - იაკობ გოგებაშვილის თხზულებათა ლექსიკონი |
▲back to top |
ლამაზად
კარგად, გემრიელადა : საღამოზედ სახლში წაიღო და ლამაზად მოხრაკა (V, 501).
|
|
13.2 ლამი - იაკობ გოგებაშვილის თხზულებათა ლექსიკონი |
▲back to top |
ლამი
მდინარის წყლის დანალექი სილა : რომელ ნიადაგსა ჰქვიან …. ლამი? (V, 206).
|
|
13.3 ლაპლაპი - იაკობ გოგებაშვილის თხზულებათა ლექსიკონი |
▲back to top |
ლაპლაპი
ცეცხლის უკვამლო ალი, ცეცხლის უკვამლო ალის ვარვარი : ჩუბინაშვილი სწერს: ლაპლაპი (ლაპლაპებს) უკვამლოდ ანთია, ვარვარებს (V, 766).
|
|
13.4 ლატიშური - იაკობ გოგებაშვილის თხზულებათა ლექსიკონი |
▲back to top |
ლატიშური
ლატვიური : ბეჭდური სიტყვა ლატიშურს ენაზედ მეცხრამეტე საუკუნის განმავლობაში დაიბადა (II, 168).
|
|
13.5 ლაფერი - იაკობ გოგებაშვილის თხზულებათა ლექსიკონი |
▲back to top |
ლაფერი
ბრტყელი კოვზი (საბა): (ღომს) იღებენ საინზე, ანუ თეფშზე ლაფერით, ანუ ბრტყელი კოვზით (VI, 269).
|
|
13.6 ლაწლაწი - იაკობ გოგებაშვილის თხზულებათა ლექსიკონი |
▲back to top |
ლაწლაწი
უღონოდ სიარული (ქეგლ): ბავშვებმა უნდა ანბანიდან ხშირად ილაწლაწონ საკითხავ წიგნში და საკითსავი წიგნიდან ანბანში. რასაკვირველია, ეს ლაწლაწი საქმეს დააბრკოლებს (VIII, 372).
|
|
13.7 ლექსთწყობილება - იაკობ გოგებაშვილის თხზულებათა ლექსიკონი |
▲back to top |
ლექსთწყობილება
ლექსთწყობა : მსმენელთ აკვირვებდა ….. მშვენიერი ლექსთწყობილება და სამაგალითო ენა (VI, 682).
|
|
13.8 ლილახანა - იაკობ გოგებაშვილის თხზულებათა ლექსიკონი |
▲back to top |
ლილახანა
სამღებრო. ლილახანა გაუცვდა - მნიშვნელობა დაეკარგა: ძველებურს მეთოდს, წინედ მეტ-ნაკლებობით შესაწყნარებელს, ლილახანა გაუცვდა (III, 108).
|
|
13.9 ლიპი - იაკობ გოგებაშვილის თხზულებათა ლექსიკონი |
▲back to top |
ლიპი
სრიალა, სასხლეტი : ბუმბული ლიპი აქვთ (VI, 316).
|
|
13.10 ლოდკა - იაკობ გოგებაშვილის თხზულებათა ლექსიკონი |
▲back to top |
ლოდკა
რუს. лодка ნავი : ბავშვი ლოდკით გამოიყვანეს (VI, 61).
|
|
13.11 ლული - იაკობ გოგებაშვილის თხზულებათა ლექსიკონი |
▲back to top |
ლული
დიდი სიცხე, ბუღიმ : მზე სიცხის ლულს დააყენებს (VI, 404); სოფელში სიცხის ლული იდგა (VI, 257).
|
|
14 იაკობ გოგებაშვილის თხზულებათა ლექსიკონი - მ |
▲back to top |
|
|
14.1 მაზა - იაკობ გოგებაშვილის თხზულებათა ლექსიკონი |
▲back to top |
მაზა
საჭმელი : გადაღმიელის წერილი გამოდგა ... უგემური მაზა (I, 313).
|
|
14.2 მაზმანი - იაკობ გოგებაშვილის თხზულებათა ლექსიკონი |
▲back to top |
მაზმანი
ბალნის თოკის მგრეხელი (დ. ჩუბინაშვილი): მაზმანი კანაფისაგან გრეხავს მაგარ თოკებსა (IX, 360).
|
|
14.3 მაკრატელა - იაკობ გოგებაშვილის თხზულებათა ლექსიკონი |
▲back to top |
მაკრატელა
მაკრატლის მოყვარული. გადატ. მაკრატლით სხვისი ნაწერების ამომჭრელი და მიმთვისებელი, პლაგიატი : ყოველი მაკრატელა საზოგადოდ მალავს მისგან გაქურდულს ავტორებსა, რადგან თუ იმათ დაასახელებს, მისი აღარაფერი აღმოჩნდება (III, 466).
|
|
14.4 მალამს - იაკობ გოგებაშვილის თხზულებათა ლექსიკონი |
▲back to top |
მალამს
მალავს : მაიმუნი ამ ნიჭს მალამს (VI, 77).
|
|
14.5 მალმალა - იაკობ გოგებაშვილის თხზულებათა ლექსიკონი |
▲back to top |
მალმალა
მალიმალ : წეროს შიოდა გრძელ ნისკარტს მალმალა სცემდა ლამბაქზედ (V, 191).
|
|
14.6 მამე - იაკობ გოგებაშვილის თხზულებათა ლექსიკონი |
▲back to top |
მამე
მომეცი : ღორო, მამე ჯაგარი (V, 132); ორმოვ მამე ფეტვი (V, 132).
|
|
14.7 მაჟალო - იაკობ გოგებაშვილის თხზულებათა ლექსიკონი |
▲back to top |
მაჟალო
ტყის ვაშლი : ბაღებს აცდენენ ისეთი უბრალო ხეხილებითა, რომ ტყის მაჟალოს ბევრით ვერა სჯობია (VI, 581).
|
|
14.8 მარამ - იაკობ გოგებაშვილის თხზულებათა ლექსიკონი |
▲back to top |
მარამ
მაგრამ : მამალს ძლიერ უნდოდა დაენახა, რა მარცვლები მოიტანა მელამ, მარამ თავი შეიმაგრა (V, 25).
|
|
14.9 მართველი - იაკობ გოგებაშვილის თხზულებათა ლექსიკონი |
▲back to top |
მართველი
მმართველი : ჭავჭავაძე ჯერ კიდევ მართველი იყო (III, 31).
|
|
14.10 მართველობა - იაკობ გოგებაშვილის თხზულებათა ლექსიკონი |
▲back to top |
მართველობა
მმართველობა : ამოდენა შემწეობის გაწევა მართველობას სრულიად არ შეუძლიან (IX, 185).
|
|
14.11 მართვენ - იაკობ გოგებაშვილის თხზულებათა ლექსიკონი |
▲back to top |
მართვენ
1. მართავენ : ათიოდე თბილისში მცსოვრებნი პირნი...მართვენ და განაგებენ ამ რთულ საქმეს (II, 6). 2. მართვენ მართავენ, აწყობენ : სმას და ლხინს სვანები ხან ერთ მეზობელთან მართვენ, ხან მეორესთან (VI, 209).
|
|
14.12 მართული - იაკობ გოგებაშვილის თხზულებათა ლექსიკონი |
▲back to top |
მართული
მავთული : ელექტრონობა რკინის მართულში ერთ წამს გაირბენს ხოლმე (VI, 450).
|
|
14.13 მარიამობისთვე - იაკობ გოგებაშვილის თხზულებათა ლექსიკონი |
▲back to top |
მარიამობისთვე
აგვისტო : თვეების სახელები, ესენი არიან: იანვარი, ….. მარიამობისთვე (აგვისტო) (V, 93).
|
|
14.14 მარილიანად - იაკობ გოგებაშვილის თხზულებათა ლექსიკონი |
▲back to top |
მარილიანად
მიმზიდველად, წარმტაცად : აქ საჭიროა ... არა ხელოვნური აღწერა გმირების მთელი ცსოვრებისა, არამედ ცალ-ცალკე ეპიზოდების მოთხრობა ცოცხლად და მარილიანად (II, 17).
|
|
14.15 მარჯვნითი - იაკობ გოგებაშვილის თხზულებათა ლექსიკონი |
▲back to top |
მარჯვნითი
მარჯვენა: მარჯვნითი მხარე (V, 94).
|
|
14.16 მასკა - იაკობ გოგებაშვილის თხზულებათა ლექსიკონი |
▲back to top |
მასკა
რუს. мacка ნიღაბი : მას ვერას უშველის, რაც უნდა ცხარე პატრიოტობის მასკა ჩამოიცვას (II, 217).
|
|
14.17 მაფრაშა - იაკობ გოგებაშვილის თხზულებათა ლექსიკონი |
▲back to top |
მაფრაშა
ლოგინების გადასაზიდი ტომრის მსგავსი ნაკეთობა : მაფრაშის შესაკვრელად გლეხმა გადააბა სამი თოკი (IX, 496).
|
|
14.18 მაშველები, მაშველებელი - იაკობ გოგებაშვილის თხზულებათა ლექსიკონი |
▲back to top |
მაშველები, მაშველებელი
დამხმარე : იგი ამტკიცებდა, რომ წვრილი ქვეშევრდომის ხალხების დედა-ენა მხოლოდ მაშველები საგანი უნდა იყოს რუსული ენისათვისო (I,438); („კონა“) თვითონ გადაიქცევა მაშველებელსა და მარქაფა წიგნად (II, 64); საჭიროა მაშველი წიგნებიც (IX, 335).
|
|
14.19 მაშინა - იაკობ გოგებაშვილის თხზულებათა ლექსიკონი |
▲back to top |
მაშინა
მანქანა : სპეციალისტი ... მოგაგონებს მაშინასა, რომელიც ერთს რამეს აკეთებს მექანიკურად (II; 289). ასოთ–ამწყობმა ... საბეჭდ მაშინაზე გამართა (V, 464).
|
|
14.20 მაშინისტი - იაკობ გოგებაშვილის თხზულებათა ლექსიკონი |
▲back to top |
მაშინისტი
მემანქანე : ამ წესის ძალით პრეზიდენტი გამოდის მაშინისტად, მისი მოხელეები მის თანაშემწედ (II, 38).
|
|
14.21 მაშინური - იაკობ გოგებაშვილის თხზულებათა ლექსიკონი |
▲back to top |
მაშინური
მანქანური : ამერიკაში დიდი ხანია მოქმედებს ესრეთ-წოდებული „მაშინური პოლიტიკა“ (II, 38).
|
|
14.22 მახვილოვნობა - იაკობ გოგებაშვილის თხზულებათა ლექსიკონი |
▲back to top |
მახვილოვნობა
სიმწვავე, სიმძაფრე : ამ იგავ-არაკს ერთი სხვა ნაკლულოვანებაც ემჩნევა : კილოს მახვილოვნობის მაგიერ ზოგან მასხრული თვისება მიუღია (I, 285).
|
|
14.23 მბალიბალი - იაკობ გოგებაშვილის თხზულებათა ლექსიკონი |
▲back to top |
მბალიბალი : მბალი აქა იქა წითლად შეთვალდა (VI, 110).
|
|
14.24 მდგომიარობა, მდგმოიარობა - იაკობ გოგებაშვილის თხზულებათა ლექსიკონი |
▲back to top |
მდგომიარობა, მდგმოიარობა
მდგომარეობა : ჩვენ სამშობლო ქვეყანაში სიკვდილს ახშირებს სხვათა შორის ცუდი მდგომიარობა (VI, 160); მჟავე ღვინოზედ კიდევ უფრო მომეტებულად უსუსტებს ტანსა და აკლებს სისაღეს ქართველებს ცუდი მდგმოიარობა (VI, 582).
|
|
14.25 მდებიარე - იაკობ გოგებაშვილის თხზულებათა ლექსიკონი |
▲back to top |
მდებიარე
მდებარე : მის აქეთ მდებიარე ნაწილს აღმოსავლეთის საქართველო ჰქვიან (VI, 152).
|
|
14.26 მდებიარება - იაკობ გოგებაშვილის თხზულებათა ლექსიკონი |
▲back to top |
მდებიარება
მდებარეობა : ზემოთხსენებული მდებიარება არის იმის მიზეზი, რომ კახეთი ზაფსულში ძრიელ ცხელი ქვეყანაა (VI, 165). ჩვენს სახლს უკან მდებიარობდა ერთი ჩარექი ნოყიერი მიწა (II, 13).
|
|
14.27 მებელი - იაკობ გოგებაშვილის თხზულებათა ლექსიკონი |
▲back to top |
მებელი
დგამი, ავეჯი, მოერთო ძვირფას ევროპულ მებელითა (I, 338). სასწავლო ნივთები; სათამაშო ნივთები; მებელი ანუ დგამი (V,359).
|
|
14.28 მებულკე - იაკობ გოგებაშვილის თხზულებათა ლექსიკონი |
▲back to top |
მებულკე
მეფუნთუშე : ძაღლი მებულკესთან გაირბენდა. მებულკე კალათაში ბულკებს ჩაუწყობდა (VI, 61).
|
|
14.29 მეგიგიენე - იაკობ გოგებაშვილის თხზულებათა ლექსიკონი |
▲back to top |
მეგიგიენე
მეჰიგიენე, ჰიგიენისტი : ამ ჟამად ექიმებიც, მეგიგიენეებიც და დაწინაურებული პედაგოგებიც უაღრესობას აძლევენ წერა-კითსვის მეთოდსა (VIII, 432).
|
|
14.30 მედიატორე - იაკობ გოგებაშვილის თხზულებათა ლექსიკონი |
▲back to top |
მედიატორე
შუაკაცი; მომჩივარი მედიატორედ, ანუ შუაკაცად, დაასახელებდა ორს სინდისიერს კაცსა (VI, 661).
|
|
14.31 მევაქსე - იაკობ გოგებაშვილის თხზულებათა ლექსიკონი |
▲back to top |
მევაქსე
ფეხსაცმლის მწმენდავი : მევაქსე ჯერ მალავდა, მაგრამ მერმე კი უთხრა (VI, 62).
|
|
14.32 მეზაოდე - იაკობ გოგებაშვილის თხზულებათა ლექსიკონი |
▲back to top |
მეზაოდე
მექარხნე, ქარხნის პატრონი : მცირე ნაწილი ქერისა თავისს ცხენს შეუნახა, დიდი ნაწილი კი მეზაოდეს მიჰყიდა. მეზაოდემ ქერი ჩაჰყარა წყალში (VI, 262).
|
|
14.33 მეკონე - იაკობ გოგებაშვილის თხზულებათა ლექსიკონი |
▲back to top |
მეკონე
კონის გამკეთებელი : ვინც თევზს იჭერენ, ჰქვიანთ …… მეკონე, თუ კონას აკეთებს (IV, 191). იხ. აგრეთვე: კონი
|
|
14.34 მელოტკე - იაკობ გოგებაშვილის თხზულებათა ლექსიკონი |
▲back to top |
მელოტკე
რუს. лодка ნავი მენავე : ძაღლმა მელოტკე გააღვიძა (VI, 62).
|
|
14.35 მემაშინე - იაკობ გოგებაშვილის თხზულებათა ლექსიკონი |
▲back to top |
მემაშინე
მემანქანე : მემაშინემ მელანი წაუსვა გვერდებსა (IV, 464).
|
|
14.36 მემუნჯე - იაკობ გოგებაშვილის თხზულებათა ლექსიკონი |
▲back to top |
მემუნჯე
მუნჯური მეთოდის მომხრე : მემუმჯენი აწამებენ ჩვენს ნორჩ მოსწავლეებსა (IV, 446).
|
|
14.37 მემცხვარე - იაკობ გოგებაშვილის თხზულებათა ლექსიკონი |
▲back to top |
მემცხვარე
მეცხვარე : ერთს გახაფხულის დილაზედ მემცხვარემ შეშალა სერზედ ცხვრის ფარა (V,242).
|
|
14.38 მენა - იაკობ გოგებაშვილის თხზულებათა ლექსიკონი |
▲back to top |
მენა
მე : ვმუშაობ, ვერ მოვიცალე მენაო (V, 382).
|
|
14.39 მენახევით - იაკობ გოგებაშვილის თხზულებათა ლექსიკონი |
▲back to top |
მენახევით
მენახოთ : გორში ჩამოვედი, უნდა მენახევით, მაგრამ სოფლად წასულიყავით სწორედ იმ დროსა (IX, 350).
|
|
14.40 მედალი - იაკობ გოგებაშვილის თხზულებათა ლექსიკონი |
▲back to top |
მედალი
მედალი: ამ ანგლიელმა ოქროს მენდალი მიიღო (VI, 158).
|
|
14.41 მეპიტნავება - იაკობ გოგებაშვილის თხზულებათა ლექსიკონი |
▲back to top |
მეპიტნავება
მომწონს, მიყვარს : აპელაცია და კასაცია საზოგადოდ არაფრად მეპიტნავება (III, 24).
|
|
14.42 მეპოლემიკე - იაკობ გოგებაშვილის თხზულებათა ლექსიკონი |
▲back to top |
მეპოლემიკე
პოლემიკოსი : მეპოლემიკე პირნი გამოწვეულნი არიან კიცხვით და ცილისწამებით (II, 76).
|
|
14.43 მეპროტოკოლე - იაკობ გოგებაშვილის თხზულებათა ლექსიკონი |
▲back to top |
მეპროტოკოლე
ოქმის შემდგენი : მდივანი მარტო მეპროტოკოლე კი არ არის (IV, 386).
|
|
14.44 მერმის - იაკობ გოგებაშვილის თხზულებათა ლექსიკონი |
▲back to top |
მერმის
გაისად : წლეულს რომ ერთს ქვეყანას ეწვევა, მერმის მეორეს დაესხმის თავსა (VI, 320).
|
|
14.45 მერუე - იაკობ გოგებაშვილის თხზულებათა ლექსიკონი |
▲back to top |
მერუე
რუს წყლის გამნაწილებელი : როცა ქვრივის ჯერი მოვიდა, მერუეებმა მისცეს წყალი (V, 447).
|
|
14.46 მესაუბრე - იაკობ გოგებაშვილის თხზულებათა ლექსიკონი |
▲back to top |
მესაუბრე
მოსაუბრე : მთავრის ხსენებამ საოცარი ცვლილება მოახდინა ბობოლა მესაუბრეში (IV,441).
|
|
14.47 მესაყვედურე - იაკობ გოგებაშვილის თხზულებათა ლექსიკონი |
▲back to top |
მესაყვედურე
საყვედურის მთქმელი, მოსაყვედურე : მესაყვედურე გვეტყვის (III, 237).
|
|
14.48 მესკრიკკე - იაკობ გოგებაშვილის თხზულებათა ლექსიკონი |
▲back to top |
მესკრიკკე
მევიოლინე : (ის არის) მესკრიპკედ დაბადებული (II, 208).
|
|
14.49 მესტატისტიკე - იაკობ გოგებაშვილის თხზულებათა ლექსიკონი |
▲back to top |
მესტატისტიკე
სტატისტიკოსი : მესტატისტიკე ეკითსება რუსს გლეხსა (IV, 378).
|
|
14.50 მეფაეტონე - იაკობ გოგებაშვილის თხზულებათა ლექსიკონი |
▲back to top |
მეფაეტონე
მეეტლე : იმ ქართულს ფულებში, რომელიც იმ დღეებში ჩავიდა მეფაეტონების ჯიბეში, ჩემი ერთი გროშიც არ ურევია (III, 265).
|
|
14.51 მეფელეტონე - იაკობ გოგებაშვილის თხზულებათა ლექსიკონი |
▲back to top |
მეფელეტონე
ფელეტონების მწერალი, ავტორი : მძიმე დანაშაულობა ჩაიდინა „ცნობის ფურცელმა“ ამას წინად ... მისმა მეფელეტონემ და დირექციის წევრმა (III, 381).
|
|
14.52 მეფორტოპიანე - იაკობ გოგებაშვილის თხზულებათა ლექსიკონი |
▲back to top |
მეფორტოპიანე
პიანისტი, ფორტეპიანოზედ დამკვრელი : (ის არის) მეფორტოპიანედ დაბადებული (II, 208).
|
|
14.53 მექონე - იაკობ გოგებაშვილის თხზულებათა ლექსიკონი |
▲back to top |
მექონე
მქონე : კოპენჰაგეში თავი მოყრილი აქვთ ... იმ მეცნიერთა, რომელნიც იკვლევენ საგნებს, კაცის სიმრთელესთან მახლობელი კავშირის მექონეთ (II, 41).
|
|
14.54 მეშფოთარი - იაკობ გოგებაშვილის თხზულებათა ლექსიკონი |
▲back to top |
მეშფოთარი
შფოთის ამტეხი, შფოთის თავი : განა ეს ის სტიფენსი არ არის, რომელსაც ... პრეზიდენტმა დაარქვა მეშფოთარი (I, 8); წინედ იყო ერთს მეშფოთარ შტატის სენატორად (I,5).
|
|
14.55 მეძნეური - იაკობ გოგებაშვილის თხზულებათა ლექსიკონი |
▲back to top |
მეძნეური
ძნების დამდგმელი, შემკვრელი : ხელეურს სიჩქარით ჰკრეფენ და მოარბევინებენ მეძნეურთან (VI, 112).
|
|
14.56 მეხანიზმი - იაკობ გოგებაშვილის თხზულებათა ლექსიკონი |
▲back to top |
მეხანიზმი
მექანიზმი : აქ სუფევს ... უაზრო გაზეპირება გაუგებარი სიტყვებისა და მშრალი მეხანიზმი (I, 218).
|
|
14.57 მეჯი - იაკობ გოგებაშვილის თხზულებათა ლექსიკონი |
▲back to top |
მეჯი
მენჯი : ფეხის ზემო ნაწილში ... გრძელი ძვალია, რომელსაც მეჯის ძვალი ჰქვიან (VI, 412).
|
|
14.58 მეჰიგიენე - იაკობ გოგებაშვილის თხზულებათა ლექსიკონი |
▲back to top |
მეჰიგიენე
ჰიგიენისტი : ეს საკითხი უფრო მეჰიგიენის ... საქმეაო და არა ქიმიკოსისაო (III, 22).
|
|
14.59 მთიური - იაკობ გოგებაშვილის თხზულებათა ლექსიკონი |
▲back to top |
მთიური
მთიელი : როგორც სხვა მთიურებს, ისე სვანებს თავისი სამშობლო ქვეყანა მეტისმეტად უყვართ (VI, 208). მთიდან ჩამომდინარე : (კალმახს) ცხოვრება უყვარს ... ცივ წყალში, უფრო მთიურს მდინარეებში (I, 323).
|
|
14.60 მიაზმი - იაკობ გოგებაშვილის თხზულებათა ლექსიკონი |
▲back to top |
მიაზმი
ბაქტერია : აქედან სხვა და სხვა მავნებელი მიაზმები ადიან ჰაერში (VI, 165); ჭაობებში მაღალი და ხშირი ბალახი ამოდის, რომელიც ლპება და მავნებელ მიაზმებს აჩენს (VI, 214).
|
|
14.61 მიაშავა - იაკობ გოგებაშვილის თხზულებათა ლექსიკონი |
▲back to top |
მიაშავა
მისცა : მერე და ვინ მიაშავა ხაზინას საკუთარი ფული? (IV, 413).
|
|
14.62 მიდრიგინებს - იაკობ გოგებაშვილის თხზულებათა ლექსიკონი |
▲back to top |
მიდრიგინებს
ხმაურით მიდის, გარბის : საღმრთო სჯულიც რკინის გზის სისწრაფით მიდრიგინებს (I, 240).
|
|
14.63 მოე - იაკობ გოგებაშვილის თხზულებათა ლექსიკონი |
▲back to top |
მოე
მოეცი : შოთი მაშოს მოე (V,288).
|
|
14.64 მიესაყვარლება - იაკობ გოგებაშვილის თხზულებათა ლექსიკონი |
▲back to top |
მიესაყვარლება
სიყვარულით მიეფერება : ბავშვი, მოშორებული და მოკლებული დედა-ენას, ვერას დროს მიესაყვარლება თავისს მშობელთა და ნათესავთა სრულის გრძნობის გამომხატველი სიტყვებით (II, 209).
|
|
14.65 მიიყუჩა - იაკობ გოგებაშვილის თხზულებათა ლექსიკონი |
▲back to top |
მიიყუჩა
გაინაზა, გაჩუმდა, ენა ჩაიგდო : გამგეობა შეფიქრიანდა, შიშს მიეცა და მიიყუჩა (IV, 139).
|
|
14.66 მიკონკილი - იაკობ გოგებაშვილის თხზულებათა ლექსიკონი |
▲back to top |
მიკონკილი
მიკერებული, ძალით მიწებებული : მეექვსე მიკონკილის მუხლით სრულს უაზრობას ბადავს (I, 286).
|
|
14.67 მიკონკილია - იაკობ გოგებაშვილის თხზულებათა ლექსიკონი |
▲back to top |
მიკონკილია
მიკერებულია, მიწებებულია : სენტენციური მოთსრობანი მაშინ არიან მავნებელნი, … როდესაც სენტენცია მიკონკილია ძალად მოგონილს შემთხვევაზედ (I, 324).
|
|
14.68 მიმარბევინევს - იაკობ გოგებაშვილის თხზულებათა ლექსიკონი |
▲back to top |
მიმარბევინევს
მიმარბენინებს : მიმარბევინებს სიჩქარით შორეულისა მთისკენა (V, 175).
|
|
14.69 მინამ - იაკობ გოგებაშვილის თხზულებათა ლექსიკონი |
▲back to top |
მინამ
ვიდრე : ყოველთვის დედა თავის სიკვდილს ირჩევს, მინამ შვილისას (VI, 82); მისი დაღმეჭილი პირი უფრო ბებრის სახეს გავს, მინამ ბავშვისას (VI, 82).
|
|
14.70 მინუტას - იაკობ გოგებაშვილის თხზულებათა ლექსიკონი |
▲back to top |
მინუტას
წამში : ჩიტები უფრო მარდები იყვნენ ... მინუტას გაფრინდებოდნენ, დასხდებოდნენ ხეებზედ (V, 68
|
|
14.71 მინუტი - იაკობ გოგებაშვილის თხზულებათა ლექსიკონი |
▲back to top |
მინუტი
წამში : სინათლე მზიდან ჩვენს ქვეყნამდინ მოდის 8 მინუტს (V, 90).
|
|
14.72 მისაჯული - იაკობ გოგებაშვილის თხზულებათა ლექსიკონი |
▲back to top |
მისაჯული
მინიჭებული : ამ წიგნს მისაჯული აქვს უმაღლესი ხარისხი მოწონებისა უმაღლესის ინსტანციისაგან (VI, 725).
|
|
14.73 მკათათვე - იაკობ გოგებაშვილის თხზულებათა ლექსიკონი |
▲back to top |
მკათათვე
ივლისი : წიგნის ბეჭდვა უნდა მოთავდეს მკათათვის ნახევრამდე (V, 743).
|
|
14.74 მკვარი - იაკობ გოგებაშვილის თხზულებათა ლექსიკონი |
▲back to top |
მკვარი
კვარი : უცქირეთ, მკვარივით აენთო (V, 470).
|
|
14.75 მკუხე - იაკობ გოგებაშვილის თხზულებათა ლექსიკონი |
▲back to top |
მკუხე
მკვაზე : ყვინჩილა ბაღში გაიქცა და მკუხე მაყვალს კენკვა დაუწყო (V, 422).
|
|
14.76 მოაკარკარავა - იაკობ გოგებაშვილის თხზულებათა ლექსიკონი |
▲back to top |
მოაკარკარავა
წმინდად მოთიბა : ყანა პირწმინდად მოაკარკარავა (V, 38).
|
|
14.77 მოაღორეს - იაკობ გოგებაშვილის თხზულებათა ლექსიკონი |
▲back to top |
მოაღორეს
მოატყუეს : იგი მოაღორეს ჭორიკანა ინტრიგანებმა (IV, 148).
|
|
14.78 მოგრძე - იაკობ გოგებაშვილის თხზულებათა ლექსიკონი |
▲back to top |
მოგრძე
მოგრძო : ძაღლს თავი მოგრძე აქვს (VI, 58).
|
|
14.79 მოე - იაკობ გოგებაშვილის თხზულებათა ლექსიკონი |
▲back to top |
მოე
მოეცი : შოთი მაშოს მოე (V,288).
|
|
14.80 მოვემზადნეთ - იაკობ გოგებაშვილის თხზულებათა ლექსიკონი |
▲back to top |
მოვემზადნეთ
მოვემზადოთ : ავადმყოფობა ოდესმე გაივლის და კარგად მყოფობაზე შეიცვლება, და ამ მომენტისათვის უნდა მოვემზადნეთ (VI, 729).
|
|
14.81 მოვძრაობ - იაკობ გოგებაშვილის თხზულებათა ლექსიკონი |
▲back to top |
მოვძრაობ
ვმოძრაობ : მე როცა მივდივარ, ან მივრბივარ - ვხედავ,რომ მოვძრაობ (VI, 138); გვეჩვენება თითქო ... მზე დგას, ჩვენ კი მოვძრაობთ (V, 79).
|
|
14.82 მოიგრაგნა - იაკობ გოგებაშვილის თხზულებათა ლექსიკონი |
▲back to top |
მოიგრაგნა
შავად მოიღრუბლა : ცა საშინლად მოიგრაგნა (V, 535).
|
|
14.83 მოკრთალე - იაკობ გოგებაშვილის თხზულებათა ლექსიკონი |
▲back to top |
მოკრთალე
მორიდებული, მორცხვი : ერთს მოკრთალე კახელს ქალზედ სალდათმა ძალა მიიტანა (III, 116); სოფლის ყმაწვილები მორცხვი და მოკრთალენი არიან (II, 246).
|
|
14.84 მოლექსიკონე - იაკობ გოგებაშვილის თხზულებათა ლექსიკონი |
▲back to top |
მოლექსიკონე
ლექსიკოგრაფი : ჩვენნი მოლექსიკონენი საბა ორბელიანი და დავით ჩუბინაშვილი სახელ-ზმნად რაცხდნენ ფორმასა აღვიარება, აღიარება (II, 410).
|
|
14.85 მომწიფური - იაკობ გოგებაშვილის თხზულებათა ლექსიკონი |
▲back to top |
მომწიფური
მომწიფებული : ერეკლე ... ამ მხრით ... დაბლა იდგა თავის პაპა ვახტანგ მეექვსეზედ, რომლის მშვენიერი და მომწიფური პოლიტიკური განხრახვა დაარღვია (I, 358).
|
|
14.86 მომწყერავე - იაკობ გოგებაშვილის თხზულებათა ლექსიკონი |
▲back to top |
მომწყერავე
მწყრებზე მონადირე : (კერესელიანთ ლექსუა) ჩვენს სოფელში პირველი მომწყერავე იყო (IX, 36).
|
|
14.87 მონატური - იაკობ გოგებაშვილის თხზულებათა ლექსიკონი |
▲back to top |
მონატური
მონატრული, მსურველი : თქვენი სიმრთელის და დღეგრძელობის მონატური (IX, 354).
|
|
14.88 მოსვლია კუჭი - იაკობ გოგებაშვილის თხზულებათა ლექსიკონი |
▲back to top |
მოსვლია კუჭი
კუჭის მოსვლა - გაბრაზება : ეს საყვედური ... თავის დროზე მიუღია პეტრე სურგულაძესაც და ... მოსვლია კუჭი (IV, 72).
|
|
14.89 მოსპეციალე - იაკობ გოგებაშვილის თხზულებათა ლექსიკონი |
▲back to top |
მოსპეციალე
სპეციალისტი : იგი თავისს თავს რაცხს უებრო მოსპეციალედ (II, 404); საგრამატიკო აზრებს ყველაზედ ხმა მაღლა უნდა ესარჩლებოდეს ... ბ-ნი დოდაშვილი, როგორც მოსპეციალე (III, 391).
|
|
14.90 მოტყუილება - იაკობ გოგებაშვილის თხზულებათა ლექსიკონი |
▲back to top |
მოტყუილება
მოტყუებამ: მართლა საქმის გაკეთება გვინდა და არა უკადრისი მოტყუილება საზოგადოებისა (I, 381).
|
|
14.91 მოცხრილა - იაკობ გოგებაშვილის თხზულებათა ლექსიკონი |
▲back to top |
მოცხრილა
მოსპო, გადასანსლა : უცებ გაექანა მელა, დასტაცა პირი ერთს დიდს კაპუეტსა და მოცხრილა (IX, 42); გადაყლაპა გემრიელი მატლი და მოცხრილა (V, 172).
|
|
14.92 მოწიფულობის ატესტატი - იაკობ გოგებაშვილის თხზულებათა ლექსიკონი |
▲back to top |
მოწიფულობის ატესტატი
სიმწიფის ატესტატი : მოწიფულობის ატესტატი მიიღო (III, 223).
|
|
14.93 მოჭორება - იაკობ გოგებაშვილის თხზულებათა ლექსიკონი |
▲back to top |
მოჭორება
ჭორის გამოგონება, გავრცელება : ამაზედ უარესი ის გახლავთ, ... რომ ცოცხალის ტყუილის მოჭორება სცოდნია (I, 293).
|
|
14.94 მოხრუჭული - იაკობ გოგებაშვილის თხზულებათა ლექსიკონი |
▲back to top |
მოხრუჭული
დაპატარავებული, შეზღუდული : ამ ვიწრო ბუნაგში ქერის გული მოხრუჭული იყო (VI, 260).
|
|
14.95 მრავალ მხროვანი - იაკობ გოგებაშვილის თხზულებათა ლექსიკონი |
▲back to top |
მრავალ მხროვანი
მრავალმხრივი : გვარიანი წაკითხვა პროზისა და ლექსებისა, რიგიანი სიმღერა … აღვიძებენ საზოგადოებაში მრავალ მხროვანი ინტერესსა (II, 186); მრავალ მხროვანი განვითარება ბავშვის გონებისა და გრძნობისა (V, 664).
|
|
14.96 მრქენავი - იაკობ გოგებაშვილის თხზულებათა ლექსიკონი |
▲back to top |
მრქენავი
მარქენალი : მრქენავს ძროხას ღმეთი რქებს როდი მისცემსო (I, 218).
|
|
14.97 მსწავლული - იაკობ გოგებაშვილის თხზულებათა ლექსიკონი |
▲back to top |
მსწავლული
სწავლული : ერთ მსწავლულ კაცს ჰყავდა მაიმუნი (V,56).
|
|
14.98 მუდამი - იაკობ გოგებაშვილის თხზულებათა ლექსიკონი |
▲back to top |
მუდამი
მუდმივი : სამხრეთის პოლუსთან კი ამ დროს მუდამი ღამეა რამდენსამე თვეს (V, 85).
|
|
14.99 მულიდი - იაკობ გოგებაშვილის თხზულებათა ლექსიკონი |
▲back to top |
მულიდი
მულატი : ზანგისა და თეთრკანიანის შეუღლების შედეგად შობილი ადამიანი. მან უპასუსა: მე ვარ მულიდი, მულიდთა შორის საჩინო (IX, 130).
|
|
14.100 მურწა - იაკობ გოგებაშვილის თხზულებათა ლექსიკონი |
▲back to top |
მურწა
წვერა : მურწა ანუ წვერა (V, 380).
|
|
14.101 მუსკული - იაკობ გოგებაშვილის თხზულებათა ლექსიკონი |
▲back to top |
მუსკული
კუნთი : მუსკულები ძალიან ბევრია - პირის სახისაც მცირე შენძრევა დამოკიდებულია მუსკულების შეკუმშვაზედ და გაშლაზედ (VI, 91).
|
|
14.102 მუქთად - იაკობ გოგებაშვილის თხზულებათა ლექსიკონი |
▲back to top |
მუქთად
უფასოდ, საფასურის გადაუხდელად : სკოლის გამგენი უნდა ერიდებოდნენ გადაჭარბებულს გულკეთილობას ნივთების მუქთად დარიგებაში (III, 305).
|
|
14.103 მშველი - იაკობ გოგებაშვილის თხზულებათა ლექსიკონი |
▲back to top |
მშველი
შველი : ამ მინდორზე ... მრავალ გვარი ნადირი ცხოვრობს: ჯიხვი, მშველი, დათვი ... (VI, 170).
|
|
14.104 მშობლიო - იაკობ გოგებაშვილის თხზულებათა ლექსიკონი |
▲back to top |
მშობლიო
მშობლიური : საშუალო სასწავლებელში მშობლიო ენის ერთად ერთს სახელმძღვანელოდ იყო ანბანი და პირველი საკითხავი წიგნი (II, 331); კანონად სდებს მშობლიო ენაზედ სწავლებას ყველა საგნებისას პირველ დაწყებითს სკოლებში (II, 330).
|
|
14.105 მცენარეობა - იაკობ გოგებაშვილის თხზულებათა ლექსიკონი |
▲back to top |
მცენარეობა
მცენარეულობა, მცენარეები : დაბალი სერიც კი, მცენარეობით შემოსილი, ადამიანის თვალს არ ასიამოვნებს (VI, 573).
|
|
14.106 მცხვარი - იაკობ გოგებაშვილის თხზულებათა ლექსიკონი |
▲back to top |
მცხვარი
ცხვარი : მცხვრის ფარა (VI, 26).
|
|
14.107 მძრავლი - იაკობ გოგებაშვილის თხზულებათა ლექსიკონი |
▲back to top |
მძრავლი
მძლავრი : სხვა ქვეყნებში არიან ძალიან დიდი და მძრავლი მაიმუნები (V, 54).
|
|
14.108 მწვავი - იაკობ გოგებაშვილის თხზულებათა ლექსიკონი |
▲back to top |
მწვავი
მწვავე, საჭირბოროტო : (მას) არც ერთი მწვავი საკითხი ხალხის განათლების შესახებ არ გამოუკვლევია (III, 239).
|
|
14.109 მწვეტი - იაკობ გოგებაშვილის თხზულებათა ლექსიკონი |
▲back to top |
მწვეტი
წვეტიანი, მახვილი : გრძელი და მწვეტი კლანჭები კატასავით თითებში აქვს ჩამალული (VI, 62).
|
|
15 იაკობ გოგებაშვილის თხზულებათა ლექსიკონი - ნ |
▲back to top |
|
|
15.1 ნაბაძი - იაკობ გოგებაშვილის თხზულებათა ლექსიკონი |
▲back to top |
ნაბაძი
მიბაძული, მიბაძვით დაწერილი : სამოც-და-ათს ლექსში ორმოცდათექვსმეტი წმინდა ქართულია, რვა ნაბაძი (I, 326).
|
|
15.2 ნაბდეულობა - იაკობ გოგებაშვილის თხზულებათა ლექსიკონი |
▲back to top |
ნაბდეულობა
ნაბდები : გასაყიდად გამოჰქონდათ უფრო ნაბდეულობა და იარაღეულობა (IX, 51).
|
|
15.3 ნავნევი - იაკობ გოგებაშვილის თხზულებათა ლექსიკონი |
▲back to top |
ნავნევი
ზიანი, ის რასაც ავნო, ვნება მიაყენა : ამისი მეათედი ნავნევი არ უქმნია წლევანდელს ხოლერას (II, 264).
|
|
15.4 ნათესავი - იაკობ გოგებაშვილის თხზულებათა ლექსიკონი |
▲back to top |
ნათესავი
რუს. poд სქესი : ქართველს ბავშვს პირველ ხანებში უნდა გავაცნოთ ერთი უმთავრესი მამრობითი ნათესავი (VIII, 373).
|
|
15.5 ნალია - იაკობ გოგებაშვილის თხზულებათა ლექსიკონი |
▲back to top |
ნალია
ძარი, სასიმინდე : ტაროებს ჰყრიან ძარში, რომელსაც გურულად ნალია ჰქვიან (VI, 267).
|
|
15.6 ნამღერალი - იაკობ გოგებაშვილის თხზულებათა ლექსიკონი |
▲back to top |
ნამღერალი
ნამღერი : ერთი საღამო მოანდომა ... მათ შედარებას ჩემს მიერ იქვე ნამღერალთანა (I, 255).
|
|
15.7 ნამძღვნევი - იაკობ გოგებაშვილის თხზულებათა ლექსიკონი |
▲back to top |
ნამძღვნევი
მიძღვნილი : ხალხის განათლების ნამძღვნევი აქვს სამოცამდე წერილი (IV, 326).
|
|
15.8 ნაოსარი - იაკობ გოგებაშვილის თხზულებათა ლექსიკონი |
▲back to top |
ნაოსარი
ყოფილი ოსი : მხოლოდ იმ ქართულს სკოლებში, სადაც არც ნაოსარი და არც სომეხი არ ურევია, სწარმოებს სწავლება საგნებისა ქართულს ენაზე (III, 255).
|
|
15.9 ნაქარი - იაკობ გოგებაშვილის თხზულებათა ლექსიკონი |
▲back to top |
ნაქარი
ქარის მიერ ჩამოყრილი : გვინდოდა აგვეკრიფა ნაქარი მსხალი ... მაშ რა იქნა ნაქარი მსხალი? გუშინ საღამოს და წუხელ ქარი ჰქროდა და უნდა ცოტაოდენი მაინც ჩამოეყრევინებინა (VI, 319).
|
|
15.10 ნაქორწილოვანი - იაკობ გოგებაშვილის თხზულებათა ლექსიკონი |
▲back to top |
ნაქორწილოვანი
დაქორწინებული : ესენი იყვნენ დიდი ხნის ნაქორწილოვანი (IX, 53).
|
|
15.11 ნაქუჩი - იაკობ გოგებაშვილის თხზულებათა ლექსიკონი |
▲back to top |
ნაქუჩი
ნაგულა : ტაროებს ... ბეგვამენ დიდი ჯოხებით, ვიდრე მარცვლებს სავსებით არ მოაშორებენ ნაქუჩსა, ანუ ნაგულასა (VI, 267).
|
|
15.12 ნაღარი - იაკობ გოგებაშვილის თხზულებათა ლექსიკონი |
▲back to top |
ნაღარი
დაღარული, დახნული : კურდღელო, ნუ სძოვ ყანასა, ნაღარია და ბრალია (V, 135).
|
|
15.13 ნაშვილარი - იაკობ გოგებაშვილის თხზულებათა ლექსიკონი |
▲back to top |
ნაშვილარი
ნაშვილები : არავინ არ გაბედოს და ქეთის ყურს არ გააგონოს, რომ ნაშვილარია და არა ჩვენი ღვიძლი შვილიაო (IX, 55).
|
|
15.14 ნახირი - იაკობ გოგებაშვილის თხზულებათა ლექსიკონი |
▲back to top |
ნახირი
საქონლის გროვა : სომეხთა ერი წარმოადგენს არა უხმო და უსიტყვო ნახირსა, ... არამედ მორწმუნე კრებულს (II, 255).
|
|
15.15 ნება ყოფილობითი - იაკობ გოგებაშვილის თხზულებათა ლექსიკონი |
▲back to top |
ნება ყოფილობითი
სურვილისამებრი, ძალდაუტანელი : ეს თანხა მთელს ოცი წლის განმავლობაში შეადგენდა ნება ყოფილობითს შემოწირულებას (III, 180).
|
|
15.16 ნება-ყოფლობა - იაკობ გოგებაშვილის თხზულებათა ლექსიკონი |
▲back to top |
ნება-ყოფლობა
ძალდაუტანლობა, სურვილი : სკოლის მართვა ... არის დამოკიდებული სკოლის შეძლებასა და მის დამაარსებელთა ნება-ყოფლობაზედ (I, 243).
|
|
15.17 ნეკერ-ნეკერა - იაკობ გოგებაშვილის თხზულებათა ლექსიკონი |
▲back to top |
ნეკერ-ნეკერა
ზერელე, იოლი გზით მიმავალი, სიკეთის იოლად მოპოვების მსურველი : ამ უკუღმართი გზით აღზრდილი ბავშვი ... გამოვა ნეკერ–ნეკერა, ქარაფშუტა პირი (II, 209).
|
|
15.18 ნეკერაობა - იაკობ გოგებაშვილის თხზულებათა ლექსიკონი |
▲back to top |
ნეკერაობა
სიკეთის იოლად მოპოვების სურვილი : მარცხი მოელის ყველას, ვინც დაიწყებს ნეკერაობასა უცხო ენის მიხედვით (II, 116).
|
|
15.19 ნერგი - იაკობ გოგებაშვილის თხზულებათა ლექსიკონი |
▲back to top |
ნერგი
ტირიფი, ძეწნა : რითი გვანან და რითი გაირჩევიან ... ნერგი და ვერხვი? (V, 201).
|
|
15.20 ნეუდაჩნიკი - იაკობ გოგებაშვილის თხზულებათა ლექსიკონი |
▲back to top |
ნეუდაჩნიკი
რუს. нeyдaчнuк მარცხიანი, წარუმატებელი : ერთ ადგილს ნათქვამია, რომ ნეუდაჩნიკს სურს დაიმსახუროს მთელის ... სახელი (IX, 330).
|
|
15.21 ნიტრა - იაკობ გოგებაშვილის თხზულებათა ლექსიკონი |
▲back to top |
ნიტრა
ლიტრა, წყლის ჭურჭელი : რისგან კეთდება ნიტრა? (II, 72).
|
|
15.22 ნიშვნენ - იაკობ გოგებაშვილის თხზულებათა ლექსიკონი |
▲back to top |
ნიშვნენ
ნიშნავენ : რასა ნიშვნენ ეს ზედშესრულნი? (IX, 457).
|
|
16 იაკობ გოგებაშვილის თხზულებათა ლექსიკონი - ო |
▲back to top |
|
|
16.1 ობოლოჩკა - იაკობ გოგებაშვილის თხზულებათა ლექსიკონი |
▲back to top |
ობოლოჩკა
რუს. оболочка ყდა, გარეკანი : კანის, ანუ ობოლოჩკის დაბეჭდვაში სტამბა იღებდა 15 მანეთსა (IX, 280). კანისათვის, ობოლოჩკისათვის ალის ფერის ქაღალდს ვართმევდი დაიდემაკინის მაღაზიას (IX, 277).
|
|
16.2 ოდი - იაკობ გოგებაშვილის თხზულებათა ლექსიკონი |
▲back to top |
ოდი
შავი ჭია : ხორბლის ყანას ხშირად გაუჩნდება ხოლმე მარცვლებში შავი ჭიები, რასაც ქართველები ოდს ეძასიან (VI, 264).
|
|
16.3 ოზმა - იაკობ გოგებაშვილის თხზულებათა ლექსიკონი |
▲back to top |
ოზმა
500 თაბახი : ოზმაში, რომელშიაც ირიცხება 500 თაბახი, დავით მაჭავარიანს ვაძლევდი 480 კაპეიკსა (IX, 277); ქაღალდი მოუნდება 26 ოზმამდის ... ოზმაში უნდა მიეცეს 9 მანეთი (IX,181).
|
|
16.4 ორგანებრივი - იაკობ გოგებაშვილის თხზულებათა ლექსიკონი |
▲back to top |
ორგანებრივი
ორგანული : ქართულის სწავლება სავალდებულო იყო და თან ორგანებრივი კავშირი არსებობდა ქართულისა და რუსულის სწავლების შორის (III,345).
|
|
16.5 ორგანიული - იაკობ გოგებაშვილის თხზულებათა ლექსიკონი |
▲back to top |
ორგანიული
ორგანული, განუშორებელი : თანდებული „თანა“ არის არა ბრუნვის დაბოლოება, არამედ ორგანიული, განუშორებელი ნაწილი რთული სიტყვისა „თქვენისთანა“ (II, 112).
|
|
16.6 ორგანოვანი - იაკობ გოგებაშვილის თხზულებათა ლექსიკონი |
▲back to top |
ორგანოვანი
ორგანული, განუშორებელი : (ქართული ენა) უნდა იყოს ორგანოვანი ნაწილი მთელის სასკოლო აგებულობისა (III, 351).
|
|
16.7 ორთა შუა - იაკობ გოგებაშვილის თხზულებათა ლექსიკონი |
▲back to top |
ორთა შუა
საშუალო : კურს დასრულებული ქართველები შეადგენენ ორთა შუა რიცხვით მერვედს ყველა კურსოვნიკებისას (III, 164).
|
|
16.8 ორთქლ-მავალა - იაკობ გოგებაშვილის თხზულებათა ლექსიკონი |
▲back to top |
ორთქლ-მავალა
ორთქლმავალი : ჯეელი ამერიკა ... მოძრაობს ორთქლ-მავალას სისწრაფით (I, 440).
|
|
16.9 ოროლი - იაკობ გოგებაშვილის თხზულებათა ლექსიკონი |
▲back to top |
ოროლი
ორ-ორი : მამამ ... ვაჟს თითო ამოცანის გამოცნობაში აუთქვა ოროლი მსხალი (IX, 491).
|
|
17 იაკობ გოგებაშვილის თხზულებათა ლექსიკონი - პ |
▲back to top |
|
|
17.1 პასსაჟირი - იაკობ გოგებაშვილის თხზულებათა ლექსიკონი |
▲back to top |
პასსაჟირი
მგზავრი : გამოჩნდა გემის თვითონ ტანი და იმაში მსხდარნი პასსაჟირები (VI, 134).
|
|
17.2 პატალოგიური - იაკობ გოგებაშვილის თხზულებათა ლექსიკონი |
▲back to top |
პატალოგიური
პათალოგიური : ქართველი საზოგადოება ერთი პატალოგიური სენით არის შეპყრობილი (V, 770).
|
|
17.3 პაწია - იაკობ გოგებაშვილის თხზულებათა ლექსიკონი |
▲back to top |
პაწია
ძალიან პატარა : რაში მდგომარეობს ტენდენცია ანუ მიზანი ჩემის პაწია მოთხრობისა? (III, 123).
|
|
17.4 პაჭუა - იაკობ გოგებაშვილის თხზულებათა ლექსიკონი |
▲back to top |
პაჭუა
ჩაჭყლეტილცხვირიანი : ერთიც თურმე პაჭუა იყო და მეორეცა (III, 384).
|
|
17.5 პედაგოგია - იაკობ გოგებაშვილის თხზულებათა ლექსიკონი |
▲back to top |
პედაგოგია
პედაგოგიკა : გამეორება მარტო პედაგოგიაში როდი ითვლება სწავლის დედად (III, 391).
|
|
17.6 პედაღოღიური - იაკობ გოგებაშვილის თხზულებათა ლექსიკონი |
▲back to top |
პედაღოღიური
პედაგოგიური : მე მინდოდა მეთქვა შემდგომი წლისათვის პედაღოღიური წერილები (IX, 327).
|
|
17.7 პივა - იაკობ გოგებაშვილის თხზულებათა ლექსიკონი |
▲back to top |
პივა
რუს. пива ლუდი : ეს წვენი მაჭარივით ადუღდა და გაკეთდა მშვენიერი ლუდი, ანუ პივა (VI, 262).
|
|
17.8 პინა - იაკობ გოგებაშვილის თხზულებათა ლექსიკონი |
▲back to top |
პინა
ჯამი : ამის შემდგომ საჭმლის ძლევა ხის პინაში დაუწყეს (V, 273).
|
|
17.9 პირ-კატა გვეცა - იაკობ გოგებაშვილის თხზულებათა ლექსიკონი |
▲back to top |
პირ-კატა გვეცა
გავოცდით, გაგვიკვირდა, განვცვიფრდით : როდესაც გადავიკითსეთ წიგნი, პირ-კატა გვეცა (VIII, 389).
|
|
17.10 პირი - იაკობ გოგებაშვილის თხზულებათა ლექსიკონი |
▲back to top |
პირი
ჯერი, წყება, ცვლა : ორი პირი სწავლება უნდა იყოს, ესე იგი მასწავლებელმა ასწავლოს დილით ორს განყოფილებას და სადილის უკან ორს დანარჩენს განყოფილებასა (IX, 207).
|
|
17.11 პლანი - იაკობ გოგებაშვილის თხზულებათა ლექსიკონი |
▲back to top |
პლანი
რუს. плaн გეგმა : შეადგინოს პლანი სახლისა (IX, 225).
|
|
17.12 პრაქტიკი - იაკობ გოგებაშვილის თხზულებათა ლექსიკონი |
▲back to top |
პრაქტიკი
პრაქტიკოსი : გაუსსნელი პრაქტიკი მთელ თავის სიცოცხლეში ტრიალებს წვრილმანობის წრეში (I, 451).
|
|
17.13 პრობა - იაკობ გოგებაშვილის თხზულებათა ლექსიკონი |
▲back to top |
პრობა
რუს. проба სინჯი : ჩვენში ბლომად მოიპოვებიან ქვემძრომნი სულიერნი, რომელნიც ჩვენს წინაშე მხურვალე მამულიშვილის, 96 პრობის პატრიოტის როლსა თამაშობენ (II, 334).
|
|
17.14 პრობკა - იაკობ გოგებაშვილის თხზულებათა ლექსიკონი |
▲back to top |
პრობკა
რუს. пробка საცობი : შეუძლიან .. ბოთლის პრობკა მარჯვედ ამოაძროს (VI, 367).
|
|
17.15 პრობკა - იაკობ გოგებაშვილის თხზულებათა ლექსიკონი |
▲back to top |
პრობკა
რუს. пробка საცობი : შეუძლიან .. ბოთლის პრობკა მარჯვედ ამოაძროს (VI, 367).
|
|
17.16 პროტოკოლი - იაკობ გოგებაშვილის თხზულებათა ლექსიკონი |
▲back to top |
პროტოკოლი
რუს. протокол ოქმი : განვიчილეთ პროტოკოლები მთელის სენაკის სააზნაურო სკოლისა (IX, 243).
|
|
17.17 პსიხიური - იაკობ გოგებაშვილის თხზულებათა ლექსიკონი |
▲back to top |
პსიხიური
ფსიქიკური : ეს მოსაზრება დამყარებულია ... პსიხიურს კანონზედ (I, 489).
|
|
17.18 პტყელი - იაკობ გოგებაშვილის თხზულებათა ლექსიკონი |
▲back to top |
პტყელი
ბრტყელი : ამ პტყელ კბილებს ძირის კბილებს უძასიან (VI, 89).
|
|
18 იაკობ გოგებაშვილის თხზულებათა ლექსიკონი - ჟ |
▲back to top |
|
|
18.1 ჟოლი - იაკობ გოგებაშვილის თხზულებათა ლექსიკონი |
▲back to top |
ჟოლი
ჟოლო, მთის წითელი მაყვალი : თუ ძირს ბალახებში ჩააცქერდები, ... ჟოლი და შავად დამწიფებული მაყვალი შემოგაჭყეტს თვალებსა (V, 531).
|
|
19 იაკობ გოგებაშვილის თხზულებათა ლექსიკონი - რ |
▲back to top |
|
|
19.1 რავდენი - იაკობ გოგებაშვილის თხზულებათა ლექსიკონი |
▲back to top |
რავდენი
რამდენი : რავდენი წელიწადია, რაც ეს კანონი გამოვიდა (I, 242); რავდენი სასალსო სკოლა არსებობს ეხლა კავკასიაში (I, 242).
|
|
19.2 რაზბოინიკობა - იაკობ გოგებაშვილის თხზულებათა ლექსიკონი |
▲back to top |
რაზბოინიკობა
ავაზაკობა : ამართლებენ ... თავის ნაციონალურს რაზბოინიკობას, ავაზაკობას (IV, 54).
|
|
19.3 რაკი - იაკობ გოგებაშვილის თხზულებათა ლექსიკონი |
▲back to top |
რაკი
რუს. рак კიბო : ამ სენს რუსულად ეძასიან რაკს, ქართულად კუს (IV, 387).
|
|
19.4 რამკა - იაკობ გოგებაშვილის თხზულებათა ლექსიკონი |
▲back to top |
რამკა
რუს. pамка ჩარჩო : სარკე რკინის რამკაში ზის (VI, 127).
|
|
19.5 რამწამ - იაკობ გოგებაშვილის თხზულებათა ლექსიკონი |
▲back to top |
რამწამ
როგორც კი, რაწამს : (ყვავი) რამწამ პატარა ბარტყების ხროვას ... დაინახავდა, მაშინვე უკან დარჩენილ ჭუკიას დაეცემოდა (VI, 44).
|
|
19.6 რაოდენიმე - იაკობ გოგებაშვილის თხზულებათა ლექსიკონი |
▲back to top |
რაოდენიმე
რამდენიმე : (საბავშვო ჟურნალი) რაოდენიმე წლის განმავლობაში შეიქმნება არსებით მოთხოვნილებად ყოველივე სახლობისათვის (II, 51).
|
|
19.7 რბო - იაკობ გოგებაშვილის თხზულებათა ლექსიკონი |
▲back to top |
რბო
ფრინველთა დიდი ჯგუფი : გამოჩეკის შემდეგ, როცა ფრინველები წასვლას ჯერ კიდევ არ აპირებენ, ჯგუფად იკრიფებიან, მერმე რამდენიმე ჯგუფი ერთად შეგროვდება და რბოს შეადგენს ... რბო წასვლის შემდეგ ერთათ მგზავრობს (VI, 48). თუ ამ ფრინველის რბომ თოფის ხმა გაიგონა, უცებ აფრინდება (VI, 50).
|
|
19.8 რო - იაკობ გოგებაშვილის თხზულებათა ლექსიკონი |
▲back to top |
რო
რომ : კუ რო წყალში შესცურდა, მორიელმა …. კბენა დაუწყო (V, 424).
|
|
19.9 როშავს - იაკობ გოგებაშვილის თხზულებათა ლექსიკონი |
▲back to top |
როშავს
ყბედობს, ლაქლაქებს, უაზროდ ლაპარაკობს : ერთმა ... დასწერა პრინციპიალური კრიტიკა, მართალია, უსამართლო, მაგრამ რიგიანად და ლიტერატურულად შემუშავებული, და მეორე კი ისეთნაირად როშავს, თითქოს ბურანშიაო (I, 54).
|
|
19.10 რძე-მწოველი - იაკობ გოგებაშვილის თხზულებათა ლექსიკონი |
▲back to top |
რძე-მწოველი
ძუძუმწოვარი : (ღამურა) რძე-მწოველს ცხოველებს ეკუთვნის (VI, 312).
|
|
19.11 რწება - იაკობ გოგებაშვილის თხზულებათა ლექსიკონი |
▲back to top |
რწება
რწევა : ვერ მიხვედრილა, რომ (აკვანში) რწება ბავშვს ტვინს ურყევს და ურეტიანებს (VI, 584).
|
|
20 იაკობ გოგებაშვილის თხზულებათა ლექსიკონი - ს |
▲back to top |
|
|
20.1 საარსო - იაკობ გოგებაშვილის თხზულებათა ლექსიკონი |
▲back to top |
საარსო
საარსებო, სასიცოცხლო : ადრე თუ გვიან წააგებს საარსო ბრძოლასა და დაჰკარგავს თავის ადგილს ერთა შორის (I, 224); რამდენად იმატებოდა შვება და ლხენა ადამიანთა შორის, თუ რამ საარსო მხარეებს სიცოცხლისას ჰქონებოდა მიქცეული მთავარი ყურადღება (III, 476).
|
|
20.2 საბაღოსნო - იაკობ გოგებაშვილის თხზულებათა ლექსიკონი |
▲back to top |
საბაღოსნო
სკოლა მებაღეობის სკოლა: (სამი მოწაფე) წასულა ... იალტაში იქაურს საბაღოსნო სკოლაში შესასვლელად (IX, 346).
|
|
20.3 საბრალისი - იაკობ გოგებაშვილის თხზულებათა ლექსიკონი |
▲back to top |
საბრალისი
საბრალო, შესაბრალებელი : განა საბრალისი არ არის სკოლა, რომელიც მოკლებულია უფლებას (III, 285).
|
|
20.4 საგასაღებო - იაკობ გოგებაშვილის თხზულებათა ლექსიკონი |
▲back to top |
საგასაღებო
გასაღების შესაყოფი : ჩხირი აიღო, კლიტეს საგასაღებოში ჩაუყარა და აქეთ იქით ატრიალებდა (VI, 83).
|
|
20.5 სადგური - იაკობ გოგებაშვილის თხზულებათა ლექსიკონი |
▲back to top |
სადგური
ბინა, საცხოვრებელი : ხშირად მთელი დღეებით დაიკარგებოდა ხოლმე, თუმცა სადგური სემინარიაში ჰქონდა (II, 308); რამდენიც უფრო მეტად და დიდხანს ადგია მზე ადამიანის სადგურს, იმდენად უფრო საღია იგი (II, 420).
|
|
20.6 სავაჟო - იაკობ გოგებაშვილის თხზულებათა ლექსიკონი |
▲back to top |
სავაჟო
ვაჟებისა, ვაჟთა : მან უნდა მოითხოვოს მთავრობისაგან ... ქართული ენის კათედრის დადგენა ყველა სასულიერო სასწავლებელში - სავაჟოში და საქალებოში (I,280).
|
|
20.7 საზდო - იაკობ გოგებაშვილის თხზულებათა ლექსიკონი |
▲back to top |
საზდო
საზრდო : სარჩო და საზდო გურიელებისა ღომი და სიმინდია (VI, 190).
|
|
20.8 სათაური - იაკობ გოგებაშვილის თხზულებათა ლექსიკონი |
▲back to top |
სათაური
თავსართი : მარცვალს ანუ მარცვლებს, რომლებიც სიტყვის ძირს აბიან თავში, ჰქვიანთ სათაური (IX, 405).
|
|
20.9 სათუთო - იაკობ გოგებაშვილის თხზულებათა ლექსიკონი |
▲back to top |
სათუთო
სათუთი : თვითოეული მათგანი ითხოვდა ... სათუთო მოვლას (II, 167). წყარო: შალამბერიძე, გიორგი.იაკო
|
|
20.10 საკისრო - იაკობ გოგებაშვილის თხზულებათა ლექსიკონი |
▲back to top |
საკისრო
საყელო : პერანგის ზედა ნაწილს ჰქვიან საყელო და არა საკისრო (II, 72).
|
|
20.11 საკლასო ფიცარი - იაკობ გოგებაშვილის თხზულებათა ლექსიკონი |
▲back to top |
საკლასო ფიცარი
დაფა : მასწავლებლისათვის მიგვენდო მათი ხატვა საკლასო ფიცარზედ (I, 306).
|
|
20.12 სამარქო - იაკობ გოგებაშვილის თხზულებათა ლექსიკონი |
▲back to top |
სამარქო
ხელსაყრელი : შაბათი ყველა სხვა დღეზე უფრო სამარქოა (IX, 245).
|
|
20.13 სამტირალო - იაკობ გოგებაშვილის თხზულებათა ლექსიკონი |
▲back to top |
სამტირალო
სატირალი : მკითხველი ... ადვილად წარმოიდგენს, თუ რა ... სამტირალო მოვლენა უნდა იყოს, როდესაც რვა წლის მუშაკს, რომელსაც რუსული არ ეყურება, აბღავლებენ რუსულ ლექსებსა (I, 46).
|
|
20.14 სანათური - იაკობ გოგებაშვილის თხზულებათა ლექსიკონი |
▲back to top |
სანათური
1. სარკმელი : სინათლე სანათურიდან გარედ გამოდის (VI, 30). 2. გასანათებელი : ყურში გრძელი მილი მისდევს, რომელსაც ყურის სანათურს ეძასიან (VI, 409).
|
|
20.15 სანანური - იაკობ გოგებაშვილის თხზულებათა ლექსიკონი |
▲back to top |
სანანური
დასანანი : სანანურია მხოლოდ, რომ თარგმანი შიგა და შიგ კოჭლობს (II, 21).
|
|
20.16 საპურე - იაკობ გოგებაშვილის თხზულებათა ლექსიკონი |
▲back to top |
საპურე
პურეული : (სიმინდმა) დიდი გამოსავალი იცის, მიწამ პურმა, ფეტვმა და სხვა საპურე მცენარეებმა (I, 319).
|
|
20.17 სარისტა - იაკობ გოგებაშვილის თხზულებათა ლექსიკონი |
▲back to top |
სარისტა
თადარიგი, გამჭრიახი, მოხერხება : ვურჩევდით, რომ ცოცხალი სიტყვით ემოქმედნა, ... ადგილობრივი სარისტა გამოეწვია (I, 499); ყველა ეს ერთავად და თვითეულად ითხოვს ადგილობრივს თაოსნობას, ადგილობრივს სარისტასა (II, 8).
|
|
20.18 სარძევე - იაკობ გოგებაშვილის თხზულებათა ლექსიკონი |
▲back to top |
სარძევე
კბილები პირველად ამოსული კბილები : პირველად ამოსულს კბილებს სარძევე კბილები ეწოდება (VI, 409).
|
|
20.19 სატახტო - იაკობ გოგებაშვილის თხზულებათა ლექსიკონი |
▲back to top |
სატახტო
მთავარი, დედა : ამბავი თავის დროზე გამოამჟღავნეს რუსულმა სატახტო გაზეთებმაც (III, 748); ჩვენებურმა პრესამ ... უნდა ხმა-მაღალი ღაღადისი გააჩაღოს ორსავე ენაზე, როგორც ადგილობრივ, ისე სატასტო გაზეთებში საქართველოს გაჭირვებულს მდგომარეობაზე (III, 253); ყველა ... პედაგოგები, სატასტო ქალაქებში და ჩვენში, იმავე აზრისანი იყვნენ ჩემს წიგნზე (IV, 21).
|
|
20.20 საური - იაკობ გოგებაშვილის თხზულებათა ლექსიკონი |
▲back to top |
საური
ბალიშის პირი : ბალიშს შეძლებული კაცები რას აკვრენ? საურსა (V, 347).
|
|
20.21 საფანელი - იაკობ გოგებაშვილის თხზულებათა ლექსიკონი |
▲back to top |
საფანელი
გადატ. საფუძველი, ძარი : კაი საფანელი ჰკლებია, შენმა მზემ! (I, 56).
|
|
20.22 საქალებო - იაკობ გოგებაშვილის თხზულებათა ლექსიკონი |
▲back to top |
საქალებო
ქალთა : ასე მიდის საქმე მაგალითად საქალებო წმ. გაიანეს სკოლაში (I, 419); მშვენივრად იჭერენ ეგზამენებს საქალებო გიმნაზიებისა თუ პროგიმნაზიების შესაფერ კლასებში გადასასვლელად (I, 419).
|
|
20.23 საქაჯავი - იაკობ გოგებაშვილის თხზულებათა ლექსიკონი |
▲back to top |
საქაჯავი
ტუმბო, საქაჩავი : ბაქოში ნავთი ან თვითონ ამოდის შადრევნებად მიწიდან და ან საქაჯავებით ამოაქვთ (VI, 657).
|
|
20.24 საღიანობა - იაკობ გოგებაშვილის თხზულებათა ლექსიკონი |
▲back to top |
საღიანობა
ჯანმრთელობა : ექიმმა გამოაცხადა, რომ ... კავთისხევში საღიანობა სუფევს (II, 46); ხოლერის დროს სხვა მხრივ საღიანობა არსებობს (II, 269).
|
|
20.25 საყელო - იაკობ გოგებაშვილის თხზულებათა ლექსიკონი |
▲back to top |
საყელო
პერანგის ზემო ნაწილი : პერანგის ზემო ნაწილს ჰქვიან საყელო (II, 72).
|
|
20.26 საყველპურო - იაკობ გოგებაშვილის თხზულებათა ლექსიკონი |
▲back to top |
საყველპურო
მცირე, ზერელე : ეს ცოდნა მხოლოდ საყველპუროა (IV, 524).; ამ ღონისძიების წყალობით, ორი საყველპურო ნასწავლის მაგიერ ... სოფელში რჩება ერთი (III, 349).
|
|
20.27 საჩქეფი - იაკობ გოგებაშვილის თხზულებათა ლექსიკონი |
▲back to top |
საჩქეფი
რუს. кacкaд უნდა ითარგმნებოდეს ... ტერმინით ... საჩქეფი (III, 153).
|
|
20.28 საწერელი - იაკობ გოგებაშვილის თხზულებათა ლექსიკონი |
▲back to top |
საწერელი
სამელნე : მელანი ... ჩაასხით საწერლებში (V, 468).
|
|
20.29 სახარა - იაკობ გოგებაშვილის თხზულებათა ლექსიკონი |
▲back to top |
სახარა
საჰარა (უდაბნო): ამ მხრივ ჩვენი სასკოლო სფერო თითქმის უდაბნო სახარას წარმოადგენს (VI, 731).
|
|
20.30 სახეში აქვს - იაკობ გოგებაშვილის თხზულებათა ლექსიკონი |
▲back to top |
სახეში აქვს
მხედველობაში აქვს, ითვალისწინებს : ეს თხხულება უბრალო ზღაპარი არ არის, სახეში აქვს მაღალი ... საგნები (II, 28); ეს ზემოთხსენებული ჰაზრი გვქონდა სახეში, როცა შევადგინეთ ეს წიგნი (V, 11).
|
|
20.31 სახიჩარი - იაკობ გოგებაშვილის თხზულებათა ლექსიკონი |
▲back to top |
სახიჩარი
მახინჯი, დასახიჩრებული : ძალიან ცუდია, როდესაც ახალს დაბადებულს ბავშვს რომელიმე ასო სახიჩარი დაჰყვება (II, 15).
|
|
20.32 სახლობა - იაკობ გოგებაშვილის თხზულებათა ლექსიკონი |
▲back to top |
სახლობა
ოჯახი : სახლობაში სამი ბავშვია (IX, 494).
|
|
20.33 სდგევხარ - იაკობ გოგებაშვილის თხზულებათა ლექსიკონი |
▲back to top |
სდგევხარ
დგახარ : გეგონება ვითომც ერთს ალაგას მოუძრავად სდგევხარ (V, 77).
|
|
20.34 სვინა - იაკობ გოგებაშვილის თხზულებათა ლექსიკონი |
▲back to top |
სვინა
შვილის ნათლია : გამარჯობა, ჩემო ნათლიავ, რას მიირთმევ? - თევზსა, ჩემო სვინა (V, 27). როგორიც მოხვალ, სვინაო, ისეთი წახვალ შინაო (V, 191).
|
|
20.35 სთხუზავდა - იაკობ გოგებაშვილის თხზულებათა ლექსიკონი |
▲back to top |
სთხუზავდა
თხზავდა : მესვეური ამ სტრიქონებს სთხუზავდა (IV, 287); ხან თვითონა სთხუზავს მათ (III, 103).
|
|
20.36 სიბავშვე - იაკობ გოგებაშვილის თხზულებათა ლექსიკონი |
▲back to top |
სიბავშვე
ბავშვობა : მივაწერეთ ეპიტეტები, რომელიც მათ დაიმსასურეს : სიბავშვე, სიბრიყვე და უვიცობა (II,75).
|
|
20.37 სიბინდე - იაკობ გოგებაშვილის თხზულებათა ლექსიკონი |
▲back to top |
სიბინდე
ბინდი : ჩვენ სიბინდეში შევედით (V, 77).
|
|
20.38 სიბრუნდე - იაკობ გოგებაშვილის თხზულებათა ლექსიკონი |
▲back to top |
სიბრუნდე
სიმრუდე : ასეც რომ დაებოლოვებინა სიტყვები, მაინც აზრის სიბრუნდეს ვერ გაასწორებდა (II, 405).
|
|
20.39 სიდამჯდრე - იაკობ გოგებაშვილის თხზულებათა ლექსიკონი |
▲back to top |
სიდამჯდრე
სიდინჯე : ესენი იჩენენ ... აქაურს სიდამჯდრეს აზროვნებაში (III, 160).
|
|
20.40 სითბილე - იაკობ გოგებაშვილის თხზულებათა ლექსიკონი |
▲back to top |
სითბილე
სითბო : განუწყვეტელი სითბილე ჰაერისა (I, 259).
|
|
20.41 სიმკაფე - იაკობ გოგებაშვილის თხზულებათა ლექსიკონი |
▲back to top |
სიმკაფე
მკაფიობა : სმას ეკარგება სიმკვირცხლე, გამომეტყველება, სიმკაფე და შთაბეჭდილება ერთი ორად და სამად სუსტდება (II, 192).
|
|
20.42 სიმოკლევე - იაკობ გოგებაშვილის თხზულებათა ლექსიკონი |
▲back to top |
სიმოკლევე
სიმოკლე (სისტემატური კურსი) სიმოკლევეს და სამშრალეს თავიდგან ვერ აიცდენს (IX, 184).
|
|
20.43 სიმტრე - იაკობ გოგებაშვილის თხზულებათა ლექსიკონი |
▲back to top |
სიმტრე
მტრობა : გარდა ამისა სიმტრით ერთმანეთის ცეცხლით გადაწვა ხშირათ მოხდება ხოლმე (V, 170).
|
|
20.44 სიმტყუვნე - იაკობ გოგებაშვილის თხზულებათა ლექსიკონი |
▲back to top |
სიმტყუვნე
ტყუილის თქმა : ობიექტურ სიმტყუვნეს სუბიექტური სიმტყუვნეც დაუმატეთ (IV, 260).
|
|
20.45 სიმჭვირვალე - იაკობ გოგებაშვილის თხზულებათა ლექსიკონი |
▲back to top |
სიმჭვირვალე
გამჭვირვალობა : ამ საარაკო სიწმინდეს და სიმჭვირვალეს მოტყუებაში შეჰყავხარ (IV, 225).
|
|
20.46 სიმხნე - იაკობ გოგებაშვილის თხზულებათა ლექსიკონი |
▲back to top |
სიმხნე
მხნეობა : დროა ... ჯეროვანი სიმხნე გამოვიჩინოთ დედა-ენის უფლების აღსადგენად (III, 335).
|
|
21 იაკობ გოგებაშვილის თხზულებათა ლექსიკონი - ტ |
▲back to top |
|
|
21.1 ტაბაკი - იაკობ გოგებაშვილის თხზულებათა ლექსიკონი |
▲back to top |
ტაბაკი
დაბალი მაგიდა : ტყის მასალიდგანვე კეთდება ... ავეჯი და ჭურჭელი, ... ტაბაკი,
კუტალი (V, 532).
|
|
21.2 ტაბლა - იაკობ გოგებაშვილის თხზულებათა ლექსიკონი |
▲back to top |
ტაბლა
მაგიდა : სხვანი სტოლისა და მაგიდის ნაცვლად ტაბლასა ხმარობენ (V, 727).
|
|
21.3 ტაინი - იაკობ გოგებაშვილის თხზულებათა ლექსიკონი |
▲back to top |
ტაინი
რუს. тайный советник სოვეტნიკი საიდუმლო მრჩეველი : ტაინი სოვეტნიკის იანოვსკის
გეგმით კი ლექსიკურად სწავლება რუსულისა უნდა დაწყებულიყო პირველი წლის მეორე
ნახევრიდგან (III, 345).
|
|
21.4 ტალი - იაკობ გოგებაშვილის თხზულებათა ლექსიკონი |
▲back to top |
ტალი
კაჟი, ნაპერწკლების მყრელი : ტალი ქვაა (V, 206).
|
|
21.5 ტანოვანობა - იაკობ გოგებაშვილის თხზულებათა ლექსიკონი |
▲back to top |
ტანოვანობა
ახოვანება : ყველას აოცებდა თავისი დევისებური ტანოვანობით (VI, 671).
|
|
21.6 ტანციობა - იაკობ გოგებაშვილის თხზულებათა ლექსიკონი |
▲back to top |
ტანციობა
რუს. танцы ცეკვა : დიდი ყურადღებით ეპყრობიან ტანციობას და სხვა გამოუსადეგარს
საგნებს (I, 511).
|
|
21.7 ტასტი - იაკობ გოგებაშვილის თხზულებათა ლექსიკონი |
▲back to top |
ტასტი
ტაშტი : ტასტი გატყდა, ხმა გავარდა (V, 136); დაავლეს ხელი თაბახებსა, ტაფებსა,
ტასტებსა (VI, 390).
|
|
21.8 ტელეჟკა - იაკობ გოგებაშვილის თხზულებათა ლექსიკონი |
▲back to top |
ტელეჟკა
რუს. тележка საზიდარი : ტელეჟკა ... სხვას უქირავნია ჩემზედ ადრე (IX, 329).
|
|
21.9 ტიატრი - იაკობ გოგებაშვილის თხზულებათა ლექსიკონი |
▲back to top |
ტიატრი
თეატრი : ისინი უფრო ხშირათ დადიან ტიატრში (VI, 116.)
|
|
21.10 ტორუა - იაკობ გოგებაშვილის თხზულებათა ლექსიკონი |
▲back to top |
ტორუა
ტოროლა : კარგი ქნეს ... ბატებმა, ტორუაებმა, რომ თბილ ქვეყნებში წავიდნენ
საზამთროდ (V, 58); ტორუაები თვალმიუწვდომელი სიმაღლიდგან მინდვრებს საამურად
დაჰგალობდნენ (V, 68).
|
|
21.11 ტურანული - იაკობ გოგებაშვილის თხზულებათა ლექსიკონი |
▲back to top |
ტურანული
თურანული : (ქართულ ენას) არ მისცენ ადგილი არც ტურანულ და არც ინდო-ევროპულ ენათა
შორის (II, 218).
|
|
22 იაკობ გოგებაშვილის თხზულებათა ლექსიკონი - უ |
▲back to top |
|
|
22.1 უაღრესობა - იაკობ გოგებაშვილის თხზულებათა ლექსიკონი |
▲back to top |
უაღრესობა
უპირატესობა : ამ წერილში განვმარტე ჩემი სამოსწავლო გეგმის უაღრესობა (IV, 73).
|
|
22.2 უბირი - იაკობ გოგებაშვილის თხზულებათა ლექსიკონი |
▲back to top |
უბირი
უვიცი, გაუნათლებელი, უცოდინარი : არა გვგონია, ჩვენს მკითხველებს შორის აღმოჩნდნენ
იმდენად უბირის და ჩლუნგი გონების პატრონნი, რომ გადაასხვაფერონ ჩვენი სიტყვები
(II, 222); მდიდარნი თუ ღარიბნი, ქალნი თუ კაცნი, უბირნი და განათლებულნი, ერთს
მისწრაფებას გაუტაცნია (II, 255).
|
|
22.3 უბრუდებს - იაკობ გოგებაშვილის თხზულებათა ლექსიკონი |
▲back to top |
უბრუდებს
უმრუდებს : ამ გვარი მდგომარეობა სხეულისა ... უბრუდებს ბავშვს ხერხემალსა (VIII,
406).
|
|
22.4 უდარენიე - იაკობ გოგებაშვილის თხზულებათა ლექსიკონი |
▲back to top |
უდარენიე
რუს. ударение მახვილი : უდარენიების გამო ეს უკანასკნელი უფრო ძნელია (IX, 281).
|
|
22.5 უდიერი - იაკობ გოგებაშვილის თხზულებათა ლექსიკონი |
▲back to top |
უდიერი
შეუბრალებელი, ულმობელი : ჰღუპავს უდიერი, ულმობელი შრომა (I, 263).
|
|
22.6 უდიერობა - იაკობ გოგებაშვილის თხზულებათა ლექსიკონი |
▲back to top |
უდიერობა
შეუბრალებლობა, ულმობლობა : აქ მარტო ეკონომიური უდიერობით როდი თავდება საქმე
(III, 16).
|
|
22.7 უვალდებულო - იაკობ გოგებაშვილის თხზულებათა ლექსიკონი |
▲back to top |
უვალდებულო
არასავალდებულო : შეუძლიათ ასწავლონ თავისი ენა, მაგრამ თავის განსაკუთრებულის
ხარჯით და ისე, როგორც კერძო უვალდებულო საგანი (I, 382).
|
|
22.8 უზავს - იაკობ გოგებაშვილის თხზულებათა ლექსიკონი |
▲back to top |
უზავს
უზამს : ნახირსა ... მენახირე, საითაც უნდა, იქით უზავს თავსა (II,255).
|
|
22.9 უზალთუნი - იაკობ გოგებაშვილის თხზულებათა ლექსიკონი |
▲back to top |
უზალთუნი
ორი შაური : ორი შაური ერთი უსალთუნია (V, 97).
|
|
22.10 უმართლობა - იაკობ გოგებაშვილის თხზულებათა ლექსიკონი |
▲back to top |
უმართლობა
უსამართლობა : მიჰმართეს უმართლობას და უგულწრფელობას კავკასიის ეხლანდელმა
პედაგოგებმა (IV, 129).
|
|
22.11 უმეცრო - იაკობ გოგებაშვილის თხზულებათა ლექსიკონი |
▲back to top |
უმეცრო
უმეცარი : ერთს სასწავლებელში ქართულ ენაზედ განწესებული იყო ყოვლად უმეცრო,
პირველის კლასიდგან გამოგდებული შეშლილი არუთინა (I, 380).
|
|
22.12 უმი - იაკობ გოგებაშვილის თხზულებათა ლექსიკონი |
▲back to top |
უმი
აუდუღარი, მოუხარშავი : საშიშია მდინარე წყლის უმად ხმარება ... მეტადრე კაცი უნდა
ერიდოს უმს ხილეულობასა (II, 267).
|
|
22.13 უმონაწილოობა - იაკობ გოგებაშვილის თხზულებათა ლექსიკონი |
▲back to top |
უმონაწილოობა
მონაწილეობის მიუღებლობა. ეს მტკნარი უმონაწილოობა ჩვენი სამღვდელოების ხალხის
განათლებაში არის უმთავრესი მიზეზი იმისა, რომ ყველა კავკასიის ტომთა უკან
ჩამოვრჩით (I, 277).
|
|
22.14 უმყვირვალოდ - იაკობ გოგებაშვილის თხზულებათა ლექსიკონი |
▲back to top |
უმყვირვალოდ
წყნარად, უხმაუროდ : თანახმად მისი სურვილისა, იგი დამარხეს უმყვირვალოდ,
უგვირგვინოდ (III, 476).
|
|
22.15 უნისკრო - იაკობ გოგებაშვილის თხზულებათა ლექსიკონი |
▲back to top |
უნისკრო
უნისკარტო : ნადირი რამე მინახავს უფრთო, უნისკრო ფრინველი ... (V, 180).
|
|
22.16 უპრიანი - იაკობ გოგებაშვილის თხზულებათა ლექსიკონი |
▲back to top |
უპრიანი
შესაბამისი, შესაფერი : ჩინური გვირგვინი მისი უპრიანია (II, 394).
|
|
22.17 ურგო - იაკობ გოგებაშვილის თხზულებათა ლექსიკონი |
▲back to top |
ურგო
უსარგებლო : ურგო ამხანაგი (V, 129).
|
|
22.18 უსივს - იაკობ გოგებაშვილის თხზულებათა ლექსიკონი |
▲back to top |
უსივს
გასივებული აქვს : ფეფოს ფეხი უსივს (V, 290).
|
|
22.19 უსმენ - იაკობ გოგებაშვილის თხზულებათა ლექსიკონი |
▲back to top |
უსმენ
უსვამენ : თუ თეთრს კბილს უჩვენებენ, თავზე ქონს უსმენ (IV, 535).
|
|
22.20 უსულდგმულო - იაკობ გოგებაშვილის თხზულებათა ლექსიკონი |
▲back to top |
უსულდგმულო
უსულო, მკვდარი : იგი როდია უსულდგმულო ძეგლი, რომელიც არავის არაფერს არგებს (III,
201).
|
|
22.21 უუადვილესი - იაკობ გოგებაშვილის თხზულებათა ლექსიკონი |
▲back to top |
უუადვილესი
უადვილესზე უფრო ადვილი : ორივე სიტყვა ... წასაკითხად უუადვილესია (IV, 154).
|
|
22.22 უუერთგულესი - იაკობ გოგებაშვილის თხზულებათა ლექსიკონი |
▲back to top |
უუერთგულესი
უერთგულესზე უფრო ერთგული : კრებაზე გამოვიდა უუერთგულესი მოსარჩლე სახელმწიფო ენის
ინტერესებისა (III, 457).
|
|
22.23 უუმოწყალესი - იაკობ გოგებაშვილის თხზულებათა ლექსიკონი |
▲back to top |
უუმოწყალესი
უმოწყალესზე უფრო მოწყალე : ინსპექტორი ... ქალაქის გამგეობის მიერ უუმოწყალესად
იქმნა განთავისუფლებული თანამდებობიდან (III, 164).
|
|
22.24 უუსრულესი - იაკობ გოგებაშვილის თხზულებათა ლექსიკონი |
▲back to top |
უუსრულესი
უსრულესზე უფრო სრული : (ქართული ანბანი) მან აღიარა თითქმის უუსრულეს ანბანად
ყველა ანბანთა შორის (II, 206).
|
|
22.25 უუქართულესი - იაკობ გოგებაშვილის თხზულებათა ლექსიკონი |
▲back to top |
უუქართულესი
უქართულესზე უფრო ქართული : პირველი დებულება უუქართულესია (II, 384).
|
|
22.26 უქეიფო - იაკობ გოგებაშვილის თხზულებათა ლექსიკონი |
▲back to top |
უქეიფო
დაავადებული, ავადმყოფი, უგუნებო : უქეიფოდ შეიქმნა ჩვენი ტოტებ-დაყრილი ვაშლი (V,
526).
|
|
22.27 უქეიფობა - იაკობ გოგებაშვილის თხზულებათა ლექსიკონი |
▲back to top |
უქეიფობა
უგუნებობა : მას დაემართება ცოტაოდენი უქეიფობა (II, 41); კრებაზე ვერ დავესწარი
უქეიფობისა გამო (IV, 350).
|
|
22.28 უცები - იაკობ გოგებაშვილის თხზულებათა ლექსიკონი |
▲back to top |
უცები
უეცარი, მოულოდნელი : რას მოასწავებს ასეთი უცები დაოჩნება? (I, 361).
|
|
22.29 უხმო - იაკობ გოგებაშვილის თხზულებათა ლექსიკონი |
▲back to top |
უხმო
თანხმოვანი : ბოლო უხმოს და ხმოვანს ასოებს ერთად გაამეორებინებს (V, 9).
|
|
22.30 უჯიჯგვირებდა - იაკობ გოგებაშვილის თხზულებათა ლექსიკონი |
▲back to top |
უჯიჯგვირებდა
უხეშად უცქეროდა : ფრინველებში ჩაერეოდა უჯიჯგვირებდა (I, 470).
|
|
23 იაკობ გოგებაშვილის თხზულებათა ლექსიკონი - ფ |
▲back to top |
|
|
23.1 ფამფარა - იაკობ გოგებაშვილის თხზულებათა ლექსიკონი |
▲back to top |
ფამფარა
ერთგვარი რძიანი ბალახი : ამ ჯეჯილებში იცოდა ფამფარა, ერთნაირი რძიანი ბალახი,
რომელიც გემრიელი საჭმელი იყო ადამიანისათვის. მეც მინდოდა ფამფარა, კარგა ხანი არ
მეჭამა ... ჯერ ფამფარას კრეფა არ დაგვეწყო (IX, 36).
|
|
23.2 ფარატინი - იაკობ გოგებაშვილის თხზულებათა ლექსიკონი |
▲back to top |
ფარატინი
ნაგლეჯი, ნაკუწი : გრძელს ყურებს ფარატინებივით აქნევს (V, 478).
|
|
23.3 ფარეზობა - იაკობ გოგებაშვილის თხზულებათა ლექსიკონი |
▲back to top |
ფარეზობა
მოვლა, გულისყური : (წამალს) დროზედ დაალევინებენ ავადმვოფს და გაუწევენ ჯეროვან
ფარეზობასა (II, 32); მეომარს ერს თავისებურ თავისუფლებას შეჩვეულს, დიდის
ფარეზობით და სიფრთხილით მოქცევა უნდოდა (III, 27).
|
|
23.4 ფაშალიკი - იაკობ გოგებაშვილის თხზულებათა ლექსიკონი |
▲back to top |
ფაშალიკი
ფაშის სამფლობელო : ყოფილი ფაშა ავტონომიური გამგე არის ფაშალიკისა (V, 48).
|
|
23.5 ფაჩაჩი - იაკობ გოგებაშვილის თხზულებათა ლექსიკონი |
▲back to top |
ფაჩაჩი
თხელი, რბილი : თავზე ჩამოცმული (აქვს) ჯამის მსგავსი ფაჩანი ნაბდის ქუდი (VI,
587); თავზე ჩამოცმული ჯამის მსგავსი ფაჩაჩი ნაბდის ქუდი აი კახელის შემოსილება
(VI, 165).
|
|
23.6 ფერჩატკი - იაკობ გოგებაშვილის თხზულებათა ლექსიკონი |
▲back to top |
ფერჩატკი
რუს. перчатка ხელთათმანი : ქალს ხელიდგან ფერჩატკები გამოგლიჯა (VI, 41).
|
|
23.7 ფეჩი - იაკობ გოგებაშვილის თხზულებათა ლექსიკონი |
▲back to top |
ფეჩი
რუს. печь ღუმელი : ქოთანი შესდგა ფეჩში (V, 468); ბუხარს ან ფეჩებს ცეცხლით
ახურებენ (VI, 118).
|
|
23.8 ფთა - იაკობ გოგებაშვილის თხზულებათა ლექსიკონი |
▲back to top |
ფთა
ფრთა : ფთები ყოველთვის ლამაზათ აქვს შეკუმშული (VI, 31).
|
|
23.9 ფთხებიან - იაკობ გოგებაშვილის თხზულებათა ლექსიკონი |
▲back to top |
ფთხებიან
ფრთხებიან : ბულბულები ფთხებიან და აღარ ეკარებიან იმ ადგილსა (VI, 46).
|
|
23.10 ფთხილად - იაკობ გოგებაშვილის თხზულებათა ლექსიკონი |
▲back to top |
ფთხილად
ფრთხილად : (დედალ სპილოს) ფთხილად ზეზეულად სძინავს (V, 68).
|
|
23.11 ფლატო - იაკობ გოგებაშვილის თხზულებათა ლექსიკონი |
▲back to top |
ფლატო
მაღლობის ჩამონგრეული ადგილი, ფლატე : გამშველებელი არ იყოს ეფარებოდეს ფლატოსა (V,
573).
|
|
23.12 ფოთინი - იაკობ გოგებაშვილის თხზულებათა ლექსიკონი |
▲back to top |
ფოთინი
ფათური : სხვის გულში ხელის ფოთინს დაჩვეული არ გახლავართ (IV, 78).
|
|
23.13 ფოლი - იაკობ გოგებაშვილის თხზულებათა ლექსიკონი |
▲back to top |
ფოლი
ცხენის ფეხის ქუსლი : ქვემო მაგარს ნაწილს ცხენის ფესისას ზემო ქართლში ქუსლს
ეძასიან, იმერეთში ... ფოლი (II, 72).
|
|
23.14 ფრინვა - იაკობ გოგებაშვილის თხზულებათა ლექსიკონი |
▲back to top |
ფრინვა
ფრენა : შვილებს ფრინვას ასწავლის და საჭმლის შოვნას (V, 61); (მწყრები) ამ დროს
ისევ მჭლედ არიან, რომ სწორედ ფრინვაც არ შეუძლიანთ (VI, 33).
|
|
23.15 ფუტკნის - იაკობ გოგებაშვილის თხზულებათა ლექსიკონი |
▲back to top |
ფუტკნის
ურევს, წეწავს : აქამდინ ასე უწყალოდ ფუტკნიდა, რევდა საქმესა (II, 117).
|
|
23.16 ფშუტა - იაკობ გოგებაშვილის თხზულებათა ლექსიკონი |
▲back to top |
ფშუტა
ცარიელი : იგიც ფშუტა ჭვავის მარცვალი გამოდგა (II, 115).
|
|
24 იაკობ გოგებაშვილის თხზულებათა ლექსიკონი - ქ |
▲back to top |
|
|
24.1 ქარაკტერისტიკა - იაკობ გოგებაშვილის თხზულებათა ლექსიკონი |
▲back to top |
ქარაკტერისტიკა
დახასიათება : სურათულად უნდა იქმნენ აღწერილნი უფრო შესანიშნავი ისტორიულნი პირნი
... ეპოქების ქარაკტერისტიკითა (IX, 184).
|
|
24.2 ქართულიზმი - იაკობ გოგებაშვილის თხზულებათა ლექსიკონი |
▲back to top |
ქართულიზმი
ქართულად ნათქვამი : რატომ არ ამბობთ, ქართულიზმი როგორღა იქნებოდა? (V, 751).
|
|
24.3 ქაშა - იაკობ გოგებაშვილის თხზულებათა ლექსიკონი |
▲back to top |
ქაშა
რუს. каша ფაფა : (ვაშლები) იყვნენ დიდრონი, წითლები, ტკბილი და ქაშა (V, 526).
|
|
24.4 ქეიფი - იაკობ გოგებაშვილის თხზულებათა ლექსიკონი |
▲back to top |
ქეიფი
ნება, სურვილი, გუნება : იმსჯელოს ისე, როგორც მისი ქეიფი იყოს (V, 762). ვირი
ქეიფზედ მოვიდა და უთხრა აქლემსა (V, 236); როცა თავისს ბუნებრივს ქეიფზედ იყო,
სჯიდა თავისუფლად, სამართლიანად (III, 92).
|
|
24.5 ქესატი - იაკობ გოგებაშვილის თხზულებათა ლექსიკონი |
▲back to top |
ქესატი
ხელმოკლე, უფულო : ეს კი ღვთის წყალობა იქნება ჩვენი ქვსატი კაცისათვისაო (II,
336).
|
|
24.6 ქესატობა - იაკობ გოგებაშვილის თხზულებათა ლექსიკონი |
▲back to top |
ქესატობა
უსახსრობა, უქონლობა, ხელმოკლეობა : ქართველობა კი ამჟამად დიდ ქესატობაშია (IV,
162).
|
|
24.7 ქვა-ტალახა - იაკობ გოგებაშვილის თხზულებათა ლექსიკონი |
▲back to top |
ქვა-ტალახა
ქვით და ტალახით ნაშენები სახლი : სცხოვრობენ ან მიწურში, ან ქვა-ტალახა სახლებში
(V, 546).
|
|
24.8 ქვასანაყი - იაკობ გოგებაშვილის თხზულებათა ლექსიკონი |
▲back to top |
ქვასანაყი
ფილთაქვა : ფილთაქვა, ანუ ქვასანაყი (IV, 317).
|
|
24.9 ქვეითი - იაკობ გოგებაშვილის თხზულებათა ლექსიკონი |
▲back to top |
ქვეითი
ქვედა : ქვეითი ყბა თავისუფლად მოძრაობს (VI, 410).
|
|
24.10 ქვეშკნელი - იაკობ გოგებაშვილის თხზულებათა ლექსიკონი |
▲back to top |
ქვეშკნელი
ქვესკნელი : ქვეშკნელში დაბადებულან ორნი ძმანი (V, 207).
|
|
24.11 ქვრივეულები - იაკობ გოგებაშვილის თხზულებათა ლექსიკონი |
▲back to top |
ქვრივეულები
ქვრივები : რექტორს უყვარდა ქვრივეულების ხშირი გამასპინძლება (III, 304).
|
|
24.12 ქილა - იაკობ გოგებაშვილის თხზულებათა ლექსიკონი |
▲back to top |
ქილა
ხალამი : რისთვის ხმარობე ... ქილასა, ანუ ხალამსა (V, 337).
|
|
24.13 ქიმუნჯი - იაკობ გოგებაშვილის თხზულებათა ლექსიკონი |
▲back to top |
ქიმუნჯი
მუჯლუგუნი : ქართული წერა-კითხვა ქიმუნჯ ნაკრავია (IV, 514).
|
|
24.14 ქოცო - იაკობ გოგებაშვილის თხზულებათა ლექსიკონი |
▲back to top |
ქოცო
პატარა ქვევრი : გლეხმა ერთი ქოცო ღვინო ამოცალა (IX, 491).
|
|
24.15 ქრისტეშობისთვე - იაკობ გოგებაშვილის თხზულებათა ლექსიკონი |
▲back to top |
ქრისტეშობისთვე
დეკემბერი : (ღამე) თორმეტ ქრისტეშობისთვეს ერთი ორად მეტი ხდება დღეზედ (VI, 441).
|
|
24.16 ქსოვნა - იაკობ გოგებაშვილის თხზულებათა ლექსიკონი |
▲back to top |
ქსოვნა
ქსოვა : ფარჩების ქსოვნა... საქართველოში იცოდნენ (VI, 159).
|
|
24.17 ქულა - იაკობ გოგებაშვილის თხზულებათა ლექსიკონი |
▲back to top |
ქულა
ფუნჩულა, ფუმფულა, ახლად გამოჩეკილი წიწილა : საამური სანახავები იყვნენ ეს
პაწაწინა ქულა არსებანი (V, 488); (საბუდარში) ასვლა და გადმოსვლა ჩვენის ქულა
წიწილებისაგან დიდს უნარს ითხოვდა (VI, 329).
|
|
25 იაკობ გოგებაშვილის თხზულებათა ლექსიკონი - ღ |
▲back to top |
|
|
25.1 ღალავს - იაკობ გოგებაშვილის თხზულებათა ლექსიკონი |
▲back to top |
ღალავს
ღლის : ნორჩ გონებას ვარჯიშობა მალ-მალ ღალავს (I, 253).
|
|
25.2 ღაღანა - იაკობ გოგებაშვილის თხზულებათა ლექსიკონი |
▲back to top |
ღაღანა
აყვავებული : მისი ერის ცხოვრება სწორედ ისე ჰყვაოდა, როგორც მისი მუდამ ღაღანა
კუნძული (I, 259).
|
|
25.3 ღეღელა - იაკობ გოგებაშვილის თხზულებათა ლექსიკონი |
▲back to top |
ღეღელა
გაღეღილი, საბურავჩამოცილებული : პირბადე მთლიანად ჩამოეგლიჯა და სრულიად ღეღელა
იქმნა საქვეყნოდ (I, 216).
|
|
25.4 ღვთის- ძროხუნა - იაკობ გოგებაშვილის თხზულებათა ლექსიკონი |
▲back to top |
ღვთის- ძროხუნა
ჭია-მაია : ეგ არის ჭია-მაია, რომელსაც რუსები ღვთისძროხუნას ეძახიან (V, 527).
|
|
25.5 ღვინობისთვე - იაკობ გოგებაშვილის თხზულებათა ლექსიკონი |
▲back to top |
ღვინობისთვე
ოქტომბერი : ღვინობისთვის დამდეგს, რომ ამ სახლში შესულიყავით, ტახტზედ ნახავდით
ლოგინში მწოლიარეს პატარა ვაჟსა (IX, 70).
|
|
25.6 ღვიძლი ენა - იაკობ გოგებაშვილის თხზულებათა ლექსიკონი |
▲back to top |
ღვიძლი ენა
მშობლიური ენა, დედა ენა : გაუფართოოს ღვიძლის ენის ცოდნა ბავშვსა (I, 310);
ქართული ისე აქვს შეთვისებული, როგორც ღვიძლი ენა (I, 202); ღვიძლის სიტყვით უფრო
ადვილად ... აღიმართება ხოლმე კაცის გული ღმერთამდე (I, 211).
|
|
25.7 ღვრინჭილა - იაკობ გოგებაშვილის თხზულებათა ლექსიკონი |
▲back to top |
ღვრინჭილა
აცმა, სამკაული : (რაჭველ ქალებს) ყელზედ, როგორც თათრის ქალებს, სხვა და სხვა
შუშების ღვრინჭილა ჰკიდიათ (VI, 188).
|
|
25.8 ღლავი - იაკობ გოგებაშვილის თხზულებათა ლექსიკონი |
▲back to top |
ღლავი
ლოქო : ლოქო, რომელსაც იქაურად ღლავი ეწოდება (V, 317).
|
|
25.9 ღლაპი - იაკობ გოგებაშვილის თხზულებათა ლექსიკონი |
▲back to top |
ღლაპი
ახლად დაბადებული თაგვი ან სხვა სულდგმული : ნუთუ ესენი არიან ის ტიტველა... უშნო
და მაჯინჯი ღლაპები (V, 298).
|
|
25.10 ღრეჭია - იაკობ გოგებაშვილის თხზულებათა ლექსიკონი |
▲back to top |
ღრეჭია
ვინც იღრიჭება, ვისაც ღრეჭა ახასიათებს : ღრეჭია მეტად სქელ-კანა სულიერია (II,
360).
|
|
26 იაკობ გოგებაშვილის თხზულებათა ლექსიკონი - ყ |
▲back to top |
|
|
26.1 ყაისი - იაკობ გოგებაშვილის თხზულებათა ლექსიკონი |
▲back to top |
ყაისი
გარგარის ჯიში : სხვა ქვეყნებში ... არა ხარობს ... ყაისი (VI, 570).
|
|
26.2 ყასიდად - იაკობ გოგებაშვილის თხზულებათა ლექსიკონი |
▲back to top |
ყასიდად
განგებ, განზრახ, ტყუილა : ეს კინკლაობა გულწრფელად არის გამართული, თუ ყასიდად, რ
ვიცი (II, 408).
|
|
26.3 ყაჭი - იაკობ გოგებაშვილის თხზულებათა ლექსიკონი |
▲back to top |
ყაჭი
აბრეშუმის ჭია : უფრო უმეტესი ზარალი ჰქმნა აბრეშუმის ჭიის (ყაჭის) სნეულებამ (VI,
191).
|
|
26.4 ყირწაყურწით - იაკობ გოგებაშვილის თხზულებათა ლექსიკონი |
▲back to top |
ყირწაყურწით
კისრისტეხით, აჩქარებით : საკუთარ თავს ირცხვენთ, იმდაბლებთ და ყირწაყურწით
მიისწრაფებით ქვევით-ქვევით (II, 369).
|
|
26.5 ყლურჭავს - იაკობ გოგებაშვილის თხზულებათა ლექსიკონი |
▲back to top |
ყლურჭავს
ხარბად სვამს, ყლაპავს : ხშირად ისხამს... ცხარე ოტკასა, ვითომ წყალსა და წამდაუწუმ
ყლურჭავს (II, 408).
|
|
26.6 ყოყმობა - იაკობ გოგებაშვილის თხზულებათა ლექსიკონი |
▲back to top |
ყოყმობა
ყოყმანი : საყველ-პურო აზრსაც ყოყმობითა გამოსთქვამს (I, 279); ამ ყოყმობას ბოლო
უთუოდ მოეღებოდა (IX, 135); ამანაც ყოყმობაში რამდენიმე წელიწადი გაატარა (IX,
148).
|
|
26.7 ყრილობს - იაკობ გოგებაშვილის თხზულებათა ლექსიკონი |
▲back to top |
ყრილობს
იყრის : ხშირად თავისს ჯავრსა ყრილობს... საწყალს მკითხველზედ (III, 182).
|
|
26.8 ყუათი - იაკობ გოგებაშვილის თხზულებათა ლექსიკონი |
▲back to top |
ყუათი
ძალა, ენერგია : ღვინო ამ ძნელ მუშაობაში გლეხ კაცს ძლიერ შველის და ყუათს აძლევს
(VI, 439).
|
|
26.9 ყუნტია - იაკობ გოგებაშვილის თხზულებათა ლექსიკონი |
▲back to top |
ყუნტია
დაყუნტულია : თაგვი სკივრის წინ ყუნტია (IX, 480).
|
|
26.10 ყუყი - იაკობ გოგებაშვილის თხზულებათა ლექსიკონი |
▲back to top |
ყუყი
უკანა ფეხებზე დაცუცქება : (კურდღელი) მსხლის ახლო იჯდა ყუყს უკანა ფეხებზედ (IX,
411).
|
|
27 იაკობ გოგებაშვილის თხზულებათა ლექსიკონი - შ |
▲back to top |
|
|
27.1 შეზარებით - იაკობ გოგებაშვილის თხზულებათა ლექსიკონი |
▲back to top |
შეზარებით
ზიზღით : იანოვსკი ... შესაფერის შეზარებით უარჰყოფს იმ კაცის შემარცხვენელს
მიდრეკილებას (I, 207).
|
|
27.2 შელალა - იაკობ გოგებაშვილის თხზულებათა ლექსიკონი |
▲back to top |
შელალა
შერეკა : არაბმა თავის საქონელი ბაკში შელალა (VI, 63).
|
|
27.3 შემრგო - იაკობ გოგებაშვილის თხზულებათა ლექსიკონი |
▲back to top |
შემრგო
მარგებელი, სასარგებლო : ცარიელი ბოთლი სასარგებლო ხდება ადამიანისათვის მხოლოდ მას
შემდეგ, როცა გაივსება რაიმე შემრგო სასმელით (III, 160).
|
|
27.4 შესმენილი - იაკობ გოგებაშვილის თხზულებათა ლექსიკონი |
▲back to top |
შესმენილი
შემასმენელი : თუ ქვემდებარე სულიერს საგანსა ნიშნავს, მაშინ კი სრული გრამატიკული
თანხმობა უნდა იყოს მის და შესმენილს შუა (I, 287).
|
|
27.5 შეურაცხება - იაკობ გოგებაშვილის თხზულებათა ლექსიკონი |
▲back to top |
შეურაცხება
შეურაცხყოფა : ამით ხომ აკაკის აყენებთ შეურაცხებას? (IV, 268).
|
|
27.6 შეცდომილება - იაკობ გოგებაშვილის თხზულებათა ლექსიკონი |
▲back to top |
შეცდომილება
შეცდომა : ხეპრული შეცდომილება მოსდევს მას (I, 302); ეს შეცდომილება დიდად
მავნებელია ჩვენთვის (I, 328).
|
|
27.7 შეხარულება - იაკობ გოგებაშვილის თხზულებათა ლექსიკონი |
▲back to top |
შეხარულება
სიხარული : მაშინდელ ცხოვრებას არ აკლდა ... შეხარულება ცხოვრებისადმი (I, 332).
|
|
27.8 შინად - იაკობ გოგებაშვილის თხზულებათა ლექსიკონი |
▲back to top |
შინად
შინ : ქართული წიგნი შინად უსწავლიათ (II, 165); ვერ ისარგებლებენ საგნის
სწავლებაში ვერც მასწავლებელი სკოლისა და ვერც შინად მზადებელნი ბავშვებისა (IX,
225).
|
|
27.9 შოვობდა - იაკობ გოგებაშვილის თხზულებათა ლექსიკონი |
▲back to top |
შოვობდა
შოულობდა : მამალი თავისთვისაც ვერ შოვობდა საკმაო საჭმელს (VI, 31); რუსეთში კურს
შესრულებულნი ადგილებს ვერსად შოვობენ (I, 239).
|
|
27.10 შროშანა - იაკობ გოგებაშვილის თხზულებათა ლექსიკონი |
▲back to top |
შროშანა
ყვავილია : პირველი ადგილი რომელ ყვავილს უჭირავს? ... მესამე? შროშანასა (V, 390).
|
|
27.11 შროშანი - იაკობ გოგებაშვილის თხზულებათა ლექსიკონი |
▲back to top |
შროშანი
ფრინველი : შროშანი, მოლაღური ... ერთი მეორის შემდეგ ჩვენს ქვეყანაში სიხარულით
მოდიან (VI, 432).
|
|
27.12 შტიკი - იაკობ გოგებაშვილის თხზულებათა ლექსიკონი |
▲back to top |
შტიკი
რუს. штик ხიშტი : ბატონსა და ყმას შუა ჩამოსდგა შტიკი და შუბი (I, 338).
|
|
27.13 შუალა - იაკობ გოგებაშვილის თხზულებათა ლექსიკონი |
▲back to top |
შუალა
საშუალო, შუათანა : მე მგონია, რომ აქაც სიმართლე შუალ ადგილზე მოიპოვება (III,
319) ; აქვთ ერთი შუალა, ცენტრალური პარლამენტი, რომელიც სავალდებულო კანონებს
ადგენს (VI, 708).
|
|
27.14 შჭრიან - იაკობ გოგებაშვილის თხზულებათა ლექსიკონი |
▲back to top |
შჭრიან
სჭრიან : მერმე ცარიელ ღეროებს შჭრიან (VI, 184).
|
|
28 იაკობ გოგებაშვილის თხზულებათა ლექსიკონი - ჩ |
▲back to top |
|
|
28.1 ჩაბეჭდილება - იაკობ გოგებაშვილის თხზულებათა ლექსიკონი |
▲back to top |
ჩაბეჭდილება
შთაბეჭდილება : მზგავსსავე ჩაბეჭდილებას სახავს ... ეს მოთხრობა (II, 13).
|
|
28.2 ჩამიჩი - იაკობ გოგებაშვილის თხზულებათა ლექსიკონი |
▲back to top |
ჩამიჩი
ხმელი, შემწვარი ყურძენი (V, 308; V, 123).
|
|
28.3 ჩამორჩომა - იაკობ გოგებაშვილის თხზულებათა ლექსიკონი |
▲back to top |
ჩამორჩომა
ჩამორჩენა : ამ უკან ჩამორჩომას ... სამწუხარო შედეგიც მოყვება (II, 442).
|
|
28.4 ჩამორჩომილი - იაკობ გოგებაშვილის თხზულებათა ლექსიკონი |
▲back to top |
ჩამორჩომილი
ჩამორჩენილი : ჩვენებური წერა სკოლებში აქამდინ უკან იყო ჩამორჩომილი (V, 685).
|
|
28.5 ჩამური - იაკობ გოგებაშვილის თხზულებათა ლექსიკონი |
▲back to top |
ჩამური
ღომის საცეხველი, როდინის მსგავსი : შემდეგ მარცვლებს ჩაყრიან ქვის ჩამურში,
რომელიც ვეებერთელა როდინსა ჰგავს (VI, 269).
|
|
28.6 ჩანახი - იაკობ გოგებაშვილის თხზულებათა ლექსიკონი |
▲back to top |
ჩანახი
საწყაო, მერვედი კოდისა (V, 308); თვითეულ მწყრის მოკვლა ჩანახობით ამცირებს
მოსავალსა (VI, 289).
|
|
28.7 ჩანჩქარი - იაკობ გოგებაშვილის თხზულებათა ლექსიკონი |
▲back to top |
ჩანჩქარი
ჩანჩქერი : ტერმინი „ჩანჩქარი“ ანუ ჩანჩქერი. ნიშნავს... სახელდობრ მას, როცა წყლის
კალაპოტში დიდრონი ქვები ჰყრია (III, 151); ჩვენი ჩანჩქარა წყარო ბროლივით წმინდა
იყო (VI, 378).
|
|
28.8 ჩანჩხვარ-მანჩხვარი - იაკობ გოგებაშვილის თხზულებათა ლექსიკონი |
▲back to top |
ჩანჩხვარ-მანჩხვარი
წვრილმანი უმნიშვნელო რამ: ჩვენთა მოსაზრებათა მეორე ნახევრის შესახებ იგი
ჭინჭყლობს, ფაფხურობს, ჩანჩხვარ–მანჩხვარს ავლებს ხელსა (II, 135).
|
|
28.9 ჩარექი - იაკობ გოგებაშვილის თხზულებათა ლექსიკონი |
▲back to top |
ჩარექი
მეოთსედი : ერთ ლიტრაში ოთსი ჩარექია (V, 97); მეოთხედი არშინისა : ნასკვებზე
წავიდა მეოთხედი არშინისა, ანუ ერთი ჩარექი (IX, 496).
|
|
28.10 ჩაღი - იაკობ გოგებაშვილის თხზულებათა ლექსიკონი |
▲back to top |
ჩაღი
ნათელი, კაშკაშა : ტევეობაში კი ჩაღი სამოთხე ჩემთვის იქნება შავ-ბნელი ციხე (V,
239); იძულებული ვარ ამ ერთი თვის განმავლობაში დავტოვოთ სამუდამოთ ეს ფართე და
ჩაღი სადგური-საპყრობილე (IX, 344).
|
|
28.11 ჩახრიალა - იაკობ გოგებაშვილის თხზულებათა ლექსიკონი |
▲back to top |
ჩახრიალა
პატარა ჩანჩქერი : ბავშვებმა თვითონაც კი იციან პატარა ჩახრიალას გაკეთება (III,
151).
|
|
28.12 ჩილიკა - იაკობ გოგებაშვილის თხზულებათა ლექსიკონი |
▲back to top |
ჩილიკა
მოკლე სათამაშო როკი ხისა : ბურთი, ბზრიალა,.. ჩილიკა რიღასთვის არიან საჭირონი?
(V, 131).
|
|
28.13 ჩინჩხვარი - იაკობ გოგებაშვილის თხზულებათა ლექსიკონი |
▲back to top |
ჩინჩხვარი
ხმელი წვრილი ტოტები : ბოძებად აქვთ შედგმული კენჭები, თიხის ნატესები, ჩინჩხვრები
და კიდევ სხვა რამეები (VI, 404).
|
|
28.14 ჩიხო-მახო - იაკობ გოგებაშვილის თხზულებათა ლექსიკონი |
▲back to top |
ჩიხო-მახო
უთავბოლო, ნაყარნუყარი : არა მგონია, რომ ამ ჩიხო-მახო მჯღაბნელების მიბაძვა ჩვენი
ქართველი პედაგოგებისათვის იყოს სასიქადულო და სასარგებლო (V, 730); ორ-ორი ასო
ერთად შეგვხვდებათ მხოლოდ ზოგიერთა რუსულ ჩიხო-მახო ანბანში (V, 730).
|
|
28.15 ჩოდარი - იაკობ გოგებაშვილის თხზულებათა ლექსიკონი |
▲back to top |
ჩოდარი
ნალების მჭედელი : ჩოდარს მოუყვანეს სამი ცხენი ... რამდენიმე ნალი დააკრა ცხენებს
ჩოდარმა? (ΙX, 498).
|
|
28.16 ჩოჩორი - იაკობ გოგებაშვილის თხზულებათა ლექსიკონი |
▲back to top |
ჩოჩორი
მწერის ბარტყი : გამოიჩეკებოდნენ თუ არა მწყრის ჩოჩრები, გლეხი იგდებდა მათ ხელში
და მოსახრაკავად მიჰყავდა შინ (V, 501); რომელი ფრინველის ბარტყსა ჰქვია ჩოჩორი?
(V, 375).
|
|
29 იაკობ გოგებაშვილის თხზულებათა ლექსიკონი - ც |
▲back to top |
|
|
29.1 ცალმხრიანობა - იაკობ გოგებაშვილის თხზულებათა ლექსიკონი |
▲back to top |
ცალმხრიანობა
ცალმხრივობა : ამ ცალმხრიანობამ ... ის შედეგი მოიტანა, რომ ზოგის თვალში ველიჩკო
დარჩა ჩვენს მტრად (IV, 24).
|
|
29.2 ცალმხროვანი - იაკობ გოგებაშვილის თხზულებათა ლექსიკონი |
▲back to top |
ცალმხროვანი
ცალმხრივი : ეს გარემოება ჩვენს განხილვას ვერ მისცემს ცალმხროვანის მსჯელობის
თვისებას, ხასიათსა (V, 648).
|
|
29.3 ცალმხროვანობა - იაკობ გოგებაშვილის თხზულებათა ლექსიკონი |
▲back to top |
ცალმხროვანობა
ცალმხრივობა : იგინი მოკლებული არიან ვიწრო ეროვნულ ინსტინქტს, გვარტომობის
ცალმსროვანობასა (III, 226).
|
|
29.4 ცვლილობს - იაკობ გოგებაშვილის თხზულებათა ლექსიკონი |
▲back to top |
ცვლილობს
იცვლის : რუსულად ... წერას დაჩვეული, ქართულის მრგვალი და სწორე ასოების წერის
დროს უნებლიედ ცვლილობს მიმართულებასა (I, 475).
|
|
29.5 ცივანა - იაკობ გოგებაშვილის თხზულებათა ლექსიკონი |
▲back to top |
ცივანა
მცივანა : ცივანა კაცს ვერ გაათბობს (V, 411).
|
|
29.6 ცრუ-მართალა - იაკობ გოგებაშვილის თხზულებათა ლექსიკონი |
▲back to top |
ცრუ-მართალა
ტყუილ-მართალი : ამ თეთრს მინდორხედ .. ამოდიან, ბიბინობენ და ღაღანობენ ლამაზი
ლექსები ... ცრუ-მართალა ზღაპრები (II, 193).
|
|
29.7 ცულდი - იაკობ გოგებაშვილის თხზულებათა ლექსიკონი |
▲back to top |
ცულდი
ნაჯახი : მხოლოდ ცულდის ტარად გამოდგებოდნენ უკუღმართა ხელმი (III, 72).
|
|
29.8 ცხვარ-კაცა - იაკობ გოგებაშვილის თხზულებათა ლექსიკონი |
▲back to top |
ცხვარ-კაცა
მშვიდი, სუსტი ხასიათის ადამიანი : ეძასიან ცხვარ-კაცას ყველას, ვინც კი მეტად
სუსტი ხასიათისაა (V, 475).
|
|
30 იაკობ გოგებაშვილის თხზულებათა ლექსიკონი - ძ |
▲back to top |
|
|
30.1 ძირთავა - იაკობ გოგებაშვილის თხზულებათა ლექსიკონი |
▲back to top |
ძირთავა
ბოლქვიანი : სპილოს ძლიერ უყვარს ხახვის მსგავსი ძირთავა მცენარეები (VI, 369).
|
|
30.2 ძირს არ ჩამოუვა - იაკობ გოგებაშვილის თხზულებათა ლექსიკონი |
▲back to top |
ძირს არ ჩამოუვა
არ ჩამოუვარდება : მეორე ნაკლოვანება თავის მნიშვნელობით ამას ძირს არ ჩამოუვა (I,
465); „კონის“ მოთხრობა... ძირს არ ჩამოუვა ვაგნერის მოთხრობასა (II, 67).
|
|
30.3 ძიძიბო - იაკობ გოგებაშვილის თხზულებათა ლექსიკონი |
▲back to top |
ძიძიბო
წყლული, პატარა მუწუკი : გარეგანი ძიძიბოები და მათზე მალამოს წაცხება, - აი ჩვენი
უმთავრესი საქმე (II, 329).
|
|
30.4 ძოვრი - იაკობ გოგებაშვილის თხზულებათა ლექსიკონი |
▲back to top |
ძოვრი
მძორი, ლეში : შე უმსგავსო ძოვრო... (V, 387).
|
|
30.5 ძრიელ - იაკობ გოგებაშვილის თხზულებათა ლექსიკონი |
▲back to top |
ძრიელ
ძლიერ : მსურველები მაინც ძრიელ ცოტანი იყვნენ (I, 35).
|
|
31 იაკობ გოგებაშვილის თხზულებათა ლექსიკონი - წ |
▲back to top |
|
|
31.1 წაასხმენ - იაკობ გოგებაშვილის თხზულებათა ლექსიკონი |
▲back to top |
წაასხმენ
წაასხამენ, წაიყვანენ : (ჭიანჭველები) ტილებს წაასხმენ და მახლობელს მცენარეებზე
დააბინავებენ (VI, 406).
|
|
31.2 წააქცემდა - იაკობ გოგებაშვილის თხზულებათა ლექსიკონი |
▲back to top |
წააქცემდა
წააქცევდა : ადგილიდან ვერ დაძრამდა და ვერც წააქცემდა (V, 248).
|
|
31.3 წააწიალა - იაკობ გოგებაშვილის თხზულებათა ლექსიკონი |
▲back to top |
წააწიალა
სასწრაფოდ ძალით წაათრია, წაიყვანა : ორივე მოქანცულნი მოჩხუბარნი ... ქორმა
წააწიალა თავის ბუდეში გადასაყლაპავად (III, 187).
|
|
31.4 წაბილწება - იაკობ გოგებაშვილის თხზულებათა ლექსიკონი |
▲back to top |
წაბილწება
წაბილწვა : შკოლის ... წაბილწების შიში ჩვენში შეფერხდა (I, 199).
|
|
31.5 წაბილწვენ - იაკობ გოგებაშვილის თხზულებათა ლექსიკონი |
▲back to top |
წაბილწვენ
წაბილწავენ : აკვანს ადამიანების გონებისა და ზნეობის აღზრდისას წაბილწვენ (I,
197).
|
|
31.6 წადილიანათ - იაკობ გოგებაშვილის თხზულებათა ლექსიკონი |
▲back to top |
წადილიანათ
მონდომებით, ხალისიანად : თუ მასწავლებელმა წადილიანათ გაათავებინა ამ ნაირათ
სწავლა, შემდგომ... თავისუფლად დაიწყებს კითხვას მოსწავლე (V, 9).
|
|
31.7 წაკოკინდები - იაკობ გოგებაშვილის თხზულებათა ლექსიკონი |
▲back to top |
წაკოკინდები
კოკინით წახვალ : მთაში წაკოკინდები (V, 478).
|
|
31.8 წარმოობს - იაკობ გოგებაშვილის თხზულებათა ლექსიკონი |
▲back to top |
წარმოობს
წარმოებს : წარმოობს ბრძოლა არსებობისათვის (II, 392).
|
|
31.9 წევარი - იაკობ გოგებაშვილის თხზულებათა ლექსიკონი |
▲back to top |
წევარი
მწევარი : წევრები (ძაღლები) ძრიელ ჩქარა დარბიან (VI, 58).
|
|
31.10 წევროკინა - იაკობ გოგებაშვილის თხზულებათა ლექსიკონი |
▲back to top |
წევროკინა
კენწერო : ხის სულ ზედა ნაწილს ხალხი უძახის წვეროსა, წვეროკინასა (II, 71);
მთაწმინდის წვეროკინიდან ავლაბრის განაპირას ყოველ დღე უნდა ვეთრიო წვიმაში, თოვლში
(I, 508).
|
|
31.11 წესდებულება - იაკობ გოგებაშვილის თხზულებათა ლექსიკონი |
▲back to top |
წესდებულება
წესდება : პრეზიდენტს არ ჰქონდა უფლება, რომ... ახალი წესდებულება შემოეღო (I, 11);
(სკოლის) წესდებულებას ამავე გაზეთებში გაიცნობს მკითხველი (I, 442).
|
|
31.12 წვლთი - იაკობ გოგებაშვილის თხზულებათა ლექსიკონი |
▲back to top |
წვლთი
ხის კეტი, დიდი ურდული : ციცა ციხეში შევიდა წვლთით დაჰკეტა კარია! (V, 473).
|
|
31.13 წვნიკი - იაკობ გოგებაშვილის თხზულებათა ლექსიკონი |
▲back to top |
წვნიკი
ძალიან წვრილი, ძალიან მცირე : მოიგონეს იმისთანა მინის იარაღი, რომელიც ერთი ასად
და მეტადაც დიდად აჩენს ყოველს წვნიკსა და უჩინარს სულიერსა და საგანსა. ამ იარაღის
წყალობით, რომელსაც მიკროსკოპი ჰქვიან, სწავლულებმა აღმოაჩინეს აუარებელნი წვნიკნი
სულიერნი (II, 418).
|
|
31.14 წივა - იაკობ გოგებაშვილის თხზულებათა ლექსიკონი |
▲back to top |
წივა
გამხმარი ნაკელისაგან დამზადებული საწვავი : შეშის მაგივრათ ხმარობენ წივასა (VI,
179).
|
|
31.15 წინანდული - იაკობ გოგებაშვილის თხზულებათა ლექსიკონი |
▲back to top |
წინანდული
წინანდლური, წინანდელი : შეადარეთ იგინი წინანდულს გამოცემებსა ... და
დარწმუნდებით, ორივე სახელმძღვანელო ... ახლად არის შედგენილი (IV, 195).
|
|
31.16 წინდაუხედებლობა - იაკობ გოგებაშვილის თხზულებათა ლექსიკონი |
▲back to top |
წინდაუხედებლობა
წინდაუხედაობა : შემცდარი ნაბიჯი აიხსნება ... წინდაუხედებლობით (IV, 356).
|
|
31.17 წინეთ - იაკობ გოგებაშვილის თხზულებათა ლექსიკონი |
▲back to top |
წინეთ
წინათ : წინადადება, რომელსაც წინეთ უზის წერტილი მძიმეთი, იწყება პატარა ასოთი
(IX, 390).
|
|
31.18 წინწლაკინობა - იაკობ გოგებაშვილის თხზულებათა ლექსიკონი |
▲back to top |
წინწლაკინობა
ყოყოჩობა, ამაყობა : ზოგნი ་ მამლაყინწურად ამაყობენ, წინწლაკინობას მისდევენ და
საზოგადო საქმეს აფუჭებენ (IX, 368).
|
|
31.19 წიწკნა - იაკობ გოგებაშვილის თხზულებათა ლექსიკონი |
▲back to top |
წიწკნა
პატარა, ძალიან მცირე : ის აზვიადებს ნაკლულევანებას და ერთი წიწკნა ბუზს სპილოდ
უჩვენებს მკითხველებს (I, 295); ერთი წიწკნანი არიან, პაწია ხმა აქვთ და მხოლოდ
წვრილი დამ სუსტი სტვენა იციან (IX, 15).
|
|
31.20 წლეურს - იაკობ გოგებაშვილის თხზულებათა ლექსიკონი |
▲back to top |
წლეურს
წრეულს წლეულს, წელს : წლეურს კურსი შეასრულეს წინამძღვროვის სამეურნეო სკოლაში
(IX, 346); აღმოაჩენენ იმისთანა ადგილებს, რომლითაც არც წრეულს და არც წინათ ხოლერა
არ შეხებია (II, 271).
|
|
31.21 წოწლოკინა - იაკობ გოგებაშვილის თხზულებათა ლექსიკონი |
▲back to top |
წოწლოკინა
წამახვილებული, წაგრძელებული : ამერებს თავის ქალა განიერი აქვთ და იმერებს
წოწლოკინა (II, 322); როდესაც ამგვარ წოწლოკინა ნაწერს კითხულობთ, თვალს ერთს
ხაზზედ ... არ ადევნებთ (V, 682); ამგვარი წოწლოკინა ხელი ... შემოგვიღია მე-19
საუკუნის დამდეგიდან (V, 682).
|
|
31.22 წყრთა - იაკობ გოგებაშვილის თხზულებათა ლექსიკონი |
▲back to top |
წყრთა
ადამიანის მკლავის ნაწილი იდაყვიდან თითის წვერებამდე. მაგიდას ეხები მარჯვენა
წყრთის წინა ნაწილითა (V, 673); წყრთაში ორი ძვალია (VI, 412).
|
|
32 იაკობ გოგებაშვილის თხზულებათა ლექსიკონი - ჭ |
▲back to top |
|
|
32.1 ჭალა - იაკობ გოგებაშვილის თხზულებათა ლექსიკონი |
▲back to top |
ჭალა
წყლიანი ადგილი : ვაკე წყლიან ადგილს რა ჰქვიან? ... ჭალა (V, 40).
|
|
32.2 ჭაჭანება - იაკობ გოგებაშვილის თხზულებათა ლექსიკონი |
▲back to top |
ჭაჭანება
ხსენება : ჭაჭანება, ხსენება არსად არ არის მხოლოდ ერთის ეკლესიისა (V, 67).
|
|
32.3 ჭდე - იაკობ გოგებაშვილის თხზულებათა ლექსიკონი |
▲back to top |
ჭდე
რისამე ზღვარი, მიჯნა; ზომიერება : დაბალი ხალხი, რომელსაც უყვარს ჭდეს გადასვლა
ჭამაში და მეტადრე სმაში, ერთი ათად და მეტი კვდება ხოლერისაგან (II, 266).
|
|
32.4 ჭენჭი - იაკობ გოგებაშვილის თხზულებათა ლექსიკონი |
▲back to top |
ჭენჭი
სისველე : როცა ფოთლებიდგან ჭენჭი გამოვა, მაშინ დაფნას წმინდა ჭილობზე გაშლიან
(VI, 274).
|
|
32.5 ჭენჭიანი - იაკობ გოგებაშვილის თხზულებათა ლექსიკონი |
▲back to top |
ჭენჭიანი
ლორწოიანი, სველი : ჭენჭიანი კანი საშინელ მახინჯად ხდიან გომბეშოსა (VI, 309).
|
|
32.6 ჭილაბი - იაკობ გოგებაშვილის თხზულებათა ლექსიკონი |
▲back to top |
ჭილაბი
ვაზის გამხმარი ტოტები : ჩვენ ლექსიკონში ვამბობთ : წალამი, ჭილაბი, ვაზის გამხმარი
ტოტები (V, 764).
|
|
32.7 ჭინახული - იაკობ გოგებაშვილის თხზულებათა ლექსიკონი |
▲back to top |
ჭინახული
ჭირნახული, მოსავალი : ამ დროს ჭინახული შემოსულია და იმკება (VI, 179).
|
|
32.8 ჭონია - იაკობ გოგებაშვილის თხზულებათა ლექსიკონი |
▲back to top |
ჭონია
მოკლე კოხტა ზედა ტანსაცმელი, ჩოხა : ჩოხის მაგივრად კიდევ ხმარობენ მოკლე კოსტა
გადასაცმელს წელამდის, ჭონიას, რომელიც ძლიერ შვენის გურულებს (VI, 192).
|
|
32.9 ჭრიანტელი - იაკობ გოგებაშვილის თხზულებათა ლექსიკონი |
▲back to top |
ჭრიანტელი
ტყემლის ან სხვა მჟავე ხილის გამონაწური, შეკაზმული მწვანილით და ნივრით (ქეგლ) ;
ბიუროკრატია ... ხსნის ჭრიანტელ მოსამზადებელ კლასებს (IV, 430). პირველი (სახის
სკოლა) ზრდის ერთსა და იმავე ხალხის შვილებს, მეორე კი ჭრიანტელს წარმოადგენს (IV,
426).
|
|
32.10 ჭყვირილა - იაკობ გოგებაშვილის თხზულებათა ლექსიკონი |
▲back to top |
ჭყვირილა
რასაც ჭყვირილი ახასიათებს : საღორიდგან გამოძვრა ღორი თავისი ჭყვირილა გოჭებითა
(V, 478).
|
|
32.11 ჭყილო - იაკობ გოგებაშვილის თხზულებათა ლექსიკონი |
▲back to top |
ჭყილო
ცხენის ფეხის მყარი ნაწილი : მყარს ნაწილს ცხენის ფეხისას ... საინგილოში ეძასიან -
ჭყილო (II, 72).
|
|
33 იაკობ გოგებაშვილის თხზულებათა ლექსიკონი - ხ |
▲back to top |
|
|
33.1 ხათრიჯამიანი - იაკობ გოგებაშვილის თხზულებათა ლექსიკონი |
▲back to top |
ხათრიჯამიანი
კეთილმოსურჩე, ხათრიანი, ლიბერალი : მოწაფეებმა არაფერი იცოდნენ საღმრთო
წერილიდგან, მაგრამ ხათრიჯამიანი მასწავლებელი წლის ბოლოს ყველას ბალებს კარგს
დაუსვამდა (II, 306).
|
|
33.2 ხათრიჯამობა - იაკობ გოგებაშვილის თხზულებათა ლექსიკონი |
▲back to top |
ხათრიჯამობა
გულმოწყალეობა, ლიბერალობა, ხათრიანობა : ქართველურმა თავაზიანობამ და ხათრიჯამობამ
ხელი ამაღებინა ამ განმარტებაზედ (I, 502).
|
|
33.3 ხალამდა - იაკობ გოგებაშვილის თხზულებათა ლექსიკონი |
▲back to top |
ხალამდა
ხალავს : ველური ადამიანი გარეულს ხორბალს აგლეჯდა თავთავებსა, ბეგვდა, მარცვლებს
ხალამდა და ისე სჭამდა (VI, 264).
|
|
33.4 ხალთა - იაკობ გოგებაშვილის თხზულებათა ლექსიკონი |
▲back to top |
ხალთა
ტყავის ტომარა : (რაჭველებს) ყოველთვის ზურგზე დააქვთ ცხვრის გუდა ან ხბოს ტყავის
ხალთა (VI, 188).
|
|
33.5 ხარო - იაკობ გოგებაშვილის თხზულებათა ლექსიკონი |
▲back to top |
ხარო
ორმო : დიდი დამნაშავისათვის სულტანს ჰქონდა ერთი ღრმა ხარო, ანუ ორმო ... ამ ხაროს
ზევიდან ეფარა ვეებერთელა ლოდი (IX, 141).
|
|
33.6 ხარშვენ - იაკობ გოგებაშვილის თხზულებათა ლექსიკონი |
▲back to top |
ხარშვენ
ხარშავენ : გამხმარ ტაროებს ხარშვენ მდუღარე წყალში (VI, 265).
|
|
33.7 ხე-კაკუნა - იაკობ გოგებაშვილის თხზულებათა ლექსიკონი |
▲back to top |
ხე-კაკუნა
ხეკაკუნა ანუ კოდალა (IV, 317).
|
|
33.8 ხელ-მიმცემი - იაკობ გოგებაშვილის თხზულებათა ლექსიკონი |
▲back to top |
ხელ-მიმცემი
ხელსაყრელი : ჯილდოს სიდიდე განისაზღვრებოდა საბოლოო ნასწავლობის ხარისხით, ეს
ჩვეულება შინაურის მასწავლებლის ქალის შრომას ხელმიმცემ საქმედ ხდიდა (III, 219).
|
|
33.9 ხელს ვუცრით - იაკობ გოგებაშვილის თხზულებათა ლექსიკონი |
▲back to top |
ხელს ვუცრით
ხელს ვუცარავთ : ჩვენ არამც თუ ხელს არ წავახმარებთ, არამედ ...ქვების სროლით ხელს
ვუცრით (I, 471).
|
|
33.10 ხვნენ - იაკობ გოგებაშვილის თხზულებათა ლექსიკონი |
▲back to top |
ხვნენ
ხნავენ : ისინი .... ხვნენ (V, 251).
|
|
33.11 ხია, ხია, დიხა - იაკობ გოგებაშვილის თხზულებათა ლექსიკონი |
▲back to top |
ხია, ხია, დიხა
შორისდებულები, არწივის ხმა : რაწამს ფრინველები და პატარა ცხოველები გაიგონებენ
არწივის ხმას : ხია, ხია, დიხა, მაშინვე აქეთ იქით საჩქაროდ გაიქცევიან (VI, 38).
|
|
33.12 ხინწავენ - იაკობ გოგებაშვილის თხზულებათა ლექსიკონი |
▲back to top |
ხინწავენ
კაზმავენ : (ღომის მარცვლებს) ხინწავენ, ანუ ჰკაზმვენ ( VI, 269).
|
|
33.13 ხლაკნით - იაკობ გოგებაშვილის თხზულებათა ლექსიკონი |
▲back to top |
ხლაკნით
ოკრობოკრო : მერცხლები ხლაკნით ფრინავდნენ (VI, 128).
|
|
33.14 ხმელი - იაკობ გოგებაშვილის თხზულებათა ლექსიკონი |
▲back to top |
ხმელი
1. მშრალი, უტენო : ზაფხულში საშინელი ხმელი სიცხეები იცის აქა (VI, 176). 2.
უთოვლო : გლეხებს ეშინიათ უთოვლო, ხმელი ყინვისა (V, 529).
|
|
33.15 ხოკიანი - იაკობ გოგებაშვილის თხზულებათა ლექსიკონი |
▲back to top |
ხოკიანი
დაავადებული : ხოკი-ცსოველთა ერთგვარი დაავადება (ქეგლ): გარს უვლიდა ფარეხს მშიერი
მგელი, უნდოდა, რომ გაეძღო ხოკიანი მუცელი (V, 234).
|
|
33.16 ხოლერა - იაკობ გოგებაშვილის თხზულებათა ლექსიკონი |
▲back to top |
ხოლერა
ქოლერა : ამისთანა წყალში ბევრია ხოლერის ჭია (II, 267).
|
|
33.17 ხოლიხი - იაკობ გოგებაშვილის თხზულებათა ლექსიკონი |
▲back to top |
ხოლიხი
თევზის საჭერი მოწყობილობა : მე თევზაობაში დავბერდი, ხოლიხის ხმარებაში ... ტოლი
არა მყავს ... თუ ნახევარი წუთით ხოლიხის ზევით ამოკვრა დავაგვიანე, კალმახი
ელვასავით ამოვარდება ... სამს კალმახში, ხოლიხში მოქცეული, ორი მაინც და მაინც
ისევვ წამივა ხოლმე (IX, 33).
|
|
33.18 ხორელა - იაკობ გოგებაშვილის თხზულებათა ლექსიკონი |
▲back to top |
ხორელა
ქოლერა : რეპრესია გადამდები სენია სახადისავით ხორელასა და შავი ჭირივით (IV, 27).
|
|
33.19 ხორველა - იაკობ გოგებაშვილის თხზულებათა ლექსიკონი |
▲back to top |
ხორველა
ქოლერა : ჩვენს ქვეყანას ემუქრება ხორველაც და შავი ჭირიც (IX, 283).
|
|
33.20 ხორველობა - იაკობ გოგებაშვილის თხზულებათა ლექსიკონი |
▲back to top |
ხორველობა
ქოლერობა, ქოლერის გავრცელება : ხორველობის დროს ხალხი ტყეებში გარბის (V, 532).
|
|
33.21 ხოცვენ - იაკობ გოგებაშვილის თხზულებათა ლექსიკონი |
▲back to top |
ხოცვენ
ხოცავენ : მონადირეებიც ბევრს სპილოებს ხოცვენ (VI, 69).
|
|
33.22 ხრონიკული - იაკობ გოგებაშვილის თხზულებათა ლექსიკონი |
▲back to top |
ხრონიკული
ქრონიკული : ხრონიკულს თვისებას აწერს მას და განკურნების იმედს უკარგავს (I, 328).
|
|
33.23 ხუსტური - იაკობ გოგებაშვილის თხზულებათა ლექსიკონი |
▲back to top |
ხუსტური
ჟინი, ხუშტური : მოუარა მეფეს ხუსტურმა ანუ ჟინმა (V, 421); (მეფე სვიმონს) ხუსტური
სჭირდა და ხან-და-ხან იმისთანა რასმეს ჩაიდენდა, რაც არ შეეფერებოდა მის ჭკუასა და
ხასიათსა (IX, 157).
|
|
33.24 ხუხრუტუნა - იაკობ გოგებაშვილის თხზულებათა ლექსიკონი |
▲back to top |
ხუხრუტუნა
ჭუჭრუტანა : მოიკალათა ღრმად წასულ ხუხრუტანაში (V, 514).
|
|
34 იაკობ გოგებაშვილის თხზულებათა ლექსიკონი - ჯ |
▲back to top |
|
|
34.1 ჯაგანი - იაკობ გოგებაშვილის თხზულებათა ლექსიკონი |
▲back to top |
ჯაგანი
ძაფზე ასხმული მტევნები : ყმაწვილები ... ჯაგნებს აკეთებენ (V, 63). ყმაწვილები
აკიდოებს სჭრიან, ერთად ჰკვრენ და ჯაგნებს აკეთებენ (V, 116).
|
|
34.2 ჯალაბობა - იაკობ გოგებაშვილის თხზულებათა ლექსიკონი |
▲back to top |
ჯალაბობა
ოჯახი, სახლობა : ჩვენმა პატარა ჯალაბობამ ჩაის სმა გაათავა (V, 80).
|
|
34.3 ჯამბარა - იაკობ გოგებაშვილის თხზულებათა ლექსიკონი |
▲back to top |
ჯამბარა
გუთნის მოკლე ჭაპანი: ტყავისაგან გააკეთა ... ჯამბარა, ჭაპანი (V,483).
|
|
34.4 ჯანიოზი - იაკობ გოგებაშვილის თხზულებათა ლექსიკონი |
▲back to top |
ჯანიოზი
განთქმული ექიმი (ქეგლ): ვარ ჯანიოსი ექიმი (VI, 27).
|
|
34.5 ჯანსჯანჯიელი - იაკობ გოგებაშვილის თხზულებათა ლექსიკონი |
▲back to top |
ჯანსჯანჯიელი
საღ-სალამათი : რა ჯანსჯანჯიელი ვინმე ყოფილა (V, 266).
|
|
34.6 ჯეელი - იაკობ გოგებაშვილის თხზულებათა ლექსიკონი |
▲back to top |
ჯეელი
ახალგაზრდა : აქ არ იხატება ისეთი ძლიერი, წრფელი გრძნობა, რომელიც შეჰფერის
ოცდაათის წლის ჯეელს (I, 281).
|
|
34.7 ჯერედ - იაკობ გოგებაშვილის თხზულებათა ლექსიკონი |
▲back to top |
ჯერედ
ჯერ : მაგრამ ჯერედ იმედი არ აგვისრულდა (II, 23).
|
|
34.8 ჯინჯილა - იაკობ გოგებაშვილის თხზულებათა ლექსიკონი |
▲back to top |
ჯინჯილა
ქერის ფქვილისაგან გამომცხვარი პური : წამოიღო გლეხმა ფქვილი და გამოაცხო თონეში
ქერის პური, ანუ ჯინჯილა (VI, 262); პურს ვერ შეედრება ... ვერც ქერის ჯინჯილა და
ვერც ღომი (VI, 263).
|
|
34.9 ჯიყინი - იაკობ გოგებაშვილის თხზულებათა ლექსიკონი |
▲back to top |
ჯიყინი
უაზრო ლაპარაკი : მან ყველასათვის ცხადი გახადა, რომ სიზმრადაც არ მოსჩვენებია
ადამიანური მოქმედება, აზრების რიგიანი დალაგება და მხოლოდ უთავბოლო ჯიყინი
შესძლებია (II, 59).
|
|
34.10 ჯურა - იაკობ გოგებაშვილის თხზულებათა ლექსიკონი |
▲back to top |
ჯურა
გვარისა, რჯულისა : ერთსა და იმავე დაბოლოებას სხვა-დასხვა ჯურა სიტყვებისათვის
ხმარობენ (II, 356).
|
|
34.11 ჯუჯუტანა - იაკობ გოგებაშვილის თხზულებათა ლექსიკონი |
▲back to top |
ჯუჯუტანა
ჭუჭრუტანა : ჯუჯუტანიდგან ჩვენში შემოაშუქა ევროპის ნათელმა (I, 362).
|
|
35 იაკობ გოგებაშვილის თხზულებათა ლექსიკონი - ჰ |
▲back to top |
|
|
35.1 ჰაზრი - იაკობ გოგებაშვილის თხზულებათა ლექსიკონი |
▲back to top |
ჰაზრი
აზრი : იცვლის ჰაზრს (I,27).
|
|
35.2 ჰაზროვნება - იაკობ გოგებაშვილის თხზულებათა ლექსიკონი |
▲back to top |
ჰაზროვნება
აზროვნება : ადამიანურ ჰაზროვნებაში მტკნარად უკაცრავად გახლავართ (I, 57).
|
|
35.3 ჰაიასტანი - იაკობ გოგებაშვილის თხზულებათა ლექსიკონი |
▲back to top |
ჰაიასტანი
სომხეთი : ავიღოთ თუნდა ჰაიასტანის ბურჟუაზია (III, 381).
|
|
35.4 ჰანგარი - იაკობ გოგებაშვილის თხზულებათა ლექსიკონი |
▲back to top |
ჰანგარი
ანგარებიანი : მიქელი თვითონ იყო ჰანგარი მოქრთამე (VI, 676).
|
|
35.5 ჰბადავს - იაკობ გოგებაშვილის თხზულებათა ლექსიკონი |
▲back to top |
ჰბადავს
ბადებს : ჰბადავს ამისთანა ბავშვურ შენიშვნებს (I, 446).
|
|
35.6 ჰეპი-უპი - იაკობ გოგებაშვილის თხზულებათა ლექსიკონი |
▲back to top |
ჰეპი-უპი
წაქეზების შორისდებული :მუშები მხიარულათ გასძასიან ჰეპი-უპსა (VI, 174).
|
|
35.7 ჰკარგვენ - იაკობ გოგებაშვილის თხზულებათა ლექსიკონი |
▲back to top |
ჰკარგვენ
კარგავენ : დროს ტეუილად არას დროს არა ჰკარგვენ (VI, 714); ეს ფოთლები ცოტა სითბოს
ჰკარგვენ (VI, 124).
|
|
35.8 ჰკვრენ - იაკობ გოგებაშვილის თხზულებათა ლექსიკონი |
▲back to top |
ჰკვრენ
კრავენ : ძნებად ჰკვრენ (VI, 24).
|
|
35.9 ჰკითხევით - იაკობ გოგებაშვილის თხზულებათა ლექსიკონი |
▲back to top |
ჰკითხევით
ჰკითხეთ : თუ ეს სიტყვა ტეუილია, ჰკითხევით ღამის მეხრესა (V, 411).
|
|
35.10 ჰოპი-უპი - იაკობ გოგებაშვილის თხზულებათა ლექსიკონი |
▲back to top |
ჰოპი-უპი
წაქეზების შორისდებული მუშაობისას : ლაზათიანი ჰოპი-უპი შორს გაისმის (VI, 438).
|
|
35.11 ჰრაცხვენ - იაკობ გოგებაშვილის თხზულებათა ლექსიკონი |
▲back to top |
ჰრაცხვენ
მიაჩნიათ : მეორე წიგნს მეტ ბარგად ჰრაცხვენ (VI, 725).
|
|
35.12 ჰფენავს - იაკობ გოგებაშვილის თხზულებათა ლექსიკონი |
▲back to top |
ჰფენავს
ჰფენს : ცაცხვი ამ დროს ისევ ყვავის და თავის გარშემო მშვენიერს სუნს ჰფენავს (VI,
111).
|
|
35.13 ჰხარშვენ - იაკობ გოგებაშვილის თხზულებათა ლექსიკონი |
▲back to top |
ჰხარშვენ
ხარშავენ : (ბრინჯს) წმინდა წყალში ჰხარშვენ და ისე ხმარობენ (VI, 273).
|
|
35.14 ჰხატვენ - იაკობ გოგებაშვილის თხზულებათა ლექსიკონი |
▲back to top |
ჰხატვენ
ხატავენ : დიდს ცხოველებს წიგნებში პატარებად ჰხატვენ (I, 303).
|
|
35.15 ჰხედვენ - იაკობ გოგებაშვილის თხზულებათა ლექსიკონი |
▲back to top |
ჰხედვენ
ხედავენ : ყოველ-დღე ჰხედვენ (I, 300).
|
|
35.16 ჰხოცვენ - იაკობ გოგებაშვილის თხზულებათა ლექსიკონი |
▲back to top |
ჰხოცვენ
ხოცავენ : ფუტკრები ჰხოცვენ მამალს ფუტკრებსა (VI, 396).