|
 loading... |
|
|
ტერმინოლოგია და ცნებები შეზღუდული შესაძლებლობის შესახებ |
ევროკავშირი საქართველოსთვის
ტერმინოლოგია და ცნებები შეზღუდული შესაძლებლობის შესახებ
ლექსიკონი შეიქმნა ევროკავშირისა (EU) და გაეროს განვითარების პროგრამის (UNDP) მხარდაჭერით. მის შინაარსზე სრულად პასუხისმგებელია ექსპერტი – ანა არგანაშვილი და, შესაძლოა, რომ ის არ გამოხატავდეს ევროკავშირისა და გაეროს განვითარების პროგრამის შეხედულებებს.
შეზღუდული შესაძლებლობის მქონე პირთა (შშმ პირთა) მიმართ გამოყენებული ტერმინები განსაზღვრავს პერსპექტივას, თუ როგორ განიხილება შეზღუდული შესაძლებლობა. ხშირად გაუცნობიერებლად და წლების განმავლობაში დამკვიდრებული სტერეოტიპების გავლენით, ისინი საფუძველშივე აქრობს შესაძლებლობას, რომ შშმ პირები აღვიქვათ თანასწორუფლებიან მოქალაქეებად. ტერმინები და ცნებები, რომლებიც ამ კონტექსტში შემორჩენილია საბჭოთა ან უფრო ადრეული წარსულიდან, სცდება ადამიანის უფლებათა ჩარჩოს და აზიანებს არა მხოლოდ ამ პირებს, არამედ თანასწორობისა და დემოკრატიის განვითარებას ქვეყანაში. ამ პუბლიკაციის ფარგლებში, დისკრიმინაციული ტერმინებისა და ცნებების გააზრება და შეგნებულად ჩანაცვლება ადამიანის უფლებებზე დაფუძნებული ვერსიებით, წინასწარგანზრახული ნაბიჯია, რომელიც ხელს შეუწყობს ცოდნის, დამოკიდებულებისა და ქმედების გაუმჯობესებას შშმ პირთა უფლებების მიმართ. ტერმინები და ცნებები სწრაფად არ იცვლება, ვინაიდან გამჯდარია ყოველდღიურ ზეპირ და წერით მეტყველებაში, თუმცა მნიშვნელოვანია, არსებობდეს წყარო, რომელზე დაყრდნობითაც გადაამოწმებს მათ დაინტერესებული ადამიანი.
შშმ პირებთან დაკავშირებული ტერმინებისა და ცნებების განსახილველად, ამოსავალ წერტილად უნდა მივიჩნიოთ გაეროს კონვენცია შეზღუდული შესაძლებლობის მქონე პირთა უფლებების შესახებ (2006), კერძოდ, მისი მე-8 მუხლი, რომლის მიზანია კონვენციის მონაწილე სახელმწიფოთა მხარდაჭერა, რომ „ებრძოლონ შეზღუდული შესაძლებლობის მქონე პირებთან მიმართებაში, ცხოვრების სხვადასხვა სფეროში, მათ შორის სქესზე და ასაკზე დაფუძნებულ სტერეოტიპებს, ცრურწმენებსა და ზიანის მომტან ჩვევებს."
წინამდებარე ლექსიკონის შემუშავებაში, კონსულტაციების ფორმით, ჩართულნი იყვნენ შეზღუდული შესაძლებლობის მქონე პირები და მათი ორგანიზაციები. ამ პირთა ინიციატივით, კონსულტაციებითა და რჩევებით, გამოცემას გამოაკლდა და ჩაემატა რამდენიმე ტერმინი. ლექსიკონი ეყრდნობა გაეროს შეზღუდული შესაძლებლობის მქონე პირთა უფლებების კომიტეტისა და სხვა საერთაშორისო ორგანიზაციების დოკუმენტებსაც, რომლებიც შეესაბამება შშმ პირთა უფლებების კონვენციას. აქვე უნდა აღინიშნოს, რომ ამ ლექსიკონის შექმნისას ჯერ კიდევ არ არსებობდა მსგავსი გამოცემა საერთაშორისო დონეზე, რომელიც გაგვიადვილებდა პროცესს.
ეს ლექსიკონი საჭიროებს მუდმივ გადახედვასა და განახლებას, ვინაიდან შეზღუდული შესაძლებლობის მქონე პირთა უფლებების დაცვა და მათთან დაკავშირებული ცნებების შემუშავება ცოცხალი პროცესია, რომელიც ყოველდღიურად ფორმირდება.
 |
1 აბილიტაცია Habilitation |
▲back to top |
|
|
2 ადამიანის უფლებებზე დაფუძნებული შეზღუდული შესაძლებლობის მოდელი Human Rights model of disability |
▲back to top |
|
|
3 ადაპტირება Adapt |
▲back to top |
|
|
4 ადვოკატირება Advocate |
▲back to top |
|
|
5 არავერბალური კომუნიკაცია Non-verbal communication |
▲back to top |
|
|
6 არაპირდაპირი (ირიბი) დისკრიმინაცია Indirect discrimination |
▲back to top |
|
|
7 არსებითი თანასწორობა Substantive equality |
▲back to top |
|
|
8 აუდიოაღწერა (აუდიოდესკრიფცია) |
▲back to top |
|
|
9 ბაგეებიდან ამოკითხვა Lip-reading |
▲back to top |
|
|
10 ბარიერი Barrier |
▲back to top |
|
|
11 ბრაილი Braille |
▲back to top |
|
|
12 გადაადგილების დამხმარე საშუალება Walker |
▲back to top |
|
|
13 გადაადგილებისა და სივრცეში ორიენტაციის სწავლება (ტრენინგი) Mobility instructions (training) |
▲back to top |
|
|
14 გონივრული მისადაგება Reasonable accommodation |
▲back to top |
|
|
15 დამატებითი და გამაძლიერებელი საკომუნიკაციო სისტემები Augmentative and alternative communication |
▲back to top |
|
|
16 დამოუკიდებელი ცხოვრება Independent Living |
▲back to top |
|
|
17 დამხმარე საშუალება Mobility aid |
▲back to top |
|
|
18 დამხმარე ტექნოლოგია Assistive technology |
▲back to top |
|
|
19 დამხმარე ცხოველი Service animals |
▲back to top |
|
|
20 დაქტილი Dactyl |
▲back to top |
|
|
21 დეინსტიტუციონალიზაცია Deinstitutionalisation |
▲back to top |
|
|
22 დისკრიმინაცია შეზღუდული შესაძლებლობის ნიშნით Discrimination on the grounds of disability |
▲back to top |
|
|
23 ეიბლიზმი Ableism |
▲back to top |
|
|
24 ეკრანის წამკითხველი Screen reader |
▲back to top |
|
|
25 ენა Language |
▲back to top |
|
|
26 ვიდეოგადაცემის სერვისი Video relay service |
▲back to top |
|
|
27 თანასწორთა მხარდაჭერა Peer support |
▲back to top |
|
|
28 თეთრი ხელჯოხი White stick |
▲back to top |
|
|
29 თვითმასტიმულირებელი ქცევა Self-stimulatory behavior |
▲back to top |
|
|
30 ინდივიდუალური სასწავლო გეგმა Individual educational plan |
▲back to top |
|
|
31 ინკლუზია Inclusion |
▲back to top |
|
|
32 ინკლუზიური განათლება Inclusive education |
▲back to top |
|
|
33 ინკლუზიური თანასწორობა Inclusive equality |
▲back to top |
|
|
34 ინსტიტუციონალიზაცია Institutionalization |
▲back to top |
|
|
35 ინტელექტუალური შეზღუდვის მქონე პირი Person with intellectual disabilities |
▲back to top |
|
|
36 ინტერსექციური (ჯვარედინი, მრავალი ნიშნით) დისკრიმინაცია Intersectional discrimination |
▲back to top |
|
|
37 ინტერსექციურობა Intersectionality |
▲back to top |
|
|
38 კომუნიკაცია Communication |
▲back to top |
|
|
39 ლინზები (ლუპები), გამადიდებელი ფუნქციით Magnifying lenses |
▲back to top |
|
|
40 ლორმის ანბანი Lorm alphabet |
▲back to top |
|
|
41 მარტივად წასაკითხი Easy read |
▲back to top |
|
|
42 მეინსტრიმინგი Mainstreaming |
▲back to top |
|
|
43 მეტყველების სირთულე/დარღვევა Speech and language impairment |
▲back to top |
|
|
44 მისაწვდომი გარემო Accessible environment |
▲back to top |
|
|
45 მისაწვდომობა Accessibility |
▲back to top |
|
|
46 მობილობა და ორიენტაცია Orientation and mobility |
▲back to top |
|
|
47 მობილობის დარღვევის მქონე Mobility impairment |
▲back to top |
|
|
48 მობილობის სპეციალისტი Mobility specialist |
▲back to top |
|
|
49 მონაწილეობა Participation |
▲back to top |
|
|
50 მრავალფეროვნება Diversity |
▲back to top |
|
|
51 მხარდაჭერა Support |
▲back to top |
|
|
52 მხარდაჭერის მიმღები Person using support in decision making |
▲back to top |
|
|
53 მხარდაჭერის სერვისები |
▲back to top |
|
|
54 ნებაყოფლობითი ფსიქიატრიული მკურნალობა Voluntary psychiatric treatment |
▲back to top |
|
|
55 ნიშნულები Signs |
▲back to top |
|
|
56 ოპტიკური ნიშნების ამომცნობი სისტემა Optical character recognition (OCR) |
▲back to top |
|
|
57 პანდუსი Ramp |
▲back to top |
|
|
58 პერსონალური ასისტენტი Personal assistant |
▲back to top |
|
|
59 პერსონალური ასისტენტის სერვისი Personal assistance service |
▲back to top |
|
|
60 პერსონალური ასისტირება Personal assistance |
▲back to top |
|
|
61 პირდაპირი დისკრიმინაცია Direct discrimination |
▲back to top |
|
|
62 პირველად რეაგირებაზე პასუხისმგებელი პირები First responders |
▲back to top |
|
|
63 პოზიტიური ღონისძიებები (განსაკუთრებული ზომები) Positive measures (affirmative or specific measures) |
▲back to top |
|
|
64 პროცედურული მისადაგება Procedural accomodation |
▲back to top |
|
|
65 ჟესტური ენა Sign language |
▲back to top |
|
|
66 ჟესტური ენის თავისუფლად თარგმნა |
▲back to top |
|
|
67 ჟესტური ენის თანმიმდევრულად თარგმნა Consecutive sign language interpretation |
▲back to top |
|
|
68 ჟესტური ენის თარგმნის ტექსტური დონე |
▲back to top |
|
|
69 ჟესტური ენის თარგმნის ფრაზული დონე |
▲back to top |
|
|
70 ჟესტური ენის თარჯიმანი Sign language interpreter |
▲back to top |
|
|
71 ჟესტური ენის თარჯიმნის პროფესიული ეთიკა Professional conduct of interpreters for the deaf |
▲back to top |
|
|
72 ჟესტური ენის სინქრონულად თარგმნა Simultaneous sign language interpretation |
▲back to top |
|
|
73 ჟესტური ენის სიტყვასიტყვით თარგმნა (ტრანსლიტერაცია) Transliteration |
▲back to top |
|
|
74 რეაბილიტაცია Rehabilitation |
▲back to top |
|
|
75 რესურსოთახი Resource room |
▲back to top |
|
|
76 საერთაშორისო ჟესტური ენა International sign language |
▲back to top |
|
|
77 სამართლებრივი ქმედუნარიანობა Legal capacity (legal standing, legal agency) |
▲back to top |
|
|
78 სამედიცინო მოდელი (შეზღუდული შესაძლებლობის) Medical model of disabiliy |
▲back to top |
|
|
79 საქველმოქმედო მოდელი (შეზღუდული შესაძლებლობის) Charity model of disability |
▲back to top |
|
|
80 სენსორული დარღვევა Sensory disabilities |
▲back to top |
|
|
81 სმენის სირთულე/დარღვევა Hard of hearing; hearing disabilities |
▲back to top |
|
|
82 სოციალური ინკლუზია Social inclusion |
▲back to top |
|
|
83 სოციალური მოდელი (შეზღუდული შესაძლებლობის) Social model of disability |
▲back to top |
|
|
84 სპეციალური მოსარჩელე Special plaintiff |
▲back to top |
|
|
85 სპეციალური საგანმანათლებლო საჭიროების მქონე ბავშვი Child with special educational needs |
▲back to top |
|
|
86 ტაქტილური მონიშვნები (ბილიკი) Tactile indicators |
▲back to top |
|
|
87 უნივერსალური დიზაინი Universal design |
▲back to top |
|
|
88 უსინათლო Blind |
▲back to top |
|
|
89 ფსიქო-სოციალური შეზღუდული შესაძლებლობა Psycho-social disabilities |
▲back to top |
|
|
90 ფუნქციონირება Functioning |
▲back to top |
|
|
91 ყრუ Deaf |
▲back to top |
|
|
92 ყრუ თარჯიმანი (ჟესტური ენა) Deaf interpreter |
▲back to top |
|
|
93 ყრუ-უსინათლო (ორმაგი სენსორული შეზღუდვა) Deaf and blind |
▲back to top |
|
|
94 შევიწროება Harassment |
▲back to top |
|
|
95 შეზღუდული შესაძლებლობის ეტიკეტი Disability etiquette |
▲back to top |
|
|
96 შეზღუდული შესაძლებლობის კულტურა Disability culture |
▲back to top |
|
|
97 შეზღუდული შესაძლებლობის მისაწვდომობის სიმბოლიკა Disability Access Symbols |
▲back to top |
|
|
98 შეზღუდული შესაძლებლობის მქონე ბავშვი Child with disabilities (CwD) |
▲back to top |
|
|
99 შეზღუდული შესაძლებლობის მქონე პირი (შშმ პირი) Persons with disabilities (PwD) |
▲back to top |
|
|
100 შესაძლებლობათა გათანაბრება Equalisation of opportunities |
▲back to top |
|
|
101 შუამავლები (ფასილიტატორები) Intermediaries (facilitators) |
▲back to top |
|
|
102 შშმ პირთა წარმომადგენლობითი ორგანიზაციები Organizations of the perons with disabilities (OPDs) |
▲back to top |
|
|
103 წამკითხველი Reader |
▲back to top |
|
|
104 წყვილური მიდგომა Twin-track approach |
▲back to top |
|
|
105 ტერმინები, რომლებიც ეწინააღმდეგება შშმ პირთა უფლებების მიდგომას |
▲back to top |