ვეფხისტყაოსნის კომენტარი

ვუკოლ ბერიძე ღრმად განსწავლული ფილოლოგი იყო, მაღალ ნიჭიერებასთან ერთად ეს განაპირობა სამეცნიერო სკოლამ, რომელიც ახალგაზრდობაში გაიარა. ქუთაისის გიმნაზიის დამთავრების შემდეგ, 1908-1912 წლებში, იგი პეტერბურგის უნივერსიტეტის აღმოსავლეთმცოდნეობის ფაკულტეტზე სწავლობდა. აღსანიშნავია, რომ მან წარჩინებით დაამთავრა გიმნახია, მაგრამ ხელმოკლეობის გამო სწავლის გაგრძელება უმალ ვერ შეძლო და ერთხანს სახალხო მასწავლებლობას ეწეოდა.

პეტერბურგში ჩასული 25 წლის ვუკოლ ბერიძე გატაცებით ჩაება სწავლასა და მეცნიერულ საქმიანობაში. ამ მხრივ ფასდაუდებელია გამოჩენილი მეცნიერის ნიკო მარის ღვაწლი, რომელმაც შემოიკრიბა მომავალ ქართველოლოგთა საიმედო ძალები. ახალგაზრდობასთან მუშაობის მრავალფეროვან ფორმებთან ერთად, ნიკო მარისათვის დამახასიათებელი იყო ისიც, რომ იგი თავის მოწაფეებს სტუდენტობიდანვე აბამდა მეცნიერულ საქმიანობაში, ინდივიდუალურ მიდრეკილებათა შესაბამისად ეძებდა მათთვის საკვლევ ობიექტებსა და პრობლემებს. სწორედ ნიკო მარის ხელმძღვანელობით პეტერბურგის უნივერსიტეტის კედლებშივე დაამუშავა ვუკოლ ბერიძემ ისეთი მნიშვნელოვანი ნაშრომი, როგორიცაა „სიტყვის კონა იმერულ და რაჭულ თქმათა“, რომელიც 1912 წელსვე გამოიცა პეტერბურგში. აღსანიშნავია ისიც, რომ ეს ნაშრომი ერთ-ერთი პირველთაგანია საერთოდ ქართული დიალექტოლოგიის ისტორიაში.

ნიკო მარისავე თაოსნობით და ივანე ჯავახიშვილის ხელმძღვანელობით პეტერბურგის უნივერსიტეტის სტუდენტებმა მოამზადეს მომავალი მუშაობისათვის ისეთი საჭირო ნაშრომი, როგორიცაა «Грузинская библиография» (დაიბეჭდა 1916 წელს) რომლის ერთ-ერთი ავტორი ვუკოლ ბერიძეც იყო. ერთი სიტყვით, პეტერბურგის ქართველოლოგიის სკოლა ღონიერი ნაბიჯებით მიიწევდა წინ. და, მართლაც, როგორც ცნობილია, აქ გამოიწრთო და კვლევის სრულიად ახალი მეთოდებით აღიჭურვა მეცნიერთა მრავალრიცხოვანი თაობა, რომელსაც ამშვენებენ ისეთი სახელები, როგორიცაა დიდი ივანე ჯავახიშვილი, იოსებ ყიფშიძე, აკაკი შანიძე. სწორედ ამ თაობამ ფასდაუდებელი წვლილი შეიტანა ეროვნული მეცნიერების აღორძინების საქმეში. ვუკოლ ბერიძე ამ ბრწყინვალე პლეადის ერთი ღირსეული წარმომადგენელი იყო.

ვუკოლ ბერიძის, როგორც მეცნიერის, დახასიათების დროს, არ უნდა დავივიწყოთ აგრეთვე ერთი შესაშური თვისება ძველ ქართველ მოღვაწეთა მსგავსად იგი არ იღზუდებოდა ერთი რომელიმე დარგით და კვლევა-ძიებას ფართო თვალთახედვით წარმართავდა, მაგრამ ასეთ შემთხვევაში დილეტანტიზმის სახიფათო გზა მისთვის სრულიად გამორიცხული იყო. მკაცრი მეცნიერული სკოლა და შესაფერისი ერუდიცია ამის საიმედო გარანტია იყო.

ვუკოლ ბერიძემ 80 წელი იცოცხლა (გარდაიცვალა 1963 წელს), მისი ცხოვრება არ იყო ია-ვარდებით მოფენილი, იყო უმძიმესი წლებიც, მაგრამ იგი სულიერ მხნეობას არასოდეს არ ჰკარგავდა, თავის ხალხის მომავალს რწმენით შეჰყურებდა. ცხოვრების დიდ „გზაზე მას ერთი წუთითაც არ გაუგდია ხელიდან მეცნიერის კალამი, ერთი წუთითაც არ შეუწყვეტია ფიქრი და ზრუნვა ქართველი ხალხის კულტურული აღორძინების ნათელ პერსპექტივებზე.

ახლა როდესაც თვალს ვავლებთ მის ნაღვაწს, ეს არის მართლაც დიდი მეცნიერული მემკვიდრეობა, რომელიც ყოველმხრივსა და დაკვირვებულ შესწავლას მოითხოვს.

მაგრამ მიუხედავად ზემოთ აღნიშნული მრავალმხრივობისა, მეცნიერის გატაცების განსაკუთრებული საგანი მაინც ქართული ლექსიკოლოგია და ქართული კულტურის ყველაზე დიდი ნიშანსვეტი შოთა რუსთველის „ვეფხისტყაოსანი“ იყო.

დაწყებული 1912 წლიდან ვუკოლ ბერიძემ არა ერთი საგულისხმო ნაშრომი გამოაქვეყნა ქართველური ენების შესწავლის ხახით, დიალექტოლოგიაში და განსაკუთრებით. კი ტერმინოლოგიაში როგორც ცნობილია, ტერმინოლოგიური დარგის შესაფერ მეცნიერულ დონეზე ამოზიდვა აღორძინებულ ქართული კულტურის ერთ-ერთი ყველაზე გადაუდებელი ამოცანა იყო. ქართული ტერმინოლოგიის განახლების გარეშე საერთოდ შეუძლებელიც კია რაიმე სერიოხული საუბარი ზოგადად ქართული მეცნიერების განვითარებაზე. მით უფრო ჩვენს საუკუნეში, რომელიც ახალ-ახალი მეცნიერებათა წარმოქმნისა და ინფორმაციის მოზღვავების ნიშნით ვითარდება.

ვუკოლ ბერიძე ამ საშვილიშვილო საქმის ერთ-ერთი აღიარებული ფუძემდებელია ჩვენში. დაუფასებელია მისი წვლილი ტერმინოლოგიის მოუგვარებელი საკითხების როგორც თეორიულ, ისე პრაქტიკულ გადაწყვეტაში.

ახალ ტერმინთა შექმნა-დამკვიდრების დროს მრავალი ცდუნება წამოყოფს, თავს: ერთ-ერთი მათგანია ყოვლად მიუღებელი, შეზღუდული თვალსაზრისი, .აროცა ამა თუ იმ ენაზე ახალი ტერმინების საგანძურად. მხოლოდ საკუთარი ენობრივი წიაღია მიჩნეული, რაც ხელოვნურობასთან ერთად ფაქტიურად მსოფლიო ცივილიზაციისაგან იხოლაციას თუ უწყობს ხელს. ვუკოლ ბერიძე პრინციპულად ემიჯნებოდა საკითხის ასეთ დასმას და ფართო პროგრამას სახავდა ამ მიმართებით: „ინტერნაციონალური ტერმინების თარგმნა – წერდა იგი ჯერ კიდევ 1926 წელს – სასჭირო არაა, უცხოური ფუძეების შემოტანა უფრო ამდიდრებს ქართულ ენას, ვინემ მათი თარგმნა“. რასაკვირველია, ეს სრულიად არ გამორიცხავდა ძველ ქართულ უნიკალურ ტერმინთა აღდგენას, თუ ახალ ტერმინთა შექმნის შესაძლებლობას, ტაქტი და ზომიერება ყველაზე საჭირო იარაღი იყო ამ დარგში წარმატებული მუშაობისათვის.

თვითონ ვუკოლ ბერიძე ერთი პირველთაგანი იძლეოდა ასეთი მუშაობის სამაგალითო ნიმუშებს და დღეს დამკვიდრებული არაერთი, უკვე საყოველთაოდ აღიარებული ტერმინი მეცნიერების სრულიად სხვადასვხა დარგებში სწორედ მის სახელთანაა დაკავშირებული: „ვუკოლ ბერიძის სტიქია – წერს ამის გამო შოთა ძიძიგური – ტეგრმინოლოგიური სიტყვათშემოქმედებაა. მის სახელთანაა დაკავშირებული საქართველოში სხვადასხვა დარგის მეცნიერული ტერმინოლოგიის შექმნა, და, საერთოდ, ლექსიკოლოგიის დისციპლინის მკვიდრ მეცნიერულ ნიადაგზე დამყარება ვუკოლ ბერიძეს ჰქონდა უტყუარი ენობრივი ალღო და დაჯილდოებული იყო სიტყვის ფაქიზი, შეუმცდარი ანალიზის იშვიათი უნარით“. ვუკოლ ბერიძე პრაქტიკულად ხელმძღვანელობდა ჩვენში ამ მუშაობას და წლების მანძილზე იყო ამ დარგში მომუშავე კომისიისა თუ სპეციალური განყოფილების მეთაური. იშვიათია დღეს მრავალრიცხოვან ტერმინოლოგიურ ლექსიკონთაგან რომელიმე, რომელსაც მისი მზრუნველი ხელი არ ეტყობოდეს. მარტო ეს ღვაწლიც დაამშვენებდა ყოველი დიდი მამულიშვილის სახელს.

ვუკოლ ბერიძე სიყმაწვილიდანვე შეება ქართული ფილოლოგიის ისეთ ურთულეს უბანს, როგორიც რუსთველოლოგიაა და, ყოველგვარი გადაჭარბების გარეშე უნდა ითქვას რომ მან ამ დარგის განვითარებამიც შეიტანა თავისი წვლილი.

1911 წელს, ჯერ კიდევ სტუდენტი ვუკოლ ბერიძე ქუთაისში (გაზ. „კოლხიდა“, № 111) აქვეყნებს წერილს „ახალი ვარიანტი ვეფხისტყაოსნისა“, რომელშიც შესწავლილია მეცნიერებისათვის მანამდე უცნობი ერთ-ერთი ნუსხა პოემის. წერილი საყურადღებოა იმით, რომ იგი არ იფარგლება მეცნიერულ-ტექნიკური აღწერილობით და ხელნაწერის მონაცემებზე დაკვირვებით სვამს რუსთველოლოგიური მეცნირებისათვის საინტერესო სხვა საკითხებსაც. მაგალითად, მაშინ ახალგაზრდა მკვლევარი პრინციპულად ემიჯтება პოემის სიუჟეტის მაძიებელთა ამაო შრომას, რაც მხოლოდ და მხოლოდ პოემის მე-9 სტროფის გაზვიადებულ შეფასებაზე იყო დამყარებული. კვლევა-ძიების სიმძიმის ცენტრი, მისი აზრით, უშუალოდ პოემის მხატვრულ-ისტორიულ თავისებურებათა შესწავლაზე უნდა იქნას გადატანილი, რაც თავისთავად მოგვცემს გასაღებს პოემის შეფასებისას. აქვე იგი ეხება პოემის ტექსტოლოგიის მტკივნეულ საკითხებსაც რაც ამ დროისათვის, მართლაც, სრულიად გადაუჭრელ პრობლემად ითვლებოდა. აქ საჭიროა აღინიშნოს ისიც,. რომ ხელნაწერის აღწერისას მკვლევარმა მიუთითა მის მიერ შესწავლილი ხელნაწერის ზოგ რედაქციულ თავისებურებაზე რაც დაადასტურა კიდეც შემდგომმა კვლევა-ძიებამ.

საკმაოდ უცნაურ ფაქტად მოჩანს ერთი გარემოება. ვუკოლ ბერიძე, როგორც ეს მისი ბიოგრაფიიდან ჩანს, თავიდანვე დიდად იყო დაინტერესებული ვეფხისტყაოსნით კერძოდ, ცხოველ მონაწილეობას იღებდა ნიკო მარის რუსთველოლოგიურ სემინარებში (სხვათა შორის, როგორც იგონებენ ნიკო მარის მომდევნო ხანის მოწააფეები, დიდ მეცნიერს არა ერთხელ გაუხსენებია ეს ფაქტები და უთქვამს: „პეტერბურგის უნივერსიტეტის რუსთველოლოგიის სემინარში წამოყენებული მრავალი ვუკოლისებური გონებამახვილური ინტერპრეტაცია პოემის ძნელი ადგილებისა ჭკუაში დამჯდომია და კვლევა-ძიებაში გამომიყენებია“-ო), იგი ერთ-ერთი კონსულტანტი ყოფილა მარჯორი უორდროპის თარგმანის 1912 წლის გამოცემის დროს და ა.შ. მაგრამ გადიოდა წლები და მკვლევარი თითქმის არც ერთი წერილითა თუ გამოკვლევით აღარ გამოხმაურებია რუსთველოლოგიურ საკითხებს.

ვუკოლ ბერიძე რუსთველოლოგიურ დარგში ძალზე ინტენსიურ მუშაობას იწყებს მხოლოდ 30-იანი წლებიდან (ამის შესახებ დაწვრილებით იხ, ი. მეგრელიძე, რუსთველოლოგები, 1970 წ. გვ. 261) და მკვლევრის საგულისხმო ნაშრომები რუსთველოლოგიაში სწორედ ამ ხანებშია შექმნილი. ამავე ნაშრომებიდან ისიც ცხადი ჩანს რომ ვუკოლ ბერიძე არც წინა წლებში (ე.ი. 30-იან წლებამდე) ჩამოშორებია საყვარელ საქმეს და იგი, თუ შეიძლება ასე ითქვას, ემზადებოდა უფრო ნაყოფიერი მეცნიერული ნაბიჯებისათვის, რის დადასტურებაცაა მისივე სიცოცხლეში გამოქვეყნებული „რუსთველოლოგიური ეტიუდები“, სადაც თავმოყრილია მკვლევრის რჩეული ნაწერები.

ვუკოლ ბერიძი რუსთველოლოგიური კვლევისათვის დამახასიათებელია ე.წ. ლიტერატურულ-ფილოლოგიური მეთოდის მომარჯვება რომლის ერთ-ერთი ფუძემდებელი ჩვენში ნიკო მარი იყო. ლიტერატურულ ძიებებს აქ ორგანულად ერწყმის ფილოლოგიურ-ლინგვისტიკური შტუდიები, რის აუცილებლობა გაპირობებულია თვით პოემის შესწავლის თავისებურებათა გამო. ვეფხისტყაოსნის მთლიანობაში შესწავლას სხვა მონაცემებთან ერთად (ისტორიული, სოციალური, კულტურული) საფუძვლად უნდა დაედოს ტექსტოლოგიურ-ფილოლოგიური ღრმა და ყოველმხრივი კვლევა-ძიება.

საგულისხმოა ამ თვალსაზრისით ვუკოლ ბერიძის ისეთი წერილები, როგორიცაა „ვეფხისტყაოსნის ერთი თავისებურება, „ვეფხისტყაოსნის გარშემო“, „ვახტანგისეული ვეფხისტყაოსანი“, „საგან-სიტყვის ეტიმოლოგიისათვის“, „ვეფხისტყაოსნის პროლოგის ერთი სტროფის გაგებისათვის“, „შერი და მიშერი ვეფხისტყაოსანში, „ზოგი რამ ვეფხისტყაოსნის ტექსტისათვის“ და ა.შ. ამ წიგნმი არა ერთ მახვილ შენიშვნას იპოვის მკითხველი და სწორ ინფორმაციას მიიღებს იმ სირთულეებზე, რაც ახლავს პოემის ტექსტისა თუ მხატვრული სახის გაგებას. ერთ-ერთი მნიშვნელოვანია ამ თვალსაზრისით ვუკოლ ბერიძის ვრცელი წერილი ვეფხისტყაოსნის კონსტანტინე ჭიჭინაძისეულ გამოცემაზე რომელშიც მკაცრ და სამართლიან შენიშვნებთან ერთად, პოემის ტექსტის აღდგენის ფართო პროგრამაა მოხაზული. აღსანიშნავია, რომ მკვლევრის ბევრი შენიშვნა პოემის ამა თუ იმ საკითხებზე დღესაც ინარჩუნებს თავის მნიშვნელობას.

ვუკოლ ბერიძე თავის წერილებში ეხებოდა პოემის შესწავლის არა ერთ საკითხს, როგორიცაა ვეფხისტყაოსნის შედგენილობა, მხატვრული ხერხების თავისებურებანი, მსოფლმხედველობისა თუ პოეტიკის საკითხები. განსაკუთრებით მნიშვნელოვანია წერილები «К вопросу о мировоззрении Руставели», „შოთას პოეტიკისათვის, „რუსთაველის შაირი“ და სხვა.

დღეს, როცა ახლებურად ისმის ქართული კლასიკური ლექსის თავისებურებათა საკითხები, ვუკოლ ბერიძის დაკვირვებები საგულისხმო და ანგარიშგასაწევი ჩანს მას ეკუთვნის ვრცელი წერილი „ვეფხისტყაოსნის ხალხურობისათვის“, რომელიც კიდევ ერთხელ წარმოაჩენს პოემის ავტორის ღრმა კავშირებს ქართული კულტურის უღრმეს შრეებთან.

ვუკოლ ბერიძემ არა ერთი საგულისხმო წერილი მიუძღვნა რუსთველოლოგიის ისტორიას და წარმოაჩინა ამ დარგის განვითარებაში წინამორბედთა დიდი ღვაწლი (მაგ. ვახტანგ VI, ილია ჭავჭავაძე, აკაკი წერეთელი, ნიკო ნიკოლაძე, ნიკო მარი და სხვა).

ვუკოლ ბერიძის რუსთველოლოგიური მუშაობის შეფასებისას უნდა გავიხსენოთ მისი წვლილი პოემის ერთ-ერთი საგულისხმო გამოცემის მომზადებაში, რომელიც სხვადასხვა სახით დაიბეჭდა 1937 წლის იუბილის დღეებში. უკოლ ბერიძე იყო იმ გამოცემათა სარედაქციო კომისიის ერთ-ერთი აქტიური წევრი.

მაგრამ გამოირკვა, რომ ის რაც უკვე გამოქვეყნებულია, მთლიანად არ ასახავს შესანიშნავი რუსთველოლოგის მუშაობას ამ დარგში. განსვენებული მეცნიერის პირად არქივში აღმოჩნდა ვრცელი ნაშრომი „ვეფხისტყაოსნის განმარტება“. როგორც ნაშრომის ტექსტზე დაკვირვება ამხელს, მას ეს დიდი და შრომატევადი მუშაობა შეუსრულებია 1937-1950 წლებში. (კერძოდ, ამას მოწმობს წყაროთა მინიშნებანი და თვით პოემის ტექსტი, რომელიც წარმოდგენილია 1937 წლის გამოცემით). შემდეგ მას,. როგორც ჩანს, ჩვენთვის უცნობი მიზეზების გამო, შეუწყვეტია მუშაობა და ნაშრომი დაუმთავრებელი ჩანს.

ვეფხისტყაოსნის პირველ კომენტატორთა (ვახტანგი, თეიმურაზ ბაგრატიონი) მსგავსად, აქ თანმიყოლებით განმარტებულია პოემის ტექსტი და ცალკეული სტროფების მიხედვით წარმოდგენილია ტექსტოლოგიური თუ სხვა სახის ფილოლოგიურ-ლიტერატურული დაკვირვებანი. „განმარტება“, რომელიც ემყარება 1937 წლის გამოცემის ტექსტს, წყდება 1212 სტროფის კომენტარით. ჩვენ ეს ნაშრომი ფილოლოგიურ მეცნიერებათა კანდიდატ გურამ შარაძესთან ერთად მოვამზადეთ (დედნის გადმოწერაში გვეხმარებოდა ვეფხისტყაოსნის კომისიის თანამშრომელი ნანი წაქაძე) ამ რამდენიმე წლის წინ, მაგრამ სხვადასხვა მიზეზთა გამო, მხოლოდ ამჯერად ხერხდება მისი გამოქვეყნება.

ვუკოლ ბერიძის „ვეფხისტყაოსნის განმარტება“ იბეჭდება უცვლელად, ისე როგორც მის ავტორს ჰქონდა წარმოდგენილი. რასაკვირველია, რიგ შემთხვევაში ავტორისეული ზოგი მოსაზრება დღეს გადასინჯვას მოითხოვს, მაგრამ ჩვენ ამგვარი კომენტარებისაგან თავი შევიკავეთ. გასწორებულია აშკარა ლაფსუსები, ხოლო რიგ შემთხვევაში დაზუსტებული და შეესებულია წყაროთა მათითებელი.

ჩვენის ახრით, ამ სახითაც „ვეფხისტყაოსნის განმარტება“ არა მარტო ნათლად წარმოაჩენს ვუკოლ ბერიძის დიდ ღვაწლსა და რუდუნებას უკვდავი პოემის მიმართ, არამედ დიდ დახმარებას გაუწევს ყველას, ვინც კი დაინტერესებულია ვეფხისტყაოსნის ყოველმხრივი შესწავლის საშვილიშვილო საქმით.

2 ვეფხისტყაოსნის კომენტარი - წინასწარი შენიშვნები

▲back to top

წინასწარი შენიშვნები

ქართული ენის განვითარების რომელ საფეხურს ასახავს ვეფხისტყაოსანი. 2. ამ ენის თავისებურებანი. 3. და კავშირი, 4. -მცა ნაწილაკი. 5. შაირი.

ვეფხისტყაოსნის ენა ახალი ქართულია, უკეთ, ძველიდან ახალზე გარდამავალი ენაა.

ვეფხისტყაოსანი უაღრესად ლიტერატურული ენითაა შექმნილი. შოთა რომელიმე კილოზე ვერ დაწერდა. იგი განათლებული კაცი იყო და მისი ენაც, უპირატესად, განათლებული წრეების ენაა. მართალია, იმ კუთხეს, სადაც პოეტი წარმოიშვა არ შეეძლო ერთგვარი ელფერი არ მიეცა ნაწარმოების ენისათვის, მაგრამ ეს წვეთია ზღვაში. ყოველ შემთხვევაში, ვეფხისტყაოსნის დიალექტიზმები იმდროინდელი ქართული ენის დიალექტიზმებია, სწორედ ისე, როგორც ჩვენს დღევანდელ სალიტერატურო ენაში მოიპოვება თითო-ოროლა დიალექტიზმი, ხალხურიდან აღებული. თავთავის ადგილას ყველა ამგვარი ხალხური ელემენტი სათანადოდ იქნება გამოვლენილი.

ვეფხისტყაოსნის ენა გარდამავალია. რას ნიშნავს ეს?

ეს იმას ნიშნავს რომ სხვა მრავალ, ახალი ქართულისათვის დამახასიათებელ თვისებათა გარდა, „ძველი ქართულისათვის ნიშანდობლივი წყობა სიტყვათა შეცვლილია ახალით და ამის გამო მძიმე კონსტრუქციები აღარ ისმის „ვეფხისტყაოსნის“ ლექსში მიუხედავად იმისა, რომ მთელი რიგი მორფოლოგიური და სინტაქსური ნორმები (...) „ვეფხისტყაოსანში“ ისევეა დაცული, როგორც ძველ ქართულში“.¹

ერთ-ერთი ამ ძველ ნორმათაგან უნდა აღვნიშნოთ, რომ -მცა ნაწილაკის ხმარება იმგვარადვეა დაცული ვეფხისტყაოსანში, როგორც ძველ ქართულში გვაქვს. სახელდობრ:

ძველ ქართულში -მცა ნაწილაკის ხმარებას ის თავისებურება ახლავს, რომ იგი კავშირებით კილოს ვერ ეგუება. ყოველთვის, როცა კავშირებითი კილოს ფორმაა წინადადებაში მოსალოდნელი, იგი აუცილებლად თხრობითად უნდა გადაკეთდეს, თუ კი სადმე -მცა ნაწილაკი გაერია. ვეფხისტყაოსანშიც -მცა ნაწილაკი ყოველთვის ძველებური სინტაქსური ძალის მქონეა – მოსალოდნელ კავშირებითის ფორმას თხრობითად აქცევს ხოლმე:

მთვარესა მცხრალსა ვარსკვლავმან ვითა მ ცა ჰკადრა მტერობა! (37,4)

მაგრამ -მცა ნაწილაკი შოთას რომ არ ეხმარა, მაშინ ზმნა აუცილებლად კავშირებითში გადაჯდებოდა: „მთვარესა მცხრალსა ვარსკვლავმან აბა ვით ჰკადროს მტერობა?“²

-მცა ნაწილაკის გარკვევას უაღრესი მნიშვნელობა აქვს ქეფხისტყაოსნის ზოგი ადგილის სათანადოდ გაგებისათვის. (თავთავის ადგილას ეს ყველაფერი იქნება ნაჩვენები, ვ. ბ.).

წინასწარ გარკვეული უნდა იყოს აგრეთვე ვეფხისტყაოსნის ლექსის ბუნება:

ვეფხისტყაოსანი 16 მარცვლოვანი შაირითაა დაწერილი, შაირი ორგვარია: მაღალი, ანუ ჩქარი და დაბალი, ანუ ნელი.

როგორი შედგენილობისაა თითოეული მათგანი?

მაღალ შაირში თითოეული სალექსო სტრიქონი ოთხ თანაბარ, თანასწორ მუხლად იყოფა თითოეულ მუხლში ორ-ორ – ოთხ-ოთხ მარცვლოვანი სიტყვებია, ანდა თუ ერთი სიტყვა ერთმარცვლიანია, მეორე აუცილებლად სამმარცვლოვანი უნდა იქნეს რომ საბოლოოდ მუხლში ოთხზე მეტი მარცვალი არ მოვიდეს (მაღალ შაირში რითმისათვის საკმაო და აუცილებელია ორი მარცვალი).

დაბალ შაირში სალექსო სტრიქონი ოთხ არათანასწორ მუხლად იყოფა, ე.ი თუ ერთ მუხლში ხუთი მარცვალია, მომდევნოში აუცილებლად სამი უნდა იქნეს, დაბალ შაირში რითმისათვის საკმაო და აუცილებელია სამი მარცვალი.

ამასთანავე, დაცულია ერთი აუცილებელი პირობა: ცალკეული სტროფი ყოველთვის ერთი შაირითაა გამართული. მაღალ-დაბალი, ანუ ჩქარ-ნელი შაირი ერთსა და იმავე სტროფის ფარგლებში არ გვხვდება, მით უმეტეს, ერთისა და იმავე სტრიქონის მანძილზე ეს შეუწყნარებელია.

სალექსო სიტყვას გაკვეთა და ერთი მუხლიდან მეორეში გადატანა არ სჭირდება.³

სიტყვა ან სიტყვათა კომპლექსი ერთი მუხლის ფარგლებში მთლიანადაა მოცემული. მაგრამ ეს, რასაკვირველია, იმას არ ნიშნავს, რომ აბსოლუტურად ყველა სტროფი აგრეა გაწყობილი. არის შემთხვევები, მართალია, მეტად მცირე, როდესაც პოეტი განსაზღვრული მიზნობრივი განწყობით, არღვევს ამ წესის როდესაც სინტაქსური და მეტრული დანაწევრება სალექსო სტრიქონის პირველ ნახევარს ეკუთვნის ხოლო რიტმულად მეორე ნახევარშია იგი შეჭრილი (ამგვარი შემთხვევა სათანადოდ იქნება აღნიშნული).

ჩვენ ვთქვით, რომ მაღალ შაირში სტრიქონი ოთხ თანაბარ მუხლად იყოფა-თქო. ეს იმას ნიშნავს, რომ თითოეული მუხლის სიტყვების წარმოთქმა თანაბარ დროს მოითხოვს, ტაქტიც თანაბარია, ე.ი. თანაბარ-ზომიერად მოკვეთილ ოდენობას შეიცავს; ამის გამო ტემპიც ჩქარი გამოდის, ამიტომაც მაღალი შაირი ჩქარი შაირია.

სულ სხვა მდგომარეობაა დაბალ შაირში. აქ მუხლები არათანაბარზომიერია ეს იმას ნიშნავ, რომ სალექსო სტრიქონის მსვლელობა, ფიზიკურ მოძრაობაზე რომ გადავიყვანოთ, არათანაბარზომიერი მუხლებით, არათანაბარზომიერი ბიჯებით წარმოებს: ჯერ დიდი ნაბიჯი უნდა გადაიდგას, შემდეგ პატარა. ანდა – პირიქით, ამის გამო მსვლელობაც ერთი სალექსო სტრიქონის მანძილზე არაერთზომიერი, არამედ გრძელ-მოკლეა, მძიმე-მსუბუქია, ამიტომაც – ნელია.

აქედან: მაღალი შაირი ცოცხალია, მსუბუქი, ჩქარი, დინამიკური.

დაბალი – მძიმე, დინჯი, ამასთანავე ღრმა, აღუშფოთებელი, ნელად მედინი.

როდის აქვს გამოყენებული შოთას მაღალი შაირი და როდის მიმართავს იგი დაბალს?

აუცილებელია, შოთა რომ ერთი შაირიდან მეორეზე გადადის, ამით მოსაწყენ მონოტონურობას თავიდან იცილებს და, მაშასადამე, ნაწარმოების წაკითხვას და ათვისებასაც არაჩვეულებრივად აადვილებს.

მაგრამ არა მარტო ამ, ასე ვთქვათ, ფორმალური მოსაზრებით ხელმძღვანელობს რუსთაველი, ამ ორ შაირს რომ ერთმანეთს უნაცვლებს:

მაღალი, ანუ ჩქარი შაირი შოთას უპირატესად გამოყენებული აქვს მაშინ, როდესაც მდგომარეობა, საქმის ვითარება დაუყოვნებლივ მოქმედებას მოითხოვს; ამავე შაირითვეა გადმოცემული მხიარული, სალაღობო სცენები.

დაბალი ანუ ნელი შაირი უპირატესად გამოყენებულია მაშინ, როდესაც მწუხარე, სევდის მომგვრელი სურათებია მოცემული, აგრეთვე მძიმე, სერიოზული საკითხებია გადასაწყვეტი ანდა ეპიკური თხრობაა გადმოსაცემი (კომენტარებში მაგალითებით იქნება ეს ნათელყოფილი, ვ. ბ.).

ვეფხისტყაოსნის სტროფთა მეოთხე სტრიქონი იწყება და კავშირით რაც სტრიქონს 17 მარცვლიანად ხდის. ამის გამო ზოგი შეეცადა მის მოხსნას: დეკორაციულია, ზედმეტია, რიტმს არღვევსო.

რამდენად სწორია ასეთი დამოკიდებულება და კავშირისადმი? არაა სწორი.

რას წარმოადგენს და კავშირი? მართლაც ზედმეტია, სამკაული, ნაშთიღაა იგი, თუ კონსტრუქციულია, ლექსის, ვ.ტ-ის ლექსის არსებითი ნაწილია?

თუ ვ.ტ-ის ლექსს დღეს შემუშავებული პოეტიკის ნორმების თვალსაზრისით განვიხილავთ და კავშირი მხოლოდ დეკორაციული იქნება, მაგრამ ხალხური პოეტიკის თვალსაზრისით (ხოლო ეს და კავშირი უთუოდ ხალხურიდან მომდინარეობს), იგი უაღრესად კონსტრუქციულია, ვ.ტ-ის ლექსის განუკვეთელი ნაწილია თუმცა სათვალავში ზედმეტ, მეჩვიდმეტე მარცვლად მოდის.

რა იწვევს ამ და კავშირს?

და კავშირს იწვევს ის გარემოება, რომ სტროფის სტრიქონები უკავშირობითაა გაერთიანებული.

კავშირს იწვევს უკავშირობა! როგორ? ავიღოთ დღევანდელი სასაუბრო ენა.

1. ჩვენ ფაშისტების წინააღმდეგ ბრძოლაში არაჩვეულებრივი სიმტკიცე გამოვიჩინეთ;

2. დიდი, პატარა, როგორც ერთი ებრძოდა გააფთრებულ მტერს;

3. გასაოცარი სიმტკიცე გამოიჩინა ზურგმაც,

და 4. საბოლოოდ, სამარადისოდ გავანადგურეთ მტერი.

აქ ოთხი თანწყობილი წინადადებაა, ე.ი. ერთმანეთზე დამოუკიდებელი, უკავშირობით გაერთიანებული წინადადებაა. ამასთანავე, მეოთხე წინადადება დასკვნითი ხასიათისაა. ბუნებრივია, რომ დასკვნა და კავშირით დაიწყოს, წინააღმდეგ შემთხვევაში, ამბავს დასასრული არ ექნება.⁴

ეს თქმა სავსებით ხალხურია. ასეა დღეს, ასე იყო წინათაც. მეტიც: წინათ უფრო, ვინემ დღეს, რადგან მაშინ საუბარი მარტივი, თანწყობილი წინადადებებით წარმოებდა, ენა შედარებით მარტივი იყო, რთული თქმა მას არ გააჩნდა.

რა როლს ასრულებს აქ და კავშირი?

სამკაულია, დეკორაცია, თუ მიუცილებელ კონსტრუქციულ ნაწილს წარმოადგენს?

აუცილებლად კონსტრუქციულია! სხვაგვარად მისი როლი ხალხურ თქმაში გაუგებარია.

ვ.ტ-ის სტროფებიც ამგვარადაა გაწყობილი თვითეული მათგანი თანწყობილ, ე.ი. თანასწორუფლებიან წინადადებათაგან შედგება, რადგან მეოთხე წინადადება დასკვნითია, აუცილებლად და კავშირით უნდა გაუერთიანდეს წინა სტრიქონის წინადადებას.

შოთაც აგრე მოიქცა. მაგრამ სად უნდა დაეწერა მას და კავშირი?

იგი კონსტრუქციულია აზრის არსებითი ნაწილია, მაშასადამე, თექვსმეტი მარცვლის ფარგლებში უნდა მოეთავსებინა. სხვაგვარად სტროფის ყოველი მეოთხე სტრიქონი შიგნითა და კავშირით უნდა დაეწყო.

ეს კი არაჩვეულებრივად შებოჭავდა პოეტს. მეტიც ყოვლად შეუძლებელი იქნებოდა მაშინ ლექსის გამართვა ისეთი დიდი ნაწარმოებისათვის, როგორიც ვეფხისტყაოსანია.

მართლაც, ვ. ტ-ში არც ერთი სტროფის მეოთხე სტრიქონი შიგნით და კავშირით არ იწყება. შოთამ მოხსნა შიგნითა კავშირი, იგი გარეთ გამოიტანა და სწორედ ამაში ჩანს რუსთაველის იშვიათი ხალხურობა. ხალხს, ცხადია, უყვარს ზომა, რიტმი, მეტად ეტანება მას, მაგრამ თუ საქმე საქმეზე მიდგა, ლოგიკას უფრო მაღლა აყენებს და რიტმიც ეწირება მას მსხვერპლად.

მაგრამ იმის გამო, რომ და კავშირი გარეთ გამოვიდა, იგი მაინც კონსტრუქციულია, ლექსის აუცილებელი ნაწილია და არავითარ სამკაულობაზე აქ ლაპარაკი არ შეიძლება.

ეს რომ აგრეა, ამას საუცხოოდ ადასტურებს ის ფაქტი, რომ და კავშირი ყველა სტროფის მეოთხე სტრიქონს ვერ ეწყობა. სახელდობრ, თუ მეოთხე სტრიქონი დამოუკიდებელ წინადადებას არ წარმოადგენს, არამედ დამოკიდებულია წინა სტრიქონის წინადადებაზე და, მაშასადამე დასკვნითი არასგზით არ შეიძლება იყოს, მაშინ და კავშირი მას არ შეეწყობა:

ეგე არ მიმძიმს, ვაზირო, ესეა, რომე მწყენია:
სიბერე მახლაეს, დავლჯენ სიყმაწვილისა დღენია,
კაცი არ არის, სითგანცა საბრძანებელი ჩვენია,
რომე მას ჩემგან ესწავლნეს სამამაცონი ზნენია.

ამ სტროფის ორი უკანასკნელი სტრიქონი ერთ სინტაქსურ მთელს წარმოადგენს. ე.ი. მეოთხე სტრიქონი თანწყობილი წინადადება კი არ არის, არამედ ქვეწყობილი, მესამე წინადადებას დაქვემდებარებული „რომე“ კავშირით; ამიტომაც აქ კიდევ ახალი კავშირი, სახელდობრ, და კავშირი უხერხულად გრძნობს თავს და მეოთხე სტრიქონს ვერ ეწყობა. და კავშირი აქ უადგილოა, რადგან წინა სტრიქონი რთული წინადადების აზრს ვერ ამთავრებს.

კიდევ უფრო ნათელი ხღება და კავშირის კონსტრუქციულობა შემდეგი მაგალითიდან:

აწ, დაო, შენთა ხელთაა ჩემი საბელი ყელისა,
სხვად უღონოა უშენოდ ჩემგან აღპყრობა ხელისა;
რასაცა მიზამ, შენ იცი, შენ ხარ წამალი ხელისა.
თვარ ვისმცა ექმნა გორლითა შეკერა თავისა მრთელისა!

(257)

აქ თვარ კავშირი არაა მაერთიანებელი, არც მაქვემდებარებელი, არამედ მაპირისპირებელია, ხოლო და კავშირი – მაეირთიარნებიელია, მაშასადამე თვარ და და საპირისპირო კავშირებია, აქედან, მათი შეწყობა ყოვლად შეუძლებელია.

1. ვ. ტ-ში ყოველი სტროფის მეოთხე სტრიქონი დასკვნითი ხასიათისაა.

2. რადგან ვ. ტ-ის სტროფები ძირითადად უკავშირობითაა გაერთიანებული, ყოველი უკანასკნელი დასკვნითი წინადადება აუცილებლად, ბუნებრივად და კავშირით იწყება.

3, შოთამ ეს და კავშირი წმინდა ტექნიკური მოსაზრებით გარეთ გამოიტანა და მე-17 მარცვლად დააყენა.

4. იმ შემთხვევაში, თუ მეოთხე სტრიქონი მაპირისპირებელი ან მაქვემდებარებელი კავშირით იწყება, მაშასადამე, დასკვნითს წინადადებას არ წარმოადგენს, მაშინ ამ წინადადებას და კავშირი არ შეეწყობა. ე.ი და კავშირს კონსტრუქციული როლი აღარ აქვს და იგი უნდა მოიხსნას.

მაშასადამე, და კავშირის გამოყენების მხრივ შოთა ქართულ ხალხურ პოზიციაზე დგას და არავითარ უცხოურობაზე აქ ლაპარაკი არ შეიძლება.

-----------------

1. არნ. ჩიქობავა, დიალექტიზმების საკითხისათვის „ვეფხისტყაოსანში“, ენიმკის მოამბე, III, ტფ., 1938, გვ. 227.

2. შდრ. ა. შანთიძე, -მცა ნაწილაკი ძველ ქართულში, „პრომეთე“, 1918, I, გვ. 79-80. (გადაბეჭდილია კრებულში: ა. შანიძე, ქართული ენის სტრუქტურისა და ისტორიის საკითხები, I, თბ., 1957, გვ. 33-34); ა. შანიძე, ძველი ქართული ენა და ლიტერატურა, თბ., 1935, გვ. 034; იხ. აგრეთვე: ვუკ. ბერიძე, „ეეფხისტყაოსნის” ენის თავისებურება, ჟურნ. „საბჭოთა ხელოვნება“, 1936, 1-2 (გადაბეჭდილია კრებულში: ვუკ. ბერიძე, რუსთველოლოგიური ეტიუდები, თბ., 1961, გვ. 9-10).

3. თუმცა ამის მაგალითები პოემაში აქა-იქ გვხვდება: მაგ. სტრ. 52 „მომართვი ჩემი ყველაი, ჩემი ნაუფლისწულევი“ (რედ.).

4. დაკავშირის ამგვარად ხმარების მაგალითები ავტორს მოტანილი აქვს აგრეთვე ი. ჭავჭავაძის მოთხრობიდან „სარჩობელაზედ“.

5. აქვე უნდა შევნიშნოთ, რომ „წინასწარი შენიშვნებისა“, და შემდეგშიც, თვითონ „კომენტარების“ ზოგიერთი ადგილი გამეორებაა ავტორის მიერ ადრე თუ გვიან ბეჭდურად გამოქვეყნებული ამა თუ იმ შეხედულებისა. (ყეელა ესენი ერთად თავმოყრილია ი. მეგრელიძის მიერ შედგენილ კრებულში: ვუკოლ ბერიძე, რუსთველოლოგიური ეტიუდები, თბ., 1961), მაგრამ ხელნაწერის შესაბამისი ადგილები თითქმის არასოდეს ზუსტად არ ემთხვევა დაბეჭდილს და რიგ შემთხვევაში, ავსებს კიდეც მათ განსვენებული მკვლევრის უფრო სრული მსჯელობითა და ახალი საბუთიანობით.

3 ვეფხისტყაოსნის კომენტარი - შესავალი

▲back to top

3.1 1. რომელმან შექმნა სამყარო...

▲back to top

შესავალი

1. რომელმან შექმნა სამყარო...

სტროფში შინაარსის მხრივ თავდაპირველად გადმოცემულია ბიბლიურიცნობა ქვეყნისა და არსთა, კერძოდ, ადამიანის შექმნის შესახებ.

„შექმნა ღმერთმან სამყარო“ (შესაქ. 1,7).

„შთაბერა პირსა მისსა სული სიცოცხლისა და იქმნა კაცი სულად ცხოველად“ (შესაქ. II, 7).

მსგავსება პროლოგის ამ სტროფის ორ სალექსო სტრიქონსა და დაბადების ამ ამონაწერს შორის უცილობელია,⁶ მაგრამ შოთას უშუალოდ ბიბლიიდან არ უნდა ჰქონდეს გადმოღებული ეს ცნობა. ამ შემთხვევაში პოეტი ემყარება ქართველი ჰიმნოგრაფების საგალობელთ, კერძოდ, მიქაელ მოდრეკილის ერთ ჰიმნს რომელიც მას გამოყენებული აქვს არა მარტო შინაარსის, არამედ, აგრეთვე, პოეტური ხერხების მხრივაც.⁷

სტროფი წარმოადგენს რთულ თანწყობილ წინადადებას. ე.ი. შედგება ოთხი თანასწორუფლებიანი წინადადებისაგან. ოთხივეში დასრულებული, დამოუკიდებელი აზრია მოცემული. სახელდობრ:

ა) რომელმან შექმნა ქვეყანა (სამყარო) ძლიერი ძალით;

ბ) [მან] ზეგარდმო არსებათ ზეციური სული ჩაბერა;

გ) [მან] ჩვენ, კაცებს, მოგვცა უთვალავი ქვეყანა მრავალფერი;

დ) მისგან არის დადგენილი ყოველი ხელმწიფე, მისგანვე გამომდინარე სახით.

ა. თავდაპირველად აღსანიშნავია სტროფის პირველი სიტყვა რომელმან. იგი შემთხვევით არ უხმარია შოთას ამ მხრივ პოეტი მთლიანად და სავსებით ემყარება ჰიმნოგრაფებს რომელნიც, თანახმად შემუშავებული ნორმისა ყოველ ჰიმნსა და ჰიმნის ყოველ სტროფს რომელმან სიტყვით იწყებდნენ.

რომელმან ჩვენებითი ნაცვალსახელია, გააზრებული როგორც სუბსტანტივი. რომელმან იგივეა, რაც, მან. იგი ღვთის სინონიმია⁹. მეორე და მესამე სტრიქონში ეს მან იგულისხმება ხოლო მეოთხეში კვალად მოცემულია მისგან. ამრიგად, აქ ე. წ. გამეორებასთანა გვაქვს საქმე და არც შეიძლებოდა სხვარიგად. დასახული აზრის გაძლიერება ამას უთუოდ მოითხოვდა. რადგანაც რომელმან აქ არა მიმართებითი, არამედ ჩვენებითი ნაცვალსახელია,ა მთელი სტროფი უნდა გააზრიანდეს, როგორც ოთხი თანწყობილი წინადადებისაგან შედგენილი ერთეული. თითოეული უნდა გამოიყოს სულ მცირე, წერტილ-მძიმით, და არას გზით, მძიმით.

„რომელმან შექმნა სამყარო ძალითა მით ძლიერითა“ – პარალელია მიქაელ მოდრეკილის ჰიმნის: „რომელმან სიბრძნით დაამყარა სამყარონი ყოვლით ძალითურთი“.¹⁰

ძალითა მით – მოქმედებითი ბრუნვაა, სახელობითი – ძალა იგი; იგი აქ განსაზღვრებითი ნაწევარია, ძველი ქართულიდან მომდინარეობს. ვეფხისტყაოსანშიაც ხშირადაა იგი გამოყენებული. არის შემთხვევები, თუმცა იშვიათი, რომ ახალ ქართულსაც გადმოყვა მისი ხმარება ეს მხოლოდ მაშინ როდესაც მწერალი განსაზღვრული განწყობის გამო, არქაიზაციას მიმართავს. ამგვარია მაგ, ი. ჭავჭავაძის „განდეგილში“ შემდეგი ადგილი:

სადაც დიდებულს მთასა მყინვარსა
ორბნი, არწივნი ვერ შეჰხებიან,
სად წვიმა თოვლნი, ყინულად ქმნილნი
მზისგან აროდეს არა დნებიან,
სად უდაბურსა მას მყუდროებას
კაცთ ჟრიამული ვერ შესწვდენია,

ილიას იგი, როგორც განმსაზღვრელი ნაწევარი პროზაშიც აქვს ნახმარი.

ბ. ზეგარდმო არსნი სულითა ყვნა ზეცით მონაბერითა – პარალელია ჰიმნის: „აღივსნეს ზეგარდმო საღმრთოსა სულისა სიბრძნითა“.¹¹

არსნი სულითა ყვნა -ყვნა მიუთითებს იმაზე, რომ ობიექტი (არსნი) მრავლობითშია; მხოლოობითი იქნებოდა: არსი სულითა ყო..

გ. ჩვენ კაცთა, მოგვცა ქვეყანა გვაქვს უთვალავი ფერითა –

თუ უთვალავი განმსაზღვრელია ფერისა, მაშინ უნდა ყოფილიყო უთვალავით ფერითა. ანდა, როგორც ეს შემდეგში დამკვიდრდა: უთვალავის ფერითა, აქ კი გვაქვს: უთვალავი ფერითა, რაც მხოლოდ დღევანდელი სალიტერატურო ნორმების მიხედვით შეიძლება შევიწყნაროთ, მაგრამ არასგზით ძველი ნორმებით.

უთვალავი საზღვრავს ქვეყანა სიტყვას. პროზაული წყობა რომ ყოფილიყო, გვექნებოდა ასე: ჩვენ, კაცთა, მოგვცა ქვეყანა უთვალავი, იგი გვაქვს ჩვენ ფერითა, ან როგორც ჰიმნოგრაფი იტყოდა, „მრავალფერითა“.

დ. მისგან არს ყოველი ხელმწიფე სახითა მის მიერითა.

სახითა მის მიერითა – ორი უკანასკნელი სიტყვა უმჯობესია დაიწეროს ერთად: მისმიერითა, იმიტომ, რომ მისმიერი ზედსართავი სახელია ერთი ცნების გამომხატველი, სწორედ ისე როგორც ეს გვაქვს მეორე ადგილას: „ამის მეტსა ნუმცა ვჰნახავ კვლაღა წიგნსა შენმიერსა“ (401,4) ან: „ზეგარდმო მისით შემოგზღოს მუქაფა ჩემმაგიერი!“ (1354,2).

მაშასადამე, მთელი სტრიქონი ამგვარად გაიაზრება: მისგან (ღმრთისაგან) არის დადგენილი ყოველი ხელმწიფე მისგანვე გამომდინარე სახით.

ეს ლექსიც ახალი აღთქმის სათანადო ადგილს ეხმაურება, სახელდობრ:

„არა არს ხელმწიფებაჲ გარნა ღმრთისაგან და რომელნი იგი არიან ხელმწიფენი, ღმრთისა მიერ განწესებულ არიან“ (რომ. XIII, 1).

აქ ლაპარაკია სამეფო უფლების ღვთისმიერობაზე: მეფის უფლება ღვთისაგან მომდინარეობს, ყოველი მეფის უფლება ღვთისმიერია. ეს თეორიული დებულებაა და ურყევია. მაგრამ აქ საგულისხმოა სხვა რამ, სახელდობრ რამდენად დაკავშირებულია ეს გარემოება საქართველოს იმდროინდელ ვითარებასთან. სხვანაირად: არის თუ არა საქართველოს მეფის უფლება, კერძოდ. ბაგრატიონობა უფლება ღვთის მიერი?

როდის შეიძლებოდა ამის თქმა გაბედულად, უშიშრად? რასაკვირველია, არა მაშინ, როდესაც ეს უფლება ჯერ კიდევ არ ჰქონდათ დამკვიდრებული ბაგრატიონებს როდესაც ეს უფლება ჯერ კიდევ ბეწვზე ეკიდა, როდესაც ჯერ კიდევ არავინ იცოდა, ვის დარჩებოდა გამარჯვება: ბაგრატიონებს თუ ორბელიანებს.

ბაგრატიონთა გამარჯვება და ორბელიანთა საბოლოო დამარცხება მოხდა დავით აღმაშენებლის დროს. სწორედ ამ დროს მიეკუთვნება დოკუმენტთა შედგენა ბაგრატიონთა წარმოშობის შესახებს სადაც ის აზრია გატარებული, რომ ბაგრატიონთა გვარი ღვთისგან არის დადგენილი, მათი უფლება ღვთისმიერია (სწორედ ამიტომ იყო, რომ ისტორიკოსმა ბაგრატიონთა გვარი ხელოვნურად ებრაელებს დაუნათესავა: ებრაელები ღვთის ხალხია, ღმერთმა კავშირი დასდო ებრაელებთან, ღმერთმა სცხო საულს, დავითსა და სხვათ, ე.ი. მიჰმადლა თავისი ნიჭი, და თუ ბაგრატიონებს ებრაელთა მეფეთ დავუნათესავებთ, ბუნებრივია, მათი უფლება, ღვთისაგან მონიჭებული, ბაგრატიონებზედაც გადმოვა).

ვ. ტ-ში კატეგორიულადაა ნათქვამი, რომ ყოველი ხელმწიფე ღვთისგანაა დადგენილი, როგორც ხატება და მსგავსება მისი.

ამის თქმა კი განუსჯელად, უშიშრად მხოლოდ მაშინ შეიძლებოდა, როდესაც ჩვენში ბაგრატიონთა უფლება საბოლოოდ განმტკიცებული იყო, ე.ი. მე-12 ს-ის ნახევარში და არა უფრო ადრე, როდესაც მდგომარეობა ამ მხრივ მერყევი იყო. მაშასადამე, ვეფხისტყაოსნის ეს ცნობა არის პოემის დაწერის terminus ante quem non.

თუმცა თვით ვ. ტ-ის ზუსტად დასათარიღებლად კიდევ უფრო მეტი ცნობები მოგვეპოვება (იხ. ქვემოთ).

-----------------

6. პოემის პირველი სტროფის სტრიქონების ბიბლიის ცალკეულ ადგილებთან მსგავსება აღნუსხული აქვს აკად.კ. კეკელიძეს – ქართ. ლიტ. ისტ. 112, გვ. 200-201.
7. იხ. ამის შესახებ 1) მ. ჯანაშვილი, საუნჯე მეათე საუკუნისა, ტფილისი, 1891, 53. გვ. და მისი სხვ. ნაშრომები 2) გ. იმედაშვილი – ვეფხისტყაოსნის პარალელები მეათე საუკუნის ქართულ ჰიმნოგრაფიაში, ლიტ. ძიებანი, LI, თბ., 1944, გე. 197-217,
8. საზოგადოდ, ვეფხისტყაოსანი თანწყობილ წინადადებათაგან შემდგარ სტროფებს წარმოადგენს უპირატესად. მხოლოდ იშვიათ შემთხვევებში გვაქვს ქვეწყობილწინადადებიანი სტროფები.
9. სიმ. ყაუხჩიშვილი, ბერძნეულ-ქართული სემასიური პარალელები (4. რომელი) თსუ შრომები, XXX I. B. 1947, გვ. 421-428.
10. პ. ინგოროყვა, ძველ-ქართელი სასულიერო პოეზია, წიგნი.I, ტექსტები, თბ. 1913, გვ. 206.
11. პ. ინგოროყვა, ძველ-ქართელი სასულიერო პოეზია, წიგნი.I, ტექსტები, თბ. 1913, გვ. 251.

3.2 2. ჰე, ღმერთო ერთო, შენ შეჰქმენ...

▲back to top

2. ჰე, ღმერთო ერთო, შენ შეჰქმენ...

ზოგი მკვლევარი ამ სტროფს ყალბად მიიჩნევს:

ა. პირველი სტროფის შინაარსის გამეორებას წარმოადგენს და ის კი იმ პოეტისათვი, რომლის დევიზია – „გრძელი სიტყვა მოკლედ ითქმის, შაირია ამად კარგი“ – მეტად უხერხული იქნებოდაო.

ბ. სტროფი ენობრივად არაა გამართული, შიგ ბევრი სინტაქსური უსწორობააო;

გ. სტროფში მოცემულია ვედრება უფლისადმი იმ ცოდვათა შემსუბუქების შესახებს რომლებიც ადამიანმა იქ, საიქიოში, უნდა წაიტანოს და ეს ყველაფერი კი ეწინააღმდეგება შოთას შეხედულებას საიქიო ცხოვრებაზეო: «Грузинский поэт, писавший Витязя в барсовой коже отнюдь не исповедует церковных взглядов на будущий мир»¹²

არ არის სწორი მოსაზრება:

1. „გრძელი სიტყვა მოკლედ ითქმის, შაირია ამად კარგი“ – იმას როდი ნიშნავს – ყველაფერი ძუნწად, მშრალად წარმოადგინო, პირიქით, სადაც საჭიროა მეტი დამაჯერებლობა, ფაქტები უთუოდ გაშლილად უნდა იყოს მოცემული, ამა თუ იმ მხატვრულ სახეს ხაზი უნდა გაესვას. წინააღმდეგ შემთხვევაში, ქართული შემოკლდება და სიტყვაც შემცირდება და შოთას დევიზიც ხომ ის არის რომ „არ შეამოკლოს ქართული, არა ქმნას სიტყვა-მცირობა“.

შოთას განსაკუთრებით უყვარს განმეორებანი, თავისებური პარალელიზმები, სადაც ერთი და იგივე ფაქტი რამდენიმე მხატვრული სახითაა გადმოცემული.

2. სინტაქსური უსწორობანი სტროფში მართლაც მოიპოვება, მაგრამ მათ თავისი გამართლება აქვთ პოეტურ ენაში (იხ. ქვემოთ).

3. რაც შეეხება იმ გარემოებას, რომ შოთას არ სწამს საიქიო ცხოვრებაო, ამის საწინააღმდეგო მაგალითები არა ერთი მოიპოვება ვ. ტ-ში. ამგვარია, მაგ.: ავთანდილი, რომელიც ტარიელისათვის მიცემული სიტყვის გატეხის შეუძლებლობას საიქიოში ერთად (ტარიელთან) წარდგომისას შიშითა და სირცხვილით ასაბუთებს. „ვერ ვეცრუები, ვერ ვუზამ საქმესა საძაბუნოსა, პირისპირ მარცხვენს, ორნივე მივალთ მას საუკუნოსა“ (797, 3-4).

ამგვარადვე საიქიოზე მითითებაა ნესტანის ფიცში, ტარიელს რომ განუმტკიცა:

„ამას შევჯერდი დიდითა ზენარითა და ფიცითა,
გეცრუო, ღმართმან მიწა .მქმნას, ნუმცა ცხრითავე ვზი ცითა“ (413, 3-4).

„მე სიკვდილი აღარ მიმძიმს, შემოგვედრებ რათგან სულსა“. (1306, 1) ესეც საიქიოს რწმენის გამომხატველი სიტყვებია ნესტანისა, ტარიელიმსადმი მიმართული.

ამრიგად, ეს სტროფი უნდა დარჩეს ძირითად ტექსტში. რაზეა აქ. ლაპარაკი? – თუ პირველ სტროფში ზოგადადაა ნათქვამი შემოქმედსა და მის შემოქმედებაზე, აქ პირველ სალექსო სტრიქონშივე კერძო მაგალითია ლ. · 1- ლებული: „ჰე, ღმერთო ერთო, შენ შეჰქმენ სახე ყოვლისა ტანისა“, რომელიც კვალად პარალელს პოულობს ჰიმნოგრაფების შემოქმედებაში.¹³

ბ. დათრგუნვა – დაძლევა – მოსპობა, განადგურება: დათრგუნვად.

– რომ დავთრგუნო, დასათრგუნავად.

დათრგუნვად მე სატანისა – შესიტყვება ძველი ქართული ნორმითაა მოცემული, თუმცა ეს ნორმა ვ.ტ-ში ზოგან დარღვეულია:

„დავჯე წერად ანდერძისად – წდერად ანდერძისა-ს მაგიერ (იხ. ქვ.).

გ. სიკვდიდმდე –მდე თანდებულის წინ დ ვითარებითი ბრუნვის ნიშანია, რაიც ძველი ქართული ენის ნორმად მიიჩნევა. ახალ ქართულში ეს დ დაკარგულია – სიკვდიმდე, სიკვდილამდე. თვით ვ.ტ-შიაც ეს უმრავლეს შემთხვევაში არა გვაქვს. ასე რომ ამ მხრივ, პოემა ახალი ქართულის ნორმებს მისდევს.

სიკვდიდმდე გასატანისა – რას საზღვრავს აქ გასატანისა: მიჯნურთას თუ სურვილს?

მომეც [იმ] მიჯნურთა სურვილი, რომლებიც სიკვდილამდე გასატანია, თუ: მომეც მიჯნურთა ის სურვილი, რომელიც სიკვდილამდე უნდა გავიტანოთ.

პირველ შემთხვევაში იქნებოდა: მომეც მიჯნურთა სურვილი სიკვდიდმდე გასატანთა, მაგრამ თუ გასატანთა-ას ნაცვლად გასატანის-ა ამას რითმის ნაკარნახევად მივიჩნევთ. მეორე შემთხვევაში: მომეც მიჯნურთა სურვილი, სიკვდიდმდე გასატანი: სურვილი გასატანი. მხოლოდ ასე. მაგრამ თუ მსაზღვრელი და საზღვრული არაა შეთანხმებული ბრუნვაში, ეს ერთგვარ ლიცენცია პოეტიკად უნდა მიგვეღო; ანდა მთელი სტრიქონი ხომ არ შეიძლება აგრე წაგვეკითხა:

„მომეც მიჯნურთა სურვილი, სიკვდიდმდე გასატანისა“,

ე.ი. მომეც მიჯნურთა სურვილი, რომელიც სიკვდილამდე გასატანია.

დ. სწორედ ამგვარად შეიძლება დანაწევრება მეოთხე სტრიქონის უკანასკნელი სიტყვისა:

ცოდვათა შესუბუქება, მუნ თანა წასატანისა.

ე.ი. შემიმსუბუქე ცოდვები, რომლებიც იქ მაინც წასატანია.

-----------------

12. Н. Марр, Вступительные и заключительные строфы Витязя в барсовой коже Шоты из Рустава т., XII, СПб, 1910, ст. 45.
13. შდრ. გ. იმედაშვილის დასახელებულ ნაშრომს, გვ. 205.

3.3 3. ვის ჰშვენის – ლომსა, – ხმარება...

▲back to top

3. ვის ჰშვენის – ლომსა, – ხმარება...

ა. ვის ჰშვენის ლომსა... ინვერსიული წყობაა, უნდა ვის, ლომსა, ჰშვენის. ლომი აქ მამაკაცის ეპითეტია.

შუბი – საომარი, საძგერებელი იარაღია.

შიმშერი – ხმალია; ფარ-შიმშერი – ფარხმალი, მამაკაცის (უპირატესად) საჭურველია.

ბ. ღაწვი – ლოყა., .

ბადახში – ბადახშანი – მხარეა ავღანისტანში, ცნობილი (იყო) ძვირფასი ლალით; აქედან გადატანით (მეტონომია) თვით ლალსაც ბადახში, ბალახში ეწოდა. ეს მეტონომია აქ გამოყენებულია, როგორც მეტაფორა. ღაწვ-ბადახში, ე.ი. ლოყაწითელი.

გიშერი – შავი ძვირფასი ქვა; რუსთველს გიშერი ყველგან მეტაფორულად აქვს ნახმარი, როგორც ატრიბუტი, როგორც განსაკუთრებული სიშავის აღმნიშვნელი თმა – გიშერი – აქ გიშერი თმის ატრიბუტია. თმა ისეთი შავ, როგორც გიშერი, მაგრამ ხშირად შოთა უფრო შორს მიდის და მხოლოდ ატრიბუტით აღნიშნავს საგანს.

მაგ.: „ერთგან დასხდეს, ილაღობეს, საუბარი ასად აგეს,
ბროლ-ბადახში შეხვეული და გიშერი ასადაგეს“,

აქ ბროლი, ბადახში, გიშერი არა მარტო ატრიბუტებია, არამედ:

ბროლი – თეთრი კბილები.

ბადახში – ლალისფერი ბაგეები.

გიშერი – შავი თმა – ულვაში.

მზე – თამარის მუდმივი ეპითეტია

გ. შესხმა – შექება.

ხოტბა – ქება, დიდება.

შერი – რჩეული.

დ. ყანდი – შაქარ ყინული

ხამს – ჰმართებს, შეჰფერის, საჭიროა, უნდა.

მართ – მართლაც.

მიშერი (მისარი) ეგვიპტე, რომელიც ცნობილი იყო განსაკუთრებული შაქარ-ყინულით.

მიშერი აგრეთვე აღნიშნავს სკას აქედან გადატანით – თაფლთს.

მთლიანად, სტროფში ლაპარაკია თამარის ქმარზე – დავით სოსლანზე. რად დასჭირდა პოეტს დავითზე საუბარი, როდესაც პოემა მიძღვნილია თამარისადმი? სწორედ იმად, რომ პოემა ძირითადად აქებს თამარს და უხერხული იყო ორიოდე სიტყვით მაინც არ მოეხსენებინა მისი მეუღლე. ვის, ლომს, რომელსაც უხდება, შვენის შუბისა და ფარ-შიმშერის ხმარება, ლომს (ქმარს) მეფისა მზის თამარისა, რომელიც ლოყა-წითელია და შავთმა. აი, ამ ლომს (მას) არ ვიცი როგორ შევკადრო რჩეული ხოტბის შესხმა უმჯობესი მის მჭვრეტელთათვის მირთმევა მართლაც, რომ ეგვიპტურისა ყანდისა.

ვარიანტი: უმჯობესია მის მჭვრეტელთათვის მირთმევა ყანდისა, მართლაც რომ თაფლისა.

რა აზრია აქ გამოთქმული?

თამარის მეუღლე, დავით სოსლანი მეტად მშვენიერია; ეს მშვენიერება ისეთს ნდომას უღვიძებს მჭვრეტელებს, როგორიც აღეძვრება ხოლმე ადამიანს შაქარ-ყინულის ცქერისას.

ამ სტროფში საყურადღებოა აგრეთვე შემდეგი გარემოება: თამარის მეუღლე დავითი ამ სტროფის მიხედვით ცოცხალია. დავითი გარდაიცვალა 1207 წელს. მაშასადამე, ვეფხისტყაოსანი არ შეიძლება დაწერილიყო 1207 წლის შემდეგ.

ამრიგად, დადგინდა პოემის დაწერის terminus post quem non.

დასასრულ, აქ აღსანიშნავია შინზე გაწყობილი ალიტერაცია: „ვის ჰშვენის, – ლომსა – ხმარება შუბისა ფარ-შიმშერისა“, ანაფორული, ალიტერაციაა: „მას არა ვიცი, შევჰკადრო, შესხმა ხოტბისსა შერისა“.. '

მანზეა გაწყობილი:

„მისთა მჭვრეტელთა ყანდისა მირთმა ხამს, მართ მი-შერისა“,

3.4 4. თამარს ვაქებდეთ მეფესა...

▲back to top

4. თამარს ვაქებდეთ მეფესა...

ა. თამარს ვაქებდით მეფესა, თავდაპირველად აქ დასახელებულია ქების მთავარი პიროვნება, გვირგვინოსანი თამარი.

ვაქებდით უწყვეტელშია, მაშასადამე, მოქმედება ნაგულისხმევია:

წარსულში. მაგრამ არის ვ.ტ-ის ხელნაწერები და აგრეთვე, ბეჭდური გამოცემები, სადაც წერია: „თამარს ვაქებდეთ მეფესა“.

ვაქებდეთ – კავშირებითია. ე.ი. მოქმედება (ნაწარმოების დაწერა) წარმოიდგინება მომავალში. ისმის კითხვა: როდის დაიწერა წინასიტყვაობა: ნაწარმოების (ვ. ტ-ის) დაწერამდე, თუ დაწერის შემდეგ?

ამას განვიხილავთ შესავალი სტროფების გარჩევის შემდეგ.

ცრემლ-დათხეული – ცრემლ-დაღვრილი, ცრემლ-დანადენი.

ბ, ვთქვენი ქებანი – ვთქვი ქება, ვთქვენი ქებანი.

ვთქვენი წყვეტილშია. მაშასადამე, შოთას ადრე წინათაც უთქვამს თამარის ქება (საერთოდ უნდა ვთქვენ. ი – უფუნქციოა). ამას ადასტურებს მომდევნო სტროფები, სადაც ვ.ტ-ი ახალ წამოწყებადაა მიჩნეული.

არ ავად – არ ცუდად, კარგად.

გ. გიშრის ტბა – მეტაფორაა, იგულისხმება თამარის თვალები. ნა – ლერწამია.

ნა რხეული – მეტაფორაა, თამარის წერწეტი ტანია წარმოდგენილი.

დ. გულსა ხეული – გულს ჩასობილი, გულს განწონილი. ზოგს ეს ორი სიტყვა ერთად აქვს წარმოდგენილი – გულსახეული, ე.ი. ლახვარი. გულის სახის, გულის ფორმისა. არაა მართალი. აგრე რომ იყოს, მაშინ ლექსის მხატვრული ძალა სავსებით მილეული, მკრთალი იქნებოდა.

ამრიგად, სტროფი შემდეგნაირად გაიაზრება:

ვაქოთ თამარ მეფე და თან ვღვაროთ სისხლის ცრემლი; [თამარის] ქება მე [წინათ] უკვე ვთქვი, კარგად გამორჩეული; მელნად (წარმოდგენილი მქონდა) მისი შავი თვალები და კალმად ლერწამი სხეული. ვინც მოისმენს, მას დაესობა ლახვარი, გულს განწონილი.

3.5 5. მიბრძანეს მათად საქებრად...

▲back to top

5. მიბრძანეს მათად საქებრად...

წინა სტროფის პირველ სტრიქონში (თამარს ვაქებდით) პოეტი ახალ წამოწყებაზე ლაპარაკობს ამიტომ აქ ერთგვარი დასაბუთებაა საჭირო. თუ რატომაა, რომ ერთხელ შექებულს ხელმეორედ აქებს? და მე-5 სტროფიდან დაწყებული ვიდრე მე-11-მდე და მე-19 სტროფში პოეტი ცდილობს დაასაბუთოს თამარის ხელმეორედ შექების საჭიროება და აუცილებლობა.

ა. მიბრძანეს მათად საქებრად თქმა ლექსებისა ტკბილისა.

აქ ერთგვრ სოციალურ დაკვეთასთან გვაქვს საქმე. ვინ იყო მბრძანებელი? – მმართველი წრეები, ის კლასი რომლის ზრახვათა გამომხატველად შოთა გამოდიოდა.

ცნობილია რომ ჩვენში იყვნენ კარის პოეტები, მთელი ლიტერატურული დეპარტამენტი რომლშიაც შედიოდნენ იმდროინდელი საუკეთესო მწერლები და ხელფასსაც ღებულობდნენ თავისი კვალიფიკაციის მიხედვით. მწერლებიც ვალდებულნი იყვნენ ემსახურათ, ე.ი. საჭიროებისამებრ პოეტურად შეექოთ სახელმწიფოში მომხდარი რაიმე დიადი ამბები. და სწორედ აქედანაა: მიბრძანეს... შეიძლება მბრძანებლად თვით თამარი დავსახოთ. მაშინ „მიბრძანეს“ იქნება pluralis mujestatis.

გ. ბროლ-ბალახშისა თლილისა, მით მიჯრით მიწყობილისა – აღნიშნავს ბაგე-კბილს.

აქვე: ბადახში თუ ბალახში?

რადგან სტრიქონში ლ- ასოზე გაწყობილი ალიტერაციაა, ამ შემთხვევაში უმჯობესია „ბალახში“.

მიჯრა, მი[ჯ]არ[ვ]ა, მიმჭიდროება.

მიჯრით მიწყობილი – მჭიდროდ ჩამწკრივებული (კბილები).

დ. ამრიგად, ჩვენ გვაქვს ერთი საფუძველი შექებისა: მიბრძანეს, მაგრამ მარტო ბრძანებით საქმე არ გაკეთდება, დაკვეთას შედეგი არ მოჰყვება, თუ შენ პოეტი, პირადად არ ხარ სათანადოდ განწყობილი: პირადი განწყობაა აქ უპირატესი და კვალად აქედანვე: გასტეხს ქვასაცა მაგარსა გრდემლი ტყვიისა ლბილისა. ე.ი. თუმც მე მაგარი ვარ, მტკიცე, მაგრამ ნაზმა არსებამ (თამარმა) მაინც გამტეხა – მეორე საფუძველი შექებისა.

ამგვარად: ქების საგანი დასახელებულია, ქების საფუძველიც მონახულია.

რაღა დარჩენია პოეტს ამის შემდეგ? ენა და სათანადო ხელოვნება.

3.6 6. აწ ენა მინდა გამოთქმად...

▲back to top

6. აწ ენა მინდა გამოთქმად...

თავდაპირველად აღსანიშნავია სტროფის ფორმალური მხარე. სახელდობრ, რითმა. სტროფი დაბალი შაირითაა გამართული. მაშასადამე, წესის მიხედვით რითმა უნდა იყოს სამმარცვლიანი: ანება||ონება||ენება, ერთ-ერთი ამათგანი და არა ყველა არეულად.

ნ. მარი შეეცადა ამ მხრივ საკითხის მოგვარებას და სტროფი ასე გააწყო: ხელოვნება, გონება, ხსოვნება, მონება, მაგრამ რუსთველური რითმი მაინც არ გამოვიდა. ჯერჯერობით ტრადიციული წაკითხვა უნდა დარჩეს.

ა. რაა საჭირო იმისათვის, რომ ნაწარმოები ჭეშმარიტად მხატვრული გამოვიდეს? ენა, გული და ხელოვნება. პოეტიც ამგვარ მოთხოვნას უყენებს თავის თავს.

ბ. შენგნით – შენგან.

გ. შევეწივნეთ – შევეწიოთ.

ტურფად – ლამაზად, კოხტად.

ტარიელი – უფრო ადრინდელი მისი სახეა დარიელი¹⁴. დარიელ ბიბლიის თარგმანთან ერთადაა ჩვენში შემოსული და სავსებით გაქართულებული¹⁵, იმდენად, რომ შემდეგ ტარიას სახით ვემოწმებით მას ხალხში და ხალხურ ვეფხისტყაოსანში.

ტარიელს არავითარი კავშირი არა აქვს შაჰრიართან, როგორც ამას ნ. მარი ფიქრობდა.¹⁶

ამრიგად:

აწ (ახლა) მე მინდა (მჭირდება) ენა, გული და ხელოვნება. მომეც (მიჰმართავს თამარს) ძალა და დახმარება, შენის დახმარებით შემიძლია გონება მოვიხმარო. ამით შევეწიოთ ტარიელს, რომელსაც ლამაზად, ტურფად უნდა ხსენება.

დ. სამი გმირი მნათობი (ტარიელი, ავთანდილი და ფრიდონი) ერთმანეთისათვის მონა-მოსამსახურეები, ერთგულნი არიან.

პოეტს უკმარად მიაჩნია თავისი საკუთარი ძალა იმისათვის, რომ სათანადოდ შეამკოს ტარიელი; ამიტომაც ამ სტროფშიაც არის ლაპარაკი დახმარების, შეწევნის შესახებ, ხოლო მომდევნო სტროფში უკვე გარკვევით მოუხმობს თავის თანამოკალმეთ, თქვენც მიიღეთ მონაწილეობა ტარიელის ღირსეულად შექებაშიო.

-----------------

14. იუსტ. აბულაძე, „ეეფხიტყაოსნის ორი უმთავრესი გმირის სახელის „ტარიელ“ და „ავთანდილ“ ეტიმოლოგიისათვის, თსუ შრომები, III, 1936, გე. 182-184.
15. კ კეკელიძე, ქართ. ლიტ. ისტ. 112, გვ. 146.
16. ნ მარი, წერილი „ვეფხის-ტყაოსნის“ გამო, თეატრი, 1890, № 12; Н. Марр, Грузинсуая поэма «Витязь в барсовой шкуре» Шоты из рустава и новая культурно-историческая проблема, ИАН, 1917, стр. 428.

3.7 7. მო, დაესხდეთ, ტარიელისთვის...

▲back to top

7. მო, დაესხდეთ, ტარიელისთვის...

ა. მო- შეკვეცილი ფორმაა სიტყვისა: მოდით!

შეუშრობილი – სტროფის წამყვანი რითმა. ობილი – შობილი, სობილი, წყობილი, ამან გამოიწვია შეუშრობილი უკანასკნელად ნ. მარი შეუშრობილს კანონიერად მიიჩნევდა:

«Форма с ი (შეუშრობილი) хотя необычная, но грамматически она может быть вполне оправдана: ი есть характер страдательного залога, а в приложении к слезам здесь причастье должно быть концентрированно именно как страдательная форма».¹⁷

ბ. მისებრი მართ დაბადებით ვინმცა ყოფილა შობილი!

აქ მცა-·ნაწილაკიანი წინადადებაა, ამიტომაცაა შემასმენელი დასმული თხრობით კილოში (ყოფილა) ნამდვილად კი შინაარსის მიხედვით აქ კავშირებითი კილო უნდა:

მისებრი (ტარიელისებრი) დაბადებით მართლაც ვინ წარმოიშვას, ვინ გაჩნდეს? სხვაგვარად: მისებრი ამიერიდან არავინ დაიბადებაო. (ნ. მარის დროს მცა- ნაწილაკის ფუნქცია არ იყო გამორკვეული და ამიტომაც მას ეს ადგილი მცდარად აქვს გაგებული: «Кому написана на роду судьба Тариела».¹⁸

გ. დავჯე, რუსთველმან გავლექსე, მისთვის გულ-ლახვარ-სობილი.

დავჯე – მოითხოვს ქვემდებარეს სახელობით ბრუნვაში: დავჯე რუსთველი, ხოლო გავლექსე – მოთხრობითში: რუსთველმან გავლექსე.

ამის გამო, აგრეთვე, იმიტომ, რომ თუ აგრე დავტოვებთ, მაშინ გამოდის, რომ როდესაც წინასიტყვაობას წერდა შოთა, მას პოემა უკვე დაწერილი ჰქონია, რაც ეწინააღმდეგება პირველ სტრიქონში გამოთქმულ მოსაზრებას (მო, დავსხდეთ...). ნ. მარმა ეს სტრიქონი შემდეგნაირად შეასწორა:

დავსჯდე, რუსთველი ვლექსვიდე, მისთვის გულ-ლახვარსობილი.¹⁹

არაა საჭირო შესწორება! ყველაფერი რიგზეა,ა მხოლოდ უნდა გავუწიოთ ანგარიში იმ გარემოებას, რომ ლექსის გამო აქ გვაქვს ინვერსიული წყობა სიტყვებისა:

დავჯე მისთვის გულ-ლახვარ სობილი: [მე] რუსთველმან გავლექსე,

დ. აქამდის ამბად ნათქვამი, აწ მარგალიტი წყობილი.

აქ უპირისპირდება ერთმანეთს ამბავი და წყობილი: ამბავი პროზაა, წყობილი (იგულისხმება; სიტყვა, მხატვრულად გალექსილი ნაწარმოებია.

ამბავი ის მასალა, რომელიც საჭიროა ყოველი შემოქმედისათვის. უმისოდ არაფრის შექმნა არ შეიძლება.

წყობილი კი უკვე მხატვრული შემოქმედებაა. ეს ის მხატვრული ნაწარმოებია, უპირველესად ლექსი, რომელიც შემოქმედმა მასალისაგან ააგო, ააშენა.

ამასთანავე, აღსანიშნავია შოთას შეფასება თავისი ნაწარმოებისა – იგი არაა უბრალო ნაქმნარი, არამედ მარგალიტი წყობილია.

მთელი სტროფი:

მოდით, (მოუხმობს თანამოკალმეთ) დავსხდეთ, ცრემლი გვდის შეუშრობელი.

მისებრი (ტარიელისებრი) მართლაც რომ ვინ დაიბადოს, ვინ წარმოიშვას;

დავჯე მისთვის გულ-ლახვარ-სობილი და მე რუსთველმან გავლექსე
აქამდის მხოლოდ ამბად ნათქვამი, ამიერიდან კი – მარგალიტი წყობილი.

-----------------

17. Н. Марр, Вступ. И закл. строфы გვ. 36, прим. 3.
18 Н. Марр, Вступ. И закл. строфы стр. გვ. 37.
19. Н. Марр, Вступ. И закл. строфы გვ. 37.

3.8 8. მე, რუსთველი, ხელობითა...

▲back to top

8. მე, რუსთველი, ხელობითა...

ა, აქ თავდაპირველად გასარკვევა სიტყვა ხელობითა. ხელობა ტრადიციულად ესმოდათ როგორც სიგიჟე. მაშასადამე:

მე, რუსთველი, სიგიჟითა ვიქმ საქმესა.. მაგრამ კ. კეკელმიძემ ეჭვი შეიტანა ამ სიტყვის ამგვარად გაგებაში და იგი გაააზრიანა, როგორც საქმიანობა, მოხელეობა, თანამდებობა: „მე, რუსთველი, ხელობითა, ვიქმ საქმესა, ამადარი, ვის ჰმორჩილობს ჯარი სპათა, მისთვის ვხელობ მისთვის მკვდარი...“ რუსთველი ლექსისა და სიტყვის შეუდარებელი ვირტუოზი, ერთსადაიმავე ადგილას, ერთისადაიმავე მნიშვნელობის სიტყვას არ იმეორებს, ამიტომ პირველ შემთხვევაში (ხელობითა) ლაპარაკი უნდა იყოს არა „ხელობაზე“, გიჟობაზე, არამედ „ჴელობაზე“, მოხელეობა – თანამდებობაზე; მეორე შემთხვევაში კი (ვხელობ) ლაპარაკია „ხელობაზე, ან „გიჟობაზე“.²⁰

„ამადარი“ კ. კეკელიძეს მიაჩნია ალამდარი-ს დამახინჯებად. ალამდარი ესე იგი მედროშე.

ამრიგად, კ. კეკელიძის ინტერპრეტაციით მთელი სტრიქონი ამგვარად უნდა. წავიკითხოთ:

მე, რუსთველი ჴელობითა ვიქმ საქმესა ალამდარი,

რაც ასე გაიაზრება:

მე, რუსთველი, თანამდებობით ალამდარი ვიქმ საქმესა...

განვიხილოთ პატივცემული მკვლევარის მოსაზრებანი: რუსთველი ერთსა და იმავე მნიშვნელობის სიტყვას ერთსა და იმავე სტროფში არ იმეორებსო. გააჩნია მიზანსა და განწყობას.

თუ ფაქტი კონდენსირებულად უნდა გადმოიცეს, თუ ფაქტს ხაზი უნდა გაესვას, რუსთაველი ერთ სიტყვას ორჯერ და სამჯერაც იხმარს ერთსა და იმავე სტროფში.

რაც შეეხება ერთი ფაქტის სუბსტანტივითაც და ზმნითაც გადმოცემას ე.წ. პარანომაზიას ამგვარი მაგალითი შოთას ბევრი მოეპოვება:

მზე აღარ მზეობს ჩვენთანა, დარი არ დარობს დარულად (320.4)

აქამდის მზღვარი თურქთაა, მომზღვრეა ფრიდონ მზღვრებითა (970, 3)

ბროლი ბროლდა, სათი სათდა (867, 3)5 და სხვ.

პარანომაზიით ცნობილია ყველა ბიბლია, მათ შორის ქართულიც. პარანომაზია უყვარს ხალხს: სიკვდილით მოვკვდი, სიხარულით გავიხარე და სხვა. და თუ შოთა მიმართავს მას, ამით იგი კვალად ხალხურობას ამტკიცებს. ასე, რომ აქაც სიგიჟეზე, ხელობაზე მისგან დაუძლურებაზე, უკურნელობაზეა ლაპარაკი და რაც შეიძლება ეს ხელობა, მეტის ძლიერებით უნდა იქნეს წარმოდგენილი: „მე რუსთველი ხელობითა ვიქმ საქმესა ამადარი,.. მისთვის ვხელობ, მისთვის მკვდარი“.

მაშასადამე, ის გარემოება რომ ერთი ფაქტის გადმოსაცემად ერთი და იგივე სიტყვა ორჯერაა ნახმარი (ერთხელ სუბსტანტივი, მეორედ – ზმნა) არ გამოდგება იმის საბუთად, რომ პირველ შემთხვევაში თანამდებობაზეა ლაპარაკი ხოლო მეორე შემთხვევაში – სიგიჟეზე.

არის კიდევ მეორე გარემოება, რაც ალამდარს აქ საეჭველად ხდის:

მე რუსთველი ჴელობითა ვიქმ საქმესა ალამდარი.

თუ ასეთ წყობას დავტოვებთ, მაშინ ჩვენ გვექნება ე.წ. ტმესი, ან გაკვეთა. როდესაც მსაზღვრელი და საზღვრული გაყოფილია ერთმანეთისაგან.

ამგვარი შემთხვევები შოთას მოეპოვება, მაგრამ ეს მხოლოდ მაშინ, როდესაც ამას იწვევს რიტმის საჭიროება.

მაგ.: „ჩემმან ხელ-მქმნელმან დამართოს ლაღმან და ლამაზმან ნები“ (9,4),

აგრე უნდოდა: ჩემმა ხელმქმნელმან ლაღმან და ლამაზმან დამართოს ნები.

შოთას აგრე რომ გაეწყო, რიტმი დაირღვეოდა და ლექსიც წელში გატყდებოდა; ამიტომაც გაკვეთა მან ლექსი, და შემასმენელი, პროზაული წყობის თვალსაზრისით, უცხო ადგილას ჩასვა.

ჰქონდა თუ არა პოეტს ამგვარი გაჭირვება საანალიზო სტროფის შეთხზვისას? არა!

მას თუ იგი ალამდარს იგულისხმებდა, თავისუფლად შეეძლო დაეცვა სიტყვათა წესიერი დალაგება წინადადებაში:

მე, რუსთველი, ვიქმ საქმესა, ხელობითა ალამდარი. აზრიც სწორი გამოვიდოდა. და ლექსიც გამართული.

მაშასადამე, ჯერჯერობით ალამდარის საკითხი თუ არ უნდა მოთიხსნას, კითხვის ქვეშ მაინც უნდა დარჩეს.

ამრიგად, ამა დარის საკითხი ცალკე დაიწერება იგი, თუ ერთად, ვერ არის მოგვარებული:

თუ იგი განსახღვრავს საქმესა – სიტყვას, მაშინ შეთანხმებულიც უნდა იყოს მასთან: ვიქმ საქმესა ამა დარსა. ეს კი რითმის დარღვევაა.

რუსთველს ამგვარი დარღვევანი, უსწორობანი საკმაოდ ბევრი აქვს და იგინი ჩვენ უჩვეულოდ არ გვეჩვენება.

მაშასადამე, შესაძლებელი (საცილობელი) ვარიანტი სტროფის გააზრებისა ასეთია:

მე, რუსთველი სიგიჟით ვიქმ საქმესა ამისთანას
ვის ჰმორჩილობს ჯარი სპათა, მისთვის ვგიჟობ, მისთვის მკვდარი;
დავუძლურდი, მიჯნურთათვის კვლა წამალი არსით არი,
ანუ მომცეს განკურნება, ანუ მიწა მე სამარი.

სამარი შეიძლება წარმოვიდგინოთ სუბსტანტივად, სამარეს ნაცვლად. მაშინ „მიწა, მე სამარი“, მძიმით უნდა გამოიყოს ერთმანეთისაგან, როგორც სინონიმები მაგრამ სამარი შეიძლება ვიგულოთ, როგორც თავისებური ფორმა ზსედსართავისა: „დასასამარებელი, „მაშინ სამარი იქნება მიწა სიტყვის განსაზღვრება და მათ შორის მძიმე აღარაა საჭირო.

ამრიგად: ქების საგანი, ქების საფუძველი, ამგვარ შემთხვევაში საჭირო და აუცილებელი ენა და ხელოვნება და სათანადო განწყობა.

მაგრამ ყველაფერი რომ რიგზე შესრულდეს, ერთგვარი მასალაც ხომ საჭიროა, რომელსაც უნდა დაემყაროს პოეტი, თავისი წამოწყება რომ ღირსეულად დააგვირგვინოს!

აქედან ცნობილი მითითება ფსევდო წყაროზე:

-----------------

20 კ. კეკელიძე, ქართ. ლიტ. ისტ., 112, გვ. 124.

3.9 9. „ესე ამბავი სპარსული,...“

▲back to top

9. „ესე ამბავი სპარსული,...“

თუ სადმე უნდა ჰქონდეს ამ სტროფს ადგილი, სწორედ აქ, რადგან ლოგიკური თანამიმდევრობა მას სწორედ აქ მოითხოვს.

ა. ნათარგმანები – გადმოღებული, ნათქვამი.

ბ. მარგალიტი ობოლი – მეტად ძვირფასი, იშვიათი.

ხელის-ხელ საგოგმანები – ხელიდან ხელში სათამაშებელი, მოსავლელი.

გ. საჭოჭმანები: ჭოჭმანი, ყოყმანი, როდის ყოყმანობს ადამიანი როდესაც დიდი, ძნელად გადასაჭრელი ამოცანის წინაშე დგას.

საქმე ვქმენ საჭოჭმანები – დიდი, ძნელად გადასაჭრელი საქმე გავაკეთე.

დ. ხელმქმნელი – გამაგიჟებელი.

დამართოს – დამრთოს.

ნები – თავდაპირველად ხელისგულია. ხელი – ბევრ რასმე დაედვა საფუძვლად, ხელი ბევრის რისიმე აღმნიშვნელია. უწინარეს ყოვლისა, ძალის, უფლების (რა ხელი აქვს ჩემზე და მისთანანი).

ამგვარადვეა ნებიც. განვიხილოთ მის მნიშვნელობათა განვითარების მხოლოდ ერთი ხაზი.

ნები – ხელისგულია. რას ნიშნავს: „დამ(ა)რთოს ნები“?

როდესაც ორ ადამიანს შორის რაიმე საქმე იყო გასარიგებელი, საქმე წყდებოდა, დასტურდებოდა ხელის ჩამორთმევით როდესაც ერთი ხელის ნები დაერთვის მეორე ხელის ნებს. აქედან; ნების დართვა. ანდა: ნებად რთვა, უკანასკნელ: ნებართვა.

დამართოს ნები – დამრთოს, მომცეს ნება.

სტროფი მთლიანად:

ესე სპარსული ამბავი, ქართულად ნაამბობი, როგორც იშვიათი მარგალიტი, ხელის-ხელ სათამაშებელი, ვიპოვე და ლექსად გარდავთქვი, მეტად ძნელი საქმე შევასრულე; ჩემმა გამაგიჟებელმა (თამარმა) დამიდასტუროს ეს ჩემი წამოწყება, დამრთოს საამისოდ ნება (მომიწონოს).

3.10 10. „თვალთა მისგან უნათლოთა...“

▲back to top

10. „თვალთა მისგან უნათლოთა...“

მაშასადამე, ჩვენ გვაქვს ქების საგანი, საფუძველი, ენა და ხელოვნება. წყარო, საიდანაც უნდა აიღოს პოეტმა მასალა თავისი ნაწარმოებისათვის, უკანასკნელ, – სათანადო ნებართვაც.

მაგრამ პოეტი მაინც საჭიროდ ცნობს, მას აუცილებლად მიაჩნია, ერთხელ კიდევ განმარტოს, თუ სახელდობრ, რა აიძულებს მას უკვე ხოტბა შესხმულის კვალად შექებას? რა? (ამის შესახებაა ლაპარაკი მე-10 სტროფში).

ა. ენატრამცა ახლად ჩენა – მცა ნაწილაკია, ნიშნავს; მოენატროს ახლად გახელა.

ბ. მიჰხდომია ველთა რბენა – დასჩემებია ველად გაჭრა: ველად გაჭრა მიჯნურის მიუცილებელი თვისება იყო.

გ. მიაჯეთ ვინ – შემახვეწეთ მას ჩემი სახელით, შემახვეწეთ მას!

დ. ლამის – (ვლამი, ჰლამი, ლამის) სურს, უნდა.

მისგან (თამარისაგან) დამწვარ, დაბნელებულ თვალებს ხელმეორედ მოენატრა, მოესურვა თვალების გახელა; შემახვეწეთ მას, ხორცის დაწვა მაკმაროს, მისცეს სულს ლხენა სამი ფერის (გმირის) შესაქებ ლექსებს მოუწადინებია, სურს გამოვლენა (ე.ი. პოეტურმა შთაგონებამ, აღმაფრენამ საზღვარს მიაღწია!).

პოეტი მომდევნო სტროფშიაც ცდილობს დაასაბუთოს თავისი ნაბიჯი, თამარის ხელმეორედ შექება, ახალი ნაწარმოების წამოწყება.

3.11 11. რაცა ვის რა ბედმან მისცეს,...

▲back to top

11. რაცა ვის რა ბედმან მისცეს,...

ა. ვისაც რა საქმე, რა სპეციალობა აუღია, მას უნდა დასჯერდეს, მასზე უნდა სიტყვობდეს (მას უბნობდეს!), მის განკარგებას უნდა ცდილობდეს.

ეს საერთო დებულებაა. ამას მოსდევს კერძო, კონკრეტული მაგალითები.

ბ. თუ შენ მუშა ხარ, მიწყივ, ე.ი. მარად უნდა მუშაობდე. მარად შენს ხელობას უნდა მისდევდე.

მეომარი ხარ, მარად უნდა გულოვნობდე. ყველაფერი ეს ერთგვარი პრელუდიაა, სიტყვის მასალაა იმისათვის რომ გამართლდეს მესამე, მთავარი, ძირითადი დებულება:

გ. თუ ადამიანს მიჯნურობა აუღია ხელობად, არასოდეს არ უნდა უღალატოს მას, არამედ:

ერთი უჩნდეს სამიჯნურო, ერთსა ვისმე აშიკობდეს,
ყოვლსა მისთვის ხელოვნობდეს, მას აქებდეს, მას ამკობდეს,
მისგან კიდე ნურა უნდა, – მისთვის ენა მუსიკობდეს! (18, 2-4)

მოკლედ: თითოეული უნდა ხელოვნობდეს თავის დარგში.

ზოგ მკვლევარს ეს სტროფი სხვაგვარად ესმის:

«Существование различных ступней социальной лестницы считается незыблемым устоем общественной жизни, так что автор, не обинуясь, провозглашает: «что судьба нам присудила, нам должно быть это мыло», или, выражаясь прозаически – «пусть каждый доволен тем, что дает ему судьба, и пусть речь каждого будет о своей доле; пусть раб (sic. ვ. ბ.) непрестанно работает, воин проявляет свою храбрость, а влюблённый пусть лелеет безумную любовь».²¹

ჯერ ერთი, „მუშა“ არასოდეს ყოფილა «раб»²² მეორეც: აქ რომ სოციალური კატეგორიების გარდაუვალობაზე, უცვალებლობაზე ამბობდეს შოთა, მაშინ, თუ პირველ რიგში მუშა მოიხსენია, ხოლო მეორე რიგში – მეომარი , მესამედ იგი მიჯნურსა და მიჯნურობას კი არ შეაქებდა, არამედ, ვთქვათ, ვაჭარს და სხვა.

მიჯნურობა სოციალური კატეგორია (მოვლენა) არაა და არც მიჯნურია სოციალური, საზოგადოებრივი დაჯგუფების წარმომადგენელი.

ზოგიც ამ სიტყვებში შემდეგს აზრს აქსოვს თითქოს, ეს ფორმულა გვეუბნება: ფეხი არ წადგა წინ, რაც უნდა ცუდ ყოფაში იყო, რაც უნდა იჩაგრებოდე, შენ ასე თქვი: ღმერთს ეს ურგუნებია ჩემთვის, მეც უნდა დავჯერდე. თქვი და ადგილიდანაც არ დაიძრა შენი ყოფის გასაუმჯობესებლადო.

არავითარი უმოქმედობა, არავითარი გულზე ხელის დაკრეფა აქ არაა, პირიქით აქ უდიდესი საქმიანობა, არაჩვეულებრივი აქტიურობაა მოცემული. საბუთი? საბუთი თვით ძეგლია. როდის იწყებს შოთა მის აგებას? სწორედ ამ სიტყვების შემდეგ.

შოთას რომ ზემოაღნიშნულად გაეგო თავისი სიტყვები, იგი გულზე ხელს დაიკრეფდა და მართლაც, რაც ერთხელ ბედმა არგუნა მას დასჯერდებოდა. მაგრამ შოთა არაა გულზე ხელების დაკრეფის მომხრე და მქადაგებელი. იგი მარად მაძიებელია, წინამსრბოლია, მარად იმის ცდაშია, რომ ახალი რამ დაიწყოს და სათანადოდ დაასაბუთოს ეს ახალი საქმე. და ამგვარ დასაბუთებად მან ზემოთ მოყვანილი სიტყვები მოიმარჯვა.

ეს სიტყვები მისთვის სტიმულია, სათანადო ბიძგია იმისათვის, რომ ერთხელ კიდევ აამეტყველოს თავისი ენა და იგი კიდევაც აამეტყველა ისე, როგორც არავის სხვას არსად და არასოდეს!

-----------------

21. К. Кекелидзе, Конспективный курс Истории древне-грузнской литературы, Тб., 1939, стр. 66, შდრ. აგრეთვე, ქართ. ლიტ. ისტ. 112, გვ. 181.
22. აკად. კ. კეკელიძეს раб არც უწერია. „მუშა“ მას ნათარგმნი აქვს, როგორც рабочий. შდრ. ამავე სტროფის ნ. მარისეულ თარგმანს: «Пусть каждый доволен тем, что даёт ему судьба, и пусть речь каждого будет о своей доле. Пусть пахарь непрестанно пашет, воин проивляет свою храбрость, а влюблённый пусть лелеет безумную любовь…» (Вступ. и закл. строфы, გვ. 8)

3.12 10. „თვალთა მისგან უნათლოთა...“

▲back to top

12 (19). ჩემი აწ ცანით ყოველმან,...

ეს სტროფი როგორც ხელნაწერებში, ისე სხვადასხვა გამოცემაში სხვადასხვა ადგილზეა მოთავსებული. საიუბილეო გამოცემამი იგი მე-19 ადგილზეა, სახელდობრ შაირობის შესახები სტროფების შემდეგაა დასმული.

მაგრამ ამ სტროფს უშუალო კავშირი აქვს წინათ განხილული სტროფების შინაარსთან ამიტომ მისი ადგილი სწორედ აქ არის.

ვ. ტ-ის წინასიტყვაობა თეორიულ საკითხებს ეხება იგი უპირატესად მსჯელობას წარმოადგენ, და ცნობილია, მსჯელობა ორგვარად შეიძლება წარმოებდეს ზოგადიდან კერძოს მიმართ და პირუკუ: კერძოდან ზოგადისაკენ. ორივე გზა სწორია, შედეგიც ორსავე შემთხვევაში ერთი და იგივეა, მაგრამ წყობა წინადადებათა ორგანვე ერთი და იგივე არაა.

იმ გარემოების გამო რომ წინასიტყვაობის სტროფებს თხრობის ძაფი არ აერთიანებს, შესაძლებელი შეიქნა გადამწერების ხელში ისინი არეულიყო და თავდაპირველად ერთგვარად გაწყობილი, დროთა განმავლობაში სხვადასხვაგვარად დალაგდა, ზოგჯერ სრულიად აიშალა და დღეს ხელნაწერებს რომ მივმართოთ, მეტისმეტად ჭრელ სურათს დავინახავთ.

რედაქტორ-გამომცემლებიც ცდილობდნენ წინასიტყვაობის სტროფების სათანადოდ დალაგებას, ზოგი რამ ამ მხრივ მოგვარდა მაგრამ საბოლოოდ მოწესრიგებულად იგი ჯერჯერობით მაინც არ შეიძლება ჩაითვალოს.

მე-4 სტროფში პოეტმა პირველად დაასახელა ქების საგანი: თამარს ვაქებდით მეფესა.

შემდეგ სტროფებში, როგორც დავინახავთ, პოეტი მარად იმის ცდაშია, რომ როგორმე დაასაბუთოს ამ ქების აუცილებლობა, სათანადო საფუძველი მოუნახო მას და ამისდა მიხედვით ყოველ შემდეგ, მომდევნო სტროფში თანდათან აძლიერებს საამისო საბუთებს უკანასკნელ იგი აღწევს პირველ ზღვარს მე-11 სტროფში.

მეტად ძნელია უბრალო მოკვდავისათვის გვირგვინოსანის შექების დასაბუთებაა სწორედ ამიტომ მიმართავს იგი გრადაციას. საზოგადოდ რომელიმე აზრის გასაძლიერებლად შოთას ხშირად აქვს გამოყენებული გრადაცია, ე.ი. სიტყვისა და მთელი მასალის თანდათანი გაშლა ისე, რომ თვითეულ სიტყვას თანდათან ემატებოდეს ესა თუ ის თვისება (მაგ, 209, 528, 555 სტროფებში) ამ სტროფებში მეტი დამაჯერებლობისათვის სიტყვები განლაგებულია თანდათან მზარდი ძლიერებით.

მაგრამ გრადაცია შეიძლება არა მარტო სტრიქონებს, არამედ რიგ სტროფებსაც წვდებოდეს.

აქ გრადაციას უჭირავს მთელი ცხრა სტროფი:

პირველი წევრია- თამარს ვაქებდეთ მეფესა.

უკანასკნელი – ჩემ ი აწ ცანით ყოველმან.

ამ მწკრივში პირველი წევრი შედარებით სუსტია აქ მოცემულია საგნის ვითარება ზოგადად მეორე უფრო ძლიერია და ასე ბოლომდე. ერთი სიტყვით გვაქვს მზარდი მწკრივი.

შინაარსობრივი ზრდა განმტკიცებულია აზრის გამოთქმის გარეგნული გამოხატულებებით.

განსაკუთრებით საგულისხმოა სიტყვათი შედგენილობით გრადაციის უკანასკნელი წევრი (ჩემი აწ ცანით ყოველმან).

აქ პოეტმა ერთხელ კიდევ უნდა დაასაბუთოს ქების აუცილებლობა. ამასთანავე ეს თქმა საბოლოოდ დამაჯერებელი უნდა იქნეს.

ცხადია, პოეტი აქ ვერ გაიმეორებს სიტყვების იმ წყებასა და კომპლექსს, რომელიც მან წინათ იხმარა. აზრი უკანასკნელია და სიტყვებიც საბოლოო ხასიათისა უნდა იყოს ამიტომ პოეტი ამ სიტყვის მასალას აუნჯებს ასეთი ხარისხისა და ასეთის შეწყობით, რომ მკითხველს თუ მსმენელს უკვე აღარ რჩება არაფერი საეჭვო და იგი წამოყენებულ დებულებაში საბოლოოდ რწმუნდება.

ამიტომაა პირველ წევრში გვაქვს დამშვიდებული, თხრობითი კილო და სიტყვებიც შესაფერისად შერჩეული თამარს ვაქებდეთ მეფესა – უკანასკნელში კი – აღტაცებული ტონი: ჩემი აწ ცანით ყოველმან.

მდგომარეობას აძლიერებს, განსაკუთრებულ ეფექტს ქმნის სიტყვები: ჩემი აწ ცანით ყოველმან. შეიძლებოდა თუ არა ამ სიტყვების ხმარება მეოთხე სტროფში სადაც პოეტმა პირველად დაასახელა თამარი? არ შეიძლებოდა.

„ჩემი აწ ცანით“... დასაწყისი, ბუნებრივი ტონის სიტყვები არაა. იგი მხოლოდ მაშინ შეიძლება მოვიხმოთ, როდესაც ერთსა და იმავე ფაქტზე რამდენჯერმე განმეორებითაა ლაპარაკი იგი მხოლოდ მაშინ გამოდგება, როცა თხრობა უმაღლეს საფეხურზე ავიდა, უკანასკნელ ზღვარს მიაღწია.

ამითვე აიხსნება ის გარემოება რომ რაკი წინა სტროფებში ქების საგანზეა ლაპარაკი, აქ, ამ სტროფში უკვე აღტკინებული ტონი მოითხოვს, რომ ქება სიტყვა,ა რაც შეიძლება მძლავრად იქნეს წარმოდგენილი.

ამიტომაც, პოეტმა აქ უნდა მიმართოს ე.წ. ტავტოლოგიურ რითმას მეტი დამაჯერებლობისათვის, მეტის ემოციურობისათვის.

ამიტომაც, ცხადია, მცდარნი არიან ის მკვლევარნი რომელთაც ამ სტროფის ორი მიქია, სხვადასხვაგვარად ესმით, მხოლოდ იმ მოსაზრებით რომ შოთა პრინციპულად უარყოფს იდენტური სიტყვების გარითმვასო.

აქ ორივე მიქია ქება სიტყვასთან არის დაკავშირებული და არავითარი გაკვეთა და ხელოვნური, არარსებული სიტყვების წამოყენება არაა საჭირო.

შოთას, რომ მიქია ორჯერვე ქება სიტყვისაგნ არ ეწარმოებინა, ეს გარემოება მას უთუოდ ნაკლად ჩაეთვლებოდა: აქ შექება, ქება რაც შეიძლება კონდენსირებულად, დაუნჯებულად უნდა წარმოდგეს და ამას კი ვაღწევთ ქება ბაიტყვის რამდენიმე ვარიანტით.

ბ. განქიქება: აქამდე გაგებული იყო, როგორც შერცხვენა, გაწბილება.

თავი არ გამიქიქია – თავი არ შემირცხვენი, თავი არ გამიწბილებია.

პროფ. ილ. აბულაძემ უტყუვრად დაამტკიცა, რომ განქიქება ძირითადად უდრის გაცხადებას, გამჟღავნება-გამოაშკარავებას. თავისი მნიშვნელობით იგი უპირისპირდება დაფარვას ხოლო მთელი სტრიქონის აზრი პროფ. ი. აბულაძის მიხედვით შემდეგი შინაარსის ხდება: „ეს მიჩანს (მიმაჩნია) დიდად (ფრიად) სასახელოდ, რომ თავი (ჩემი მე) არ გამიცხადებია ან არ გამიმჟღავნებია“.²³

პროფ. ილ. აბულაძის მიერ მიგნებული, ძირითადი, პირველადი მნიშვნელობა განქიქება სიტყვისა უდავოა, უთუოდ სწორია, მაგრამ ჩვენს შემთხვევაში მისი მნიშვნელობა საბოლოოდ მაინც ტრადიციულს უახლოვდება, ე.ი. მაინც შერცხვენა-გაწბილების მნიშვნელობას ღებულობს, ხოლო თავდაპირველი მნიშვნელობა ამ სიტყვისა არის გაცხადება, გამოაშკარავება – შემდეგ: სააშკარაოზე გამოყვანა, საჯაროდ მხილება, გამოჭენება, შერცხვენა. რომ ეს ასეა, ამას, სხვათაშორის, ადასტურებს ქვემო იმერულში დარჩენილი ამ სიტყვასთან დაკავშირებული ქიაქი, გაქიაქება – სიტყვის მნიშვნელობა.

გაქიაქება გალანძღვას, გათრევას, გაწბილებას ნიშნავს: (ისე გალანძღა და გააქიაქა, რომ რიონი ვერ გაბანსო).

რაც შეეხება იმ გარემოებას, რომ ტრადიციული განმარტებით გამოდის, თითქოს შოთა დიდი წარმოდგენისაა თავის თავზე, რომ სასახელო ნაწარმოები დავწერე, თავი არ შემირცხვენია, თითქოს ეს არ შეეფერებოდეს ძველი ავტორების ბუნებას და ხასიათს, ესეც საცილობელი დებულებაა. შოთა არ დაარღვესს ძველ წესს და არ მიჰყოფდა ხელს კვეხნასო.

მე არ ვიცი კვეხნაა თუ არა საანალიზო სტრიქონში გადმოცემული ამბავი, ის კი ცხადია, რომ შოთა ამ შემთხვევაში მიმართავს თავისთვის ჩვეულებრივ, მხატვრულ ხერხს, სახელდობრ: ერთი და იგივე ფაქტი შოთას ხშირად გადმოცემული აქვს ორი გზით, ორი მხატვრული საშუალებით ერთსა და იმავე სტრიქონის ფარგლებში, ამასთანავე, ხშირად სტრიქონის ერთ ნახევარში ფაქტს გადმოგვცემს დადებითი კონსტრუქციით ხოლო მეორეში – უარყოფითი კონსტრუქციით. ამგვარი პარალელიზმის მაგალითი ვ. ტ-ში უამრავია:

თავისწინა იგონებდეს, ნიადაგმცა ჰქონდა ხალვა (27,2)

თავისწინა – მარტოობას ნიშნავს, ხალვაც იგივეა.

ყველაკაი გაიყარა, ჯალაბი ჩანს არ 'დაჯრილი (101,3)

პარალელიზმია: პირველი ნახევრის ყველაკაის შეესატყვისება მეორე ნახევრის ჯალაბი, ხოლო გაიყარა-ს – არ დაჯრილი.

105, 112, 155, 240, 279, 307 სტროფებშიც ყველგან ერთი ფაქტი, ერთი აზრი (იდეა) ორი მხატვრული სახითაა გადმოცემული.

საანალიზო სტროფშიაც სწორედ ამგვარი მდგომარეობა გვაქვს.

შოთას თავისი ნაწარმოები ფრიად დიდ საქმედ მიაჩნია (საქმე ვქმენ საჭოჭმანები, აქამდის ამბად ნათქვამი აწ მარგალიტი წყობილი)

აქაც: ესე მიჩნს დიდად სახელად, – პირვეელ ნახევარში, ხოლო მეორე ნახევარში ამ დებულებას განამტკიცებს იმავე შინაარსით, მაგრამ უარყოფითი კონსტრუქციით – თავი არ გამიქიქია! ე.ი. ფრიად დიდი სასახელო საქმე ჩავიდინე, თავი არ შემირცხვენია.

ილ. აბულაძის მიხედვით კი, შოთამ სასახელო საქმე იმით ჩაიდინა, რომ თავი დაიფარა, არ გამოაცხადა.

რა არის სასახელო იმაში, რომ თავი დამალა. რა მაინცდამაინც დიდი გმირობა უნდა იყოს ეს?

არავითარი!

დ. ჯიქი – ტომი იყო აწინდელ ჩრდილო-კავკასიაში კაცნი ფიცხელნი შეუპოვარნი და დაუნდობელნი.²⁴ მტერზე შემმართებელი და პირდაპირ მიმხვედრნი. ქართულში დღემდე დარჩენილია ჯიქურ მისვლა – პირდაპირ, მტკიცედ, ურყევად მისვლა.

უწყალო ვითა ჯიქია. – შეუბრალებელი, როგორც ჯიქი.

-----------------

23. ილ. აბულაძე, „ვეფხისტყაოსნის“ ლექსიკიდან II, გა[ნ]ქიქება, თსუ, შრომები, XXXB, 1947, გვ. 295-301.

3.13 13 (12). შაირობა პირველადვე სიბრძნისაა ერთი დარგი.

▲back to top

13 (12). შაირობა პირველადვე სიბრძნისაა ერთი დარგი.

პოეზიის საკითხს ვ. ტ-ის წინასიტყვაობაში შვიდი სტროფი აქვს დათმობილი სტროფები ერთ მთელს წარმოადგენენ. თანამიმდევრობაც სტროფებისა საუკეთესო ხელნაწერებში და გამოცემებში ერთგვარადაა დაცული. გადასმა-გადმოსმა ან რომელისამე მათგანის ამოღება არ შეიძლება, არაა საჭირო.

ამასთანავე, მას ორგანული კავშირი, უკეთ, ლოგიკური კავშირი წინასიტყვაობის დანარჩენ ნაწილთან თითქოს არა აქვს, ამიტომ მისი მოთავსება, განსაკუთრებით განხილვა, შეიძლებოდა წინასიტყვაობის ბოლო ნაწილშიც.

აქ, ამ ნაწილში, შოთა განიხილავს:

ა) პოეზიის დანიშნულებას.

ბ) პოეზიის რაობას.

გ) პოეტური შემოქმედების პროცესს.

ყველა ეს საკითხი პოეზიის თეორიას ეხება და პოეტი იმრიგად ერკვევა მათში, რომ გადაჭრით შეიძლება ითქვა, რუსთაველი უდიდეს პოეტობასთან ერთად პოეზიის იშვიათი იდეოლოგიცაა წინასიტყვაობის დეკლარაცია პოეზიის შესახებ იშვიათად თუ ვისმე გაუნაღდებია ისე, როგორც ეს გაშალა და ხორცშესხმულად მოგვცა შოთამ თავის ვ. ტ-ში.

ა. შაირობა – მელექსეობა, პოეზია.

პირველადვე – იმ თავითვე, ძველთაგანვე, უწინარეს ყოვლისა.

ბ. მარგი – მარგებელი, სასარგებლო.

გ. კვლა – აგრეთვე.

ეამების – აბსოლუტური ფორმის ვნებითია: სასიამოვნო იქნება, სასიამოვნოა.

ვარგისი – ვარგისი.

ა) შაირობა სიბრძნის ერთი დარგია, ე.ი. პოეზია, უწინარეს ყოვლისა, სიბრძნის ფილოსოფიის დარგია. ცნობილია რომ ფილოსოფია იმთავითვე მიჩნეული იყო ცოდნის იმ დარგად, რომელიც მიზნად ისახავდა ჭეშმარიტების დადგენას და რომელსაც ადამიანისათვის სარგებლობა უნდა მოეტანა.

ბ) შოთას აზრითაც პოეზია სიბრძნის დარგია ამიტომაც დიდი მარგი, ე.ი. სასარგებლო. აქ აშკარა უტილიტარული შეხედულებაა პოეზიაზე გამოთქმული. სხვაგვარად რომ ვთქვათ, პოეზია ცხოვრებას უნდა ემსახურებოდეს გაკიდეგანებული არ უნდა იყოს.

გ) მაგრამ მარტო სარგებლიანობით არ შეიძლება შემოიზღუდოს პოეზიის დანიშნულება პოეზია მარტო სარგებლიანობით ვერ ამოწურავს თავის დანიშნულებას მას, გარდა ამისა აქვს ისეთი მხარე, რომელსაც მწერლობის სხვა მხრე მოკლებულია. ეს არის მისი ფორმა, მისი მხატვრულობა, რომელიც უდიდეს ესთეტიკურ სიამოვნებას ჰგვრის მკითხველს, და სწორედ ამ თავისი ფორმით იგი, პოეზია, სასარგებლო რასმე უფრო საგრძნობლად, მაშასადამე, უფრო მისაღებად უფრო აღსაქმელად ხდის შოთას პოეზიის არც ეს მხარე გამოპარვია როდესაც მოკლედ მოკვეთა: კვლა აქაცა იამების, ე.ი. პოეზიას თვისებაა, სასარგებლო რამ სასიამოვნო მხატვრული სახეებით გადმოსცეს.

მაგრამ არც ამით ამოიწურება პოეზიის თავისებურებები. აქვე, ამ სტროფში, რუსთაველი ეხება პოეზიის რაობასაც თავისთავად, დამოუკიდებლად მისი დანიშნულებისა.

დ) რა არის პოეზია. რა ასხვავებს მას პროზისაგან? ჰარმონია, რიტმი, რითმა, მელოდია, მუსიკალობა, რომელსაც პროზა ჩვეულებრივ მოკლებულია. გარდა ამისა ერთი ძირითადი განსხვავებათაგანი იმაშე მდგომარეობს (ამბობდნენ შოთას დროს აღმოსავლეთში) რომ პოეტურ ნაწარმოებისას სიტყვაში დღა მაშასადამე, აზროვნებაში ეკონომიაა დაცული.

ამ ეკონომიას თავდაპირველად ქმნის ის გარემოება რომ ცხოვრების მოვლენათა მრავალგვარობის გამოხატვა წარმოებს შედარებით მცირერიცხოვანი სიმბოლური ფორმებით.

ამას გარდა, პოეზია ხომ რიტმია და ყოველი რიტმი, ე.ი. თანაბარზომიერად მოკვეთილი და წარმოებული ოდენობა, სულერთია სიტყვა იქნება იგი თუ ფიზიკური მოქმედება, ჩქარი ტემპით მიმდინარეობს და სიჩქარე კი იძლევა ეკონომიას. ამრიგად, რიტმულობაა ერთი მთავარი განმასხვავებელი თვისებათაგანი პოეზიისა პროზისაგან. და, ბუნებრივია, აქედან შემდეგი დავასკვნათ: მხატვრული შემოქმედებისას აზრის დიდი გასაქანი ვიწრო სიტყვიერ ჩარჩოშია მოთავსებული. ანდა, შოთასებურად რომ ვთქვათ,. გრძელი სიტყვა მოკლედ ითქმის, შაირია ამად კარგი.

„გრძელი სიტყვა“ აქ დიდი შინაარსის, დიდი აზრის შემცველი ნაწარმოებია. „მოკლედ ითქმის“ ნიშნავს იმას რომ აზრის სიტყვიერი სამოსელი რაც შეიძლება შემჭიდროებულად უნდა იყოს გადმოცემული.

ხაზგასასმელია აქ ის გარემოება რომ შოთა არ არის მარტოოდენ თეორიული დებულების დამდგენი არამედ თვითვეა ამ დებულების საუკეთესო და დღემდე მიუწვდომელი განმასახიერებელი.

ვ. ტ-ი გრძელი სიტყვაა, დიდი ნაწარმოებია მოკლედ, დაყურსულად, დაუნჯებულად ჩამოსხმული. ამ მხრივ იგი მკაფიოდ გამოირჩევა როგორც თავის თანამედროვე, ისე მომდევნო პოეტთაგან.

-----------------

24. ქართლის ცხოვრება, I, ს. ყაუხჩიშვილის გამ., თბ., 1955, გვ. 43.

3.14 14, 15 (13, 14) ვითა ცხენსა შარა გრძელი... მაშინღა ნახეთ მელექსე...

▲back to top

14, 15 (13, 14) ვითა ცხენსა შარა გრძელი...
მაშინღა ნახეთ მელექსე...

ეს ორი სტროფი ერთს სინტაქსურ გარდამავლობით დაკავშირებულ მთელს წარმოადგენენ და განცალკევებულად მათი გულისხმება არასგზით არ შეიძლება უერთურთოდ თითოეული მათგანი გაუგებარია, წარმოუდგენელია.

13. ა. ვითა – როგორც.

ბ მართლად – შეუმცდარად.

გ. მართ აგრეთვე – სწორედ ისე.

ხევა – უკანდახევა შედგომა, შეჩერება.

დ. მისჭირდეს – გაჭირდეს, გაძნელდეს.

ლევა – კნინება, მცირება, კლება.

მიხვდეს – მისწვდეს.

14. ბ. ქართული – აქ: სიტყვა ქართულის შესახბ გამოთქმულია მოსაზრება (კ. კეკელიძე), რომ სიტყვის მნიშვნელობით იგი გვიანდელი მოვლენაა. მე-12-13 სს-ში ამ სიტყვას ამგვარი გაგება არ ჰქონდაო.²⁵ მოსაზრება სადავოა. ჯერ ერთი: ჩვენ ცნობაში არ მოგვიყვანია ყველა ქართული წერილობითი ძეგლი. არ გაგვიხილავს სათანადოდ თითოეული მათგანი რომ გადაჭრით შეიძლებოდეს თქმა რომელმა სიტყვამ როდის, რა მნიშვნელობა მიიღო. მეორეც:

ქართული – სიტყვის მნიშვნელობით შოთას დროს უთუოდ იქნებოდა. სხვათა შორის, ამას ამტკიცებს ის გარემოება, რომ თამარის, მაშასადამე, რუსთაველის, თანამედროვე მხითარ გოში სიტყვის მნიშვნელობით ხმაროს ჰაიერენ – სიტყვას. და თუ ჰაიერენ – სიტყვას ნიშნავდა, ქართულიც ამ დროს სიტყვის აღმნიშვნელი იქნებოდა.

ძვირობა – იშვიათობა, კლება.

გ არ შეამოკლოს ქართული, არა ქმნას სიტყვამცირობა.

იშვიათი პარალელიზმია: არ შეამოკლოს ქართული, ე.ი. არ შეამოკლოს სიტყვა. სწორედ ეგევეა სტრიქონის მეორე ნახევარში სხვაგვარი მხატვრული სახით: არა ქმნას სიტყვა-მცირობა.

დ. ჩოგანი – თავფართი ჯოხია, ბურთის საცემელი. გადატანით მწერლის კალამი.

ამასთან დაკავშირებით, საჭიროა ვიცოდეთ, თუ როგორ წარმოებდა ძველად ჩოგანბურთის თამაში მოთამაშენი ცხენებზე იყვნენ ამხედრებულნი და თითოეულს ხელში ჩოგანი ეჭირა. მობურთალმა გაისროლა ბურთი, მოწინააღმდეგე მხარის მობურთალი ვალდებულია გამოსროლილ ბურთს არ ააცდინოს ჩოგანი, პირდაპირ შეახვედროს იგი, მაგრამ არ კმარა მარტოდენ ჩოგანის შეხვედრება საჭიროა ისე მტკიცედ მოუქნიო ჩოგანი, რომ ბურთი უკან დაბრუნდეს წინააღმდეგ შემთხვევაში ბურთი ჩოგანს მხოლოდ მოხვდება და ძირს დაეცემა და დამარცხებულად სწორედ ის მხარე ითვლება სადაც ბურთი ჩამოვარდა.

აქედან გასაგებია გამოთქმა: მობურთალს გამოსცდის მართლად ცემა (არ ააცდინოს) და მარჯვედ ქნევა.

მთლიანად ორივე სტროფი:

როგორც ცხენს (კარგია, თუ ავი) გამოცდის გრძელი გზა და დიდი გადარბენა (პატარა მანძილზე ჯაგლაგაც ათოხარიკდება), როგორც მობურთალს (გამოცდის) ჩოგნის უმცდარად ცემა და მტკიცედ მოქნევა, სწორედ ისე ნამდვილ პოეტს გამოცდის დიდი ნაწარმოების დაწერა.

რა გაუჭირდეს, გაუძნელდეს საუბარი და ლექსმან დაუწყოს კნინება, სწორედ მაშინ უნდა ნახოთ პოეტი და მისი შემოქმედება როდესაც საჭირო სიტყვებს ვერ მისწვდება და ლექსი დაუწყებს ძვირობა:, სწორედ ამ დროს, თუ ის ნამდვილი პოეტია, არ უნდა შეამოკლოს სიტყვა, არ უნდა ქნას სიტყვამცირობა, ხელმარჯვედ ხმარობდეს თავის კალამს და გამოიჩინოს დიდი გმირობა.

-----------------

25. თსუ შრომები, 1936, III, გვ. 132.

3.15 16 (15) მოშაირე არა ჰქვიან,...

▲back to top

16 (15) მოშაირე არა ჰქვიან,...

ბ. ყოლა – ყოვლად, სრულიად.

გ. განაღა – ბარემც.

მოშაირე, პოეტი არ ეწოდება იმას, ვინც ერთს, ორს იტყვის, თავი სრულიად ნუ ჰგონია მელექსეთა კარგთა სწორი. ბარემ თქვას ერთი, ორი უმგვანო და ერთმანეთს მიუკარებელი, მაგრამ ამბობს ჩემი სჯობსო, ჯიუტობს, როგორც ჯორი.

3.16 17 (16) მეორე ლექსი ცოტაი...

▲back to top

17 (16) მეორე ლექსი ცოტაი...

ა. ცოტაი – მცირე.

ნაწილი – ხვედრი.

ბ. არ ძალ-უც – არ შეუძლიათ.

გულისა გასაგმირეთა – რითმისთვისა. უნდა: გულისა გასაგმირთა.

გ. ბედითი – უხეირო, ცუდი, საწყალი, საბრალობელი.

დ. ხელად აქვთ – მათი ხელობაა.

არის მეორე მცირე ლექსი [იმ] მოშაირეთა ხვედრი [რომელთაც] არ შეუძლიან შექმნან სიტყვა გულისგამგმირავი.

ამგვარ მოშაირობას მე მივამსგავსე საწყალი, საბრალობელი მშვილდი ახალგაზრდა, გამოუცდელი მონადირეებისა. დიდ ნადირს ვერ მოკლვენ, მათი ხელობაა პატარ-პატარა მხეცუკების კვლა გადატ.: დიდ ნაწარმოებს, რომელიც გულს ხვდება, ვერ დაწერენ, მათი საქმეა პატარ-პატარა ლექსების წერა.

3.17 18 (17) მესამე ლექსი კარგია...

▲back to top

18 (17) მესამე ლექსი კარგია...

ა. როგორც ხელნაწერებში, ისე ყველა გამოცემაზი პირველი სალექსო სტრიქონი ამგვარადაა, ე.ი. პირველი ნახევარი გაწყობილია დაბალი შაირით, ხოლო მეორე – მაღალით. მთელი სტროფი მაღალი შაირია მაშასადამე, უნდა: „მესამეა ლექსი კარგი სანადიმოდ, სამღერელად“.

მესამე ჯგუფის ლექსს შოთა არ იწუნებს, იმგვარ ლექსს პოეტი კარგად მიიჩნევს იგი დანიშნულია სანადიმოდ, სააშიკოდ, სალაღობოდ. აქ უცებ ტყდება სახე და „ამხანაგთა სათრეველადო“ ამბობს პოეტი.

ნიშნავს თუ არა „ამხანაგთა სათრეველად“, ამხანაგთა გასალანძღად, გასაკიცხად? რამდენად სწორი იქნება ასეთი კვალიფიკაცია მას შემდეგ, რაც პოეტმა ამგვარი ლექსის ეს კატეგორია დანიშნა სანადიმოდ, სალაღობოდ და საერთოდ სასიამოვნოდ? თუ მივიღებთ მხედველობაში შოთას ლექსის ბუნებას, რომ მას უყვარს ერთი და იმავე იდეის სინონიმებით გადმოცემა და ამის გამო ხშირად მიმართავს ე.წ. პარალელიზმს, უნდა ვიგულოთ, რომ აქ უთუოდ სხვა მხატვრული სახით იგივე დახასიათებაა ლექსისა გადმოცემული და არა საწინააღმდეგო. ამხანაგთა სათრეველად – კი უთუოდ საპირისპირო დანიშნულებისაა, ვინემ სანადიმო, სამღერელი, სააშიკო, სალაღობო.²⁶

მაშ რა უნდა იყოს „ამხანაგთა სათრეველად“-ის მაგიერ? უნდა იყოს: „სააშიკოდ, სალაღობოდ, ამხანაგთა სართეველად, ე.ი. გასართველად.

ხაზი სწორი,ა არაა გატეხილი.

თუ აზრი ნათლადაა გამოთქმული, შესაწყნარებელია ეს ლექსები, მაგრამ ჭეშმარიტი პოეტი, მოშაირე მხოლოდ ის არის, ვინც დიდ რასმე იტყვის, დიდ რასმე მხატვრულს ააგებს. – ასე აფასებს შოთა ამგვარ ლექსებს.

-----------------

26. გასათრევი ლექსი დღევანდელი გაგებით პამფლეტს ეწოდება. რატომ მაინც და მაინც ამხანაგთა მიმართ უნდა იწერებოდეს პამფლეტი? (ამ საკითხზე ვ. ბერიძეს მოეპოვება სპეციალური ხასიათის წერილები: „ეეფზხისტყაოსნის“ პროლოგის ერთი სტროფის გაგებისათვის, ლიტ. ძიებანი, ტ, VI, 1950:; „ამხანაგთა სათრეველად“, რუსთველოლოგიური ეტიუდები, თბ., 1961; შდრ., აგრეთვე გ. შატბერაშვილის წერილს: „სათრეველი თუ სართეველი?“ ლიტ. და ხელოვნება, 1951. №3

3.18 19 (18) ხამს, მელექსე ნაჭირვებსა...

▲back to top

19 (18) ხამს, მელექსე ნაჭირვებსა...

სტროფში შოთა განიხილავს მხატვრული შემოქმედების პროცესს.

როგორ მიმდინარეობს ეს პროცესი. ზოგი ვინმე ფიქრობს, რომ პოეტური შემოქმედება ადვილი საქმეა, განსაკუთრებით მათთვის, ვინც „ზეგარდმო ნიჭით“ ცხებულიაო.

მცდარი აზრია.

ყოველი ჭეშმარიტი მხატვრული ნაწარმოები დიდი შრომის, დიდი ტანჯვის, დიდი ჭირის შედეგია. ყოველი ჭეშმარიტი მხატვარი თავის ნაწარმოებს დიდხანს ატარებს თავის არსებაში, შემდეგ წარმოქმნის და ამ წარმოქმნილზე დიდხანს მუშაობს, მრავალჯერ შეზომავს, მრავალჯერ შეასწორებს და მხოლოდ მას შემდეგ გამოუშვებს, როდესაც დარწმუნდება, რომ ნაწარმოები სრულყოფილია, მწიფეა არა უდღეურია, დროზე დაბადებული და მაშასადამე, იხეირებს. ·

შოთაც სწორედ ამგვარ მოთხოვნილებათ უყენებს ნამდვილ პოეტებს. პოეტური ნაწარმოები ჭირის შედეგიაო. პოეტური ნაწარმოები ნაჭირვებიაო. და როგორც ასეთს, პოეტი ცუდად, ტყუილაუბრალოდ არ უნდა აბნევდეს, არ უნდა ფანტავდეს, არამედ თავისი კალმის საგნად ერთი უნდა ჰყავდეს. და მას გარდა ენას არავისთვის არ უნდა ამუსიკებდეს.

3.19 20 (19). ვთქვა მიჯნურობა პირველი...

▲back to top

20 (19). ვთქვა მიჯნურობა პირველი...

ა. ვთქვა – კავშირებითშია, დღევანდელი ენით ნიშნავს – ვიტყვი.

მიჯნურობა – უცხო სიტყვა; ქართულად – სიყვარული, ტრფიალება.

პირველი – ზოგ ვისმე ჰგონია, რომ პირველი აქ დროის მიხედვითი საფეხურია, პირველდაწყებითის სინონიმიაო მიჯნურობა პირველი, ე.ი. ახლად დაწყებული მიჯნურობა. არაა მართალი! პირველი – აქ ხარისხის მაჩვენებელია. მიჯნურობა პირველი, ე. ი. საუკეთესო, უმაღლესი სიყვარული.

ტომი გვართა ზენათა – აქ მაღალი გვარის ცნება „ვთქვა მიჯნურობა პირველი და ტომი გვართა ზენათა“ – ვიტყვი , სიტყვას ჩამოვაგდებ საუკეთესო სიყვარულზე, რომელიც არის მაღალი გვარის მცნება.

ბ. გამოსაგები – გამოსარქმელი. ვ. ტ-ში კიდევ გვხვდება ეგ სიტყვა ამ სახით. „შორით ვუხმე (ტარიელი ლაპარაკობს ასმათის შესახებ) რაშიგან ვართ, ანუ ცეცხლმან რად დაგვდაგნა? მან საბრალოდ შემომტირნა, ძლივ სიტყვანი გამოაგნა“ (569,2-3) ე.ი. ძლივს სიტყვები წარმოსთქვა, ძლივს ენა ამოიღო.

ძნელად სათქმელი, საჭირო გამოსაგები ენათა – სალექსო სტრიქონი ორადაა გაყოფილი, ორსავე ნაწილში ერთი და იგივე აზრია გამოთქმული სხვადასხვა მხატვრული ხერხით ძნელად სათქმელი იგივე, რაც საჭირო გამოსაგები, ე.ი. გაჭირვებით, გაძნელებით გამოსათქმელი.

გ. საზეო – საზენაო, უზენაესი: უმაღლესი.

აღმაფრენა – ზეშთაგონება.

დ. ვინცა ეცდების – ვინც შეეცდება (დაეწაფოს მას, ე.ი. მიჯნურობას).

თმობამცა ჰქონდა მრავალთა წყენათა მცა ნაწილაკიანი კონსტრუქცია, ამიტომაც შემასმენელი წყვეტილშია, ნამდვილად კი, აზრის მიხედვით, კავშირებითში უნდა იყოს თმობაღა ჰქონდეს მრავალთა წყენათა. ხოლო მთელი სალექსო სტრიქონი ამგვარად გაახრიანდება:

ვინც შეეცდება დაეწაფოს მიჯნურობას მას დასჭირდება მრავალ საწყენთა დათმობა, მოთმენა.

მთელი სტროფი:

ვიტყვი პირველი მიჯნურობის შესახებ, რომელიც მაღალი გვარის ცნებაა. იგია ძნელად სათქმელი, ენით გაჭირვებით ამოსაღები, იგია ზენა საქმე, რომელიც ადამიანს აღმაფრენას აძლევს, აღაფრენს; ვინც შეეცდება მას დაეწაფოს, მან მრავალი საწყენი უნდა მოითმინოს.

ამ სტროფთან პირდაპირ, უშუალო ბუნებრივ კავშირშია 24-ე სტროფი.

3.20 21 (24) მივგნურობა არის ტურფა...

▲back to top

21 (24) მივგნურობა არის ტურფა...

მიჯნურობა ძნელად გასარკვევი ცნება, მაგრამ მაინც უნდა განიმარტოს. ამ მიზნით პოეტმა მიმართა ე.წ. განმარტების არაპირდაპირს, ირიბ ხერხს:

ამოსავალად სიძვა – ცნება აიღო და იგი იგულისხმა, როგორც ყველასათვის ცნობილი, ყველასათვის გაგებული. ამასთანავე, ირიბი განმარტება რომ უფრო დამაჯერებელი იქნეს ერთგვარი სიტყვების მობილიზაციითა და თავმოყრით ნათელყო მიჯნურობის ბუნება და ხასიათი.

მიჯნურობა სხვა რამეა, არ სიძვისა დასადარი:
იგი სხვაა, სიძვა სხვაა შუა უზის დიდი მზღვარი.

აქ სიტყვათა განმეორება მკაფიოდ გამოჰყოფს შესადარებელ ერთეულებს და ამით მიჯნურობის ცნებაც უფრო ნათლად გვევლინება.

ამავე მიზნით შოთამ იშვიათი, პოეტური ხერხი მოიხმო. მიჯნურობა სიძვს რომ არ შეიძლება შეედაროს, უარყოფითი ნაწილაკი არ დასადარის წინ კი არ დასვა, არამედ სიძვის წინ:

არ სიძვისა დასადარი. ამით მკითხველის ყურადღება განსაკუთრებულად სიძვა სიტყვას მიაპყრო: მიჯნურობა სწორედ სიძვას უპირისპირდება მიჯნურობა სწორედ არაა სიძვა. შუა უზის დიდი მზღვარი – ეს თქმა ახლაც ცოცხალია, იხმარება მაშინ როდესაც უნდათ გამოხატონ ძირითადი სხვაობა ორ მოვლენას შორის, როდესაც საერთო საზომი მათ შორის არ შეიძლება მოინახოს.

ვისია ეგ თქმა: შოთასია და შემდეგ ხალხში გადავიდა, თუ ხალხის იყო და შოთამ აიღო მისგან? ორსავე შემთხვევაში დიდი თქმაა და ვ. ტ-ის უთუოდ ხალხურობის დამამტკიცებელია.

3.21 22 (23). მიჯნურსა თვალად სიტურფე...

▲back to top

22 (23). მიჯნურსა თვალად სიტურფე...

ა. თვალად – გარეგნულად, შესახედავად.

მართებს – შეჰფერის, შეშვენის.

ბ. სიყმე – ყმის ბუნება, მისი თვისებაა რა არის ყმა? თავდაპირველი მისი სახეა ყრმა რაც ნიშნავს ბავშვს, ახალგაზრდას, აღსაზრდელს. ამ მნიშვნელობით იგი კომპოზიტის პირველი წევრია; ყმაწვილი. ამავე მნიშვნელობით ყმას შოთასთანც ვემოწმებით. „ვერ ნახეს შენი მნახველი, ვერცა ყმა, ვერცა ბერია“ (289,3). ყმა აქ ახალგაზრდაა.

მაგრამ ვ.ტ-ში ყმა უპირატესად აღნიშნავს დამოკიდებულს, ვასალს (არა მონას) რაინდს. აქედან – სიყმე – რაინდის თვისება, მისი ბუნება.

ამ სტროფს ეხება კ. კეკელიძე და ამბობს, რომ „.. პროლოგი ყოველთვის და ყველაფერში პოემის შინაარსით არ მართლდება.

... ჯერ საკითხავი: სავალდებულოა თუ არა ყველაფერი ეს მიჯნურისათვის თუგინდ მაღალი ფეოდალური წრიდან გამოსულისათვის როგორც ზოგიერთი მკვლევარი ფიქრობს, – განა ფეოდალურ წრეში ყველა მიჯნური ბრძენი, გმირი, ლამაზი და ერთნაირად მდიდარი იყო? დავანებოთ ამას თავი და ვიკითხოთ: აქვს თუ არა ყველა ასეთი „ზნეობა“ პოემის მთავარ გმირს ტარიელს? არა!“²⁷

კ· კეკელიძის ეს დებულება სადავოა ჯერ ერთი: მართებს ერთია და არის და იყო – მეორე! მართებს იდეალს გამოხატავს, ე.ი. თუ როგორი უნდა იყოს ვინმე (ნატვრითი, სასურველი, საწადისი კილო – ეწოდებოდა ძველად), არის და იყო კი ფაქტს აღნიშნავს, ე.ი. როგორია არსებითად ვინმე ან რამე:

„ამ სტროფში შოთა თეორიულ საკითხს იხილავს, მიჯნურის იდეალს გვიხატავს ხოლო თვით ნაწარმოებში ხორცშეხსმულ ტიპებს გადმოგვეემს, პრაქტიკულად მოქმედთ გვითვალისწინებს და არსად, არასოდეს არ ყოფილა, რომ იდეალური და პრაქტიკულად მოქმედი მთლიანდ შეესატყვისებოდეს ერთმანეთს.

ამას გარდა, განა სავალდებულოა, რომ ყველა მოქმედი პირი ერთ თარგზე იყოს აჭრილი, ერთ სქემაში თავსდებოდეს?

მაშინ ტიპთა სხვაობაც არ იქნებოდა, ინტერესთა წინააღმდეგობასაც ვერ დავემოწმებოდით, მაშინ ბრძოლასაც დასაბამი არ მიეცემოდა, მაშინ ნაწარმოებიც არ დაიწერებოდა.

რაც შეეხება კერძოდ იმ გარემოებას, თითქოს ტარიელის საქციელი არ ამართლებდეს პროლოგში გამოთქმულ და წამოყენებულ დებულებათ, თითქოს დიდი გარღვევა არსებობდეს მათ შორის, არც ეს შეეფერება სინამდვილეს, რაც შესანიშნავად ნათელყო ალ. ბარამიძემ თავის გამოკვლევაში, რომელსაც „ტარიელი“ ეწოდება.²⁸

-----------------

27. კ. კეკელიძე, ქართ. ლიტ. ისტორია, 112, გვ. 110.

28. ალ. ბარამიძე, ნარკვევები ქართელი ლიტერატურის ისტორიიდან, 12, თბ., 1945, გვ. 181-203.

3.22 23 (25). ხამს მიჯნური ხანიერი...

▲back to top

23 (25). ხამს მიჯნური ხანიერი...

ა. ხამს – საჭიროა, უნდა, ხანიერი – ხანგრძლივი, დიდხანს გამტანი, მუდმივი, მტკიცე.

მეძავი – სქესობრივად დაუდგრომელი, აშვებული.

მეძავი, ბილწი, მრუში, – სინონიმებია, აზრის გასაძლიერებლადაა მოხმობილი.

არ უარყოფითი ნაწილაკი სამსავე სიტყვას ეკუთვნის: არ მეძავი, არ ბილწიდ არ მრუში.

ბ. რა – თუ, როდესაც! მოყვარე – საყვარელი; სულთქმა, უში – სინონიმებია –– ოხვრა, კვნესა.

გ. კუშტი, ქუში – მწყრალი. მრისხანე, სახემოღუშული.

მიხვდეს – შეხვდეს, წილად ხვდეს.

დ. მტლაშა-მტლუში – ხშირ, უთავბოლო, ვულგარული კოცნა. სტრიქონი ორი ნახევრისაგან შედგება. ორივეში ერთი და იგივეა გამოთქმული უგულო სიყვარული იგივეა, რაც ხვევნა-კოცნა; მტლაშა-მტლუში.

მთლად სტროფი:

საჭიროა რომ მიჯნური იყოს მტკიცე, ერთგული თავისი სატრფოსი; არ უნდა იყოს მეძავი და მრუში; თუ ვინიცობაა მოშორდა თავის საყვარელს, უნდა ოხრავდეს, იმწუხროს; თავისი გული მხოლოდ ერთს დააჯეროს, როგორიც უნდა იყოს იგი (საყვარელი);

დასკვნა: მძულს უგულო სიყვარული, ხვევნა-კოცნა, მტლაშა-მტლუში.

3.23 24 (26) ამა საქმესა მიჯნურნი...

▲back to top

24 (26) ამა საქმესა მიჯნურნი...

ა. ნუ უხმობთ – ნუ უწოდებთ.

ბ. სთმობდეს გაყრისა თმობასა – გაყრა ერთგვარი თმობაა ჭირია და ვინც მას თმობს, ე.ი. ადვილად იტანს, იგი არაა ნამდვილი მიჯნური (შდრ. წინა სტროფის: „რა მოშორდეს მოყვარესა გაამრავლოს სულთქმა, უში“).

გ. მღერა – თამაში.

ბედითი – აქ: ცუდი, ამაო, ფუჭი.

ყმაწვილობა – ყმაწვილის თვისება, ყმაწვილის საქციელი.

დ. იქმს თმობასა – არა ქართული კონსტრუქცია: ქართულად ზმნურად გადმოიცემა. და სრული მისი შესატყვისი იქნება – სთმობს. ვინ იქმს სოფლისა თმობასა – ვინც სოფელს, ქვეყანას, ქვეყნის მოთხოვნილებათ სთმობს, ითმენს.

მთლიანად სტროფი:

ამ საქმეს ნუ უწოდებთ სიყვარულს: დღეს ერთი უნდეს, ხვალ სხვა, ადვილად იტანდეს გაყრისაგან, განშორებისაგან გამოწვეულ ჭირს; ეს ცუდ თამაშს, ბავშვურ საქციელს ჰგავს. ნამდვილი მიჯნური იგია, ვინც სოფელს, ამ ქვეყნის მოთხოვნილებას თმობს.

3.24 25 (27) არს პირველი მიჯნურობა...

▲back to top

25 (27) არს პირველი მიჯნურობა...

3.25 26 (28) ხამს თავისსა ხვაშიადსა...

▲back to top

26 (28) ხამს თავისსა ხვაშიადსა...

ა. არ დაჩენა ჭირთა მალვა – არდაჩენა და მალვა – ორივე ერთსა და იმასვე აღნიშნავს, მხოლოდ ერთი – არ დაჩენა – უარყოფითი კონსტრუქციითაა გადმოცემული; მეორე – მალვა – დადებითი, გვაქვს მაშასადამე, ჰენდიადისი.

ბ. თავის წინა – მარტოდ-მარტო.

ნიადაგმცა – ნიადაგ, მარად.

ხალვა – მარტოობა და მარტოობისაგან გამოწვეული წუხილი.

ნიადაგმცა ჰქონდა ხალვა – მცა ნაწილაკიანი . კონსტრუქციაა ნიადაგ, მარად ჰქონდეს ხალვა, წუხილი.

გ. ბნედა – გულის წასვლა.

დაგვა – წვა.

ალვა – წვა,

შორით ბნედა, შორით კვდომა, შორით დაგვა, შორით ალვა – ანაფორული ალიტერაციაა – დებულების გასაძლიერებელი.

დ. შიში, კრძალვა – სინონიმებია – რიდი.

მთლიანად სტროფი:

საუკეთესო მიჯნურობა ისაა, როდესაც მიჯნურობისაგნ გამოწვეულ ჭირს არ დაიჩენ, დამალავ: მარტოდ-მარტოდ (მყოფი) უნდა იგონებდე (სატრფოს) და მარად გქონდეს წუხილი; შორით უნდა ბნდებოდე, შორით უნდა კვდებოდე, შორით უნდა იდაგებოდე, შორით უნდა იწვოდე; უნდა დათმო წყრომა სატრფოსაგან, მისი გქონდეს შიში, კრძალვა.

ამ სტროფს უთუო კავშირი აქვს 23 (25) სტროფთან – „რა მოშორდეს მოყვარესა გაამრავლოს, სულთქმა, უში“.

3.26 26 (28) ხამს თავისსა ხვაშიადსა...

▲back to top

26 (28) ხამს თავისსა ხვაშიადსა...

ა. ხამს – საჭიროა, უნდა.

ხვაშიადი – გულისნადები, საიდუმლო.

ბ. ბედითი – საბრალო, საწყალი.

არ ბედითად „ჰაის“ ზმიდეს – საწყლად, საბრალოდ „ჰაი-ჰაის“-ს არ ზმიდეს, არ იზამდეს, არ შვრებოდეს, არ ოხრავდეს.

აყივნებდეს – არცხვენდეს.

გ. არსით უჩნდეს მიჯნურობა – არსაიდან (გა)უჩნდეს მას მიჯნურობა.

არასადა იფერებდეს – არსად სხვაგან შეიფეროს (მიჯნურობა).

ამ სტროფთან უშუალო კავშირი აქვს მომდევნო სტროფებს. აქ ლაპარაკია მიჯნურობის არ დაჩენაზე, მიჯნურობის არ გამჟღავნებაზე.

რას ნიშნავს არ გამჟღავნება, მიჯნურობის არ გაცხადება?

მიჯნურობის არ გამჟღავნება იმას ნიშნავ, რომ არ უნდა დაგაჩნდეს, არ უნდა შეგამჩნიოს ვინმემ, რომ მიჯნურობის გამო შეწუხებულხარ და არა იმას, თითქოს არავის უთხრა, რომ შენ შეყვარებული ხარ.

ეს რომ აგრეა ამას საუცხოოდ ადასტურებს ვ.ტ-ის შემდეგი ადგილები. ავთანდილი შეწუხებულია, მეორედ წასვლის წინ რა უნდა მოშორდეს სატრფოს:

725. „წევს, იტყვის: „გულსა სალხინო...“

726. „ამას მოსთქმიდის ტირილით...“

727. „კვლა იტყვის...“

728. „რა გათენდა...“

ე.ი. „არს პირველი მიჯნურობა არ დაჩენა ჭირთა, მალვა“.

ამ მხრივ წინასიტყვაობასა და ტექსტის სათანადო ადგილებს შორის არავითარი წინააღმდეგობა არ არის: როგორც წინასიტყვაობა, ისე ტექსტი ერთსა და იმასვე იმეორებს, სახელდობრ: მიჯნურობა არ უნდა დაგაჩნდეს, არ უნდღა გამოამჟღავნო, უნდა დამალო.

სწორედ ამაზეა ლაპარაკი აღნიშნულ სტროფებში.

საჭიროა, რომ მიჯნური თავის გულისნადებს არავისთან ამჟღავნებდეს. საწყლად, საბრალოდ არ უნდა ოხრავდეს და ამით სატრფოს არცხვენდეს; არსაიდან გაუჩნდეს მას მიჯნურობა არსად შეიფეროს მან სხვა მიჯნური, არამედ: „მისთვის ჭირი ლხინად უჩნდეს, მისთვის ცეცხლსა მოიდებდეს“.

3.27 27 (29) „მას უშმაგო ვით მიენდოს...

▲back to top

27 (29) „მას უშმაგო ვით მიენდოს...

ა. უშმაგო – არშმაგი, ჭკუიანი.

ბ. ამის მეტი რამცა ირგო – ამის მეტი რაღა ირგოს.

გ. რათამცაღა ასახელა – რითღა ასახელოს.

რა სიტყვითა მოაყივნოს – თუ სიტყვით შეარცხვენს.

დ. რა ჰგავა – რა იქნება.

მას, თუ არ გიჟი, ე.ი. ჭკუიანი როგორ მიენდობა, ვინც სატრფოს გაამჟღავნებს; ამის მეტი რაღა ირგოს, სატრფოს ავნოს და თვითვე ივნოს; აბა, რითღა ასახელოს თუ სიტყვით შეარცხვინოს: რა იქნება [ნუთუ ასე ძნელია], რომ კაცმა სატრფოს გული არ ატკინოს.

3.28 28 (30) მიკვირს კაცი რად იფერებს...

▲back to top

28 (30) მიკვირს კაცი რად იფერებს...

ა. იფერებს – შესაფერად მიიჩნევს, [შე[იფერებს, შეიშნობს.

ბ. აყივნებს – არცხვენს.

წყლული – დაჭრილი, დაკოდილი.

მიკვირს კაცი რად შეიშნობს, საყვარლის სიყვარულს; [თუ შეიშნობს და] უყვარს, რატომ არცხვენს, მისთვის დაჭრილს, მისთვის მკვდარს [სატრფოს]; თუ არ უყვარს, რატომ არ სძულს და რატომ არცხვენს რაც სძულს [მაშინ ანებოს თავი]; მაგრამ ეს ყველაფერი იმიტომაა, რომ კაცი ავია და: „ავსა კაცსა ავი სიტყვა ურჩევნია სულსა, გულსა“.

3.29 29 (31) თუ მოყვარე მოყვრისათვის...

▲back to top

29 (31) თუ მოყვარე მოყვრისათვის...

ა. ემართლების – (მემართლება, გემართლება),) ამ სიტყვის დღევანდელი გაგება შემდეგია: რას ერჩის, რა უნდა მისგან, რას უჩივის, რა სარჩელი აქვს [ტირილი მისთვის უპრიანია].

თუ მოყვარე მოყვრისათვის ტირს, ტირილსა ემართლების – მას მართებს იტიროს მოყვრისათვის, იგი ვალდებულია იტიროს მოყვრისათვის, მას ტირილი ევალება მოყვრისათვის ანუ: იგი ტირილს ევალება მოყვარეს.

ბ. გაჭრა – ძველისძველი მოვლენა. ლიტერატურის ხაზით მისი სათავე უნდა ვეძებოთ ძველს სასულიერო მწერლობაშიც.

წმინდანის სამსახური ღმრთისადმი აქ შეცვლილია სატრფოსადმი მიჯნურობით, ხოლო წმინდანის უდაბნოში წასვლა იგივეა, რაც მიჯნურის გაჭრა ველად, სადაც იგი შორით კვდება შორით ბნდება.

გ. მისგან კიდე ნურაოდეს მოეცლების – მის გარდა სხვისთვის არ უნდა მოიცალოს (შდრ. „მიჯნურსა თვალად სიტურფე მართებს, მართ ვითა მზეობა, სიბრძნე, სიმდიდრე, სიუხვე, სიყმე და მოცალეობა“), თუ საყვარელი საყვარლისათვის ტირის, იგი ვალდებულიცაა იტიროს მისთვის. სიარული, მარტოობა შვენის უხდება იგი მას გაჭრად ჩაეთვლება საყვარელი თავის სატრფოს მარად უნდა იგონებდეს, მას გარდა სხვისთვის არ უნდა მოიცალოს. მიჯნურს მიჯნურობა არ უნდა დააჩნდეს, თუ იგი მას ეწვევა.

დავუბრუნდეთ ახლა წინასიტყვაობის დაწერის თარიღს. როდისაა იგი დაწერილი: პოემის დასრულების შემდეგ, თუ მანამდე?

ეს საკითხი წამოაყენა კ. კეკელიძემ: „ვთქვენი ქებანი ვისნიმე“... სტროფის ინტერპრეტაცია ვერ არის სწორი: „ავტორი აქ, შესავალში, ლაპარაკობს იმავე ვეფხისტყაოსანზე, მას ის გულისხმობს უკვე დაწერილად, ნათქვამად“.²⁹

მართლაც, წინასიტყვაობის სტროფთა უმრავლესობა ჩვენს აზროვნებას იქითკენ მიმართავს, რომ პოემა შესავალზე ადრე დაწერილად უნდა ვიგულოთ.

ამგვარია, უწინარეს ყოვლისა, ის სტროფი, სადაც ქების საგანი პირველადაა დასახელებული.

„თამარს ვაქებდით მეფესა“... (4) – ვაქებდით და არა – ვაქებდეთ.

ამგვარივეა: „მიბრძანეს მათად საქებრად“... (5). მაგრამ შემდეგი სტროფი ამის საწინააღმდეგოა. „აწ ენა მინდა გამოთქმად“... (6) მაშასადამე, ჯერ, გამოთქმული არაფერი აქვს. გამოთქმა მომავალში იგულისხმება. შემდეგ სტროფში: „მო, დავსხდეთ, ტარიელისთვის“... (7) პოემა უთუოდ დაწერილადაა წარმოდგენილი. „მე, რუსთველი, ხელობითა“, (8) ესეც შეიძლება გავიგოთ ისე, რომ ნაწარმოები უკვე დაწერილია. აგრეთვე: „ესე ამბავი სპარსული“... (9). მაგრამ. „თვალთა მისგან უნათლოთა ენატრამცა ახლად ჩენა“ (10) ზემოთქმულს უთუოდ ეწინააღმდეგება. მით უმეტეს, რომ სტროფი შემდეგი სიტყვებით თავდება. „სამთა ფერთა საქებლათა ლამის ლექსთა უნდა ვლენა“.

ეს ნიშნავს, „იმ ლექსთ, რომელთაც უნდა შეაქონ სამი ფერი, ლამისთ – სურთ გამოვლენა.

მოქმედება უთუოდ მომავალშია მოსალოდნელი. რაც შეეხება: „რაცა ვის რა ბედმან მისცეს, დასჯერდეს და მას უბნობდეს“ (11) – აქ მოქმედება შეიძლება მივაკუთვნოთ, როგორც წარსულს, ისე მომავალს – (კვლა).

ბოლოს „ჩემი აწ ცანით, ყოველმან, მას ვაქებ, ვინცა მიქია“ (19) – მოქმედებას წარსულში გულისხმობს

-----------------

29. კ კეკელიძე, ქართ. ლიტ. ისტორია, 112, გვ. 125-126.

4 ვეფხისტყაოსნის კომენტარი - ამბავი როსტევან არაბთა მეფისა

▲back to top

4.1 ვეფხისტყაოსნის კომენტარი - 32. „იყო არაბეთს როსტევან,...“

▲back to top

ვეფხისტყაოსნის კომენტარი - თავი პირველი

32. „იყო არაბეთს როსტევან,...“

ა. არაბეთს – მიცემით ბრუნვაში; ახლა ვიტყვით „არაბეთში“. თუმცა დღესაც იხმარება ამგვარი ფორმა. მაგრამ მხოლოდ იმ შემთხვევაში როდესაც მიმართულება აღინიშნება გავემგზავრე ქუთაისს, მაგრამ: ვცხოვრობ ქუთაისში.

სვიანი – წარმოებულია სიტყვისაგან სვე – ბედი; სვიანი – ბედნიერი.

ბ. მაღალი – ზოგს ვისმე ფიზიკური სიმაღლე ჰგონია, არა ტანადობით, არა მოსულობით მაღალი, არამედ გონებრივად, მორალურად მაღალი.

უხვი – ხელგაშლილი.

მდაბალი – ახლა ამ სიტყვის მნიშვნელობის დაყოფა მოხდა: დაბალი – ფიზიკურად დაბალი, მომცრო ტანისა მდაბალი – ზნეობრივად დაბალი, ცუდი აქ მდაბალი – თავმდაბალს აღნიშნავს.

ლაშქარ-მრავალი – დიდძალი ლაშქრის პატრონი.

ყმიანი – ყმათა, დამოკიდებულთა პატრონი.

გ. მოსამართლე – ახლა ეს სიტყვა გარკვეულ თანამდებობას აღნიშნავს, მსაჯულს ეთანაბრება აქ: სამართლის დამდგენი, განმაჯელი.

მოწყალე – მწყალობელი. ·

მორჭმული – ეს სიტყვა ვ. ტ-ში რამდენჯერმე გვხვდება.

რას მაქნევდით, რა გინდოდათ, ერთმანერთსა რითა ეჰგვანდიო!
თქვენ მორჭმულნი თამაშობდით, ჩეენ მტირალნი ღაწეთა ებანდით. (293, 1-2)

უამბობს ტარიელი ავთანდილს თავის თავგადასავალს.

მორჭმული უპირისპირდება მტირალს: მორჭმული, მაშასადამე, მხიარული, ბედნიერი.

მივიდეს, სადა სამყოფლად სახლი დგა მუნ აგებული.
მოვიდა ნახვად ყოველი მის ქალაქისა კრებული,
მაშინვე დაჯდა ნადიმად მორჭმული, ლაღი, შვებული (676, 1-3)

ლაპარაკის ავთანდილის დაბრუნებაზე, ტარიელი რომ პირველად ნახა. აქაც „მორჭმული – ლაღს, ბედნიერს, შვებულს აღნიშნავს.

„როსტევან – მეფე უკადრი, მორჭმული შეუპოველი“ (681,1).

აქ: სინონიმები კიდევ უფრო აძლიერებენ მორჭმულის მნიშვნელობა: მაგარი, მტკიცე, ურყევი, განდიდებული.

„მზე უკადრი ტახტსა ზედა ზის მორჭმული, არ ნადევრი“ (694,1)

აქ მორჭმულის მნიშვნელობა გადმოცემულია თავისებური ჰენდიადისით მორჭმული, ე.ი. არ დევნილი, არ ჩაგრული.

მაშასადამე, ისევ ბედნიერი, ისევ ლაღი. მაშასადამე, საბოლოოდ მორჭმული – ლაღი, უკადრი, საკრძალავი, ვერვისგან ვნებული, შვებული, ბედნიერი.

განგებიანი – განგება სიტყვისაგან მოდის, განგება ბევრის რისამე აღმნიშვნელია აქ: გამგებლობის მნიშვნელობა აქვს, მაგ. „ჴელთ-იდვა რაი განგებაი სამცხისაჲ, დააწყნარა ყოველი საბრძანებელი თჳსი“. ე.ი. როგორც კი ხელი მოჰკიდა სამცხის გამგებლობას კალაპოტში ჩააყენა, დააწყნარა თავისი საბრძანებელი (ლაპარაკია მღვდელთ მოძღვარ გიორგი შუარტყლელზე).³⁰

განგებიანი – კარგი განმგებელი, ქვეყნის მართვა-გამგეობის მცოდნე.

დ. უებრო – უებარი, შეუდარებელი.

მოუბარი წყლიანი – მჭერმეტყველი, კარგი ორატორი მთლიანად სტროფი:

არაბეთში იყო მეფე როსტევან, ღვთისაგან გაბედნიერებული. ზნეობრივად მაღალი, ხელგაშლილი, თავმდაბალი, ბევრი ლამქრისა და ყმების მფლობელი; სამართლიანი, მოწყალე, ლაღი, ყოველმხრივ განდიდებული და ქვეყნის ჩინებული განმგებელი “შეუდარებელი მეომარი და იშვიათი მოლაპარაკე,. მჭერ-მეტყველი.

აქვე უნდა აღინიშნოს შემდეგი:

გადმოცემულია ამბავი როსტევან მეფისა, ამბავი – თხრობაა, იგი დინჯად, „დამშვიდებით უნდა მიმდენარეობდეს. არავითარი აღტკინება, აბორგება მას არ უნდა ახასიათებდეს; ამიტომაცაა იგი დაბალი შაირით გადმოცემული, ხოლო დაბალ შაირს, როგორც ვიცით, ნელი ტემპი ახასიათებს. ეს სინელე, ეს სიდინჯე რომ უფრო გაძლიერდეს, შოთა აქ მიმართავს ალიტერაციას, რომელიც გაწყობილია ლ, რ ბგერებზე. ლ, რ – მტკბარი ნარნარა ბგერებია და ცნობილია ეს ბგერები (ყველგან, ყველა ენაში) ნელი ტემპის გადმოსაცემადაა ხშირად გამოყენებული.

მაღალი, უხვი, მდაბალი, ლაშქარ-მრავალი, ყმიანი,
მოსამართლე და მოწყალე. მორკმული, განგებიანი,

და განჯაკუთრებით სტროფის დასკვნითი სტრიქონი:

4.2 ვეფხისტყაოსნის კომენტარი - 33. სხვა ძე არ ესვა მეფესა,...

▲back to top

33. სხვა ძე არ ესვა მეფესა,...

ა. ესვა – ჰყავდა; არ ესვა – არ ჰყავდა. ზმნის საწყისია სმა. იგივეა, რაც ყოლა ვისიმე, ქონა რისამე; ეს მხოლოდ მაშინ, როდესაც ქვემდებარე მხოლოობითშია, ხოლო როდესაც იგი მრავლობითშია, მაშინ მას სხმა ფუძე ენაცვლება. პირველ სერიაში კი სულ სხვა ფუძე აქვს:

მივის, გივის, უვის.

ძე არ ესვა მეფესა და დედოფალსა, მზისა დარსა, (318,1)
არ ავი გესვა მოყვარე, ჟამი თუ მომხვდეს ჟამისად (635,1)
ყმა არ მოგვცა, (ღმერთმან) ქალი გვივის, ვისგან შუქი არ გვაკლია,
ყმისა არ სმა არად გვაგვა, ამათზედან წაგვითვლია (508, 3-4)
თვენი ესხნეს ორანიღა, ამად სულთქვამს, ამად იშობს (185,2)
ფატმან შექმნა თავსა ცემა ღაწვნი ესხნეს ნახოკარნი; (1102,2)

ბ. მნათი – მანათობელი.

მზისაცა დასთა დასული – მზის დასის (კრებულის) წევრი (დასელი).

გ. წაუღის – ხოლმეობითი. ხოლმეს გაგებას შეიცავს. წაუღებდა ხოლმე, ე.ი. წაართმევდა ხოლმე.

ეს სიტყვა რამდენჯერმე გვხვდება ვ. ტ-ში:

„მეფემან ახმა დურაჯთა მითხრა მიტანა ქალისა; გამოვუხვენ და წავედით“.. (342,1-2).

მეფემან ახმა, ე.ი. აღება მითხრა დურაჯთა.

გამოვუხვენ, ე.ი. გამოვუღე, გამავართვი და წავედით.

„ჯოგი წავუღოთ, მოსრულნი ვესმით ჯოგისა წაღებად“ (1376,1). ე.ი. ჯოგი წავართვათ. ·

როცა ობიექტი მრავლობითშია, მაშინ მას „წახმა“ ფუძე ენაცვლება. ასე:

„ცხენთა მათთა ნატერფალნი მზესა შუქთა წაუხმიდეს“ (76,1)

„ქვაბნი წაუხმან დევთათვის, სახლად აქვს დევთა სახლები“ (690,1)

ე. ი. დევთათვის წაურთმევია ქვაბი (გამოქვაბული) და ახლა სახლად დევთა სახლი აქვსო.

„მე ოდეს ქვაბნი წაუხვენ, დავხოცე დევთა დასები“ (1364,3)

ე.ი. როდესაც მე დევებს ქვაბი წავართვი...

დ. ბრძენი – ახლა ფილოსოფოსს აღნიშნავს მისი მნიშვნელობა ახლა დავიწროებულია. ძველად პოეტსაც აღნიშნავდა, მაგრამ არა ყოველ პოეტს არამედ დიღსა და ამავე დროს, გამოჩენილს.

ხამს – უნდა, საჭიროა: მიხმს – მინდა, მჭირდება; II. პ. გიხმს, III. პ. უხმს – უნდა, სჭირდება.

ბრძენი ხამს მისად მაქებრად – ბრძენი საჭირო მის მაქებრად.

ენა ბევრად ასული – ენა ბევრად ასეული; ბევრი –– ათიათასს აღნიშნავდა; ბევრად ასეული, ე.ი. მილიონი. ჰიპერბოლაა: როსტევანის ასული ისეთია, რომ მის ღირსეულად შესაქებელად მილიონი ენა, მილიონი პოეტია საჭირო.

მთელი სტროფი:

მეფეს სხვა შვილი არა ჰყავდა, მარტოოდენ ქალი (შვილი); იგი სოფლის მანათობელი მნათობი იყო; მზის კრებულის წევრიც. მან მის მჭვრეტელთ წაართვა გული, გონება და სული (ე.ი. მთელი არსება. ერთი კაცის ქება მისთვის უკმარია; მის შესაქებლად საჭიროა ბრძენი და მრავლის უმრავლესი პოეტი.

-----------------

30. ცხორებაჲ სერაპიონ ზარზმელისაჲ, ძვ, ქართ, აგიოგრაფიელი ლიტერატურის ძეგლები, I, ი. აბულაძის რედ, თბ., 1963, გვ. 340.

4.3 ვეფხისტყაოსნის კომენტარი - 34. მისი სახელი – თინათინ,...

▲back to top

34. მისი სახელი – თინათინ,...

თავდაპირველად მორითმავე, სიტყვების შესახებ, საცოდნარია – საწუნარია შეიძლება ყოფილიყო საცოდნელია – საწუნელია; მაგრამ ორი უკანასკნელი სტრიქონის მორითმავე სიტყვებმა: წყნარია – საუბ(ნ)-არია – გადაწყვიტა საკითხი სხვაგვარი ვარიანტი ამ სიტყვებისა ქართულმა არ იცის, მაშასადამე, პოეტი იძულებულია სწორედ ამ სიტყვებს შეუფარდოს ორი პირველი სიტყვა და იხმაროს, კანონიერის ნაცვლად, ხელოვნური, ყოველ შემთხვევაში, ნაკლებად გავრცელებული.

ა. თინათინ – ქართული სახელია.

ბ. გაიზარდა, გაივსო – სინონიმებია; ასაკში მოვიდა, დასრულდა, დაქალდა.

გ. იხმნა ვაზირნი – ვაზირნი მრავლობითშია (ნ) „და ეს სიმრავლე ზმნაში აღინიშნებოდა: იხმნა. ახლა ვიტყვით – მეფემ იხმო ვაზირნი.

დ. დაისხნა – აქაც ობიექტი მრავლობითშია; მხოლოობითში რომ იყოს, მაშინ დაისხა არ იქნებოდა, არამედ დაისვა.

ამო – ტკბილი, სასიამოვნო.

საუბნარია – საუბარია.

4.4 ვეფხისტყაოსნის კომენტარი - 35. უბრძანა: „გკითხავ საქმესა,...“

▲back to top

35. უბრძანა: „გკითხავ საქმესა,...“

ა. გკითხავ საქმესა – ახლა ვიტყვით გკითხავთ საქმესა წინათ, მიცემითი ბრუნვის მრავლობითობა არ აღინიშნებოდა: გკითხავ თქვენ, ვაზირთ.

ერთგან სასაუბნაროსა – ისეთს, რომელიც მოითხოვს ერთ ადგილას შეკრებას და გადაწყვეტას; კოლექტიურად მოსალაპარაკებელს.

სტროფი დაწერილია დაბალი შაირით, მაშასადამე, სტრიქონი აგრე უნდა დანაწილდეს: უბრძანა (3) გკითხავ საქმესა (5) ერთგან სასაბუნაროსა (2+6).

რიტმი დარღვეულია. ეს განგებაა.

ბ. მისი ყვავილი – ახლა ვიტყვით: თავისი ყვავილი. და ყველგან ვ. ტ-ში ძველი ენის ნორმაა გადმოცემული. თუმცა შოთას დღევანდელი ენობრივი ვითარებაც აქვს:

თვით ორნივე ბიძა-ძენი მისნი ხრმლითა ჩამოყარნა,
ხელნი წმიდად დაეკყეთნეს, იგი ასრე ასაპყარნა,

მოიყვანნა მხარ-დაკრულნი, ერთიან ორნი არ დაყარნა,
მათნი ყმანი აატირნა, მისნი ყმანი ამაყარნა.(617)

(ლაპარაკია იმ ამბავზე, როდესაც ტარიელმა უშველა ფრიდონს ბიძაშვილებთან დავაში). :

აქ მათნი – დღევანდელი მნიშვნელობითაა ნახმარი.

გაახმოს, დაამჭნაროსა – პლეონასტური თქმაა, აზრის გასაძლიერებლად მოხმობილი. გაახმოს, დაამჭკნაროს სინონიმებია.

ამასთანავე აღსანიშნავი: მრავალფეროვნებისათვს ერთი ზმნა გათავსართითაა გადმოცემული, მეორე და – თავსართით.

ამ მხრივ განსაკუთრებით აღსანიშნავია სტროფის უკანასკნელი სტრიქონი:

მზე ჩაგვისვენდა, ბნელსა ვსჭვრეტთ, ღამესა უმთენაროსა.

აქ ერთი და იგივე ფაქტი სამი სხვადასხვა მხატვრული ხერხით (სახით) აქვს გადმოცემული: მზის ჩასვენება იგივე, რაც ბნელი და ორივე კი – ღამე. ამასთანავე, აღსანიშნავია, უკანასკნელი სტრიქონის მორითმავე სიტყვა. წინათ და საიუბილეო გამოცემაში გვაქს უმთვაროსა, რაც რითმას არღვევს. აქ რითმა სამმარცვლიანი უნდა იყოს. ამ მხრივ უმთვაროსა იცავს წესს, მაგრამ სყრდენი თანხმოვნის მხრივ (ამ შემთხვევაში – ნ). წესი დარღვეულია, ამიტომ ჩვენ „უმთვაროსა“ შევცვალეთ „უმთენაროსა“ სიტყვით როგორც ეს ხელნაწერშიცაა და ერთ გამოცემაში (ი. აბულაძე)³¹: სასაუბნაროსა||დაამჭნაროსა||საბაღნაროსა||უმთენაროსა.

4.5 ვეფხისტყაოსნის კომენტარი - 36. „მე გარდასრულვარ, სიბერე“...

▲back to top

36. „მე გარდასრულვარ, სიბერე“...

ვ. ტ-ის სალექსო სტრიქონი ორ მთავარ ცეზურად იყოფა. თითოეული ორ ცალკეულ დამოუკიდებელ სინტაქსურ მთელს წარმოადგენს, სხვაგვარად: სტრიქონის თითოეულ ნახევარში სინტაქსური და მეტრული (რიტმული) დანაწევრება სიტყვებისა ერთმანეთს ემთხვევა არაა გარღვევა მეტრსა და აზრს შორის:

იყო არაბეთს როსტევან მეფე ღმრთისაგან სვიანი (32,1)

მაგრამ არის შემთხვევები როდესაც სინტაქსური და მეტრული დანაწევრება სტრიქონის სიტყვებისა არ ემთხვევა ერთმანეთს:

სიტყვა სინტაქსურად სტრიქონის პირველ ნახევარს ეკუთვნის, ხოლო რიტმულად შეჭრილია სტრიქონის მეორე ნახევარში სწორედ ასეთი მაგალითი გვაქვს აქ:

მე გარდასრულვარ, სიბერე მჭირს, ჭირთა უფრო ძნელია.

რიტმულად ეს სტრიქონი ორ თანაბარტომიერ ოდენობად იყოფა:

ა. მე გარდასრულვარ, სიბერე

ბ. მჭირს, ჭირთა უფრო ძნელია.

მაგრამ აზრობრივად აგრე გაკვეთა არ შეიძლება, არამედ:

ა. მე გარდასრულვარ, სიბერე მჭირს,

ბ. ჭირთა უფრო ძნელია.

მაგრამ დაირღვა რიტმი.

პოეტი აქ განგებ, შეგნებულად არღვევს ლექსის ჩვეულებრივ წყობას, რომ მოულოდნელი გარდატეხა მოახდინოს მკითხველისა და მსმენელის ყურადღებაში გაამახვილოს მისი სმენა და ყურადღება განსაკუთრებული ფაქტის მიმართ მკვეთრად გამოარჩიოს ეს ფაქტი – სიბერე და სწორედ განსაკუთრებული მახვილი სიბერე სიტყვაზე უნდა მოვიდეს მთელი სტროფის აზრის მიხედვით. მე გარდასრულვარ – აქ სიბერე ზმნურადაა გადმოცემული. ეს იგივეა, რაც – მე დავბერებულვარ. ეს პოეტმა უნდა გააძლიეროს სუბსტანტივით – სიბერე სიტყვით.

მაგრამ ცალკეულად აღებული სიბერე, შემასმენელის გარეშე, ვერავითარ აზრს, მაშასადამე, ვერავითარ ლოგიკურ მახვილს ვერ შექმნის. შემასმენელი კი, რიტმული ერთეულების მეორე ნახევარშია. აზრობრივად იგი პოეტმა პირველ ნახევარს დაუკავშირა, ამით ჩვეულებრივი რიტმი ვ. ტ-ის ლექსისა დაარღვია და მკითხველმაც (მსმენელმაც) იგრძნო არაჩვეულებრივი რამ და მას განსაკუთრებული ყურადღება მიაქცია: ლექსიც უფრო ემოციური, უფრო შთამბეჭდავი შეიქნა.

მთლიანად, ორ სტროფში მოცემულია როსტევანის, მაშასადამე, შოთას შეხედულება სიცოცხლე-ცხოვრებისა და საერთოდ, ქვეყნის განვითარების შესახებ.

ამ ქვეყნად არ არსებობს რაიმე ერთხელ და სამარადისოდ დადგენილი. ყველაფერი მოძრაობს, იცვლება, კვდება, ცოცხლდება.

სხვაგვარად: ეს ქვეყანა, კერძოდ სიცოცხლე-ცხოვრება მარად-მედინი და ცვალებადია:

რა ვარდმან მისი ყვავილი გაახმოს დაამჭნაროსა,
იგი წავა და სხვა მოვა ტურფასა საბაღნაროსა (35, 2-3).

აქ ვარდი სიცოცხლეა, ხოლო მისი გახმობა, დაჭნობა – სიბერე და ბოლოს – სიკვდილი.

აქ გადმოცემულია აგრეთვე აზრი, რომ სიკვდილ-სიცოცხლის ამბავი ერთია, განუკვეთელია, სიკვდილი სიცოცხლის არსებითი მომენტია, ამდენად სიკვდილი ყველასთვის გარდუვალია:

„დღეს არა, ხვალე მოვკვდები, სოფელი ასრე მქმნელია.

აქვე: ძე ორისავე სქესის შვილს აღნიშნავს, როგორც ვაჟს, ისე ქალს. სიტყვა დაკავშირებულია შეძენა სიტყვასთან ახლაც ამბობენ: რა შეგეძინა? ე.ი. რა გეყოლა, ვაჟი თუ ქალი, განურჩევლად სქესისა. შემდეგში ძე უფრო ვაჟის აღმნიშვნელი შეიქნა თუმცა გვარებში ძე ახლაც ორივე სქესის აღმნიშვნელია.

-----------------

31. იუსტ. აბულაძე (1926) „უთენაროს“ კითხულობს (სხვათაშორის, ასეა უკან.სკნელ (1966) ვ. ტ-ს კომისიის გამოცემაშიც – გ. წერეთლის, ს. ცაიშვალისა და გ. კარტოზიას მიერ მომზადებულ ტექსტში). „უთენაროს“ წაკითხვა აქამდე პ. ინგოროყეას (1953 წ. გამ.) ეკუთვნოდა (ამავე წაკითხვას ემხრობა ა. შანიძისა და ალ. ბარამიძის რედაქციით გამოცემული (1966 წ) ტექსტიც).

4.6 ვეფხისტყაოსნის კომენტარი - 37. ვაზირთა ჰკადრეს „მეფეო,...

▲back to top

37. ვაზირთა ჰკადრეს „მეფეო,...“

ა. რად ბრძანე თქვენი ბერობა – თქვენი

pluralis majestatis-ია, მაგრამ არსებითად ერთზეა ლაპარაკი და ამიტომაც გვაქვს ბრძანე და არა – ბრძანეთ.

ბ. ვარდი თუ გახმეს, ეგრეცა გვმართებს მისივე ჯერობა – თუ ვინიცობაა ვარდი გახმა, მაინც მას უნდა დავჯერდეთ, მაინც იგი უპირატესია.

გ. სული – სუნი.

ტურფა ფერობა – სილამაზე.

დ. მთვარესა მცხრალსა – მთვარეს გალეულს.

ვარსკვლავმა ვითამცა ჰკადრა მტერობა – აქ კავშირებითი ვითარებაა გადმოცემული, მაგრამ, რადგან მცა ნაწილაკია მოხმობილი, შემასმენელი ნამყო წყვეტილშია უ-მცა-ნაწილაკოდ ასე იქნება:

მთვარესა მცხრალსა ვარსკვლავმა აბა ვით ჰკადროს მტერობა, ე.ი. რაც უნდა გალეული იყოს მთვარე, ვარსკვლავი მას მტერობას, მეტოქეობას ვერ გაუბედავს.

მთვარე ხომ თითქმის ყველა პლანეტაზე უმცირეა, და ამასთანავე, თავისი საკუთარი შუქით არ ანათებს, არამედ შუქი მისი თინათინია მზისა. ამავე დროს ცნობილია, რომ ვარსკვლავი (ბევრი მათგანი) მთვარის უდიდესია და ამასთანავე ,მეტად კაშკაშა.

საქმე ის არის რომ აქ ყველაფერი ივარაუდება ადამიანს პოზიციიდან, ამ ქვეყანაზე მყოფი ადამიანის თვალსაზრისიდან. და ამ ქვეყნიდან მთვარე (თუმცაღა თავისი საკუთარი შუქით არა), მაინც ყოველ ვარსკვლავზე უფრო მანათობლად ჩანს და სწორედ აქედანაა ეს შედარება რაც უნდა გალეული იყოს მთვარე, ვარსკვლავი მასს მეტოქეობას ვერ გაუბედავსო,

4.7 ვეფხისტყაოსნის კომენტარი - 38. „მაგას ნუ ბრძანებთ, მეფეო,...“

▲back to top

38. „მაგას ნუ ბრძანებთ, მეფეო,...“

ეს სტროფი იმასვე გადმოგვცემს, რაც წინა სტროფშია მოცემული, მხოლოდ სხვაგვარი მხატვრული სახით, სახელდობრ: რაც წინა სტროფში ბუნების შესახებაა ნათქვამი, აქ იგი ადამიანზეა გადმოტანილი.

ა. წინა სტროფი: ვაზირთა ჰკადრეს: „მეფეო, რად ბრძანე თქვენი ბერობა!

აქ: მაგას ნუ ბრძანებთ, მეფეო, ჯერ ვარდი არ დაგჭნობია

ბ. წინა სტროფი: ვარდი თუ გახმეს, ეგრეცა გვმართებს მისივე ჯერობა

აქ: თქვენი თათბირი ავიცა სხვისა კარგისა მჯობია;

გ. ხამს განაღამცა საქმნელად – საჭირო იყო ბარემ გეთქვა;

რაცა თქვენ გულსა გლმობია – რაც თქვენ გულში გტკეია.

დ. ვისგან მზე შენაფლობია – ვინც მზეს დაუფლებია, ვისაც მზე დაუპყრია, ვინც მზეს სჯობნის, მზეს აღემატება.

4.8 ვეფხისტყაოსნის კომენტარი - 39. „თუცა ქალია, ხელმწიფედ...“

▲back to top

39. „თუცა ქალია, ხელმწიფედ...“

ა. თუმცა ქალია, მაგრამ ის წინდაწინ ხელმწიფედაა დაბადებული. აქ ლაპარაკია მეფის უფლების ღვთისმიერობაზე: მეფის უფლება ღვთისგან მომდინარეობს, ყოველი მეფე ღვთისაგანაა დადგენილი; ყოველი მეფე თავის უფლებას ღვთისაგან იღებს.

ბ. მაგრამ ერთია ღეთისაგან მონიჭებული უფლება მეორეა –სამაეფო მართვა-გამგეობის ნიჭი მაშასადამე; მარტო ღვთისაგან დადგენა უკმარია; პირადი ნიჭით, პირადი ღირსებებით უნდა იყოს შემკული. და აი, მეორე სტრიქონიც ამას გადმოგვცემს პირში არ გეფერებით, იცის მეფობა, უთქვენოდაც, ზურგს უკან, დიაღაც არაერთხელ გვითქვამს, არ გათნევთ – პირში არ გეფერებით.

დია – დიაღ.

გ. მესამე სტრიქონი განმარტავს მეორე სტრიქონის აზრს უკვე დეტალურად; მისი ბრწყინვალებისებრ მისი საქმეც მზესავით ცხადი და ნათელია.

დ. იმიტომ, რომ შენ მეფე ხარ ლომი, და მეფის შვი–ლ- ვიაჟ ი იქნება, თუ ქალი, თანასწწორი უფლებითაა აღჭურვილი.

ზოგს ვისმე ეს სტრიქონი ისე ესმის, თითქოს აქ ქალთა თანასწორობაზე იყოს ლაპარაკი საერთოდ, არაა მთლად სწორი. აქ, თუ ვინმეა შექებული, ისევ მეფეა და არც შეიძლება მაშინ XII ს-ში საერთოდ, საყოველთაოდ ქალთა თანასწორობის საკითხის დასმა.

რაც შეეხება მაღალ წრეებს, იქ ცხადია, ქალი არამცთუ გათანასწორებული იყო მამაკაცთან, არამედ, ზოგჯერ ქალი კიდევაც ჰმეტობდა ვაჟს უფლებებით.

ამის საუკეთესო მაგალითია თვით თამარი, რომელიც ისეთი დიადი იყო, რომ დაჩრდილა ყველა წინამორბედი და მის შემდეგ მოვლინებული ქვეყნის მმართველნიც.

ცალკე აღებულიც „ლეკვი ლომისა...“ რასაკვირველია, გამოდგება როგორც აფორიზმი ქალთა თანასწრობისათვის, მაგრამ, როცა ვ. ტ-ს ვეხებით არ უნდა დავივიწყოთ, რომ იგი განსაზღვრულ ეპოქაშია წარმოშობილი, განსაზღვრული კონკრეტული გარემოცვის ღვიძლი შვილია და მის ზრახვათა და სულისკვეთებათა გამომხატველი.

4.9 ვეფხისტყაოსნის კომენტარი - 40. ავთანდილ იყო სპასპეტი...

▲back to top

40. ავთანდილ იყო სპასპეტი...

ა. სპასპეტი – ჯარის უფროსი.

სპასალარი – მთავარსარდალი.

ბ. სარო – კვიპაროსის ხე. სარო იხმარება როგორც ეპითეტი, ტანის ნაკვთიერობის, სიწერწეტის აღსანიშნავად.

მზე და მთვარე – აქ ესენი მაგგვარსავე როლს ასრულებენ; ორივე გარდამეტებული სილამაზის აღმნიშვნელია.

გ. სადარო ბროლ-მინა საცნობარისა – რომელსც შეიძლება შეადარო მხოლოდ გამოჩენილ საუკეთესო ბროლსა და მინანქარს.

დ. მას თინათინის შვენება ჰკლევდის წამწამთა ჯარისა – მას თინათინი უყვარდა, აღსანიშნავია წყობა ამ სტრიქონისა. აქ გვაქვს ე.წ. ტმესი, ე.ი. გაკვეთა. ჩვეულებრივი პროზაული წყობა წინადადებისა ამგვარი იქნება. მას კვლევდის თინათინის წამწამთა ჯარისა შვენება სიტყვათა რაოდენობაც იმდენივე, როგორც ლექსში მაგრამ ლექსი არ გამოვიდა ამიტომ პოეტმა გაკვეთა წინადადება, დააშორა ერთმანეთს მსაზღვრელი და საზღვრული: თინათინის წამწამთა – და მათ შორი ჩასვა – შვენება ჰკლევდის, რაც პოეტურად ძალზე ეფექტური გამოვიდა.

4.10 ვეფხისტყაოსნის კომენტარი - 41. გულსა მისსა მიჯნურობა...

▲back to top

41. გულსა მისსა მიჯნურობა...

ა. აქ პირველი სტრიქონი იმეორებს წინა სტროფის უკანასკნელი სტრიქონის შინაარსს „მას თინათინის შვენება ჰკლევდის წამწამთა ჯარისა“, იგივეა, რაც „გულსა მისსა მიჯნურობა მისი ჰქონდა დამალულად“, მხოლოდ აღსანიშნავია, რომ წინასიტყვაობაში წამოყენებული დებულება სიყვარულის ხასიათის შესახებ აქ უკვე გამართლებულია, ხაზგასმულია:

არს პირველი მიჯნურობა, არ დაჩენა ჭირთა მალვა (27,1).

აქაც: „გულსა მისსა მიჯნურობა მისი ჰქონდა დამალულად“ (ე.ი. გულსა თვისსა).

ბ-გ-დ. აღსანიშნავია აქ ზმნების ის ფორმა, რომლითაც გადმოცემულია სტროფის შინაარსი შინაარსი ეხება სიყვარულსა, სიყვარულს მუდმივს, უწყვეტელს, და პოეტმაც სწორედ ამიტომ გადმოსცა იგი შესაფერი გრამატიკული ფორმით:

მოჰშორდის, შექმნის, ნახის, გაუახლდის, გახდის. ყველა ეს ზმნა, ამ ფორმით მოხმობილი, ერთ მიზანს ემსახურება: რაც შეიძლება ხაზი გაესვას იმ გარემოებას რომ ავთანდილის სიყვარული გაუნელებელია, მუდმივია; ამასთანავე, მწვავე, გულის მომკვლელი. ამიტომაცაა:

„საბრალოა სიყვარული, კაცსა შეიქმს გულ-მოკლულად!“

4.11 ვეფხისტყაოსნის კომენტარი - 42. რა მეფედ დასმა მეფემან...

▲back to top

42. რა მეფედ დასმა მეფემან...

ა. მისისა ქალისა – თავისა ქალისა.

ბ. მიჰხვდა – შეხვდა, მოუხდა, ერგო.

ვსება სჭირს მას აქ ალისა – სიყვარულის ალი ევსება, უქრება ცნობილია სტრიქონის ამ ნახევრის შესწავლის ისტორია.³² უკანასკნელ მიღებულია: ვსება სჭირს მას აქ ალისა.

მე ვასწორებ: ვსება სჭირს მის აქ ალისა რადგან „მის“ აქ განმსაზღვრელი ნაწევარია, რომელიც სახელს უთანხმდება ბრუნვაში: მის ალისა. ამას გარდა, რითმაც უფრო გამართული გამოდის: მისისა ქალისა – მის აქ ალიჩა.

აღსანიშნავია, რომ ქუთაისის ხელნაწერში არის:

ავთანდილს მიხვდა სიამე, ვსება სჭირს მისვე ალისა.

ავთანდილს მიჰხვდა სიამე||ვსება სჭირს მის აქ ალისა; სტრიქონი ორადაა გაყოფილი: თითოეულ ნახევარში ერთი და იგივე აზრია გამოთქმული, მაგრამ სხვადასხვა მხატვრული საშუალებით, ჩვეულებრივი ხერხი შოთა რუსთაველისა. „სიამის მიჰხვდომა“ იგივეა,ა რაც „ალის დავსება“, „ალის დამრეტა“.

გ. მომხვდების – შემხვდების, მომხვდების.

ნახვა მის ბროლ-ფიქალისა – ნახვა თინათინისა, ბროლსა (სახე) და ფიქალს (თმის მეტაფორაა) რომ ჰგავს.

დ. ნუთუ – ეგების, იქნება შეიძლება, რომ...

მთელი სტროფი:

როდესაც მეფემ თავისი ქალის მეფედ დასმა ბრძანა, ამ გარემოებამ სიამოვნება მოჰგვარა ავთანდილს, მას დაუშრტდა სიყვარულის ცეცხლი; თქვა: ამიერიდან (სამსახურის გამო) ხშირ-ხშირად მომიხდება მისი ნახვა, იქნება ამით მაინც ვპოვო ჩემი ფერ-გამქრალის წამალი.

-----------------

32. მას თავის დროზე ეხებოდნენ დ. კარიჭაშვილი, შ. დავითაშვილი, ილ. აბულაძე, მ. ჯანაშვილი, სილ. ხუნდაძე, ნ. მარი და სხვ.

4.12 ვეფხისტყაოსნის კომენტარი - 44. მოვიდეს სრულნი არაბნი...

▲back to top

44. მოვიდეს სრულნი არაბნი...

დ. საჯდომი – ტახტი.

რომე – სრული ფორმაა – რომელ. სამუალო – რომე – მოკლე – რომ. უმოკლესი – რო. რომე და რო დღეს დასავლურ კილოებშია შენარჩუნებული.

4.13 ვეფხისტყაოსნის კომენტარი - 45. თინათინ მიჰყავს მამასა...

▲back to top

45. თინათინ მიჰყავს მამასა...

თინათინის ტახტზე აყვანისა და საერთოდ, კურთხევის წესი სავსებით იგივეა, რაც ამ დროს მიღებული იყო საქართველოს მეფის კურთხევისას.

იგივე საჯდომის დამზადება, გვირგვინის თავზე დადგმა, სკიპტრის მიცემა, დალოცვა, თაყვანისცემა, მოსალოცის მიტანა სამეფო ხელისუფლების ნიშნები (პორფირი, ბისონი) და სხვა და სხვა. განსხვავებაა მხოლოდ იმაში, რომ წელზე ხმალი არ შემოურტყამთ და ეს იმიტომ, რომ მემკვიდრე ქალი იყო. არც თამარ მეფისთვის შემოურტყამთ ხმალი, რადგან მას, ვითარცა ქალს, ხმალი არ შეშვენოდა. ე.ი. ტერმინები მთლიანად ქართულია; კურთხევა ორ მომენტს შეიცავდა საეკლესიოსა და საეროს, მეფემ დასდვა გვირგვინი იმიტომ, რომ ამით უნდა აღინიშნოს თვით მეფემ (მამამ) გადასცა მას უფლება და არა სხვა ვინმემ.

4.14 ვეფხისტყაოსნის კომენტარი - 50. „მეფეთა შიგან სიუხვე“...

▲back to top

50. „მეფეთა შიგან სიუხვე“...

ა. მეფეთა შორის სიუხვე, ხელგაშლილობა ისეა, როგორც ედემს ალვა რგულიო.

ალვა – სხვაგვარად, ედემის ხე. ბიბლიის გადმოცემით, სამოთხე შემორგული, სავსე იყო ამ ხით. ეს ხე მეტად ლამაზია და არაჩვეულებრივად სურნელოვანი. ამ სურნელებას იგი აფრქვევს მიდამოთ განუწყვეტლივ, უშურველად. ამიტომაა, განსაკუთრებული სიუხვის აღსანიშნავად, ალვა მოჰყავთ.

გ. სმა-ჭამა, – დიდად შესარგი, დება რა სავარგულია?

დაგმობილია სიძუნწე, გარდამეტებული ხელმოჭერილობა, რასაც ადასტურებს უკანასკნელი სტრიქონი.

დ. რასაცა გასცემ – შენია, რას არა – დაკარგულია. – გასცემ მოითხოვს მიცემით ბრუნვას და სტრიქონის პირველ ნახევარში ასეცაა – რასაცა გასცემ... მეორე ნახევარმი აგრე უნდა იყოს. – რასაც არა – დაკარგულია, მაგრმ რასაც ქმნის ზედმეტ მარცვალს. ამიტომ ნ. მარმა ეს სტრიქონი ასე შეასწორა: რასაცა გასცემ შენია რა[ს]ც არა – დაკარგულია,³³ ხოლო 1937 წ. საიუბილეო კომისიამ ასე რასაცა გასცემ, შენია, რას არა – დაკარგულია.

არა საჭირო შესწორებაა! რა არის: რაც არა – დაკარგულია – რასაც არ გასცემ, ის. ამგვარი თქმა დღესაც დამახასიათებელია. ხალხური ენისათვის: რასაა(ა) რომ ჰკითხულობ? ე.ი რა არის ის, რასაც ჰკითხულობ. ან თვით ვ. ტ-ში „რაცაღაა სამსახურსა, ვტყუვი, თუღა ვერიდები“ – რა არის ის სამსახური, რომელსა სამსახურს, მტყუანი ვიყო, თუ მოვერიდო.

სიტყვის ეკონომია ამაზე მეტი შეუძლებელია ხალხური ხერხია, მაშასადამე, კვალად ვიმეორებ, შესწორება მას არ სჭირდება და უნდა დარჩეს ასე:

რასაცა გასცემ – შენია, რაც არა – დაკარგულია!

4.15 ვეფხისტყაოსნის კომენტარი - 51. ამა მამისა სწავლასა...

▲back to top

51. ამა მამისა სწავლასა...

ა ამა მამისა სწავლასა – მამის ამ სწავლასა.

ბრძნად მოისმინებდა – ბრძნულად მოისმენდა (ისმენდა).

ბ. მეორე სტრიქონში ეს ფაქტი კიდევ უფრო გაძლიერებულია, განსაკუთრებული ყურადღების აღსანიშნავად სამი სხვადასხვა მხატვრული სახითაა გადმოცემული:

ყურსა უპყრობდა, ისმენდა, წვრთასა არ მოიწყინებდა.

გ. მეფე სმასა, და მღერასა იქმს – აქ ფაქტი გადმოცემულია სახელებითა და ზმნით, სმას იქმს, მღერას იქმს.

რამდენად ქართულია ეს კონსტრუქცია? იგი ჩვენ ვ. ტ-მდე გაცილებით ადრე გვხვდება. იგი უთუოდ ქართულია. ეს რომ ასეა, ამას ადასტურებს ის გარემოება, რომ ასეთი ფორმა დღესაც არის დაცული კითხვითს წინადადებაში, სხვაგვარად არ ვამბობთ თუ არ – რასა იქმს? რას შვრება?

მაგრამ პასუხად დღეს არავინ იტყვის ჭამას ვიქმ, სმას ვიქმ.·ერთი სიტყვით, სუბსტანტივითა და ზმნით. ეს აზრის გადმოცემა ქართულია, მაგრამ ამ დროისათვის ის მილევაზე უნდა ყოფილიყო და გზას ზმნურობას უთმობდა შოთა ხომ ზმნურობით გადმოცემის იშვიათი ოსტატია. ეს ხერხი მას სჭირდება სხვათა შორის იმისათვის რომ გრძელი სიტყვა მოკლედ თქვას და ცდილობს, რაც შეიძლება, თავი დააღწიოს სუბსტანტივებს და გადაერთოს ზმნას. აქაც ასეა: „მეფე სმასა და მღერასა იქმს“, თქვა ეს და იქვე ეგევე აზრი ზმნურად გადმოგვცა: „მეტად მოილხინებდა“. საზოგადოდ, როგორც აღვნიშნეთ, შოთას, ამა თუ იმ ფაქტის გაძლიერებისათვის, უყვარს თავისებური პარალელიზმები.

მღერა – შეიძლება, აქ თამაშიც იყოს და სიმღერაც, მაგრამ უფრო საგულვებელია, რომ სიმღერა იყოს.·

დ. თინათინ მზესა სწუნობდა, მაგრა მზე თინათინებდა:

თინათინ არაფრად მიიჩნევდა მზესა, მაგრამ მზე, ცდილობდა, გამხდარიყო თინათინად. თინათინის გარდამეტებული სილამაზის აღსანიშნავადაა ეს დაპირისპირება მოცემული.

-----------------

33. ТР, XII, стр. XLIX.

4.16 ვეფხისტყაოსნის კომენტარი - 52. მოიხმო მისი გამზრდელი,...

▲back to top

52. მოიხმო მისი გამზრდელი,...

„ა-ბ-გ. მოხმო მისი გამზრდელი – მოიზმო თავისი გამზრდელი.

დაიბადებოდა თუ არა მემკვიდრე, მას იმთავითვე მიუჩენდნენ სარჩოდ, საბადებლად სახელმწიფოს რომელსამე კუთხეს რომელიც ამიერიდან უფლისწულის, მეფის შვილის ქონებად იწოდებოდა. მეფის წულს ჰყავდა გამზრდელი (აღმოსავლეთში მას ათაბაგი ეწოდებოდა), რომელიც პასუხისმგებელი იყო უფლისწულის ქონებისა და მთელი შემოსავლისათვის. გამზრდელი აღრიცხავდა ქონებას მის ხელში იყო ბეჭედი, უმისოდ არავის შეეძლო საჭურჭლის გახსნა და ქონების გადმოღება თუმცა ქონება მეფის წულის იყო, წულის სრულს საკუთრებას შეადგენდა ქონება მეფის წულის იყო, მაგრამ მისი განმკარგველობა განსახღვრულ დრომდე, ე.ი. მეფისწულის სრულწლოვანობამდე გამზრდელს ეკუთვნოდა.

გ. ნაუფლისწულევი – უფლისწულობის დროს შეძენილი.

აქ ის გარემოება, რომ გამზრდელია განმკარგულებელი, ისაა ბეჭდის დამსმელი, პოეტმა იმით აღნიშნა, რომ სტროფის ჩვეულებრივი რიტმი დაარღვია: უკანასკნელი მუხლი, ნაცვლად ხუთისა, ·ექვსმარცვლიანი მოგვცა. ამიტომაც ლოგიკურმა მახვილმა გადმოინაცვლა შენგან სიტყვაზე და საბოლოოდ მივიღეთ შემდეგი წაკითხვა და გაგება: „უბრძანა: „ჩემი საჭურჭლე, შენგან დანაბეჭდულევი“ და არა: უბრძანა: ჩემი საჭურჭლე შენგანა ნაბეჭდულევი, რაც შოთას სრულიად დაუბრკოლებლივ შეეძლო, რომ არა გამზრდელის უფლების აღნიშვნა არაჩვეულებრივი მახვილით... რაც შეეხება იმ გარემოებას, რომ ქონება მეფისწულის სრულ საკუთრებას შეადგენს, ეს ანაფორული ალიტერაციით არის მიღწეული: „უბრძანი: „ჩემი საჭურჭლე... ჩემი ყველა, ჩემი ნაუფლისწულევი“.

დ. გასცა უზომო, უანგარიშო, ულევი – სიტყვები კიბური წესითაა გაწყობილი გრადაციაა, მაგრამ აღმავალი.

უზომო ისეთი, რაც არ გაიზომება, მაგრამ უანგარიშოში მეტია ეს უზომობა, შეიძლება გაიზომოს, მაგრამ ვერ მოახერხო მისი ანგარიში. გაზომვა, ანგარიში ადამიანზეა დამოკიდებული. ულევი კი დამოუკიდებლად ადამიანის საქმიანობისა, დამოუკიდებლად ადამიანის ანგარიშისა, თავისთავადა ულევი.

4.17 ვეფხისტყაოსნის კომენტარი - 53. მას დღე გასცემს ყველაკასა...

▲back to top

53. მას დღე გასცემს ყველაკასა...

ა. სივაჟისა მოგებულსა – არის თუ არა ეს სრული შესატყვისი, სინონიმი ნაუფლოისწულევისა?

არა!

ნაუფლისწულევი მემკვიდრეობით მიღებული ქონება, ბოძებული ქონებაა, ხოლო სივაჟის მოგებული – პირადად შეძენილი ვაჟობის, სივაჟის დროს, ე.ი. ტახტზე ასვლამდე.

ბ. ამოაგებს – ამოავსებს, სიმდიდრით აავსებს.

გ. მცირესა და დიდებულსა: ყველას დიდებისა და მდგომარეობის განურჩევლად.

დ. საჭურჭლესა დაღებუ – საგნძარში: შენახულს.

4.18 ვეფხისტყაოსნის კომენტარი - 54. უბრძანა „წადით გასსენით...“

▲back to top

54. უბრძანა „წადით გასსენით...“

ბ. ამილახორი – მეჯინიბეთუხუცესი, მეცხენეთუხუცესი.

რემა – ჯოგი – სინონიმებია

დ. ლარი – განძი ძვირფასეულისა.

მეკობრე – ზღვის ყაჩაღი, ქონებას, სიმდიდრეს იტაცებდნენ ლაშქარნი, როგორც მეკობრენი.

4.19 ვეფხისტყაოსნის კომენტარი - 55. ალაფობდეს საჭურჭლესა...

▲back to top

55. ალაფობდეს საჭურჭლესა...

ა. ალაფობდეს: საჭურრჭლესა მისსა – იტაცებდნენ ქონებასა მისსა.

ვითა ნათურქალსა – როგორც ნათურქალს ე.ი. თურქებისათვის წართმეულს. მტერთაგან წართმეული, რაც უნდა ძვირფასი იყოს, მაინც შედარებით მდარედ ფასდება. მაშასადამე, ადვილად მისატაცებელია: ვითა ნათურქალსა – ე.ი. ოხრად დარჩენილს, უპატრონოს, განმეორებულია წინა სტროფის ფაქტი.

ბ. ტაიჭი – არაბული ცხენი.

ქვე – ნაბამსა, ნასუქალსა – სინონიმებია: საგანგებოდ, გასასუქებლად დაბმული, ნასუქი.

დ. არ ყმასა და არცა ქალსა – არ ვაჟსა და არცა ქალსა.

4.20 ვეფხისტყაოსნის კომენტარი - 56. დღე ერთ გარდახდა; პურობა...

▲back to top

56. დღე ერთ გარდახდა; პურობა...

ა. დღე ერთ გარდახნდა – გათავდა, მიიწურა ერთი დღე.

პურობა, სმა-ჭამა – სინონიმებია.

ხილობა – აღსანიშნავია, სმა-ჭამის შემდეგ ხილი, როგორც იყო ჩვენში წესი წინათ და ახლა.

ბ. მეფემან თავი დაჰკიდა და ჰქონდა დაღრეჯილობა – პარალელიზმია: ორივე ნახევარი ერთსა და იმასვე აღნიშნავს – მოწყენილობას.

აღსანიშნავია დაღრეჯილობა. ახლა, „დაღმეჭას, სახის დაკრეჭას, დაჯღანვას ნიშნავს. – აქ მოწყენილობას. მოწყენილობა უნდა იყოს უწინარესი რომელ დროს ადამიანს სახე ეღმიჭება რაც თანაარსია მოწყენილობისა.

დ. ნეტარ – ნეტავი.

რა უმძიმს, რა სჭირსო – სინონიმებია.

შექმნეს ამისა ცილობა – დაიწყეს ამის შესახებ ლაპარაკი: ზოგი რას ამბობდა, ზოგი რას!

4.21 ვეფხისტყაოსნის კომენტარი - 57. თავსა ზის პირ-მზე ავთანდილ...

▲back to top

57. თავსა ზის პირ-მზე ავთანდილ...

ა. თავსა ზის პირმზე ავთანდილ – შეიძლება სუფრის ხელმძღვანელს ნიშნავდეს.

ბ. სპათა სპასპეტი – ჯარების უფროსი.

ჩაუქი – ცქვიტი, ყოჩაღი.

გ. ვაზირი ბერი – ვაზირი მოხუცი, შეიძლება აქ უხუცეს ვაზირს ნიშნავდეს, მით უმეტეს რომ მას ავთანდილის გვერდით უჭირავს ადგილი.

დ. რა უმძიმს·მეფესა, ანუ რად ფერი ჰკრთომია? –რა ·მოუვიდა მეფეს, რად შეეცვალა ფერი?

4.22 ვეფხისტყაოსნის კომენტარი - 58. თქვეს თუ: „მეფე ცუდსა რასმე...“

▲back to top

58. თქვეს თუ: „მეფე ცუდსა რასმე...“

ა. პირველი სტრიქონი იმეორებს წინა სტროფის უკანასკნელი სტრიქონის შინაარსს. შოთა ამგვარ ხერხს ხშირად მიმართავს, სახელდობრ, მაშინ, როცა წინა სტროფმა ვერ ამოსწურა გადმოსაცემი ფაქტის შინაარსი.

თქვეს თუ: მეფე ცუდსა რასმე გონებასა ჩავარდნილა, იგივეა რაც: თქვეს თუ: რა უმძიმს მეფესა, ანუ რად ფერი ჰკრთომია?

ბ. თვარა აქა სამძიმარი მისი ყოლა არა ქმნილა – თორემ აქა მისი საწყენი რამ სრულიად არ ქმნილა, სრულიად არ მომხდარა.

აღსანიშნავია თვარა ფორმა: იგი ვ.ტ-ზე უფრო ადრეა დადასტურებული ქართულ ძეგლებში. ხოლო დღეს შენახულია დასავლურ კილოებში.

გ. ვჰკითხოთ, გვითხრას – რაცა შეგვეცილა? – ვჰკითხოთ, გვითხრას, რა ნახა საწინააღმდეგო.

დ. ვჰკადროთ რამე სალაღობო, რასათვისმცა გაგვაწბილა – რამე სამხიარულო რამ ვუთხრათ, არა მგონია, რომ „გაგვაწბილოს.

4.23 ვეფხისტყაოსნის კომენტარი - 59. ადგეს სოგრატ და ავთანდილ...

▲back to top

59. ადგეს სოგრატ და ავთანდილ...

ა. ადგნენ სოგრატ და ავთანდილ ტან წერწეტნი.

ბ. აივსეს ჭიქები და წყნარად წავიდნენ მეფისაკენ აღსანიშნავია „თვითო აივსეს ჭიქები“. ეს წესი დღესაც ცოცხალია ჩვენში. ამ წესს განსაკუთრებით მაშინ მიმართავენ, როდესაც პატივსაცემი პიროვნებაა სადღეგრძელებელი: ადგომა და შორიდან დღეგრძელობა უკმარად მიაჩნიათ. საჭიროდ მიიჩნევენ სავსე ჭიქებით ეახლონ სადღეგრძელებელ პიროვნებას.

გ. მიუსხდნენ მუხლმოყრით, გაღიმებულნი.

დ. ვაზირმა დაიწყო მჭერმეტყველური ლაპარაკი.

4.24 ვეფხისტყაოსნის კომენტარი - 60. „დაგიღრეჯია მეფეო...“

▲back to top

60. „დაგიღრეჯია მეფეო...“

ა. დაგიღრეჯია მეფეო, იგივეა რაც „აღარ გიცინის პირიო“.

ბ. წახდა საჭურჭლე თქვენი –დაიღუპა, მოისპო ქონება, სიმდიდრე თქვენი.

მძიმე – აქ: არამსუბუქი, გადატ. ბევრი, დიდი, ძვირი – ძვირფასი,იშვიათი.

გ. საბოძვარ-ხშირი – ხელგაშლილი, უხვად გამცემი.

დ. ყოლამცა მეფედ ნუ დასვი – სრულიადაც მეფედ რომ არ დაგესვა.

4.25 ვეფხისტყაოსნის კომენტარი - 61. რა მეფემან მოისმინა...

▲back to top

61. რა მეფემან მოისმინა...

ა. გაცინებით შემოხედნა – წესით უნდა ყოფილიყო – გაცინებით შემოხედა, რადგან შემოსახედი ობიექტი ერთია; აბა, რატომაა შემოხედნა? შესაძლებელია, აქ სხვა ობიექტი იგულისხმება, რომელიც თავის დროს იყო, ახლა დაკარგულა სახელდობრ, თვალნი. შემოხედნა თვალნი. თქმა იმისა, რომ შოთამ ეს რითმისათვის ჩაიდინაო, ამ შემთხვევაში არ შეიძლება რადგან ამგვარი მოვლენები გვაქვს იქაც, სადაც რითპის საქიროება სრულებით არაა (იხ. სტრ. 64).

დ. ამგვარივე მდგომარეობა გვაქვს „დაიყბედნა“ სიტყვაში. აქაც არ ჩანს ობიექტი და ისიც მრავლობითში. თუ დაკარგულ სუბიექტს არ ვიგულისხმებთ, მაშინ უნდა შევურიგდეთ იმ გარემოებას, რომ რითმის საჭიროებამ გამოიწვია „ნ“ ბგერის ჩართვა.

ახლა წარმოვიდგინოთ წინა სტროფებსა და ამ სტროფში წარმოდგენილი სურათი: საერთო ნადიმობისა და მხიარულობის დროს მეფემ უცებ მოიწყინა. ამ გარემოებამ ყველა შეაშფოთა შეიქმნა მითქმა-მოთქმა, ჩურჩული, რა მოუვიდა მეფეს, ვაი, თუ ჩვენგან, ჩვენი საქციელის გამო ეწყინაო. ავთანდილმა და სოგრატმა გადაწყვიტეს ალბათ იმიტომ მოიწყინა, რომ მისმა ქალმა, თინათინმა მთელი ქონება დაარიგაო. ნეტავი მეფედ არ დაგესვა მთელ თქვენს ქონებას გაანიავებსო, მოისმინა მეფემ ეს და იქვე მყოფს (მდგომს) თინათინს სიცილით, სიყვარულით შეხედა. ამათ ლაპარაკს ყურს ნუ უგდებ. შენი საქციელი მე მომწონს, მადლობელი ვარო (წყალობა უიმედნა), შემცდარი ბრძანდება ყველა ის, ვინც დაიყბედებს, რომ მე ძუნწი ვარო; „ჩემი ზრახვა სიძუნწისა, ტყუის, ვინცა დაიყბედნა“.

4.26 ვეფხისტყაოსნის კომენტარი - 62. „ეგე არ მიმძიმს, ვაზირო...“

▲back to top

62. „ეგე არ მიმძიმს, ვაზირო...“

ბ. სიბერე მახლავს, დავლიე სიყმაწვილისა დღენია – პარალელიზმი: სიბერე მახლავს იგივე, რაც დავლიე სიყმაწვილისა დღენია, ე.ი. დავასრულე სიყმაწვილის დღენია.

4.27 ვეფხისტყაოსნის კომენტარი - 63. „ერთაი მიზის ასული“...

▲back to top

63. „ერთაი მიზის ასული“...

ა. ერთაი – სავსებით კანონიერი ფორმაა, თანაც აქ სტრიქონის სათანადო მარცვლით შევსების მიზნითაა მოხმობილი.

ბ. ყმა-შვილი – ვაჟი-შვილი.

ვარ საწუთროსა თმობითა – ვითმენ ამ ქვეყნიდან, დასჯილი ვარ.

გ. ანუმცა მგვანდა მშვილდოსნად – რომ მგავდეს მშვილდოსნად.

დ. ცოტასა შემწევს ავთანდილ – ცოტასა შემგავს ავთანდილ, ცოტათი მემსგავსება ავთანდილ.

ჩემგანვე განაზრდობითა – ისიც იმიტომ რომ ჩემი გაზრდილია.

4.28 ვეფხისტყაოსნის კომენტარი - 64. ყმა მეფისა ბრძანებასა...

▲back to top

64. ყმა მეფისა ბრძანებასა...

ა. ლაღი – თამამი.

ბ. თავმოდრეკით გაიღიმნა – გაიღიმა (იხ. 61 სტრ).

გ. თეთრთა კბილთა გამომკრთალთა შუქთა ველთა მოაფენდა – ჰიპერბოლაა: კბილები ისეთი თეთრი ჰქონდა, რომ მისგან გამოსხივებული შუქი ველს განანათლებდა.

4.29 ვეფხისტყაოსნის კომენტარი - 65. კვლა უბრძანა: თავსა ჩემსა...

▲back to top

65. კვლა უბრძანა: თავსა ჩემსა...

ბ. მოგახსენებ და ფარმანი მიბოძეო – მოგახსენებ და წყალობა მოიღე.

გ-დ. შემდეგ ორს უკანასკნელ სტრიქონში მოხმობილია სინონიმური სიტყვები, რომელთა მიზანია, რაც შეიძლება მეტად მოარბილოს მეფე, რაც შეიძლება მეტად დაამშვიდოს იგი; ამასთანავე, ეს სიტყვები გრადაციული, კიბური წესითაა გაწყობილი, რომ მეტი სიმკვეთრე, მეტი დამაჯერებლობა ექნეს. თანვე აზრის გასაძლიერებლად ეს სიტყვები გადაბმულია ანაფორული ალიტერაციით „არ“.

4.30 ვეფხისტყაოსნის კომენტარი - 66. უბრძანა: „რადმცა ვიწყინე...“

▲back to top

66. უბრძანა: „რადმცა ვიწყინე...“

ა. ავთანდილის სიტყვებმა იქონია გავლენა მეფეზე, ამიტომ იგი მოლბა, კილოც მისი უკვე სხვაგვარია; რატომ უნდა ვიწყინო შენგან სიტყვები საწყინარი?

დ. ავთანდილ დამშვიდდა და თანვე გათამამდა. აქედან მისი პასუხის კილო: ნუ მოჰკვეხ მშეილდოსნობასა, თქმა სჯობს სიტყვისა წყნარისა.

ჩვეულებრივ ამგვარი კილო (ნუ მოჰკვეხ) მეფის მიმართ გაუგებარია, ერთგვარი უზრდელობაცაა, მაგრამ განხილულ სიტუაციაში სავსებით გასაგებია და გამართლებული.

4.31 ვეფხისტყაოსნის კომენტარი - 67. „მიწაცა თქვენი ავთანდილ...“

▲back to top

67. „მიწაცა თქვენი ავთანდილ...“

ა. მიწაცა თქვენი ავთანდილ – თავმდაბლობის აღმნიშვნელი თქმაა: მე, ავთანდილ, თქვენ წინ მხოლოდ მიწა ვარ, უბრალო მოკვდავი თქვენ წინა – ხელნაწერებში და გამოცემებშია თქვენს წინა. თქვენს არაა სწორ. თქვენს მიცემითი ბრუნვაა სიტყვისა: თქვენი (კუთვნილებითი ნაცვალსახელი).

აქ კი გვაქვს არა კუთვნილებითი ნაცვალსახელი, (არც შეიძლება აქ იყოს კუთვნილებითი), არამედ მხოლოდ პიროვნული: მე, შენ, ის, ჩვენ, თქვენ...

რომელ ბრუნვაშია თქვენ?

თქვენ წინა – სინტაგმაში თქვენ ნათესაობითშია საამისოდ საკმაოა ჩანაცვლების სისტემას მივმართოთ: კაცის წინა.

მაგრამ წინა შეიძლება მოითხოვდეს მიცემით ბრუნვას, როგორც ეს ძველ ქართულში იყო, შეიძლება, მაგრამ მიცემითშიაც მხოლოდ თქვენ იქნება და არა თქვენს. თქვენს მიცემითია თქვენი სიტყვისა და არა თქვენ სიტყვისა.

ბ. ნაძლევი დავდვათ – დავნაძლევდეთ!

მოვასხნეთ მოწმად თქვენნივე ყმანია!

მოვიყვანოთ მოწმეებად თქვენივე ყმები.

გ. მოასპარეზედ ვინ მგავსო – მოკლედაა ნათქვამი: თქვენ რომ ბრძანეთ მოასპარეზედ, ასპარეზზე მოთამაშედ, მოვარჯიშედ, ვინ მჯობსო...

ცუდნიღა უკუთქმანია – ტყუილუბრალოდ უარყოფ!

თქმა და უკუთქმა – ითქმა და საწინააღმდეგოს თქმა, რისამე თქმულის უარყოფა, წინააღმდეგობა.

დ. გარდამწყვედელი მისიცა ბურთი და მოედანია – ამ თქმას უეჭველად კავშირი აქვს ცნობილ ხალხურ თქმასთან: ჰა ბურთი და ჰა მოედანი! როდის იხმარება ეს თქმა როცა უნდათ. ვისიმე სიტყვიერი (თეორიული) განცხადება შეამოწმონ პრაქტიკაზე. როდესაც უნდათ წაქეზება რაიმე საქმეში, შეჯიბრებაში, ასპარეზობასა და ბურთაობაში. ეგ თქმა ჩვენში ალბათ ძველადვე იყო ცნობილი, გაცილებით ადრე ვ.ტ-მდე. აქედან იგი გადავიდა ხალხში და შოთამაც ხალხისაგან აიღო ეს ხალხური თქმა.

4.32 ვეფხისტყაოსნის კომენტარი - 68. „მე არ შეგარჩენ შენ ჩემსა...“

▲back to top

68. „მე არ შეგარჩენ შენ ჩემსა...“

ა. დაცილება – გაჯიბრება, მეტოქეობა.

მე არ შეგარჩენ შენ ჩემსა მაგისა დაცილებასა – მე არ შეგარჩენ, არ გაპატიებ შენ მაგ გაჯიბრებას, მაგ მეტოქეობას.

ბ. ბრძანე ვისროლოთ, ნუ იქმო შედრეკილობა-კლებასა – ბრძანე და მერმე არ დაიწყო უკანდახევა, მერყეობა.

დ. მერმე გამოჩნდეს მოედანს, ვისძი უთხრობდენ ქებასა... – მერმე გამოჩნდეს მოედანს თუ ვის, თუ რომელს ჩვენგანს დაუწყებენ ქებას, ე.ი. რომელი ჩვენგანი გაიმარჯვებსო.

ვისძი – თუ ვის.

4.33 ვეფხისტყაოსნის კომენტარი - 69. ავთანდილცა დაჰმორჩილდა,...

▲back to top

69. ავთანდილცა დაჰმორჩილდა,...

ა. საუბარი გარდაწყვიდეს – საუბარი დაასრულეს.

ბ. რაკი შესიტყვება კარგად დამთავრდა, რაკი ატმოსფერო, ასე ვთქვათ, განიტვირთა, მძიმე მდგომარეობა სიხარულით შეიცვალა და ეს ფაქტი გადმოცემულია სამი ზმნური გამოთქმით. იცინოდეს, ყმაწვილობდეს, საყვარლად და კარგად ზმიდეს.

კარგად ზმიდეს – კარგად იქცეოდეს.

დ. თავშიშველი სამ დღე ვლიდეს – გადატ. ღირსება ახდილი, შერცხვენილი სამ დღეს ვლიდეს.

ქუდი ვაჟკაცობის, კაცობის ნიშანი იყო. ქუდი ვაჟკაცის დამაგვირგვინებელია.

თავდადგმული, თავდახურული – სრული.

დღესაც დარჩენილია ჩვენში თქმა: ქუდი არ გხურავს, ე.ი. კაცი არა ხარ, მოკლებული ხარ ყოველგვარ კაცურ ღირსებას, პატიოსნებას.

აქედან სასჯელი: თავშიშველა გატარება – შერცხვენა.

4.34 ვეფხისტყაოსნის კომენტარი - 70 (...) კვლა ბრძანა: „მონა თორმეტი...“

▲back to top

70 (...) კვლა ბრძანა: „მონა თორმეტი...“

ა. მარებლად – მოსიარულედ.

ბ. თორმეტი ჩვენად ისრისა მომრთმევლად – ჩვენად თუ ჩემად? – საბოლოოდ ხომ აგრე გადაწყდა: თორმეტი როსტევანის დამხმარე იყო, ხოლო ერთი – შერმადინ ავთანდილისა ასედაცაა ნათქვამი: ერთაი შენი შერმადინ, არს მათად დასადარებლად – მაშასადამე უნდა: თორმეტი ჩემად ისრისა... თუ არა, მაშინ ჩვენად უნდა მივიღოთ როგორც plur. majest.

დ. უტყუვრად, მიუმცდარებლად – პლეონაზმია – სინონიმებით გადმოცემული.

4.35 ვეფხისტყაოსნის კომენტარი - 71 (70). „მონადირეთა უბრძანა:...“

▲back to top

71 (70). „მონადირეთა უბრძანა:...“

ბ. დაცევით ჯოგი ნადირთა, თავნი ამისთვის არენით – მორეკეთ ჯოგი ნადირთა, თავნი ამისთვის არონინეთ.

გ. ლაშქარნი სამზოდ აწვივნეს – ლაშქარნი სამზერად, საყურებლად მოიწვიეს.

მოდით და მოიჯარენით – სინონიმებია.

დ. გაყარეს სმა და ნადიმი – შეწყვიტეს, გაათავეს სმა და ნადიმი; მუნ ამოდ გავიხარენით – იქ ვისიამოვნეთ, გავიხარეთ.

▲back to top

5.1 ვეფხისტყაოსნის კომენტარი - 72 (71). „დილასა ადრე მოვიდა...“

▲back to top

72 (71). „დილასა ადრე მოვიდა...“

ა. სოსანი – სწორღეროიანი ყვავილია; ნაზარდი სოსანი – სწორად გაზრდილი სოსანი – ავთანდილი.

ბ. ძოწეულითა მოსილი – წითელი მოსასხამით.

ბადახში – საუკეთესო ლალი ბადახშისა (ავღანისტანში).

პირად ბროლ-ბადახშოსანი – თეთრ ლალისფერიანი.

გ. პირ-ოქრო რიდე ეხვია – ოქროთი მოპირკეთებული რიდე, ოქროსფერი რიდე ეხვია.

ჰშვენოდა ქარქაშოსანი – უხდებოდა ხმალი.

დ. მოდგა თეთრ-ტაიჭოსანი – მოდგა, მოადგა კარს თეთრ-ცხენიანი.

5.2 ვეფხისტყაოსნის კომენტარი - 73 (72). შეეკაზმა მეფე, შეჯდა...

▲back to top

73 (72). შეეკაზმა მეფე, შეჯდა...

ა. შეეკაზმა – მოემზადა.

ნადირობას გამოვიდეს – შემასმენელი მრავლობითშია. (გამოვიდეს – გამოვიდნენ). რატომ? თუ მეფე იგულისხმება, მაშინ plur. majest. თუ არა და მაშინ სპანი უნდა ვივარაუდოთ.

ბ. მგრგვლივ – ირგვლივ.

მგრგვლივ მინდორსა მოსდგომოდეს, ალყას გარე შემოჰკრვიდეს – პარალელიზმია.

გ. ზეიმი და ზარი იყო – სინონიმებია, დიდი მხიარულება.

დ. ისროდეს და ერთგან სრვიდეს – ისროდნენ და ნასრევს, დახოცილთ ერთ ადგილას ჰყრიდნენ.

5.3 ვეფხისტყაოსნის კომენტარი - 74 (73). უბრძანეს: „მონა თორმეტი...“

▲back to top

74 (73). უბრძანეს: „მონა თორმეტი...“

ბ. მშვილდსა ფიცხელსა – სწრაფ მშვილდსა – სწრაფად გამავალ მშვილდსა.

ფიცხელი – ბევრის რისამე აღმნიშვნელია ვ.ტ-ში, მათ შორის სწრაფვის სინონიმიცაა:

547,4 მერმე წასლვა არა მწადდა, ამად მივალ, არფიცხელი.

231,2 ფიცხლა გაიქცა, ...

403,1 'ფიცხლა მოვიდეს...

გ. ყოველთა მინდორთა კიდითა – ყოველი მხრიდან.

5.4 ვეფხისტყაოსნის კომენტარი - 75 (74). მოვიდა ჯოგი ნადირთა.

▲back to top

75 (74). მოვიდა ჯოგი ნადირთა.

ბ. კანჯარი – გარეული ვირი.

ქურციკი – ჯეირანი.

გ. მას პატრონ-ყმანი გაუხდეს – აქ: მას პატრონ-ყმანი დაედევნენ, პატრონმა და ყმამ შეუტიეს.

ჭვრეტადმცა სჯობდა რომელი – ვერ გაარჩევდი რომელი რომელს სჯობდეს.

დ. აჰა – შეძახებაა, ნიშნავს აბა ახლა გამოჩნდეს აჰა, მშვილდი და ისარი და მკლავი დაუშრომელი. – აბა, ახლა გამოჩნდეს, ვის აქვს (უკეთესი) მშვილდი და ისარი (ვისაც შეუძლია უკეთესად სროლა) და მკლავი დაუღალავი.

დაუშრომელი – დაუღალავი:

5.5 ვეფხისტყაოსნის კომენტარი - 76 (75). ცხენთა მათთა ნატერფალნი...

▲back to top

76 (75). ცხენთა მათთა ნატერფალნი...

ა. ნატერფალი – ნაკვალევი, მტვერი.

ცხენთა მათთა ნატერფალნი – ცხნეთაგან დაყენებული მტვერი.

მზესა შუქსა წაუხმიდეს – მზესა შუქსა წაართმევდეს, მზეს დააბნელებდეს.

ბ. ნადირობენ ცხენებზე ამხედრებულნი, მაშასადამე, მოქმედება მოძრაობაში წარმოებს და ეს მოძრაობა რომ უფრო ცოცხლად იქნეს წარმოდგენილი ზმნური გამოთქმაა, ანაფორული ალიტერაციაა მოხმობილი:

მიჰხოცდეს და მიისროდეს, მინდორს სისხლთა მიასხმიდეს.

გ. მოქმედების ხანდაუზმელობა რომ გამოხატოს უწყვეტლის ხოლმეობითია ნახმარი: რა ისარი დაელივის – რა ისარი დაილეოდა ხოლმე.

მონანიყე მოართმიდეს – ყე ნაწილაკი ობიექტის მრავლობითობის მაჩვენებელია; მონანი მათ მიართმევდნენ ხოლმე.

დ. მხეცნი, მათგან დაკოდილნი, წაღმა ბიჯსა ვერ წასდგმიდეს – მათგან დაჭრილი მხეცი ყველა ეცემოდა, ყველა კვდებოდა.

5.6 ვეფხისტყაოსნის კომენტარი - 77 (76). იგი ველი გაირბინეს,...

▲back to top

77 (76). იგი ველი გაირბინეს,...

ა. ჯოგი წინა შემოისიეს – ჯოგი წინა შემოირეკეს.

ბ. დახოცეს და ამოწყვიტეს – სინონიმებია.

გ. ველნი წითლად შეეღებნეს, ნადირთაგან სისლი ისხეს – პარალელიზმია.

დ. ავთანდილის შემხედველთა... აქ სათქმელი რომ უფრო მოკლე და მახვილი იქნეს, გამოტოვებულია სიტყვა: თქვეს. ე.ი. ავთანდილის შემხედველნი ამბობდნენ: იგი ჰგავს ალვას, ედემის ხეს.

5.7 ვეფხისტყაოსნის კომენტარი - 78 (77). იგი მინდორი დალივეს,...

▲back to top

78 (77). იგი მინდორი დალივეს,...

ა. იგი მინდორი დალივეს – მინდორი გაირბინეს, იგივეა, რაც მართ მათგან განარბენია.

ბ. ნადირნი ტყესა შეესწრნეს – ნადირთ ტყეში შეასწრეს, ნადირმა ტყეს შეაფარა თავი.

სადა ვერა რბის ცხენია – სად ცხენოსანი ვერ გაატანდა, ვერ შეატანდა.

გ. იგი მაშვრალნი ორნივე მოსწყდეს, რაზომცა მხნენია – ორივე მაშვრალი სასტიკად დაიქანცა ორივე დაეცა, მიუხედავად იმისა, რომ მხნენი იყვნენ.

5.8 ვეფხისტყაოსნის კომენტარი - 79 (78). ერთმანერთსა,: თუ: „მე გვგობო...“

▲back to top

79 (78). ერთმანერთსა,: თუ: „მე გვგობო...“

ბ. ამხანაგობდეს, ლაღობდეს, იქით და აქათ დგებოდეს – ამხანაგობდნენ, ხუმრობდნენ და ეს ამხანაგობა და ხუმრობა იმაში გამოიხატებოდა, რომ თითოეული მათგანი ხან ერთ მხარეს ამოუდგებოდა ამხანაგს, ხან – მეორეს. სურათი დღესაც ცოცხალია: ორი ცხენოსანი გზად მიდის, გაცხარებულ ლაპარაკში არიან, სიცილ-ხარხარი აქვთ და ამავე დროს ერთმანეთს ადგილს ენაცვლებიან.

დ. ჩვენ თქვენგან არ გვეთნებოდეს – ჩვენ თქვენგან არ გვეპირფერებოდეს, პირფერობით არაფერი გვითხრათ.

5.9 ვეფხისტყაოსნის კომენტარი - 80 (74). მონათა ჰკადრეს: „მართალსა...“

▲back to top

80 (74). მონათა ჰკადრეს: „მართალსა...“

ა. მონათა ჰკადრეს: „მართალსა...“ ერთი რიტმული ერთეულია, „...გკადრებთ და ნუ გემცთარებით“ – მეორე რიტმული ერთეულია.

მაგრამ თუ სინტაქსურად დავყოფთ, მაშინ სხვა ერთეულებს მივიღებთ:

1. მონათა ჰკადრეს: მართალსა გკადრებთ...

2. და ნუ გემცთარებით.

რატომ დაანაწევრა პოეტმა ასე ეს ერთეულები? აქ სიმართლეზეა ლაპარაკი მაშასადამე, მახვვილიც, მართალსა სიტყვაზე უნდა მოვიდეს. ჩვეულებრივი წყობით ეს არ ხერხდება პოეტმა სტრიქონის მეორე ნახევრის სიტყვა მოიხმო და სინტაქსური ერთეული მკვეთრად გამოჰყო.

„ნუ გემცთარებით“ – იშვიათი ნიმუშია გრძელი სიტყვის მოკლედ თქმისა: ნუ იფიქრებთ თქვენ რომ ჩვენ თქვენ მიმართ მცდარი ვიქნებით, ნუ იფიქრებთ, რომ ჩვენ თქვენ სიცრუეს გეტყვით.

ბ. მეფეო, ყოლა ვერ ვიტყვით შენსა მაგისა დარებით – მეფეო, სრულიად ვერ ვიტყვით, რომ შენ მაგას, ავთანდილს შეედარები და ეს შეუდარებლობა გაძლიერებულია მესამე სტრიქონის ალიტერაციულად გაწყობილი სიტყვებით:

გ. აწვეცა დაგვხოც ვერა ჰგავ, – ვერად ვერ მოგეხმარებით.

დ. ზოგ ხელნაწერში და დაბეჭდილში: ვისგან ნაკრავნი გვინახავნ; მე ვამჯობინებ: მისგან ნაკრავნი გვინახავნ.

რატომ?

იმიტომ, რომ აქ შედარებულია ორი კონკრეტული პიროვნება – მეფე და ავთანდილი; „..ყოლა ვერ ვიტყვით შენსა მაგისა დარებით“ – და სწორედ ამ კონკრეტულობის, განმსაზღვრელობის მაჩვენებელია მისგან, ხოლო ვისგან უთუოდ განუსაზღვრელია.

მისგან ნაკრავნი გვინახავნ მხეცნი ვერ წაღმა წარებით – მისგან (ავთანდილისაგან) ნაკრავი მხეცი გვინახავს ხოლმე, რომ წაღმან ვერ დადიოდა, ე.ი. კვდებოდა. შემდეგ ეს ფაქტი უფრო გაშლილადაა მოთხრობილი მომდევნო სტროფში.

5.10 ვეფხისტყაოსნის კომენტარი - 81 (80). ორთავე ერთგან მოკლული,...

▲back to top

81 (80). ორთავე ერთგან მოკლული,...

ბ. უფროსი დაუხოცია – უფრო მეტი დაუხოცია.

გ. რაც ოდენ შეუტყორცია – რაც ოდენ გაუსვრია.

დ. მიწითა დასრვილი დაგვიხოცია – მიწითა დასვრილი გაგვიწმენდია.

5.11 ვეფხისტყაოსნის კომენტარი - 82 (81). მეფესა ესე ამბავი...

▲back to top

82 (81). მეფესა ესე ამბავი...

ა. მეფეს ეს ამბავი მიაჩნია, როგორც ნარდის თამაში,

ბ. უხარია თავისი გახრდილის ასეთი სიკეთე.

გ. აქვს მისი სიყვარული, როგორც ვარდს ბულბულისა.

დ. სიცილით მხიარულობს, გულიდან დარდი ამოიყარა.

5.12 ვეფხისტყაოსნის კომენტარი - 83 (82). იგი ორნივე საგრილად,...

▲back to top

83 (82). იგი ორნივე საგრილად,...

ა. იგი ორნივე საგრილობლად გარდახდენ ხის ძირში.

ბ. ლაშქარმა დაიწყო მოსვლა, მოვიდა ბზეზე მეტი.

გ. ახლოს უდგას თორმეტი მონა, ყოვლის მამაცის უმამაცესი.

დ. თამაშობდნენ და უჭვრეტდნენ წყალსა და ტყის პირს.

▲back to top

6.1 ვეფხისტყაოსნის კომენტარი - 84 (83). ნახეს უცხო მოყმე ვინმე,...“

▲back to top

84 (83). ნახეს უცხო მოყმე ვინმე,...

ა. უცხო – უცნობი.

მოყმე – რაინდი.

ბ. ჰყვა – ჰყავდა.

დ. ესხა (ითქმის „მრავალზე) – ჰქონდა, ეწყო, ელაგა.

დ. ცრემლსა ვარდი დაეთრთვილა გულსა მდუღრად ანატირსა – სჩვეულებრივ გამოცემებში დაეთრთვილა-ს შემდეგ მძიმეა დასმული. თუ აგრე დავტოვეთ, მაშინ სტრიქონის მეორე ნახევარი გაუგებარი იქნება. არ უნდა მძიმე მაშინ მთელი სტრიქონის აზრი ნათელია:

ცრემლს გულში მდუღრად ანატირს ვარდი, ე.ი. ლოყები დაეთრთვილა, დაესველებინა და მოეყინა.

დაეთრთვილა – II თურმეობითია, III სერიაში.

6.2 ვეფხისტყაოსნის კომენტარი - 85 (84). მას ტანსა კაბა ემოსა...

▲back to top

85 (84). მას ტანსა კაბა ემოსა...

ა. მას ტანსა – მას ნაწევარია, ტანის განმსაზღვრელი, თუ ნაცვალსახელია? თუ ნაცვალსახელია, მაშინ მას ტანსა ასე გაიაზრება: უცხო ყმას ტანზე ემოსა.

კაბა – ზემოთ ჩასაცმელი, გარე ჩასაცმელი. „მას ტანსა კაბა ემოსა გარე – თმა ვეფხის ტყავისა“ – რამდენ სამოსზეა აქ ლაპარაკი? ერთზე თუ ორზე? სხვაგვარად: კაბა ერთი სამოსია და ვეფხის ტყავი მეორე? არა! აქ ერთი სამოსია – კაბა; ხოლო სტრიქონის მეორე ნახევარში მოცემულია განმარტება, რომ კაბა ვეფხის ტყავის იყო, ამას ადასტურებს მეორე სტრიქონიც სადაც ქუდზეა ლაპარაკი: „ვეფხს ტყავისა ქუდივე“ – ვე დასკვნითი სათქმელის ფორმაა.

ბ. სარქმელი – სახურავი.

გ. უსხოსი მკლავისა – პოეტური ფორმაა მათრახის სისხოთი დახატოს მოყმის გოლიათობა:

დ. ნახვა მოუნდა – მოუნდა შეთანხმებულია ობიექტთან. „ნახეს და ნახვა მოუნდა“ – დაინახეს და ნახვა მოუნდათ. აღსანიშნავია ნახვის ასწრაფებული სურვილის გადმოცემა.

ნახვა – სამი კომბინაციითაა მოცემული

6.3 ვეფხისტყაოსნის კომენტარი - 86 (85). წავიდა მონა საუბრად...

▲back to top

86 (85). წავიდა მონა საუბრად...

ა-ბ-გ. მოლიზღარი – მოცინარი.

ჰგია – არის.

გიშრისა ღარი – აქ: თვალები, თვალების სიღრმე.

„საუბრად მის ყმისა გულ-მდუღარისად, არ ჭვრეტით მოლიზღარისად“ – შესიტყვების ძველი ნორმა დარღვეულია. უნდა: „საუბრად... გულმდუღარისა, არ ჭვრეტით მოლიზღარისა“, სწორედ ისე, როგორც „თავჩამოგდებით მტირლისა“. დარღვევა გამოიწვია მესამე სტრიქონის მორითმავე სიტყვამ: „ჰგია გიშრისა ღარი სად“, თუმცა ისიც უნდა ითქვას რომ საშუალო ქართულში რითმის მიუხედავად ძველი ნორმა ისედაც დარღვეულია.

„თავჩამოგდებით მტირლისა“ იგივა რაც „არ ჭვრეტით მოლიზღარისად“. მეორე ავსებს პირველს, ხოლო მესამე სტრიქონი მხატვრულად გადმოგვცემს პირველი ორი სტრიქონის ტირილის სურათს:

გ. შავი თვალებიდან თეთრი ცრემლი მოდიოდა არაჩვეულებრივი მეტაფორებითა და მეტაფორული ეპითეტებით არის გადმოცემული.

დ. მოსცალდა სიტყვისა თქმად აღარისად – სიტყვის თქმისთვის ვერ მოიცალა, სიტყვის თქმა ვერ შესძლო.

6.4 ვეფხისტყაოსნის კომენტარი - 87 (86). ვერა ჰკადრა საუბარი...

▲back to top

87 (86). ვერა ჰკადრა საუბარი...

ა. მონა მეტად შეუზარდა – მონა მეტად შეუშინდა.

ბ. უმაგარდა – რითმისთვისაა. უნდა იყოს – უმაგრდა.

გ. მოახსენა „გიბრძანებსო“ – მხოლოდ ერთი სიტყვითაა გადმოცემული დავალება მეფისა. არაჩვეულებრივადაა დახატული შეშინებულის მდგომარეობა მხოლოდ ერთი სიტყვით.

ახლოს მიდგა, დაუწყნარდა – ახლოს მივიდა, დაუშოშმინდა.

დ. მისგან გაუუმეცარდა – მისთვის, მონისთვის უცნობი შეიქნა.

6.5 ვეფხისტყაოსნის კომენტარი - 88 (87). მის მონისა არა ესმა...

▲back to top

88 (87). მის მონისა არა ესმა...

ა. სიტყვა, ნაუბარი – სინონიმებია.

ბ. ერთობ – სავსებით.

გ. უცხოდ – საგანგებოდ, განსაკუთრებით.

6.6 ვეფხისტყაოსნის კომენტარი - 89 (88). სხვაგან ქრის მისი გონება...

▲back to top

89 (88). სხვაგან ქრის მისი გონება...

ა. მისმან თავისა წონამან – ვფიცავ მის თავის წონას. რატომ თავის წონას? – იმიტომ, რომ გონება თავშია მოთავსებული და იგი გონებით, ე.ი. თავით, მთელი თავისი არსებით აღარაა ამქვეყნად, სხვაგანაა გადაბარგებული.

დ. არცა გახლიჩა ბაგეთათ თავი ვარდისა კონამან – პირი არ გააღო, დუმდა.

ეს ორი წინა სტროფი ერთსა და იმასვე გადმოგვცემს, სახელდობრ; უცნობ ყმას მძიმე რამე აწუხებდა, გარეშე ხალხის ხმაურზე იყო ერთობ უგრძნობარი. ამ აზრს პოეტი თანდათან აძლიერებს და უკანასკნელ სტროფში ეს მდგომარეობა კულმინაციამდე აჰყავს სათანადო მხატვრულ საშუალებათა მოხმობით. სახელდობრ, ალიტერაციული ანაფორებით:

არცა დააგდო ტირილი, არცა რა გაიგონა მან.

არცა გახლიჩა ბაგეთათ თავი ვარდისა კონამან.

ე.ი. უცხო ყმამ მონას პასუხი არ გასცა – და მონამაც შედეგი უნდა აცნობოს მეფეს.

6.7 ვეფხისტყაოსნის კომენტარი - 90 (89). რა პასუხი არა გასცა

▲back to top

90 (89). რა პასუხი არა გასცა,...

ბ. შემიტყვია – გამიგია, როგორც მე ვატყობ.

გ. თვალნი მზეებრ გამირეტდეს – თვლები გამირეტდა ისე, როგორც მზე არეტებს; სტრიქონის მეორე ნახევარი ავსებს სურათს.

დ. მით დავყოვნე ხანი მუნ, და – უკანასკნელი და დავყოვნე-ზმნის პირველი მარცვალია, ზმნისწინია დავყოვნე ზმნის გასაძლიერებლად მოხმობილი: ამიტომ დამაგვიანდა, ამიტომ დავრჩი იქ დიდხანს.

6.8 ვეფხისტყაოსნის კომენტარი - 91 (90). მეფე გაკვირდა, გა-ცა-წყრა

▲back to top

91 (90). მეფე გაკვირდა, გა-ცა-წყრა,...

ა. გა-ცა-წყრა – აქ ზმნისწინი გა გამოყოფილია ფუძეს და მათ შორის ჩასმულია ცა ნაწილაკი;

მეფე გაკვირდა გა-ცა-წყრა – მეფე გაკვირდა და გაწყრა კიდეც მონის პასუხის პირველი რეაქცია გაკვირდა; გაკვირდაში – ცოტაა შემფოთება; შემდეგ იგი წყრომაში გადაიზარდა; რომ უფრო მეტად გამოჩნდეს ეს წყრომა სტრიქონის მეორე ნახევარში ერთხელ კიდევ გამეორებულია წყრომა ფუძე და გადმოცემულია იგი მიმღეობით.

„მეფე გაკვირდა, გა-ცა-წყრა, გული უც მისთვის მწყრომარე“.

უც – უძს, უძევს, აქვს.

ბ. გაგზავნა მონა თორმეტი მისი წინაშე მდგომარე – მე ვამჯობინებ მძიმეს მის-ს შემდეგ: გაგზავნა მონა თორმეტი მისი, წინაშე მდგომარე, – ე.ი. გაგზავნა თავისი თორმეტი მონა რომლებიც წინამე იდგნენ.

გ. საომარე – რითმის გამოა შეცვლილი საომარი.

დ. იქი – იქ.

6.9 ვეფხისტყაოსნის კომენტარი - 92 (91). მონანი მიდგეს, მივიდეს

▲back to top

92 (91). მონანი მიდგეს, მივიდეს,...

ა. მონანი მიდგეს, მივიდეს – ახლოს მივიდნენ. მონანი მიუახლოვდნენ, მივიდნენ, შეიქმნა იარაღის ჩხრიალი.

ბ. მხოლოდ მაშინ გამოერკვა ყმა, რომელიც გულმოდგინედ ტიროდა.

გ. თვალნი მოარნა – მიიხედ-მოიხედა, თვალები მიმოავლო, დაინახა ბევრი, დიდძალი ლაშქარი.

დ. მხოლოდ ერთი ამოიოხრა „ვაი მე“, სხვა არაფერი უთქვამს.

6.10 ვეფხისტყაოსნის კომენტარი - 93 (92) თვალთა ხელი უკუივლო,...

▲back to top

93 (92) თვალთა ხელი უკუივლო,...

ა. თვალთა ხელი უკუივლო, ცხელნი ცრემლნი მოიწურნა – პარალელიზმია.

ბ. ხმალ-კაპარჭი მოიმაგრა, მკლავნი გაიმამაცურნა – ესეც პარალელიზმი: მოემზადა საბრძოლოდ.

გ. ცხენსა შეჯდა, – მონათამცა საუბარნი რად იყურნა! – ცხენს შეჯდა, აბა მონების საუბარს რად დაუწყებდა მოსმენას.

დ. სხვასა მხარსა გაემართა, მათი ჭირი არ განკურნა – ერთგვარე ირონიაა: მონებს ერთგვარი ჭირი ჰქონდათ, ყმა უნდა დაეჭირათ, ყმა კი ხელიდან გაუსხლტა და მონების ჭირი არ განკურნა.

6.11 ვეფხისტყაოსნის კომენტარი - 94 (93) მონათა ხელი გამართეს

▲back to top

94 (93) მონათა ხელი გამართეს...

ა. მონებმა ხელი გამოიღეს ყმის შესაპყრობლად.

ბ. მან კი, საბრალონი ისე გახადა, რომ მტერსაც კი შეებრალებოდა: ჰკრა ერთმანეთს, დაუზოგავად დახოცა.

ხელაპყრობა – მფარველობა. ხელ-აუპყრობელად – დაუფარავად, ვერ მოასწრეს თავის დაფარვაო.

დ. ზოგს კი მათრახით მკერდი გაუპო.

6.12 ვეფხისტყაოსნის კომენტარი - 95 (94) მეფე გაწყრა, გაგულისდა

▲back to top

95 (94) მეფე გაწყრა, გაგულისდა...

ა. ლაშქარნიცა შეუზახნა – ნაცვლად მიცემითისა – ლაშქარნიცა სახელობითშია ისე როგორც ეს დაცულია ზოგ თქმაში: მაგ., ქართულში: პეტრე დამიძახე –-ე.ი. პეტრეს დამიძახე, ე.ი. პეტრეს ჩემთვის დაუძახე. აღსანიშნავია, რომ ერთ ხელნაწერში მიცემითია ნახმარი: ლაშქარსაცა შეუზახნა.

დ. როსტან ამად ივაგლახნა – ნამდვილად უნდა ივაგლახა, ივაგლახნა-ში ნ რითმის გამოა ანდა ოდესღაც არსებული ობიექტის სიმრავლის აღმნიშვნელია.

6.13 ვეფხისტყაოსნის კომენტარი - 96 (95) შესხდეს მეფე და ავთანდილ

▲back to top

96 (95) შესხდეს მეფე და ავთანდილ...

ბ. ლაღი და უკადრი – სინონიმებია.

მივა – ახალი ფორმა: მივალს.

გ. ტაიჭი მიუქს მერანსა – ტაიჭი მიუგავს მერანს. შეიძლება უკეთესი იყოს მეორე ვარიანტი, რომელიც ერთ ხელნაწერშია დაცული: ტაიჭი მიქრის, მერანი...

მით უმეტეს რომ მას ეთანაბრება სტრიქონის მეორე ნახევარი: „მიეფინების მზე ველად“. ორსავე ნახევარში სხვადასხვა მხატვრული სახით ერთი და იგივე ფაქტია გადმოცემული.

მიქრის||მიეფინების – შოთას ჩვეულებრივი პოეტური ხერხია.

დ. შეიგნა – შეიტყო, გაიგო.

6.14 ვეფხისტყაოსნის კომენტარი - 97 (96) რა ცნა, მეფე მოვიდაო

▲back to top

97 (96) რა ცნა, მეფე მოვიდაო...

ა. მეფე უკანა მდევნელია და ამ გარემოებამ მდგომარეობა უნდა გამოცვალოს. მეფე-ყმის ურთიერთობა, სულ ერთია, ვისიც არ უნდა იყოს მეფე – შენი თუ სხვისი – ურყევადაა რაინდული კოდექსით განსაზღვრული.

ყმას, მეფესთან პირდაპირ შეხვედრისას, განუსახღვრელი პატივისცემა უნდა ჰქონდეს უკანასკნელისა თავი უნდა მოარიდოს მას, ხელმწიფობით მოერიდოს.

როგორ უნდა წარმოებდეს ეს მორიდება, როგორი ტემპით უნდა მოხდეს იგი? რაც შეიძლება ჩქარა, პირდაპირ ელვის სისწრაფით.

ეს გარემოება შოთას განსაკუთრებული სიზუსტით აქვს გადმოცემული.

სიმეტრიული თანამიმდევრობით გაწყობილი სიტყვები აქ ორ-ორ, ოთხ-ოთხ მარცვლოვანია, რაიც თანაბარზომიერად მოკვეთილ ოდენობათ იძლევა და ეს კი ჰქმნის უდიდეს სიჩქარეს ვერავითარი სხვა ზომით, ამ შემთხვევაში, დაბალი შაირით, ცხადია, ამ სწრაფვისა დღა სულმოუთქმელობის გადმოცემა ვერ მოხერხდებოდა.

6.15 ვეფხისტყაოსნის კომენტარი - 98 (97) კვალი ძებნეს და უკვირდათ

▲back to top

98 (97) კვალი ძებნეს და უკვირდათ...

ა. პირველი სტრიქონი იმეორებს წინა სტროფის უკანასკნელი სტრიქონის შინაარსს უნდა იქნეს აღნიშნული, რომ დიდხანს ძებნიდნენ წარხდომილს.

ბ. აგრე კვალ წმიდად წარხდომა კაცისა – აგრე უჩინრად დაკარგვა კაცისა მეორე ნახევარი – ვითა დევისა – ამტკიცებს, ადასტურებს პირველი ნახევრის შინაარსს: ადამიანის წარმოდგენით დევს. შეუძლია უჩინრად გაქრობა.

გ. ლაშქარნი მკვდართა სტიროდეს, სწრაფა აქვთ წყლულთა ხვევისა – ლაშქარი მკვდრებს სტიროდა, დაჭრილებს სასწრაფოდ უხვევდნენ ჭრილობას.

6.16 ვეფხისტყაოსნის კომენტარი - 99 (98) ბრძანა: „ღმერთსა მოეწყინა

▲back to top

99 (98) ბრძანა: „ღმერთსა მოეწყინა...“

ა. აქაც პირველ სტრიქონში იგივეა მოცემული, რაც წინა სტროფის უკანასკნელ სტრიქონში დიდღი მწუხარებაა აღნიშნული.

ბ.-გ. ამად მიყო სიამისა სიმწარითა დანავღლება – ამით სიამე სიმწარით დამანაღვლა, სიამე ჩამამწარა, ე. ი. სიკვდილამდის. დამაწყლულა, არვის შეუძლია შველა,

ძალ-უც – შეუძლია.

დ. მასვე მადლი! – მიმართვაა უზენაესისადმი, შემდეგდროინდელი თქმის შესატყვისი: მადლი ღმერთს.

წადილი და მისი ნება – სინონიმებია.

6.17 ვეფხისტყაოსნის კომენტარი - 100 (99) ესე თქვა და შემობრუნდა

▲back to top

100 (99) ესე თქვა და შემობრუნდა,...

ა. დაღრეჯილი – მოწყენილი.

ბ. არცაღა ჰკრა ასპარეზსა – საასპარეზოდ, მოედანზე სათამაშოდ არ გავიდა.

ვამი ვამსა მოურთვიდა – ჭირი ჭირს ემატებოდა.

გ. ყველაკაი მოიშალა – ყველაფერი მოიშალა.

დ. ზოგთა თქვეს, თუ: „მართალია“, „ზოგი „ღმერთო!“ უზრახვიდა – ზოგი ამართლებდა, ზოგი კი ზრახავდა, ამტყუნებდა.

6.18 ვეფხისტყაოსნის კომენტარი - 101 (100) მეფე საწოლს შემოვიდა

▲back to top

101 (100) მეფე საწოლს შემოვიდა...

ა. საწოლი – დასასვენებელი ოთახი, საძილე; აგრეთვე მისაღები ოთახი.

ბ. მისგან კიდე – მის გარდა; კიდე – სიტყვასთან ნაცვალსახელი ყოველთვის თანდებულიანი იხმარება: მის-გან კიდე, შენ-გან კიდე და მისთ.

გ. ყველაკაი გაიყარა, ჯალაბი ჩანს არ დაჯრილი – იშვიათი ჰენდიადისია, ე.ი. ისეთი შემთხვევა, როდესაც ერთი ფაქტი ორი სხვადასხვა მხატვრული სახითაა მოცემული. პირველი ნახევრის ყველა-კაი-ს უდრის მეორე ნახევრის – ჯალაბი, ხოლო პირველი ნახევრის გაიყარა-ს – არ დაჯრილი. ყველანი, ე.ი. შეკრებილობა დაიშალა, ოჯახის წევრები, ე.ი. შეკრებილობა არაა თავმოყრილი, დაშლილია.

დ. გაბედითდა სიხარული – გაცუდდა, წახდა სიხარული, ე.ი. შედგა ჩაღანასა და ჩანგზე დაკვრა და ტკბილი მღერა:

6.19 ვეფხისტყაოსნის კომენტარი - 102 (101) თინათინს ესმა მამისა

▲back to top

102 (101) თინათინს ესმა მამისა...

გ. მოლარე – ლარის, ქონების გამგე. ვ.ტ-ში – მოლარე მეკარეთ-უხუცესია თინათინი მოლარეს ეკითხება მამის ამბავს: ძინავს თუ ღვიძავსო.

დ. მან მოახსენა „დაღრეჯით ზის, სჭირსო ფერ-შეცვლილობა“ – მოლარემ უნდა დაუდასტუროს თინათინს, რომ მამა მოწყენილია, დაღრეჯილი. სიტყვა – დაღრეჯით – კი ცეზურას ამთავრებ: მან მოახსენა დაღრეჯით – გამოდის რომ მოლარეა დაღრეჯილი და არა მეფე. მაშასადამე, დამოუკიდებლად, ზმნის უმისოდ, სათანადო აზრს ვერ ჰქმნის. ეს ზმნა კი სტრიქონის მეორე ნახევარმია და თუ მას პირველ ნახევარში გადმოვიტანთ, ვ.ტ.-ის ჩვეულებრივი რიტმი დაირღვევა, მახვილი გადმოადგილდება, მაგრამ აზრი, სამაგიეროდ, მკაფიოდ გამოიყოფა:

მან მოახსენა დაღრეჯით ზის – რასაც აძლიერებს მეორე ნახევარშივე სხვაგვარი მხატვრული სახით მოცემული იგივე დაღრეჯა: სჭირსო ფერ-შეცვლილობა.

6.20 ვეფხისტყაოსნის კომენტარი - 103 (102) ერთიღა ახლავს ავთანდილ

▲back to top

103 (102) ერთიღა ახლავს ავთანდილ,...

ა. წინაშე უზის სკამითა – სკამი ვ.ტში რამდენჯერმეა ნახმარი ერთ-ერთმა მკვლევარმა სიტყვა სკამი ჩვენში მე-14 ს-ში შემოვიდაო და დაასკვნა: ნაწარმოებიც ამის უადრეს არ შეიძლებოდა დაწერილიყოო. არაა მართალი! – ჯერ ერთი: მხოლოდ ერთი სიტყვის მიხედვით არაფრის დადგენა, არაფრის დათარიღება არ შეიძლება; მეორეც სიტყვა სკამი გაცილებით უფრო ადრეა ქართულში შემოსული. სახელდობრ მე-11 საუკუნეში. „სკამები საშოვალ (ეკლესიასა) დადგიან და, ოდეს ჯერ-არნ.. დასხდიან“.³⁴

ბ. ასრე დაღრეჯით ამით-ა – ასე მოწყენილია ამიტომ.

გ. აწ წავალ, შესლვა არ ჩემგან ჟამით-ა – ქუთაისის ხელნაწერში აგრეა აწ წავალ შესლვა არა ხამს ჟამითა – ახლა, ამჟამად, არ არის დრო, რომ მე შევიდე და ვინახულოო.

6.21 ვეფხისტყაოსნის კომენტარი - 104 (103) ხანი გამოხდა, იკითხა
▲back to top

104 (103) ხანი გამოხდა, იკითხა:

ა. ხანი გამოხდა – ხანი გავიდა.

ბ. ჯავარი – დაკავშირებულია სიტყვასთან გვარი, ჯილაგი, ჯიმი. ჯავარიანი – ჯიშიერი, კარგი, გვარიანი (ძველი მნიშვნელობით), კოხტა, ეშხიანი, მოხდენილი.·

ჩემი ლხინი და ჯავარი – ჩემი ლხინი და სიკეთე, ჩემი სიცოცხლე, ჩემი ყველაფერი. სტრიქონის მეორე ნახევარი პირველის შინაარსს ავსებს: ლხინი და ჯავარი – იგივე, რაც სოფლისა წყალი, ე.ი. სოფლის, ქვეყნის სიკეთე.

გ. მოვიდა აწე-ღა – აი ახლა, ეს-ეს არის მოვიდა.

დ. მიბრუნდა წინაშე მომავალიო – მიბრუნდა წინ მომავალი, თქვენკენ მომავალი უკან გაბრუნდა.

6.22 ვეფხისტყაოსნის კომენტარი - 105 (104) უბრძანა, თუ: „წადი, უხმე

▲back to top

105 (104) უბრძანა, თუ: „წადი, უხმე...“

ა. წადი, უხმე – წადი, დაუძახე!

ბ. ჭმუნვა გამიქარვე, გულსა წყლულსა მეწამლეო – ერთი და, იგივეა.

დ. გითხრა ჩემი სამიზეზო, მე თუ ლხინთა რად დავლეო – გითხრა იმის მიზეზი, თუ რატომ ვათავებ ლხინს, რატომ აღარ ვლხინობ. წაი

6.23 ვეფხისტყაოსნის კომენტარი - 106. (105) თინათინ ადგა, მივიდა
▲back to top

106. (105) თინათინ ადგა, მივიდა,..

ბ. ვანება – მოვანება – მთვარის სისავსე. სავსე მთვარის ბრწყინვალება.

უგავს პირისა სინათლე მთვარისა მოვანებასა – უგავს პირისა სინათლე მთვარის ბრწყინვალებას.

გ. აკოცა ნება-ნებასა – ხელის გულები დაუკოცნა (და არა ნელ-ნელა, როგორც ზოგი განმარტავს).

დ. მახლავ რად არა, რად·მელი მოყვანებასა? – რად არ მოხვალ, რად ელოდები, რომ მე მოგიყვანო (რად მელი).

6.24 ვეფხისტყაოსნის კომენტარი - 107 (106) ქალმან ჰკადრა: „ხელმწიფეო

▲back to top

107 (106) ქალმან ჰკადრა: „ხელმწიფეო...“

ა. დაღრეჯილსა ვინცა გცნობდეს – ვინც გაიგებს შენს მოწყენას.

ბ. ვინმცა გნახა კადნიერად, რაზომ გინდა ამაყობდეს – ვინ გაგიბედოს კადნიერება, ვინ შეგხედოს თამამად, რაგინდ ამაყი იყოს, ე.ი. ვინც შენს მოწყენას გაიგებს, რა გინდ ამაყი იყოს, მაინც ვერ გაგიბედავს კადნიერებას. რატომ? იმიტომ რომ:

გ. თქვენნი აგრე დაღრეჯანი, მნათობთაცა დაამხობდეს – ე.ი. თქვენი ასეთი მოწყენილობა მნათობსაც კი დააბნელებს, მოსპობს, ამიტომ: ·

დ. კაცმან საქმე მოიგკაროს, ვეჭვ, ჭმუნვასა ესე სჯობდეს, ე.ი. კაცმა საქმე რომ მოიწყოს, მოიგვაროს, ვფიქრობ მწუხარებას ეს სჯობია.

6.25 ვეფხისტყაოსნის კომენტარი - 108 (107) უბრძანა: „შვილო, რაზომცა...“
▲back to top

108 (107) უბრძანა: „შვილო, რაზომცა...“

ა. რაზომცა მჭირს საქმე სავაგლახია – რაც უნდა საუბედურო საქმე მჭირდეს.

ბ. შენი ჭვრეტა და სიახლე – შენი ჭვრეტა და სიახლოვე.

გ. მუფარახი – სევდის, ნაღველის გამქარვებელი.

მომაქარვები სევდისა – იგივა, რაც მართ ვითა მუფარახია.

დ. ვეჭვ, რა სცნა, შენცა მამართლო, ჩემი სულთქმადა ახია – ვფიქრობ, რა სცნა ჩემი ოხვრა, შენცა გამართლო.

სულთქმა – იგივე, რაც ახი-ოხვრა.

6.26 ვეფხისტყაოსნის კომენტარი - 109 (108) უცხოსა და საკვირველსა
▲back to top

109 (108) უცხოსა და საკვირველსა...

ა. უცხოსა და საკვირველსა – სინონიმებია.

ბ. სამყარო და ხმელთაკიდე – კვალად სინონიმებია.

6.27 ვეფხისტყაოსნის კომენტარი - 110 (109) მე რა მნახა, ცხენსა შეჯდა

▲back to top

110 (109) მე რა მნახა, ცხენსა შეჯდა...

ბ. შესაპყრობლად შეუზახენ, სპანი სრულად დამიხოცნა.

ასეა ყველა გამოცემაში (მძიმეა დაწერილი „შეუზახენ“ სიტყვის შემდეგ), შესაპყრობლად შეუზახენ. ვის? თუ უცხო ყმას, მაშინ უნდა „შესაპყრობლად შეუზახე. მაგრამ უცხო ყმის შეძახებაზე არ უნდა იყოს აქ ლაპარაკი რადგან შესაპყრობლად ყმას ვერ შეუძახებდა, არამედ მხოლოდ თავის ხალხს, თავის სპას. სწორედ ისე როგორც ეს 95-ე სტროფშია:

მეფე გაწყრა, გაგულისდა, ლაშქარნიცა შეუზახნა.

ჩვენ ზემოთ განვმარტეთ, რომ ძველ ქართულში „შეუზახნა“ სახელს სახელობითში ითანხმებდა (95). სწორედ ამგვარივე მდგომარეობა გვაქვს 110-ე სტროფშიც: შეძახება ლაშქრისადმია მიმართული, ამიტომ უნდა დაიწეროს მხოლოდ ასე:

შესაპყრობლად შეუზახენ სპანი, სრულად დამიხოცნა.

გ. ვითა ეშმა დამეკარგა, არ კაცურად გარდამკოცნა – როგორც ეშმაკი დამეკარგა.

რა არის „არ კაცურად გარდამკოცნა“, ან დღევანდლურად „კაცურად არ გარდამკოცნა“ – ე.ი. – ისე, როგორც კაცს, ადამიანს შეეფერება, სალამი არ მომცა, არ დამიახლოვდა.

ამასთან, დაკავშირებით, საჭიროა გავიხსენოთ ერთმანეთთან შეხვედრის, მისალმების ცერემონიალი: ორი უცნობი პიროვნება ხვდება ერთმანეთს. შორიდან დაინახეს ერთმანეთი. ნიშნად იმისა, რომ ერთმანეთისადმი მტრულად არ არიან განწყობილი, ხელები უნდა ასწიონ და ხელისგულები უნდა უჩვენონ: არავითარი იარაღი ხელთ არ გვაქვსო. ეს არის პირველი მისალმება. შემდეგ შემხვედრნი უახლოვდებიან ერთმანეთს, თავსაბურავს იხდიან ნიშნად იმისა რომ აქაც არაფერი საწინააღმდეგო იარაღი გვაქვსო. მეორე მისალმება – მეტი დაახლოვების მაუწყებელი. ამის შემდეგ ერთმანეთთან მიდიან, ხელის გულებს, ხელებს ართმევენ ერთმანეთს. მესამე მისალმება – ხელის ჩამორთმევა, კიდევ მეტი სიახლოვის, უკვე მეგობრობის მანიშნებელი, მისალმების მეოთხე საფეხური – ისეთი დაახლოვება, როდესაც უკვე ერთმანეთს კოცნიან ნათესავად, მეგობრად თვლიან ერთმანეთს.

ოთხივე ეს საფეხური მისალმებისა დღესაც მეტ-ნაკლებად დაცულია.

1. ხელებით მისალმება (განსაკუთრებით განმტკიცდა ცხელ ქვეყნებში, სადაც კლიმატური პირობების გამო ხელების ჩამორთმევით არ ესალმებიან).

2. ქუდის მოხდა,

3. ხელის ჩამორთმევა,

4. გადაკოცნა.

ნიკო მარს უამბნია ჩემთვის, რომ სინას მთაზე ყოფნისას არაერთხელ ვყოფილვარ მოწამე ამგვარი მისალმების ცერემონიალისა ბედუინებს შორისო.

მაშ, რა არი: არ კაცურად გარდამკოცნა? – კაცად არ ჩამაგდო, არ დამიახლოვდა, მოყვრად, ნათესავად არ მიმიღო, ახლოსაც არ გამიკარა.

დ. ცხადი იყო, თუ მეოცა – ცხადი იყო, თუ სიზმარი

6.28 ვეფხისტყაოსნის კომენტარი - 111 (110) აწ ესე მიკვირს, რა იყო,
▲back to top

111 (110) აწ ესე მიკვირს, რა იყო,...

ა. აწ ესე მიკვირს – გაკვირვებული ვარ. გაკვირვების უაღრესობისათვის, მის გასაძლიერებლად მოცემულია ანაფორული ალიტერაცია: რა იყო, ანუ რა ვნახე და რული (რული, – რაული – ადიექტივა რა რიტყვისა).

გ. კაცად ხორცისად – ხორციელ კაცად.

6.29 ვეფხისტყაოსნის კომენტარი - 112 (111) ტკბილნი მისნი წყალობანი
▲back to top

112 (111) ტკბილნი მისნი წყალობანი...

ა. ტკბილნი მისნი (ღვთისა) წყალობანი ბოლოს აგრე ჩამმწარდა.

ბ. დამავიწყდა, რაც მხიარული დღეები გამიტარებია...

გ. ამიერიდან ყველამ შემიბრალოს და ვეღარავინ შემომნატროს.

დ. სანამდი ცოცხალი ვარ ვერაფერმა·გამახაროს.

6.30 ვეფხისტყაოსნის კომენტარი - 113 (112) ქალმან ჰკადრა: „მოგასსენებ...“

▲back to top

113 (112) ქალმან ჰკადრა: „მოგასსენებ...“

გ-დ. ორ უკანასკნელ სტრიქონში ერთი და იგივე აზრია გამოთქმული, სახელდობრ; შემოქმედი კეთილია, იგი უპირისპირდება წუთისოფელს, უხანოსა და გაუტანელს. თუ ცრუ და მუხთალი სოფელი მიწყივ ავისა მქმნელია, შემოქმედი მზრდელია ყოვლისა დანერგულ-დათესულისა.

ეს ახრი თავიდან ბოლომდის გაჰყვება „ვეფხისტყაოსანს“.

6.31 ვეფხისტყაოსნის კომენტარი - 114 (113) მე ამას ვარჩევ, მეფე ხარ
▲back to top

114 (113) მე ამას ვარჩევ, მეფე ხარ,...

ბ. ბრძანება-მიუთხრობელი – ბრძაება მიუწვდომელი, ე.ი. თქვენი სამფლობელო ვრცელია, დიდია.

დ. შობილი თუ უშობელი – დაბადებული, თუ დაუბადებელი, ე.ი. ადამიანი თუ ეშმაკი.

6.32 ვეფხისტყაოსნის კომენტარი - 115 (114) მოასხნეს კაცნი, გაგზავნეს
▲back to top

115 (114) მოასხნეს კაცნი, გაგზავნეს...

ბ. წადით, პატიჟთა თავიმცა რად დაჰრიდეთა – წადით, ტანჯვა-წვალებას თავი არ მოარიდოთ, თავს ნუ დაზოგავთ.

დ. მისწერეთ წიგნი, სადაცა ვერ მისწგდეთ, ვერ მიხვიდეთა – ამასთან დაკავშირებით საგულისხმოა ვიცოდეთ, რომ ჩვენში (და საერთოდ აღმოსავლეთში) საფოსტო ორგანიზაცია უკვე კარგა ხნის წინათაც მოწყობილი იყო.

6.33 ვეფხისტყაოსნის კომენტარი - 116 (115) კაცნი წავიდეს, იარეს
▲back to top

116 (115) კაცნი წავიდეს, იარეს...

ბ. იკითხეს კვლა და კვლა დია – ისევ და ისევ, ე.ი. დიდხანს ჰკითხულობდნენ.

დ. ცუდად მაშვრალნი მოვიდეს – ტყუილუბრალოდ გარჯილნი, ხელცარიელნი (ცუდად) მოვიდნენ.

მათსავე გულსა ზადია – მათსავე გულსა ნაკლია გულნაკლულნი.

6.34 ვეფხისტყაოსნის კომენტარი - 117 (116) მონათა ჰკადრეს: „მეფეო

▲back to top

117 (116) მონათა ჰკადრეს: „მეფეო...“

ა. ჩვენ ხმელნი მოვიარენით – ჩვენ ხმელეთი მოვიარეთ.

ბ. საქმენი სხვანი რამ მოიგვარენით – საქმე სხვა რიგად მოაწყვეთ, მოაგვარეთ.

6.35 ვეფხისტყაოსნის კომენტარი - 118 (117) მეფე ბრძანებს: „მართალ იყო
▲back to top

118 (117) მეფე ბრძანებს: „მართალ იყო...“

ბ. სიბილწე – არაწმინდება, საზიზღრობა.

გ. ჩემად მტერად წამოსრული – ჩემ მტრად წამოსული.

დ. შეჭირვება – მწუხარება.

გამიშვია შეჭირვება, არა მგამა ყოლა მეო – დამიგდია, მიმიტოვებია მწუხარება (ამიერიდან) სრულიად არ ვინაღვლი.

არა მგამა – არ მენაღვლება.

6.36 ვეფხისტყაოსნის კომენტარი - 119 (118) ესე თქვა და სიხარულით
▲back to top

119 (118) ესე თქვა და სიხარულით...

ბ. მგოსანი და მოშაითი – მომღერალი და მოთამაშე (ჯამბაზი).

გ. ყველა დარბაზს შემოხადა – ყველა ღარბახს შემოიხმო, 'შემოიპატიჟა.

დ. ღმერთმან სხვამცა რა დაბადა – ღმერთმა სხვაცა როგორ დაბადოს.

7 ვეფხისტყაოსნის კომენტარი - თინათინისაგან ავთანდილის გაგზავნა მის ყმის საძებრად
▲back to top

7.1 ვეფხისტყაოსნის კომენტარი - 120 (119) ავთანდილ ჯდა მარტო საწოლს
▲back to top

120 (119) ავთანდილ ჯდა მარტო საწოლს....

ა. მართ ოდენ – მხოლოდ.

ბ. ჩანგი – სიმებიანი საკრავი.

დ. ტანი ალვა, პირი მანგი – თინათინის ეპითეტებია, ტანსარო, პირ-მთვარე.

7.2 ვეფხისტყაოსნის კომენტარი - 121 (120) ავთანდილს მიჰხვდა მოსმენა

▲back to top

121 (120) ავთანდილს მიჰხვდა მოსმენა...

ბ. კაბა – ზემოთ ჩასაცმელია.

ჭრელი – აქ; ფერად-ფერადი, საუკეთესო, საპარადო, საგარეო.

გ. უხარის შეყრა ვარდისა, არ ერთგან შეუყრელისა – უხარია შეხვედრა ვარდისა (თინათინის, რომელსაც არაერთხელ შეხვედრია.

დ. სიახლე საყვარელისა – სიახლოვე საყვარელისა.

7.3 ვეფხისტყაოსნის კომენტარი - 122 (121) ავთანდილ ლაღი, უკადრი
▲back to top

122 (121) ავთანდილ ლაღი, უკადრი,...

ბ. ვისთა ვამთაგან – ვისი ჭირისაგან.

გ. იგი უებრო ქუშად ჯდა – იგი შეუდარებელი მწყრალად იჯდა.

დ. მთვარესა მისთა შუქთაგან უკუნი გარდაჰფენოდა – მთვარე მისი შუქისაგან დაბნელებულიყო.

7.4 ვეფხისტყაოსნის კომენტარი - 123 (122) გაძრცვილსა ტანსა ემოსნეს
▲back to top

123 (122) გაძრცვილსა ტანსა ემოსნეს...

ა. გაძრცვილსა ტანსა ემოსნეს ყარყუმნი უსაპირონი – გახდილ, ტიტველ ტანზე ეცვა ყარყუმის ბეწვი (ყარყუმი ბეწვიანი „ცხოველია; ამ ბეწვის ქურქსაც ყარყუმი ეწოდება), რომელსაც საპირე, ე.ი. ქსოვილი არ ჰქონდა.

ბ. ეხვია მოშლით მოსახურავი, რომლის ფასის თქმა გაგიჭირდებოდა.

გ. ჰშვენოდა, უხდებოდა შავი წამწამები, გულის გამგმირავი.

დ. თეთრ ყელზე მოხვეული ჰქონდა გრძელი, ხშირი თმა.

აღსანიშნავია „არ უხშირონი“ სიტყვის წყობა, აგებულება, სტროფის რითმა სამმარცვლიანია: ირონი. მეოთხე სტრიქონში კი, თუ სარითმავ სიტყვას ჩვეულებრივი ფორმით იხმარდა, რითმას ვერ შექმნიდა.

რითმის გარდა, მარცვალთა რაოდენობის მხრიკაც ნაკლული გამოვიდოდა სტრიქონი.

„მას თეთრსა ყელსა ეხვივნეს გრძლად თმანი ხშირნი“:

როგორ დააღწია თავი ამ გასაჭირს პოეტმა? მას უნდა მოეცა ირონი რითმა, რაც მიიღო სიტყვა ხშირნის უარყოფით.

მას თეთრსა ყელსა ეხვივნეს გრძლად თმანი უხშირონი.

რითმის მხრივ საქმე მოგვარდა, მაგრამ აზრი დაზიანდა: აზრის მიხედვით თმანი ხშირნი უნდა იყოს და აქ კი გამოვიდა უხშირონი. ამას გარდა მარცვალთა რაოდენობის მხრივაც ვერაა სათანადოდ საქმე: ერთი აკლია მაშინ პოეტმა უარყოფის უარყოფა მოგვცა – არ უხშირონი და საქმეც ყოველმხრივ მოგვარდა.

7.5 ვეფხისტყაოსნის კომენტარი - 124 (123) დაღრეჯით იყო მჯდომარე

▲back to top

124 (123) დაღრეჯით იყო მჯდომარე

ა. მოწყენით იჯდა წითელ გარესამოსიანი.

ბ. წყნარად, ცნობითა მშვიდითა – სინონიმებია.

გ. სელნი – რატომ სელნი? ხომ ერთი სკამი იყო? დაჯდა კრძალვით და რიდითა – კრძალვით იგივეა, რაც რიდითა.

დ. პირის-პირ პირსა უჭვრეტდა – პირისპირ, პირდაპირ სახეს უყურებდა.

7.6 ვეფხისტყაოსნის კომენტარი - 125 (124) ქალმან უბრძანა: „ზარი მდევს
▲back to top

125 (124) ქალმან უბრძანა: „ზარი მდევს...“

ა. ზარი მლევს მე ამისისა თხრობისა – მეშინია მე ამისი თხრობა.

ბ. მინდოდა ართქმა იმისა, რის ღონეც არ მაქვს, რომ დავთმო.

გ. იცია – ა კითხვითი ნაწილაკი ჩვეულებრივ იხმარებოდა მაშინ, როცა წინადადებაში კითხვითი სიტყვა (რა, როგორ და მისთანანი) არ მოიპოვებოდა:

მაგრა იცია მიზეზი შენისა აქა ხმობისა. – ახლა ვიტყვით „მაგრამ იცი თუ არა, რატომ მოგიხმე აქ?

დ. რად ვზი ქუშად და დაღრეჯით – ასრე მიხდილი ცნობისა?

რად ვზი მწყრალად და მოწყენით, აგრე ცნობა მიხდილი ან ცნობას მიხდილი?

7.7 ვეფხისტყაოსნის კომენტარი - 126 (125) ყმამან ჰკადრა: „საზაროსა

▲back to top

126 (125) ყმამან ჰკადრა: „საზაროსა...“

ა. ყმამან, ჰკადრა: ცუდის რისამე თქმა ჩემგან არ იქნება. რატომ?

ბ. იმიტომ, რომ მზეს (თინათინს) მთვარე (ავთანდილ) შეეყაროს, უკანასკნელი დაილევა და დაჭკნება კიდეც.

გ. აზრად ვერ მოვსულვარ, თავი ჩემი საგონებელშია.

დ. თქვენ თვითონ ბრძანეთ, რაც გიჭირსთდთ და როგორ შეიძლება მისი მკურნალობა.

7.8 ვეფხისტყაოსნის კომენტარი - 127 (126) ქალმან უთხრა საუბარი
▲back to top

127 (126) ქალმან უთხრა საუბარი,...

ა. კეკლუც-სიტყვად, არ დუხჭირად – ერთი და იგივე ფაქტი ორი გზითაა გადმოცემული: კეკლუცი იგივე, რაც – არ დუხჭრი; აზრის გასამახვილებელი, გასაძლიერებელი საშუალებაა.

ბ. აქანამდის – დღეს დასავლურ კილოშია შენახული. თუმცა აქანამდის ჩემგან შორს ხარ დანამჭირად – თუმც აქამდღის ჩემგან შორს გეჭირა თავი.

მეორე სტრიქონი ზოგან წერტილ-მძიმითაა გამოყოფილი მესამისაგან. არ შეიძლება თუ აგრე დავტოვეთ, მაშინ აზრი გაუგებარი გამოვა. უნდა იყოს მძიმე მაშინ II-III და IV სტრიქონის შინაარსი ასეთი იქნება:

ბ. თუმცა აქამდის ჩემგან შორს გეჭირა თავი,

გ. გიკვირს, რად მოგხვდა ასე ერთბაშად, რად დაგატყდა თავს საეჭველი საქმე.

დ. მაგრამ გეტყვი ბარემ (პირველ ხვალმე) თუ რა სენი მჭირს მე ახლა.

7.9 ვეფხისტყაოსნის კომენტარი - 128 (127) გახსოვს, ოდეს შენ და როსტანს

▲back to top

128 (127) გახსოვს, ოდეს შენ და როსტანს...

ა. გახსოვს, როცა შენ და როსტანს მინდორს მხეცი დაგეხოცათ.

ბ. ყმა გენახათ უცხო ვინმე, რომელიც ტიროდა (ცრემლი მოეხოცა).

გ. მას შემდეგ მის შესახებ ფიქრმა აგრე შემიპყრო.

დ. ამიტომ შენ გეხვეწები მის მონახვას, მთელი სამყაროს მოლახვაც, მოვლაც რომ დაგჭირდეს.

7.10 ვეფხისტყაოსნის კომენტარი - 129 (128) აქანამდის ნაუბარსა
▲back to top

129 (128) აქანამდის ნაუბარსა...

ა. დღემდე სიტყვა შენთვის თუმცა არ მითქვამს,

ბ. მაგრამ შორიდან მაინც ვიცი, რომ გიყვარვარ;

გ. ვიცი, რომ განუწყვეტლად, მარად თვალებიდან ცრემლი გიფრქვევია;

დ. შეუპყრიხარ სიყვარულსა, გული შენი დაუტყვევებია.

7.11 ვეფხისტყაოსნის კომენტარი - 130 (129) ასრე გითხრა, სამსახური
▲back to top

130 (129) ასრე გითხრა, სამსახური...

„ყმა“ და „მოყმე“ ვ. ტ-ში წინათაც შეგვხვდა საჭიროდ ვცანით მაინც შევეხოთ მათ: მე-12-13 ს-თა საქართველოს ფეოდალური ურთიერთობისათვის დამახასიათებელია პატრონ-ყმობა ყველაზე უდიდესი პატრონია მეფე. მას ჰყავს თავისი დამოკიდებული, თავისი ვასალი, ყმა რომელიც თავისი მხრივ მასზე ქვემოთ მდგომისათვის არის იგივე პატრონი. ამრიგად, საზოგადოებრივი წყობა კიბურია პატრო--ნ ყიმა მაგრამ ეგევე ყმა უკვე პატრონია თავისი ყმისათვის და აგრე ბოლომდის.

ყმა თავისი პატრონის უერთგულესია და ყოველგვარი ბრძანების თავდავიწყებამდის შემსრულებელი. ვ. ტ-ის ამბავიც გაშლილია ამ ქართული პატრონ-ყმური ურთიერთობის საფუძველზე (დაწვრილებით იხილეთ ამის შესახებ ნაშრომები ნ. მარისა, კ. კეკელიძისა და ა. ბარამიძისა).³⁵

როსტევანი მეფეა, ყველაზე დიდი პატრონია, პატრონია ავთანდილისაც, მაგრამ ავთანდილის პატრონია აგრეთვე თინათინი, განსაკუთრებით მას შემდეგ, რაც უკანასკნელი გამეფდა. მაშასადამე, ავთანდილი თინათინის ყმაა. სწორედ ეს გარემოებაა აღნიშნული ამ სტროფში ავთანდილი, უწინარეს ყოვლისა ყმაა და სწორედ ამიტომ, უნდა შეასრულოს თინათინის დავალება. მაგრამ ამ ყმობას, მის მოვალეობას აძლიერებს ის, რომ ავთანდილი ამავე დროს, მიჯნურია თინათინის და ამიტომაც უნდა მონახოს უცხო მოყმე – „ახლოს იყოს თუნდა შორად“.

გ. დასტურია, არ ნაჭორად – ჰენდიადისია: ერთი ფაქტი ორი საშუალებით.

7.12 ვეფხისტყაოსნის კომენტარი - 131 (130) „შენგან ჩემი სიყვარული

▲back to top

131 (130) „შენგან ჩემი სიყვარული...“

ა. შენი ჩემდამი სიყვარული ამით უფრო განამტკიცე,

ბ. რომ დამხსნა, მომაშორო გაჭირვება და ბილწი, ბინძური ეშმაკი მოსპო, გაანადგურო.

გ. მესამე სტრიქონი ამასვე იმეორებს.

7.13 ვეფხისტყაოსნის კომენტარი - 132 (131) სამსა ძებნე წელიწადსა
▲back to top

132 (131) სამსა ძებნე წელიწადსა...

დ. კოკობი და დაუფრჭვნელი – სინონიმებია =გლაუშილელი.

7.14 ვეფხისტყაოსნის კომენტარი - 133 (132) „ფიცით გითხრობ: შენგან კიდე
▲back to top

133 (132) „ფიცით გითხრობ: შენგან კიდე...“

ა. შენგან კიდე, თუ შევირთო რაცა ქმარი – შენ გარდა თუ შევირთო ვინმე ქმარი.

ბ. მზეცა მომხვდეს ხორციელი, ჩემთვის კაცად შენაქმარი. – მზემაც რომ ხორცი შეისხას და ჩემთვის კაცად გარდაიქცეს, შეიქმნას.

გ. სრულად მოვშორდე სამოთხეს, ქვესკნელს (ჯოჯოხეთს) ვიყო დასანთქმელი.

დ. ასაქმარი – ერთგზისი მოქმედებაა. მაშასადამე უნდა ასაქმარე, აქ ასაქმარი რითმისთვისაა. სწორია წაკითხვა: მკლევდეს – ნამყო უწყვეტელშია, აწმყო დროის საწარმოებელი ავ სუფიქსი შეცვლილია ევ სუფიქსით. ეს წესი სავსებით დაცულია ვეფხისტყაოსანში.

7.15 ვეფხისტყაოსნის კომენტარი - 134 (133) მოახსენა ყმამან „მზეო
▲back to top

134 (133) მოახსენა ყმამან „მზეო...“

ა. ვინ გიშერი აწამწამე – ორმაგი მეტაფორაა. ვინც გიშერი გაიხადე წამწამებ,დ და ვისაც ისეთი წამწამები გაქვს, როგორც გიშერი, ე.ი. გიშერმა დაიჭირა აქ რეალური საგნის – წამწამის ადგილი და სწორედ ეს იძლევა სიტყვას კონდესირებულს, დაუნჯებულს: ორისა და მეტი სიტყვის შინაარსი ერთმა დაიჭირა, ერთმა აითვისს და სწორედ ეს არის გრძელი სიტყვის მოკლედ თქმა. სიმოკლე მიღწეულია მეტაფორითა და ზმნურობით.

ბ. სხვა პასუხი რამცა გკადრე, ანუ რამცა შევიწამე – სხვაგვარი პასუხი აბა როგორ გკადრო, როგორ მივიღო ჩემ თავზე?

გ. მე სიკვდილსა მოველოდი, შენ სიცოცხლე გამიწამე – ჩვეულებრივ, ამ ადგილს აგრე განმარტავენ: მე სიკვდილს მოველოდი, შენ კი ერთი წამის სიცოცხლე მომეციო!

არ უხდა იყოს მართალი.

აქ ორი ფაქტის დაპირისპირება: სიცოცხლისა და სიკვდილის. მაშასადამე, ორივე ერთი ოდენობის უნდა იყოს. ტრადიციული განმარტების მიხედვით კი, სიკვდილს ერთი წამის სიცოცხლე უპირისპირდება. ეს ორი კი თანაბარი ოდენობის 'ფაქტები არაა, შოთას კი, უეჭველად, სწადიან სიკვდილს სიცოცხლე დაუპირისპიროს მთლიანად და, არას გზით, ნაწილობრივ. და ეს რომ აგრეა ამას საუცხოოდ ადასტურებს სათანადო სტრიქონის გარეგნული გაფორმება სტრიქონი ორ ნაწილად იყოფა; თითოეულ ნაწილში, არც მეტი, არც ნაკლები, სამ-სამი სიტყვაა და პირველი ნახევრის თითოეულ სიტყვას ზუსტად უპირისპირდება მეორე ნახევრის თითოეული სიტყვა.

მე სიკვდილსა მოველოდი||შენ სიცოცხლე გამიწამე. ე.ი.

მე||შენ; სიკვდილსა||სიცოცხლე; მოველოდი||გამიწამე.

არაჩვეულებრივი დაპირისპირებაა, იშვიათი კონსტრასტია.

შინაარსი კი ასეთი იქნება. მე სიკვდილსა მოველოდი, შენ სიცოცხლე დამიწამე, ე.ი. დამიმოწმე.

დ. ვითა მონა, სამსახურად განაღამცა წავე, წა, მე – როგორც მონა სამსახურად ბარემ წავიდე, წავიდე, მე!

მონა –აქ დამოკიდებულს, ყმას, ვასალს ნიშხავს წავე, წა, მე – მეორე წა ზმნისწინია წავე-სი, აზრის გასაძლიერებლადაა მოხმობილი. ამგვარი თქმა უთუოდ ვ.ტ-ის ხალხურობის დამამტკიცებელია. ახლაცაა ეს შემორჩენილი წავიდეთ, წა!

7.16 ვეფხისტყაოსნის კომენტარი - 135 (134) კვლაცა ჰკადრა: „აჰა მზეო

▲back to top

135 (134) კვლაცა ჰკადრა: „აჰა მზეო...“

გ. მედიადა – გამიდიდდა, გამიმრავლდა.

დ. ვარდი ჩემი არ დაჭნების, შუქი შენი იეფად-ა – ვარდი ჩემი არ დაჭნება, ე.ი. მე ცოცხალი ვიქნები, სანამ შენს შუქს უხვად მაფენ.

7.17 ვეფხისტყაოსნის კომენტარი - 136 (135) კვლა შეჰფიცეს ერთმანერთსა
▲back to top

136 (135) კვლა შეჰფიცეს ერთმანერთსა...

ა. დააპირეს ესე პირი – პირობა დადვეს.

ბ. გასალდეს – გამაგრდნენ. გამტკიცდნენ.

გაამრავლეს საუბარი – იგივეა, რაც სიტყვა-ხშირი.

გ. გარდეხადა – გარდეხადათ. წინათ: თუ ქვემდებარე მიცემით ბრუნვაში იყო, მას შემასმენელი არ უთანხმდებოდა.

დ. კბილთათ – გამოსვლითს, დაწყებით ბრუნვაშია –– კბილებიდან.

ჭვირი – გამჭვირვალე რამ საგანი.

თეთრი კბილებიდან გამოჰკრთება თეთრი ელვა, როგორც გამჭვირვალე რისგანმე.

სტრიქონში აღსანიშნავია ლ, რ ბგერებით გაწყობილი ალიტერაცია, სტროფი მაღალი შაირითაა გაწყობილი. მაშასადამე, ტემპი ჩქარია პოეტს კი უნღა რომ კბილების სიელვარე რაც შეიძლება ხანგრძლივი იყოს და სწორედ ამიტომ მოიმარჯვა მან რ, ლ ბგერების შემცველი სიტყვები. ცნობილია, რომ ესენი მტკბარი, ნარნარი ბგერებია და მათი გამოთქმაც ნელი ტემპით წარმოებს:

თეთრთა კბილთათ გამოკრთების თეთრი ელვა ვითა ჭვირი.

7.18 ვეფხისტყაოსნის კომენტარი - 137 (136) ერთგან დასხდეს, ილაღობეს
▲back to top

137 (136) ერთგან დასხდეს, ილაღობეს,...

ა. ერთად დასხდნენ ილაღობეს, საუბარი ასად გაამრავლეს.

ბ. ბროლ-ბადახში – ე.ი, ბაგე კბილები.

შეხვეული – უმოძრაო, მოკუმული.

გიშერი – ულვაშები.

ასადაგეს – სადაგად, მარტივად გახადეს.

ბროლ-ბადახში შეხვეული და გიშერი ასადაგეს – აქამდის რომ ბროლ-ბადახში – პირი მოკუმული ჰქონდათ, ახლა გიშერი – ულვაში აამოძრავეს, ე.ი. დაუწყეს ერთმანეთს კოცნა და ამით ბაგე-კბილნი და ულვაში გაამარტივეს, გააიაფეს, გაასადაგეს.

გ. ყმა ეტყვის თუ: შენთა მჭვრეტთა თავი ხელი ასად აგეს! – ყმა (ავთანდილი) ეტყვის: შენთა მჭვრეტელთ – მეტოქეთ, თავი, ხელი, გიჟი, აჰა, სად წააგეს, სად დამარცხდნენ.

დ. ცეცხლთა, მანდით მოდებულთა, გული ჩემი ასადაგეს – ცეცხლმა მაქედან, ე.ი. შენგან მოდებულმა ჩემი გული დაწვა.

7.19 ვეფხისტყაოსნის კომენტარი - 138 (137) ყმა წავიდა, სიშორესა

▲back to top

138 (137) ყმა წავიდა, სიშორესა...

ა. სიშორესა თუცა მისსა ვერ გასძლებდა – მის სიშორეს ვერ უძლებდა.

ბ. უკუღმავე იხედვიდა – უკან იხედებოდა.

თვალთა რეტად აყოლებდა – თვალებს გარეტიანებული მიმოავლებდა.

გ. ბროლსა სეტყვს – ტიროდა.

ტანსა მჭევრსა – ტანსა წერწეტს.

დ. გული ჰქონდა გულისათვის – თავისი გული ჰქონდა განკუთვნილი მისი გულისათვის.

სიყვარულსა ავალებდა – სიყვარულს აკისრებდა, სიყვარულს განამტკიცებდა.

7.20 ვეფხისტყაოსნის კომენტარი - 139 (138) თქვა: „მზეო, ვარდსა, სიშორე
▲back to top

139 (138) თქვა: „მზეო, ვარდსა, სიშორე...“

ბ. ბროლი და ლალი გასრულვარ – ბროლი და ლალი შექმნილვარ.

ქარვისა უყვითლესადრე – ქარვაზე უფრო ყვითლად, უფრო ყვითელი სახისა.

ბ. უგრძესადრე – უფრო გრძლად, უფრო ხანგრძლივად.

დ. ხამს მოყვრისათვის სიკვდილი, ასე მე დამიც წესადრე – საჭიროა მოყვრისათვის, საყვარლისათვის სიკვდილი, ეს მე დამიდგენია წესად.

7.21 ვეფხისტყაოსნის კომენტარი - 140 (139) საწოლს დაწვა, ტირს, მტირალსა
▲back to top

140 (139) საწოლს დაწვა, ტირს, მტირალსა...

ა. ცრემლი ძნელად ეხოცების – ცრემლი ძნელად უშრება, ე.ი. ბევრს ტირის.

ბ. რა მიჰლულნის, სიახლევე საყვარლისა ეოცების – როგორც კი მილულავდა, იმწამსვე საყვარელი ახლოს ეჩვენებოდა, ელანდებოდა.

დ. შეკრთის, დიდი დაიზახის, მით პატიჟი ეოცების – შეკრთებოდა ხოლმე, წამოიყვირებდა და ამით ტანჯვა-წვალება ოცად უხდებოდა, ოცკეცდებოდა.

საგულისხმოა, აქ, უწყვეტლის ხოლმეობითი: ეხოცების, ირხევის, იკეცების, მიჰლულნის, ეოცების, შეკრთის, და იზახის და კვალად – ეოცების. – მუდმივ, უწყვეტ ტანჯვათ გამოსავლინებლადაა ნახმარი.

141 (140) მოშორვება საყვარლისა...

ა. საყვარლის მოშორება მას შეჰქმნოდა, მას გადაქცეოდა მისადმი შურად, არაჩვეულებრივ სწრაფვად.

ბ. ჰყრის ვარდისა დასანაზოდ – აქ. ღაწვების დასანაზებლად, დასაამებლად.

დ. დარბაზს მივა სადარბაზოდ – სასახლეში მიდის სადარბაზოდ.

7.22 ვეფხისტყაოსნის კომენტარი - 142 (141) დარბაზს ევჯგიბი შეგზავნა

▲back to top

142 (141) დარბაზს ევჯგიბი შეგზავნა...

ა. დარბაზს ეჯიბი შეგზავნა მართ მისგან შენარონია – ეჯიბი არ იყო უბრალო მეკარე და არც ამირეჯები უბრალო მეკარეთუხუცესი. XII ს-ის საქართველოში ეს დიდი თანამდებობა იყო. ეჯიბი, ამირეჯიბი შუამავალი იყო მეფესა და მთხოვნელს შორის, სულერთია, ვინ იყო ეს მთხოვნელი, კერძო თუ თანამდებობის პირი. ეს გარემოება ნათლად გარკვეულია „ხელმწიფის კარის გარიგებაში“. ეჯიბი (ამირეჯიბი) იყო მეფესთან შუამავალი მაშინაც როდესაც მეფე ახლად გამოსული იყო საწოლიდან, ჯერ უკაზმავი და მაშინაც როცა მეფე შეიკაზმოდა და საწოლიდან გამოვიდოდა. „რა შეეკაზმოს და გამოვიდეს მეფე საწოლითგან, ყოველი საურავი საქმე ამირეჯიბის პირით მოხსენდეს“³⁶, მხოლოდ მას შემდეგ, რაც მეფე გაიგებდა საქმის ვითარებას, იგი მიიღებდა უშუალოდ მთხოვნელს, სწორედ ეს ვითარებაა აქ გადმოცემული:

დარბაზს მეკარე (მომხსენებელი) შეგზავნა, მისგან არა ერთხელ შეგზავნილი (შენარონია).

ბ. მე ესე გამიგონია – მე ასე გამიგია.

დ. ესე ამბავი ცნან, რაცა გარემონია – ეს ამბავი გაიგონ გარემყოფთა ე.ი. მოსაზღვრეთ.

7.23 ვეფხისტყაოსნის კომენტარი - 143 (142) მე წავიდე, მოვიარო
▲back to top

143 (142) მე წავიდე, მოვიარო....

ა. მე წავიდე, მოვიარო, ვილაშქრო და ვინაპირო – სინონიმური პარალელებია: მე წავიდე იგივეა რაც, მოვიარო; ხოლო ვილაშქრო იგივეა, რაც ვინაპირო.

დ. ძღვენნი გკადრნე ზედა-ზედა – განმტკიცებულია თქმით არ სალამი დავაძვირო, ე.ი. ხშირად მოგიკითხო.

7.24 ვეფხისტყაოსნის კომენტარი - 144 (143) მეფესა ეთქვა ამისი
▲back to top

144 (143) მეფესა ეთქვა ამისი...

ა. მადრიელობა – რითმისთვისაა= მადლიერობა.

ბ. არა გჭირს შენ ომთა გარდუხდელობა – შენ ბევჯერ გადაგიხდია ომი.

გ. მაგა შენსა თათბირსა ჰგავსო შენივე ქველობა – შენს აზრს ემსგავსება შენი სიმხნევე.

დ. წა მაგრა მომხვდეს, რაღა ვქმნა, თუ სიშორისა გრძელობა – წადი, მაგრამ მაშინ რაღა ექნა, თუ შენი მოშორება თავს დამატყდეს, დიდხანს გაგრძელდეს.

7.25 ვეფხისტყაოსნის კომენტარი - 145 (144) ყმა შევიდა, თაყვანი სცა
▲back to top

145 (144) ყმა შევიდა, თაყვანი სცა,...

გ. აწ ნუთუმცა კვლა ნახვითა ღმერთმან ბნელი გამითენა –

ნუთუმცა – ეგების, იქნება.

იქნება ისევ ნახით ღმერთმა ბნელი გამითენოს.

დ. პირი თქვენი მხიარული, მხიარულსა კვლა მიჩვენა – პირი თქვენი მხიარული, მე მხიარულს ისევ მიჩვენოს.

7.26 ვეფხისტყაოსნის კომენტარი - 147 (146) გამოემართა ავთანდილ

▲back to top

147 (146) გამოემართა ავთანდილ,...

ბ. დღეზედა – ძველ და საშუალო ქართულში შეუძლებელი ფორმაა. უნდა იყოს დღეს ზედა.

გ. იგია ლხინი სოფლისა, იგია ნივთი და ვალი – სინონიმური პარალელებია: „იგია ლხინი სოფლისა“ იგივეა რაც „იგია ნივთი და ვალი“. თავის მხრივ ნივთი და ვალი კვალად სინონიმებია: ავთანდილი ძვირფასია, ქვეყნის შვენებაა.

დ. არ მისცილდება თინათინ მისი მას, ვისგან სწვავ ალი – არ შორდება მას თავისი თინათინ, ვისგანაც ის დამწვარია.

7.27 ვეფხისტყაოსნის კომენტარი - 148 (147) რა მოვიდა, სიხარული
▲back to top

148 (147) რა მოვიდა, სიხარული...

ა. სიხარული შიგან გახდა სამეფოსა – ზემოთ აღნიშნული იყო, რომ ავთანდილ სმა, ვასალი იყო პატრონის როსტევანისა, მაგრამ თავის მხრივ, ავთანდილი პატრონია: მასაც აქვს საბრძანებელი, სამეფო მაშასადამე: სიხარული შიგან გახდა სამეფოსა – შეიქნა მის სამეფოში სიხარული.

ბ. იეფოსა – რითმისთვისაა, უნდა: იეფსა, ე.ი. უხვსა.

გ. არ მოსცთების სიარულსასასწრაფოსა, – არ ცდება სწრაფ სიარულს.

დ. მიჰხვდეს მყოფი მას წინაშე სიხარულსა სადაფოსა – შეხვდათ მის წინაშე მყოფთ საზეიმო, სადღესასწაულო სიხარული, ე.ი. მის წინაშე მყოფთ იზეიმეს, იდღესასწაულეს.

მას წინაშე – ახლა: მის წინაშე.

სადაფო – დაფის დაკვრა რომ შეშვენის ისეთი, საზეიმო, სადღესასწაულო.

7.28 ვეფხისტყაოსნის კომენტარი - 149 (148) ქალაქი ჰქონდა მაგარი
▲back to top

149 (148) ქალაქი ჰქონდა მაგარი...

ა. საზაროდ სანაპიროსა – მოსაზღვრე სახელმწიფოთა შესაშიხებლად.

ბ. გარე კლდე იყო, გიამბობ, ზღუდესა უქვიტკიროსა.

გიამბობ – ჩართული სიტყვაა, დღევანდელი ესე იგი-ს შესატყვისი.

კლდე და ზღუდე უქვიტკირო ერთსა და იმასვე აღნიშნავს, სინონიმებია. ზღუდე უქვიტკირო – ბუნებრივი ზღუდე.

გარე კლდე იყო, ე.ი. ზღუდე ბუნებრივი.

დ. შერმადინ – არაბულიდან მომდინარეობს – შერმ ად დინ – შიში, სირცხვილი, ნამუსი სარწმუნოებისა შოთას უთუოდ ესმოდა მისი შედგენილობა. რაც კიდევაც მტკიცდება ერთგან: „მოვიდა მონა შერმადინ მოშიშრად, სირცხვილიანად“ (827; 3).

7.29 ვეფხისტყაოსნის კომენტარი - 151 (...) ესეა მონა შერმადინ

▲back to top

151 (...) ესეა მონა შერმადინ...

151 (149) უბრძანა: „აჰა, შერმადინ...

ა. შერმადინ – სირცხვილია, ნამუსი, აქედან: „ამად მე შენგან მრცხვენიან“.

ბ. გცოდნიან, გაგივლენიან – გცოდნია, გაგიტარებია, ხელი შეგიწყვია, ყურადღებით მოპყრობიხარ.

დ. მე ვისგან მქონდეს პატიჟნი – მე ვისგან ვიტანჯებოდი.

7.30 ვეფხისტყაოსნის კომენტარი - 152 (150) „მოუკლავარ თინათინის
▲back to top

152 (150) „მოუკლავარ თინათინის...“

ბ. ნარგიზი – სურნელოვანი ყვავილია; აქ: თვალები, თვალების სიღრმე.

გ. ცრემლი ცხელი ასოვლებდის ნარგისთაგან ვარდსა ზრულსა – თვალთაგან მონადენი ცხელი ცრემლი ასოვლებდა ხოლმე ლოყებს დაზრულს, გაყინულს.

7.31 ვეფხისტყაოსნის კომენტარი - 153 (151) „მიბრძანა: „მიცან ამბავი
▲back to top

153 (151) „მიბრძანა: „მიცან ამბავი...“

გ. მომხვდეს ხისაცა რგულისა – იგულისხმება სამოთხის ხე, სწორი.

ქმარი არ მირნდა უშენოდ, მომხვდეს ხისაცა რგულისა – ქმარი არ მინდა შენ გარდა, ტანწერწეტიც რომ შემხვდეს.

ქუთაისის ხელნაწერში ამგვარადაა ეს ადგილი გააზრიანებული: მე ქმრად არ ძინდა უშენოდ, რომ ხასი მომხვდეს გულისა – ე.ი. რჩეულიც რომ შემხვდეს, მაინც არ ვინდომებო.

7.32 ვეფხისტყაოსნის კომენტარი - 154 (152) „პირველ, ყმა ვარ, წასლვა მინდა“
▲back to top

154 (152) „პირველ, ყმა ვარ, წასლვა მინდა“...

ა-ბ-გ. გამეორებულია 130-ე სტროფის მოტივი:

უწინარეს ყოვლისა, რაინდი ვარ, ვასალი და ამიტომ, უნდა წავიდე პატრონის, მეფის სამსახურად რადგან ყმათათვის წესი,ა რომ მეფის ერთგული იყოს; მეორედ, მან (თინათინმა) სიყვარული დამიმტკიცა და მისი ცეცხლით არ ვიწვი.

დ. აღსანიშნავია მეოთხე სტრიქონის წყობა: ხამს, თუ კაცი არ შეუდრკეს ჭირს, მიუხდეს მამაცურად – აქ სინტაქსური და რიტმული დანაწევრება სტრიქონის სიტყვებისა არ ემთხვევა ერთმანეთს: ხამს, თუ კაცი არ შეუდრკეს ვჭირს – ერთი სინტაქსური ერთეულია, მისი უკანასკნელი წევრი – ჭირს , შეჭრილია მეორე ნახევარში. ამით ვ. ტ-ის სტროფთა ჩვეულებრივი რიტმი დაირღვა, სამაგიეროდ ყურადღება გამახვილდა სუფევაზე:

ხამს, თუ კაცი არ შეუდრკეს ჭირს, მიუხდეს მამაცურად.

7.33 ვეფხისტყაოსნის კომენტარი - 155 (153) „ვართ უმოყვრესნი მე და შენ
▲back to top

155 (153) „ვართ უმოყვრესნი მე და შენ...“

ა. უმოყვრესი – უფროობითი ხარისხია მოყვარე სიტყვისაგან.

ყოველთა პატრონ-ყმათასა – ყოველი პატრონისა და ყმისა.

ბ. ამისთვის გნუკევ სმენასა შენამა ჩემთა ხმათასა – ამიტომ გეხვეწები მოისმინო შენ ჩემი ხმა, ე.ი. ჩემი სიტყვა.

გ. ჩემ წილ დაგაგდებ პატრონად – ჩემ მაგიერ დაგტოვებ პატრონად.

თავადად ჩემთა სპათასა – ჩემი ჯარების უფროსად.

დ. ვერა ვიქმ მე განდობასა სხვათასა – სხვას ვერ გავენდობი.

ავთანდილის არყოფნისას შერმადინი სრულუფლებიანი პატრონია, იგი ავთანდილის მაგიერია და რაც ავთანდილს ევალებოდა, მასაც იგივე ვალი და მასთან, უფლება აქვს.

7.34 ვეფხისტყაოსნის კომენტარი - 156 (154) ლაშქართა და დიდებულთა

▲back to top

156 (154) ლაშქართა და დიდებულთა...

ბ. დარბაზს კაცსა გაგზავნიდი და ამბავსა მათსა სცნობდი – დარბაზს (მეფესთან) კაცს გზავნიდე ხოლმე და მათს ამბავს გაიგებდე ხოლმე.

ამასთან დაკავშირებით აღსანიშნავია პროფ. ალ. ბარამიძის თქმა: „საგულისხმოა, რომ შერმადინი, როგორც მოყმე და მოადგილე ავთანდილისა, ცნობს მხოლოდ ამ უკანასკნელი უფლებას და სახელმწიფო დარბაზთან კავშირს ამყარებს მარტოოდენ ინფორმაციის წესით“.³⁷

აქ თითქოს შიში გამოჭვირს, თითქოს ავთანდილის უფლების შეუვალობის ხელყოფა იყოს: „ავთანდილი, როგორც მემამულე, თავიაი სამფლობელოს შეუვალი და განუკითხავი მეპატრონეა“.³⁸

არც წინა სტროფი, არც ეს და არც მომდევნო, სადაც შერმადინის საქმიანობა-მოვალეობასა და უფლებაზეა ლაპარაკი, არ იძლევა მასალას ამგვარი კითხვის დასმისათვის.

უბრალო ამბავი: დარბაზს კაცსა გაგზავნიდი და ამბავსა მათხა სცნობდი – სცნობდი უწყვეტლის ხოლმეობითია, სწორედ ისე,ე როგორც „ალაშქრებდი ჰპატრონობდი!" – საქმიანობის უწყვეტლობას მუდმივობას აღნიშნავს.

7.35 ვეფხისტყაოსნის კომენტარი - 157 (155) ლაშქრობა და ნადირობა
▲back to top

157 (155) ლაშქრობა და ნადირობა...

ა. ნადირობა შენი ჩემსა დაასახე – ნადირობა შენი ჩემსას დაამგვანე, დაამსგავსე.

ბ. აქათ სამ წელ მომიცადე – აქედან , ამ დროიდან სამ წელ მომიცადე.

ხვაშიადი შემინახე – საიდუმლო შემინახე.

გ. მე ნუთუმცა შემოვბრუნდი – უ-მცა-ნაწილაკოდ იქნება (როგორმე) შემოვბრუნდი, ალვა ჩემი არ დაჭნა ხე – ალვა, ხე ჩემი არ დაჭკნეს, ე.ი. არ მოვკვდე.

ამ სტრიქონის ბოლოს აუცილებლად უნდა მრავალწერტილი (...), რადგან შემდეგ იწყება საპირისპირო მდგომარეობა.

დ. არ მოვბრუნდე, მომიგლოვე, მიტირე და მივაგლახე – უკანასკნელი სამი სიტყვა სინონიმებია – განსაკუთრებული ტირილისა და გლოვის აღმნიშვნელია.

7.36 ვეფხისტყაოსნის კომენტარი - 158 (156) მაშინღა ჰკადრე მეფესა
▲back to top

158 (156) მაშინღა ჰკადრე მეფესა,...

ა. სასურვალია – რითმისთვისაა, უნდა: სასურველია.

გ. მიჰხვდა – შეხვდს მოუვიდა, დაემართა.

გარდუვალი – რასაც ვერ გადახდები, ვერ გადალახავ, აუცილებელი.

მიჰხვდა-თქო საქმე, რომელი ყოვლთათვის გარდუვალია – ვ.ტ-ი საგმირო პოემაა. თავისი შინაარსით იგი წარმოადგენს ბრძოლას. წესიერად წარმოებული ბრძოლა უთუოდ მსხვერპლს გულისხმობს, მსხვერპლის ერთი სახეთაგანია თავდადება დასახული მიზნისათვის სიკვდილი ძიების საგნისათვის ჭეშმარიტი მებრძოლი უთუოდ მსხვერპლის გამღებია და აქედან: მსხვერპლის გამღებს მარად სიკვდილთან აქვს საქმე, და ბუნებრივია, გმირი მებრძოლი იმთავითვე უხდა არკვევდეს თავის პოზიციას სიკვდილის მიმართ. და თვით ნაწარმოებიც, რომელიც გმირთა ბრძოლას გადმოგვცემს, უნდა ეხებოდეს სიკვდილის საკითხს და შესაფერ პასუხსაც იძლეოდეს მის შესახებ.

ვ. ტ-ში სიკვდილის საკითხს უთუოდ დიდი ადგილი აქვს დათმობილი და სათანადო შეხედულებაცაა მოცემული ამ საკითხზე, როგორც ავტორისა, ისე ცალკეული გმირისა მებრძოლისა.

მაგრამ რა არის სიკვდილი? სიკვდილ-სიცოცხლის საკითხი ერთია, განუკვეთელია, სიკვდილი არსებობს იმდენად, რამდენადაც არსებობს სიცოცხლე, თუ არის სიცოცხლე, მაშასადამე, სიკვდილიცაა.

სიკვდილი მხოლოდ ერთ-ერთი მომენტთაგანია სიცოცხლისა. დაიბადა სიცოცხლე, მასთან ერთად გაჩნდა სიკვდილი. თუ გინდა სიცოცხლე, სიკვდილსაც უნდა შეურიგდე. არ არსებობს სიკვდილი სიცოცხლის გარეშე და პირუკუ, სიკვდილი აუცილებელია: იგი გარდუვალია ყველასათვის, იგი ყოვლადია და ადამიანმაც უნდა შეიგნოს სიკვდილის ეს გარდუვალობა, ყოვლადობა და მაშინ ისიც სავსებით განიშორებს სიკვდილის შიშს.

მაგრამ ეს შეგნება თავისთავად არ მოდის, გარდა პირადი განწყობისა, მას სათანადო პირობები ეჭირვება, და მაშინ პირადი განწყობაც ზოგადად გახდება და შესაფერისად განმტკიცდება.

იძლევა თუ არა შოთასდროინდელი საქართველო საამისო პირობებს: XII-XIII ს-თა ქართველი ლაღი და მორჭმულია, საამისოდ მას ცხოვრება ყველაფერს აძლევს ამდროინდელი ქართველი ცხოვრებას ეტანება მთელი თავის არსებით და დაუცხრომლად ტკბება მით. ამდროინდელი ქართველი გარდამეტებულად ამ ქვეყნის მეტრფე და მეხალისეა, რომელიც არასდროს, არავითარ პირობებში არ დასთმობს სიცოცხლეს, იბრძოლებს მისთვის სისხლის უკანასკნელ წვეთამდე.

„შიში ვერ იხსნის სიკვდილსა ცუდია დაღრეჯილობა“.

ჩვენ არ ვიცით, ვის ეკუთვნის ეს თქმა: შოთას თუ ხალხს? თუ შოთას, ეს მხოლოდ მთელი პოემის დედააზრის დამადასტურებელი იქნება, რადგან ნაწარმოების გმირთა საქმიანობა სწორედ გმირთა უ'შმიშრობაზეა დამყარებული და საბოლოოდ გვაქვს ბრძოლის ოპტიმისტური გაკვანძვა და ეს მხოლოდ და მხოლოდ იმიტომ, რომ რუსთაველის გმირთ სიკვდილის არ ეშინიათ.

მაგრამ შეიძლება ეგ თქმა ხალხს ეკუთვნოდეს? კიდევ უკეთესი, რადგან, ჯერ ერთი: ეს იქნება კუთვნილება იმ ხალხისა, რომელმაც შოთა წარმოშვა. და შოთა და ხალხი ამ შემთხვევაში მთლიანია, ერთია, განუშორებელი. მეორეც: იგი, ეგ თქმა, მთლიანად და სავსებით ადასტურებს XII. ს-ის. ქართველის განწყობას ცხოვრებისა და სიკვდილის მიმართ. შეუძლებელია ცხოვრებისადმი ამ განწყობას თავისი გამოძახილი არ ეპოვა მხატვრულ. ნაწარმოებში: შეუძლებელია ცხოვრება „ლაღი და მორჭმული“ იყოს და ლიტერატურა, მისი ამსახველი და ორგანიზატორი, ამ ქვეყნის ამაოებაზე ლაპარაკობდეს და ხალხს სოფლის მიღმეთისაკენ მოუწოდებდეს. არა. ვ. ტ.-ი ამქვეყნიური ცხოვრების შესხმა-მოთხრობაა ულამაზესი და ვერც ვნახავთ ჩვენ სხვა რომელსამე ნაწარმოებს, მისი გმირნი რომ აგრე მტკიცე და ურყევნი იყვნენ მიწიერ სიყვარულში და სიკვდილის მიმართ აგრე უარყოფითად განწყობილი, როგორც ეს ვ. ტ-შია.

როგორ წარმოუდგენიათ სიკვდილ-სიცოცხლის რაობა ვეფხისტყაოსნის გმირთ?

ჩვენ უკვე შევეხეთ როსტევანის შეხედულებას ამ საკითხში როსტევანისათვის სიკვდილ-სიცოცხლის საკითხი ერთია, სიკვდილი სიცოცხლის არსებითი მომენტია, სიკვდილი გარდუვალია.

მაგრამ განსაკუთრებით გამოკვეთილი და განმტკიცებულია ამ მხრივ ავთანდილი. ავთანდილს მეტად მძიმე ტვირთი დააკისრა ავტორმა. იგი იმთავითვე ორმხრივაა განწყობილი: ერთსა და იმავე დროს უდიდესი მეტრფეცაა და არაჩვეულებრივად მტკიცე და ურყევი მეგობარი ამ მხრივ ავთანდილის მდგომარეობა მართლაც რომ მძიმეა, მაგრამ გმირი მაინც გამარჯვებულად გამოდის მხოლოდ იმიტომ, რომ სავსებით სწორად აქვს წარმოდგენილი სიკვდილის რაობა და გარკვეულად უარყოფითადაა მის მიმართ განწყობილი.

სწორედ აქ, ამ სტროფში პირველად ვეცნობით ავთანდილის შეხედულებას ამ საკითხხე „აცნობე ჩემი სიკვდილი, იყავ მართ ვითა მთრვალია; მიჰხვდა-თქო საქმე, რომელი ყოვლთათვის გარდუვალია“.

მაშასადამე, ავთანდილისათვის სიკვდილი საყოველთაო მოვლენაა, ამასთანავე, იგი გარდუვალია.

დ. საჭურჭლე – საგანძური, ქონება.

გლახაკთა მიეც საჭურჭლე – ამის შემდეგ აუცილებლად ორწერტილი უნდა დაისვას, რადგან შემდეგ მოდის: ოქრო, ვერცხლი და რვალია, ე.ი. ის რაც ამ საჭურჭლეშია მოთავსებული.

რვალი – სპილენძი.

7.37 ვეფხისტყაოსნის კომენტარი - 159 (157) მაშინ უფრო მომეხმარე
▲back to top

159 (157) მაშინ უფრო მომეხმარე...

ა. უფრო მხნედრე – უფრო მხნე სახით, უფრო მამაცად. ახლა ვიტყვით – ამაზე უფრო მხნედ ან ამის უფრო მხნედ ზმნისართი სახელს ითანხმებდა გან თანდებულიან ნათესაობითში, ახლა უთანდებულოდ ან ნათესაობითში ანდა ზე თანდებულიან მიცემითში.

ბ. ნუთუ ადრე დამივიწყო – უკუთქმა ბრძანებითი – ვაითუ ადრე დამივიწყო – ე.ი. არ დამივიწყო, რასაც სტრიქონის მეორე ნახევარი ადასტურებს: ადრე არ დამივიწყო||მახსენებდე ზედა-ზედრე.

გ. მეტად კარგად დამიურვე||სული ჩემი შეივედრე – ორივე ნაწილი ერთსა და იმავე აზრს გადმოგვცემს. სახელდობრ: იზრუნე ჩემი სულისათვის.

დ. გული შენი მოიმდედრე – გული შენი ააჩვილე, ე.ი. იტირე.

წინა და ამ სტროფთან დაკავშირებით: წინა სტროფში ავთანდილი არიგებს შერმადინს: ჩემი სიკვდილის შემდეგ:

„გლახაკთა მიეც საჭურჭლე: ოქრო, ვერცხლი და რვალია“.

ეს ჩვეულება ძველისძველია, ხალხურია, ქართულია, უკანასკნელ დრომდე ცოცხლობდა საქართველოში. სახელდობრ: როდესაც ვინმე (შეძლებულთაგან) გარდაიცვლებოდა, განსაკუთრებით უშვილო, მისი ქონების .ნაწილს (ფულს, ტანისამოსს) ღარიბებს დაურიგებდნენ, შენდობა უთხარითო.

ამგვარივე ქართული ხალხური ჩვეულებაა დაურვება, რული (დაურვება, ე.ი. ზრუნვა მიცვალებულის სულის ცხონებისათვის).

ვინაა ამ შემთხვევაში მიცვალებული სულის მოურავი ან უკეთ: სულის მეურვე? მიცვალებულის ცოცხალი ნათესავები. რას შვრებიან (რას შვრებოდნენ) ისინი მიცვალებულის სულის დასაურვებლად? მიჰქონდათ, მიაქვთ საურავი ფულის სახით, ანდა პირუტყვის სახით და მსხვერპლად სწირავენ რათა მიცვალებულს იქ, საიქიოში, წაადგეს რადმე, სული მისი დაიურვოს.

ვ. ტ-ში ორივე ეს მომენტი ქართულია, ხალხურია და ხალხისაგანაა შესული ნაწარმოებში.

7.38 ვეფხისტყაოსნის კომენტარი - 160 (158) რა მონამან მოისმინა
▲back to top

160 (158) რა მონამან მოისმინა,...

ა. გაუკვირდა, შეეზარა – გაუკვირდა, შეეშინდა, შეძრწუნდა.

გ. გულმან რამცა გაიხარა – კავშირებითი ვითარება იყო გადმოსაცემი – გულმან როგორ გაიხაროს, მაგრამ გაიხაროს დაარღვევდა რითმას პოეტმა მცა ნაწილაკი მოიმარჯვა. რითმაც გაიმართა – გულმან რამცა გაიხარა, – და აზრიც სათანადოა.

დ. ამად – ამიტომ.

7.39 ვეფხისტყაოსნის კომენტარი - 161 (159) „ჩემად ნაცვლად დაგაგდებო
▲back to top

161 (159) „ჩემად ნაცვლად დაგაგდებო,...“

ა. ჩემად ნაცვლად დაგაგდებო – ჩემ ნაცვლად დაგტოვებ.

ბ. რამც გიფერე, რამც გიგვანე? – როგორ გიფერო, როგორ გიმგვანო, ე.ი. როგორ შევიქნე შენი შესაფერისს როგორ შევიქნე შენი მსგავსი, შენი მგვანი.

7.40 ვეფხისტყაოსნის კომენტარი - 162 (160) ყმამან უთხრა: „მომისმინე
▲back to top

162 (160) ყმამან უთხრა: „მომისმინე,...“

ა. ჭრელი – არა სადა, არა სწორი, ტყუილი.

მართლად გითხრობ, არა ჭრელად – ჰენდიადისია, ანდა ქართულად რომ ვთქვათ, ერთიორითაა, ამასთანავე ერთიორითას პირველი წევრი დადებითი კონსტრუქციისაა – მართლად – ხოლო მეორე – უარყოფითისა – არა ჭრელად. საბოლოოდ, მართლად და არა-ჭრელად ერთი და იგივეა.

ბ. რა მიჯნური ველთა რბოდეს, მარტო უნდა გასაჭრელად – წინასიტყვაობაში წამოყენებული დებულების პრაქტიკული განხორციელებაა:

თუ მოყვარე მოყვრისათვის ტირს ტირილსა ემართლების;

სიარული, მარტოობა, ჰშვენის გაჭრად დაეთვლების. (31, 1-2).

გ. მარგალიტი – ძვირფასი ქვაა. აქ: თინათინი.

7.41 ვეფხისტყაოსნის კომენტარი - 163 (161) „ვისმცა უთხარ ხვაშიადი
▲back to top

163 (161) „ვისმცა უთხარ ხვაშიადი,...“

ა. ვისმცა უთხარ ხვაშიადი – ვისღა ვუთხრა გულისნადები, საიდუმლოება! უთხარ მე მას, მაშასადამე უნდა, იყოს ვუთხარ, მაგრამ პირველი სუბიექტური პირის ნიშანი უნის წინ არ გამოითქმოდა და არც იწერებოდა, ეს წესი საშუალ ქართულშიაცაა დაცული. ასევეა ვეფხისტყაოსანშიც.

გ. სანაპირო გაამაგრე, მტერმან ახლოს ვერ იბარგა – სანაპირო, საზღვრები გაამაგრე, რომ მტერმან ახლოს ვერ იბარგოს, რომ მტერი ახლოს ვერ გაგეკაროს.

დ. კვლა ნუთუმცა შემოვიქეც, ღმერთმან სრულად არტ დამკარგა – იქნება როგორმე ისევ დავბრუნდე და ღმერთმა სრულად, სავსებით არ დამკარგოს·.

7.42 ვეფხისტყაოსნის კომენტარი - 164 (162) „ფათერაკი სწორად მოჰკლავს
▲back to top

164 (162) „ფათერაკი სწორად მოჰკლავს,...“

ა. ფათერაკი – ჭირი, უბედურება.

ბ. ცისა ძალთა დასი – ...

გ. აქათ – ამ დროიდან.

ფლასი – სამგლოვიარო სამოსელი, ძაძა; აქ: გლოვის სინონიმია.

დ. გმორჩილობდენ – კავშირებითი; რომ გმორჩილებდნენ.

ხასი – რჩეული, დაახლოვებული, აქ: ქვეშევრდომი.

8 ვეფხისტყაოსნის კომენტარი - წიგნი ავთანდილისა თავის ყმათა თანა

▲back to top

8.1 ვეფხისტყაოსნის კომენტარი - 165 (163) დაწერა თუ: „ჩემნო ყმანო

▲back to top

165 (163) დაწერა თუ: „ჩემნო ყმანო,...“

ა. დაწერა, რომ ჩემო ყმანო, ზოგნო ჩემო გამზრდელნო და ზოგნო ჩემო გამოზრდილნო.

ბ. ერთგულნო და მისანდონო, ამ საქმეში განმტკიცებულნო,

გ. თქვენ ჩემი სურვილის მომდევარნო, ახლოს მყოფნო ისე როგორც ადამიანის ჩრდილი ვით მისგან,

დ. ჩემი წიგნი, განკარგულება მოისმინეთ ყველამ ერთად შეკრებილმან.

8.2 ვეფხისტყაოსნის კომენტარი - 166 (164) „მიწაცა თქვენი ავთანდილ
▲back to top

166 (164) „მიწაცა თქვენი ავთანდილ,...“

გ. ვარჩევ (ვარჩი(ვ)ე) – აწმყოს ფუძის საწარმოებელი სუფიქსია, დღესაც დარჩენილია აღმოსავლურ კილოებში ზოგან.

სმასა დამღერასა – ქეიფს, დროს ტარებას.

დ. ცერასა – რითმისთვისაა: ცერსა.

8.3 ვეფხისტყაოსნის კომენტარი - 167 (165) „საქმე რამე მიც თავისა
▲back to top

167 (165) „საქმე რამე მიც თავისა...“

ბ. მარტოდ და ღარიბად – სინონიმებია; უცხოობაში ყოფნა, გარდახვეწილი.

წლეული წელი – წლევანდელი წელი.

ბ. გემუდარები ამისთვის – ახლა ვიტყვით: გემუდარებით.

გემუდარებით ამისთვის – იგივე, რაც – ვარ თქვენი შემომხვეწელი.

საქმე რამე მიძს, მაქვს, რაც მოითხოვს ჩემგან გადახვეწას; უნდა დავყო მარტოდ და ღარიბად წლევანდელი წელი; გემუდარებით, გეხვეწებით, რომ სახელმწიფო მთელი, დაულეწელი დამახვედროთ.

8.4 ვეფხისტყაოსნის კომენტარი - 168 (166) „მე შერმადინ დამიგდია
▲back to top

168 (166) „მე შერმადინ დამიგდია,...“

გ. ყოვლთა მზეებრ მოგეფინოსა – მეორე ნახევარი ავსებს პირველ ნახევარს: ვარდს არ ზვრიდეს, არ აჭკნობდეს, ე. ი. თქვენ კარგად გივლიდესთ თქვენს სიცოცხლეს ზოგავდეს.

მე შერმადინს ვტოვებ, რომ ჩემს მაგიერ პატრონობდეს, სანამ მე ცოცხალი ვარ, ყველას მზესავით მოგეფინოსთ, კარგად გივლიდესთ, მაგრამ თუ ვინიცობაა ვინმემ შესცოდა, დააშავა რამე, მას, როგორც სანთელს დაადნობდეს, ე.ი სასტიკად მოეპყრას.

8.5 ვეფხისტყაოსნის კომენტარი - 169 (167) „თქვენცა იცით გამიზრდია
▲back to top

169 (167) „თქვენცა იცით გამიზრდია,...“

ბ. ჰმორჩილობდით – ხოლმეობითია.

გ. ბუკის კვრა – რაიმე საქმის წამოწყება, განგაში საშიშროების დროს.

ბუკსა იკრას – თუ ვინიცობაა რაიმე ბუკის საკრელი საქმე შეიქნეს.

დ. გლოვა, არ სიცილი – ერთიორითაა.

8.6 ვეფხისტყაოსნის კომენტარი - 170 (168) ესე წიგნი გაასრულა
▲back to top

170 (168) ესე წიგნი გაასრულა...

ა. ნაზმა – ახალი ნორმითაა წარმოდგენილი რითმისათვის; უნდა ყოფილიყო ნაზმან.

ბ. წელზე ხმალი შემოირტყა, სამგზავროდ შეეკაზმა.

დ. მასვე·წამსა წამოვიდა – იგივეა, რაც შინა ხანი არა დაზმა – შინ არ გაჩერდა.

8.7 ვეფხისტყაოსნის კომენტარი - 171 (169) ბრძანა: „წადით ყველაკაი
▲back to top

171 (169) ბრძანა: „წადით ყველაკაი,...“

ა. მინა – მინდა.

ბ. თავი გაითავისწინა – თავი გაიმარტოხელა.

გ. შამბი – დიდი გაუკაფავი ბალახი.

დ. მიწყივ – მარად.

8.8 ვეფხისტყაოსნის კომენტარი - 172 (170) იგი ველი გაირბინა
▲back to top

172 (170) იგი ველი გაირბინა,,...

ა. გაეკიდა – გაშორდა.

ბ. გაეკიდა – დაედევნა.

გ. გაეკიდა – ?

ა-ბ-გ-დ – ველი „გაირბინა ლაშქარს გაშორდა, აბა ვინ გაბედავდა მას დადევნებოდა, ვისაც მახვილი ვერას ავნებს, იგი (მისი) მკლავი გამარტოვდა და მას თინათინის ფიქრი ტვირთად, ბარგად გაჰყვა.

დ. მეოთხე სტრიქონი უთუოდ აგრე უნდა წავიკითხოთ: მისგან ტვირთი კაეშნისა ტვირთად, ბარგად აეკიდა.

ტვირთად||ბარგად – სინონიმური პარალელებია, ჩვეულებრივი წესი შოთას წერისა.

8.9 ვეფხისტყაოსნის კომენტარი - 173 (171) რა ლაშქართა ინადირეს
▲back to top

173 (171) რა ლაშქართა ინადირეს...

დ. უცხენმალეს – ცხენმალი .

ა-ბ-გ-დ. რა ლაშქარმა გაათავა ნადირობა და პატრონი მოიკითხა, ვერ ნახეს და (ამის გამო) თავისი პირი იფერმკრთალეს. ე.ი. შეშინდნენ, გაფითრდნენ წინანდელი სიხარული მწუხარებით შეცვალეს; ყველგან დარბოდნენ საძებრად, განსაკუთრებით კი ის, ვისაც უფრო მალი, სწრაფი ცხენი ჰყავდა·

8.10 ვეფხისტყაოსნის კომენტარი - 174 (172) „ღმერთი, ლომო, შენად ნაცვლად
▲back to top

174 (172) „ღმერთი, ლომო, შენად ნაცვლად...“

ა. ლომო, ღმერთი შენს ნაცვლად ვის დაგვიდგენს.

ბ. დარბოდნენ და სხვადასხვა ადგილიდან მოამბენი (ავთანდილის ამბის მცოდნენი) მოჰყავდათ.

გ. ვეღარ გაიგეს მისი ამბავი, წავიდა, გაჰქრა.

დ. გულმოკლული ჯარი მწარედ ტიროდა.

175 (173) შერმადინ ერთგან შეყარნა...

ა. ხასნი და დიდებულები – ახლობელნი, დიდებულნი.

ბ. უსტარი – წიგნი, წერილი.

დ. ულები – დაულურჯებელი, უცემო.

8.11 ვეფხისტყაოსნის კომენტარი - 176 (174) ყოვლთა ჰკადრეს: „თუცა ყოფა
▲back to top

176 (174) ყოვლთა ჰკადრეს: „თუცა ყოფა...“

ა. ყველამ ჰკადრა, თუმცა უმისოდა ჩვენი დარჩენა არამია,

ბ. თუ არ შენთვის, აბა, ვისთვის უნდა მოეცა ტახტი?

გ. ბარემ გმორჩილებდეთ, რასაც გვიბრძანებთ, შემსრულებელი ვართ!

დ. შერმადინი პატრონად დასვეს და ყველამ თაყვანი სცა.

9 ვეფხისტყაოსნის კომენტარი - ავთანდილისაგან მის ყმისა ძებნად წასვლა

▲back to top

9.1 ვეფხისტყაოსნის კომენტარი - 177 (175) ამ საქმესა მემოწმების

▲back to top

177 (175) ამ საქმესა მემოწმების...

ა. დიონოსი, დიონისი – ფსევდონიმია პეტრე იბერიელისა. პეტრე ცხოვრობდა და მოღვაწეობდა V საუკუნეში მაიუმში. ბიზანტიის აზროვნების განვითარებაში პეტრე იბერიელს არაჩვეულებრივი ადგილი უჭირავს.

პეტრე იბერიელისა და დიონისის იგივეობა დაამტკიცა პროფ. შ. ნუცუბიძემ, რაც გაიზიარა მსოფლიო მეცნიერებამ.

ეზრა, ეზროს – წინასწარმეტყველ ეზრას აქვს ასტროლოგიური თხზულება, სადაც ამინდსა და მოსავალზეა ლაპარაკი ქართულად მას ეწოდება „კალანდაჲ თქმული ეზრა წინაჲსწარმეტყუელისაჲ“.

რას წარმოადგენს სტროფი? იგი ერთგვარი პრელუდიაა, შესავალია თავისა; აქ მოკლედ, დაწურულად მოცემულია ის, რაც შემდეგ თვით თავშია გაშლილად წარმოდგენილი. შესავალი წინასწარ იძლევა იმ განწყობას, რომელიც ახასიათებს მოქმედ პირს, ამ შემთხვევაში, ავთანდილს.

ბ. როგორაა მოცემული ეს წინასწარი განწყობა? შედარება-პარალელიზმის სახით, სახელდობრ; ბუნების მოქმედება-მდგომარეობა ედარება ადამიანისას. ავიღოთ, მაგ., შემდეგი სტროფები:

ზამთარი ვარდთა გაახმობს, ფურცელნი ჩამოსევიან,
ზაფხულის მზისა სიახლე დასწვავს, გვალვასა სჩივიან,
მაგრა მაზედა ბულბულნი ტურფასა ხმასა ჰყივიან,
სიცხე სწვავს, ყინვა დააზრობს. წყლული ორჯერვე სტკივიან.
აგრეთვე გული კაცისა მოსაგვარებლად ძნელია,
ჭირსა და ლხინსა, ორსავე ზედა, მართ ვითა ხელია.
მიწყივ წყლულდების, საწუთრო, მისი არ ოდეს მრთელია,
იგი მიენდოს სოფელსა, ვინცა თავისა მტერია“ (1347-1346)

სწორედ ამგვარივე შედარება-პარალელიზმი გვაქვს აქ, სახელდობრ:

საბრალოა, ოდეს ვარდი დაეთრთვილოს, დაცაეზროს;

დაზრობა, დათრთვილვა გადმოტანილია ადამიანზე;

გ. ვის ბადახში არა ჰგვანდეს და ლერწამი ტანად ეზროს – ე.ი. ვის ბადახში (ღაწვი) არ ფერობდეს (გვანი – ფერია), ლერწამი ტანად გაეხადოს (ზრო – ღეროა. შდრ. ვარდი დაეთრთვილოს, დაეზროს)

დ. იგი სადმე გაღარიბდეს, სამყოფთაგან იაბეზროს – ე.ი. იგი სადმე წავიდეს, სამყოფს, ბინას გაშორდეს (სინონიმური პარალელიზმი).

სწორედ ეს შინაარსის გადმოცემული შემდეგ მთელ თავში.

9.2 ვეფხისტყაოსნის კომენტარი - 178 (176) ავთანდილ იგი მინდორი
▲back to top

178 (176) ავთანდილ იგი მინდორი...

ა. ოთხ-ახმით – ოთხამოღებით, ჭენებით.

ბ. დააგდო მზღვარი არაბთა, სხვათ მზღვართა არე იარა – დატოვა, გასცილდა არაბთა საზღვრებს და სხვა ქვეყნის ადგილებზე გადავიდა.

გ. სიცოცხლე გაუზიარა – სიცოცხლე გაუყო.

დ. თუ მე მასმცა ვეახელ –თუ, მე მას (თინათინს) ვეახლე, დავუბრუნდე.

9.3 ვეფხისტყაოსნის კომენტარი - 179 (177) ახალმან ფიფქმან დათოვა
▲back to top

179 (177) ახალმან ფიფქმან დათოვა...

ავთანდილის უაღრესი ბორგვაა გადმოცემული. ის-ის იყო თავი შეიკავა „აწ ცხელსა ცრემლსა ვღვრი არაო“, რომ ახალმა ჭირმა შეიპყრო:

ა. ახალმან ფიფქმან დათოვა, ხელახლა დაიწყო ტირილი, ვარდი დათრთვილა, წაახდინა (დანასა);

ბ. ამის გამო თავის მოკვლაც კი განიზრახა;

გ. თქვა ჭირი ჩემი სოფელმან ოთხმოცდაათად ან ასად (იგულისხმება) გახადა.

დ. მოვშორდი ლხინსა ყველასა სახელდობრ: ჩანგსა, ბარბითსა და ნასა.

ჩანგი, ბარბითი და ნა – საკრავებია.

9.4 ვეფხისტყაოსნის კომენტარი - 181 (179) მუნ ეძებს, ცრემლი მტირალსა
▲back to top

181 (179) მუნ ეძებს, ცრემლი მტირალსა...

ბ. ქვეყანა – მიწა.

უჩნდის ქვეყანა ტახტად – მიწაზე წვებოდა.

182 (180) ყოვლი პირი ქვეყანისა...

ბ. არ იარა – უნდა იყოს: არ ეარა.

გ. მსმენელსაცა ვერ მიმხვდარა – მსმენელსაც ვერ შეხვედრია.

9.5 ვეფხისტყაოსნის კომენტარი - 183 (181) მიჰხვდა რასმე ქვეყანასა
▲back to top

183 (181) მიჰხვდა რასმე ქვეყანასა...

ა. უგემურსა, მეტად მქისსა – უგემური და მქისი სინონიმებია. ·

გ. იგი ჭირი არ უნახავს არ რამინს და არცა ვისსა – ვისი და რამინი მთავარი გმირები არიან „ვისრამიანისა“. ცხნობილია მათი ჭირი უსაზომო, ერთმანეთის სიყვარულისათვის გადატანილი.

9.6 ვეფხისტყაოსნის კომენტარი - 185 (183) ზედ წაადგა, შეექცევის
▲back to top

185 (183) ზედ წაადგა, შეექცევის,...

ა. დროთა დღეთა – მძიმით გამოყოფა არ უნდა.

9.7 ვეფხისტყაოსნის კომენტარი - 186 (184) საგონებელი შეექმნა
▲back to top

186 (184) საგონებელი შეექმნა,...

9.8 ვეფხისტყაოსნის კომენტარი - 187 (185) თუ არ დავბრუნდე, საძებრად
▲back to top

187 (185) თუ არ დავბრუნდე, საძებრად...

9.9 ვეფხისტყაოსნის კომენტარი - 188 (186) უამბოს ჩემ ისიკვდილი
▲back to top

188 (186) უამბოს ჩემ ისიკვდილი...

ეს სამი სტროფი შინაარსის მხრივ განსაკუთრებულ განმარტებას არ საჭიროებს, მაგრამ გრამატიკული ანალიზი მათი კი უცილობელია, რადგან სტროფები მჭიდროდაა ერთმანეთთან დაკავშირებული, ხოლო უკანასკნელი – გრამატიკულადაც, ამავე დროს, ნიშნები მათ შორის არ არის ისეთი, როგორიც უნღა იყოს და ამიტომ, აზრი ბუნდოვანდება.

მეორე სტროფი იწყება „თუ არ დავბრუნდე“-თი. „თუ არ დავბრუნდე“-თი დამოუკიდებელი აზრის დაწყება არ შეიძლება. ცხადია, მას წინ უსწრებს რაღაცა თქმა და ეს თქმა არის პირველი სტროფი: „საგონებელი შეექმნა“.

შემდეგ: ორი მომდევნო სტროფი, გარდა უკანასკნელის ბოლო სტრიქონისა, წარმოადგენს პერიოდს, ერთ რთულ წინადადებას, შედგება იგი ხუთი მარტივი და შერწყმული წინადადებისაგან.

1. თუ არ დავბრუნდე, საძებრად დავყვნე სხვანიცა ხანანი.

პირობითი დამოკიდებული წინადადებაა: კავშირია თუ: შემასმენელის კილო პირობითია – ტიპიური კონსტრუქცია პირობითი წინადადებისა. ამასთანავე, იგი შერწყმულიცაა, რადგან მეორდება ერთი და იგივე წევრები: არ დავბრუნდე, დავყვნე.

2. რომელსა ვეძებ – განსაზღვრებითი დამოკიდებული წინადადებაა.

3. დრო გარდაუწყდეს შერმადინს, შეჰრჩეს ღაწვისა ბანანი, მივიდეს, ჰკადრნეს მეფესა საქმენი დასაგვანანი! უამბოს ჩემი სიკვდილი, თვით ჩემგან დავედრებული; ესაა მთავარი წინადადება პირველისა და მეორის მიმართ ამასთანავე იგი შერწყმულიცაა: გარდაუწყდეს, შეჰრჩეს, მივიდეს, ჰკადრნეს, უამბოს.

4. მათ შექმნან გლოვა-ტირილი, ქმნან საქმე გამწარებული – ამას და მესამეს შორის თანწყობაა.

5. მერმე მივიდე ცოცხალი, სადმე სხვაგან მე რებული – ესეც თანწყობილია მეოთხის მიმართ.

სტროფები ერთის ხაზით, კავშირებითის ხაზით მიმდინარეობს, სამსავე სტროფში თავიდან ბოლომდე მტკიცედ დაცულია კავშირებითი კილო, რაც ხმის დამამტკიცებელია რომ სტროფებს შორის უეჭველი კავშირია.

ერთი სიტყვით ორი უკანასკნელი სტროფი ერთი მთლიანი წინადადებაა (რთული) სინტაქსურად შეკრული და ერთმანეთთან შეპირობებული და რადგან 188-ე სტროფის პირველი სტრიქონი –„უამბოს ჩემი სიკვდილი, თვით ჩემგან დავედრებული“ – წინა სტროფის წინადადებასთანაა კონსტრუქციულად დაკავშირებული, ე.ი. შერწყმული წინადადების კომპლექსის (მივიდეს, ჰკადრნეს) კომპონენტია (უამბოს), ამიტომ, იგი უნდა გამოიყოს წინა სტროფიდან მძიმით და არა წერტილით.

9.10 ვეფხისტყაოსნის კომენტარი - 189 (187) იტყვის: „ღმერთო, სამართალნი“
▲back to top

189 (187) იტყვის: „ღმერთო, სამართალნი“...

ბ. მე ეზომი სიარულნი კიდე რად, გლახ, გამიცუდენ – მე ამდენი სიარული კიდევ, ვაი, ტყუილუბრალოდ ჩამიტარე.

დ. ცრემლნი ჩემნი ვერა ოდეს დავიყუდენ – ცრემლი ჩემი ვერაოდეს შევაჩერე.

9.11 ვეფხისტყაოსნის კომენტარი - 190 (188) კვლაცა იტყვის: „დათმობა სეგობს
▲back to top

190 (188) კვლაცა იტყვის: „დათმობა სეგობს...“

ბ. დღეთა მეტად ნუ მოჰკვდები – დროზე ადრე ნუ მოჰკვდებე, ნუ მოიკლავ თავს.

დ. განგებასა ვერვინ შესცვლის, არ-საქმნელი არ იქმნების – ამისა და ნაწარმოების ამგვარივე შინაარსის ადგილების მიხედვით ზოგი მკვლევარი ფიქრობდა, რომ ვეფხისტყაოსანში პირწავარდნილი ფატალიზმია, რომ ნაწარმოების გმირები ბედისწერით არიან შებოჭილნიო.

რა არის. ფატალიზმი?

ფატალიზმი ადამიანის ნების აბსოლუტური უთავისუფლობაა. ფატალიზმით შეპყრობილი მთლიანად და სავსებით შებოჭილია თავის მოქმედებაში. მისი საქმიანობა წინდაწინვე განსაზღვრულია შეზღუდული, უხილავის, ადამიანისათვის მიუწვდომელი, შეუცნობელი (რაც მთავარი, არ არსებული) ძალის მიერ.

განა ცხადი არაა რომ მე-12 საუკუნის ქართველი ამგვარ მოძღვრებას ვერ გაიხდიდა თავის სამუშაო, სამოქმედო გეგმად. განა შესაძლოა, რომ ვ.ტ-ი თავის ეპოქის ზრახვათა და სულისკვეთებათა ამსახველი და არა მარტო ამსახველი, არამედ თვით ორგანიზატორი იმ ცხოვრებისა რომელიც გამარჯვებათა სისტემას წარმოადგენდა მაშინდელ საქართველოში თავის მოქმედ პირს ფატალიზმით შებოჭავდა და გულზე ხელდაკრეფას იქადაგებდა?

ცხადია, არა და არც არის ვ. ტ-ში ფატალიზმი.

აქ არის განგება.

ქრისტიანიზმმა უარყო ფატალიზმი მის ნაცვლად წამოაყენა მოძღვრება განგებაზე. როგორ უნდა გამოეყენებინა მას ეს განგება როგორც მარტოოდენ ბრძოლის ხერხი, როგორც სააგიტაციო საშუალება, თუ არსებითად თავისი მომავალი შემოქმედების პროგრამადაც უნდა დაესახა მას ეს განგება?

ქრისტიანიზმი კლასობრივი უთანასწორობის დამცველი მოძღერებაა. მაშასადამე, თუ პირველ ხანებში წარმართობასთან ბრძოლის წარმატებით საწარმოებლად, საჭირო იყო ფატალიზმის უარყოფა და თავისუფალი, სავსებით სუვერენული პიროვნების ლოზუნგის წამოყენება, შემდგომ, როდესაც ქრისტიანობა განმტკიცდა და საჭემპყრობელი შეიქნა და საკუთარი გაბატონებული კლასები გაიჩინა, ბუნებრივია, მას უნდა შეემუშავებინა ისეთი დებულება, რომელიც გაბატონებულის მდგომარეობას კიდევ უფრო განამტკიცებდა დაბალი კლასის, მარჩენალი კლასის ხარჯზე.

სწორედ ამ დებულებად გამოდგა განგება, ღვთის განგება.

აქ მარტოოდენ სახელის ცვლასთან არა გვაქვს საქმე. შეუძლებელია, არსად არ მომხდარა ძველის აღდგენა მთლიანად, სავსებით, თუნდაც სახეიცვლილად: სახელის ცვლასთან ერთად მას სახეც უნდა გამოეცვალოს და რაც მთავარია, მიზანდასახულობა სხვაგვარი უნდა მიეცეს.

ამ მხრივ, ყოვლად შეუძლებელია განგება ბედისწერის განმეორებად ჩაითვალოს,

მართალია, დრო და გარემოება მას სხვადასხვა გადახრას აძლევდა, მეტ-ნაკლებობით შიგ თავისებურად გაგებულ ნების უთავისუფლობას აქსოვგდა, (შდრ. რომ. 9, იერემ. 10, 23), მაგრამ საერთოდ, განგება უპირისპირდება ნების აბსოლუტურ უთავისუფლობას და ცდილობს, რათა ადამიანი იყოს თვისთა საქმეთა უფალი.

სწორედ ვ.ტ-ის ეპოქაში გადმოთარგმნილ ერთ წიგნში³⁹, სადაც ლაპარაკია ადამიანისა და მსოფლიოს შესახებ, სათანადო ადგილას ვკითხულობთ:

უნებლიეს უპირისპირდება წინააღრჩევა. წინააღრჩევას ადგილი აქვს იქ, სადაც მოქმედებს ნებელობა. ამასთან დაკავშირებულია საკითხი: თავისუფალია თუ არა ჩვენი ნებელობა, სხვაგვარად: ვართ თუ არა ჩვენ თვით ხელმწიფე?

თვით ის გარემოება რომ ადამიანს აქვს უნარი იმსჯელოს თავისი საქციელის საფუძვლებსა და მიზნებზე აგრეთვე მიზნის მისაღწევ საშუალებათა და ღონისძიებათა შესახებს ამტკიცებს იმას, რომ ადამიანის ნება თავისუფალია (თ. 39).

შემდეგ თავებში გარკვევით უარყოფილია ნება, ფატუმი და ადამიანის საქმიანობის ქვაკუთხედად განგება და მხოლოდ განგებაა დასახული.

ვ.ტ-შიც ფატალიზმი როგორც ადამიანის ნების შემბოჭველი, ნების მომსპობი, უარყოფილია და მის ნაცვლად წამოყენებულია განგება და იგი გამოყენებულია როგორც ადამიანის გამამხნევებელი სასოწარკვეთილებასა და რყევის ჟამს, სწორედ ამგვარადაა განგება მომარჯვებული ხსენებულ სტროფში:

კვლაცა იტყვისა: „დათმობა სჯობს“ და თავსავე ეუბნების:
„დღეთა მეტად ნუ მოძკვდები, გული ჩები ნუ დადნების“,

ამის შემდეგ თავის გამაგრება და განმტკიცება:

უღმრთოდ ეერას ვერ მოვაწევ, ცრემლი ცუდად მედინების,
განგებასა ვერვინ შესცვლის, არ-საქმნელი არ იქმნების.₄₀

9.12 ვეფხისტყაოსნის კომენტარი - 192 (189) „ყოვლნი არსნი ცათ ქვეშეთნი
▲back to top

192 (189) „ყოვლნი არსნი ცათ ქვეშეთნი...“

გ. უღონიოდ – უთუოდ, აუცილებლად.

დ. ცუდად – ტყუილ-უბრალოდ.

9.13 ვეფხისტყაოსნის კომენტარი - 193 (190) მთით ჩამოვიდა ავთანდილ
▲back to top

193 (190) მთით ჩამოვიდა ავთანდილ....

ბ. მინდორს აცორვებს ტაიჭსა – სუბუქად, ტივტივით მოაქანებს ტაიჭსა.

შეჟღრენით მონაწყენია – ნჟღრევით მონაწყენია.

გ. გასცუდებოდეს მკლავნი და მისნი სიამაყენია – გაწბილებოდნენ მკლავნი და თავისი სიამაყე, ძლიერება.

დ. ბროლისა ველსა სტურფობდეს გიშრისა მუნ საყენია – ბროლის ველს, ე.ი. ლოყებს უმშვენებდა გიშრის, ე.ი. შავი, წვერები.

კ. კეკელიძეს სპარსულ საყი სიტყვის მრავლობითად მიაჩნია „საყენი“:

„საყე“ resp. „საყი“ ნიშნავს საზეიმო მაგიდასთან მდგომს, საროს მსგავსს, პირ-მზე, პირ-მხიარულს, ლამაზსა და მოხდენილს ღვინის მწდეს ან მიმრთმევს... აზრი მეტაფორული თქმისა ასეთია: როგორც „საყენი“ ან ღვინის მწდენი აშვენებდნენ ხოლმე საზეიმო სუფრას რომლის გარშემო ისინი იდგნენ, ისე ამართული შავი (გიშრის) წამწამი და ულვაშები ამკობდა, ამშვენებდა ავთანდილის „ბროლის ველს“, ან ლოყას.

სიტყვა „საყე“ ჩვენს მწერლობაში ხმარებაში შემოდის აღორძინების ხანაში ის გვხვდება „ბარამ-გურიანში“ და „შაჰ-ნავაზიანში“, (ქართ. ლიტ. ისტ. II², გვ. 104).

სპარსულში მართლაც არსებობს საყი, საყე სიტყვა მაგრამ მას არავითარი კავშირი არა აქვს ხსენებული სტროფის საყენ სიტყვასთან. აქ საყენი მრავლობითია ქართული საყე სიტყვისა და საყე კი, არც მეტი, არც ნაკლები არის სარი. მაშასადამე, რა არის გიშრის საყენი? მხოლოდ და მხოლოდ გიშრის სარები, რაც შოთას კიდევაც აქვს გამოყენებული როგორც მეტაფორა შავი წარბებისა ან წვერ-ულვაშისა:

სადა ინდონი ბროლ-ვარდსა სარვენ გიშრისა სარითა.
მას მოვგეშორვე, წამოვე სიჩქარით, არ სიწყნარითა (889, 1-2)

ვუჭვრიტეთ პირსა მნათობსა ელვათა მაელვარებსა,
მისი ციმციმი მზისაებრ ეფინებოდა არებსა;
ძვირ-ძვირად გვეუბნებოდა სიტყვასა რასმე წყნარებსა,
კბილთაგან შუქი შეადგა ზედან გიმრისა სარებსა. (1228)

გიშრის სარები იგივეა, რაც გიშრის საყენი.

აქვე აღვნიშნა, რომ მეტაფორის გახსნა ისე, როგორც ეს კ. კეკელიძეს აქვს ამ შემთხვევაში არ შეიძლება.

როგორც საყენი ამშვენებს ხოლმე სურას, ისე შავი (გიშრის) წამწამი და ულვაშები ამკობდა ლოყას – შეძლება მხოლოდ მაშინ, როცა შედარება-მეტაფორა გვაქვს, აქ კი, პირდაპირი მეტაფორაა.

გიშრის საყენი – ერთი ცნებაა და მათი დაშორება არ შეიძლება. აქ კი საყენი შედარების პირველ ნახევარშია, ხოლო გიშერი – მეორეში.

9.14 ვეფხისტყაოსნის კომენტარი - 194 (191) მობრუნება დააპირა

▲back to top

194 (191) მობრუნება დააპირა,...

ა. სულთქნა, ივაგლახა – სინონიმებია.

დ. მაგრა არა შეუზახა – მაგრამ არ შეუტია.

9.15 ვეფხისტყაოსნის კომენტარი - 195 (192) თუცა მხეც-ქმნილი ავთანდილ
▲back to top

195 (192) თუცა მხეც-ქმნილი ავთანდილ...

ა. გულ-ამოსკვნით – იგივეა, რაც – კვნესით.

ბ. ეგრეცა ჭამა მოუნდის ადამის ტომთა წესითა – მიუხედავად ამისა, ჭამა მოუნდა, როგორც ადამიანს.

გ. როსტომი – „როსტომიანის“ მთავარი გმირია.

9.16 ვეფხისტყაოსნის კომენტარი - 196 (193) ცხენსა მისცა საძოვარი
▲back to top

196 (193) ცხენსა მისცა საძოვარი,...

ა. ვირე – ვიდრე.

9.17 ვეფხისტყაოსნის კომენტარი - 197 (194) ხელთა ჰქონდა მშვილდ-ისარი
▲back to top

197 (194) ხელთა ჰქონდა მშვილდ-ისარი,...

ბ. შეებნიდა სისხლსა გული – სისხლის დენას გული შეეწუხებინა.

დ. ცოტა ედგა მას, გლახ, სული – სული ძლივს ედგა, სულს ძლივს ითქვამდა.

9.18 ვეფხისტყაოსნის კომენტარი - 198 (195) უყივლა თუ: „ძმანო ვინ ხართ?
▲back to top

198 (195) უყივლა თუ: „ძმანო ვინ ხართ?...“

ბ. დაგვიწყნარდი – დაგვიმშვიდდი.

გვიშველე რა – იგივე, რაც – ცეცხლნი ავსენ.

გ. მოგვიმტკივნე – სამძიმარი გვითხარი, თანაგრძნობა გამოგვიცხადე.

ჭირნი ჭირსა მოგვისავსენ – ჭირი ჭირს მოგვიმატე.

დ. სატირელნი მოგვიტირენ, ღაწვნი შენცა დაიმხავსენ – სინონიმებია.

9.19 ვეფხისტყაოსნის კომენტარი - 199 (196) ავთანდილ მიდგა, ეუბნა
▲back to top

199 (196) ავთანდილ მიდგა, ეუბნა...

ა. მიდგა – მიუახლოვდა.

ბ. მოუბარეთა – მოუბართა-ს ნაცვლადაა ლექსისათვის.

დ. ხატაეთი – ჩინეთი.

9.20 ვეფხისტყაოსნის კომენტარი - 201 (198) ჩვენ სამთა ძმათა ჩვენთანა
▲back to top

201 (198) ჩვენ სამთა ძმათა ჩვენთანა...

ა. მესროლნი დავაწბილენით – მესროლნი შევარცხვინეთ, მესროლთ ვაჯობეთ.

ბ. ერთმანერთსა სამნივე ჩვენ კიდე დავაცილენით – ჩვენ სამნივე ერთმანეთს შევეცილეთ, სამნივე ერთმანეთს შევეჯიბრეთ.

გ. სიტყვანი ვავაქილენით – სიტყვებით ერთმანეთს ვესარჩლებით, სიტყვებით ერთმანეთს გავეპაექრეთ.

დ. ვითაკილენით – ვიწყინეთ.

9.21 ვეფხისტყაოსნის კომენტარი - 202 (199) დღეს ავყარენით ლაშქარნი
▲back to top

202 (199) დღეს ავყარენით ლაშქარნი,...

ბ. ვინ ვსჯობთ თავისა მკლავითა – ვინ ვსჯობთ თავისი საკუთარი მკლავით, სხვის დაუხმარებლივ.

დ. დამნახავი – იგივეა, რაც – მარეკი; ნუ ვესვრით მარეკის საშუალებით.

203 (200) ჩვენ ვიახლენით სამთავე...

ა. მეაბჯრე – აქ: ისრის მომრთმევი.

9.22 ვეფხისტყაოსნის კომენტარი - 204 (201) ანაზდად მოყმე გამოჩნდა
▲back to top

204 (201) ანაზდად მოყმე გამოჩნდა...

ა. ანაზდად – მოულოდნელად, უცებ.

კუშტი, პირ-გამქუშავია – მწყრალი, წარბ-შეკრული,პირ-მოღუშული.

9.23 ვეფხისტყაოსნის კომენტარი - 205 (202) ვუჭვრიტეთ, მისთა ელვათა
▲back to top

205 (202) ვუჭვრიტეთ, მისთა ელვათა....

ა. მისთა ელვათა შუქნი ძლივ გავიცადენით – მის ბრწყინვას ძლივს გავუმაგრეთ თვალი.

ბ. მზეაო ქვეყანად, ნუ ვეუბნებით ცად ენით – მზეა ქვეყნად, დედამიწაზე და ამიერიდან, ნუ ვიტყვით, რომ იგი ცაზეა.

9.24 ვეფხისტყაოსნის კომენტარი - 206 (203) მე უხუცესმან უმცროსთა
▲back to top

206 (203) მე უხუცესმან უმცროსთა.:.

ა. დავსთხოვე ქენებით – დავსთხოვე ხვეწნით.

ბ. ჩემმან შემდეგმან – ჩემმა მომდევნომ.

გ. მან – ამ შემთხვევაში: უმცროსმა.

მართ ოდენ – მარტოოდენ.

ვუალეთ ჩვენებით – ნება დავრთეთ (თითის) ჩვენებით: აბა ჰა, მიდი!

დ. მივჰმართეთ ... (მრავალწერტილი უნდა).

9.25 ვეფხისტყაოსნის კომენტარი - 207 (204) ბროლმან, ლალსა გარეულმან
▲back to top

207 (204) ბროლმან, ლალსა გარეულმან,...

ა. მონადენმა სისხლმა ლოყები დაამშვენა – ირონიულადაა ნათქვამი.

ბ. იგი ტკბილნი გონებანი ჩვენთვის მეტად გაამყიფნა – ტკბილი გონება ჩვენთვის მეტად გაამწარა.

გ. არ აგვიხვნა, არცა დაგვხსნა, ყოლა არად ამოგვეკრიფნა – არც აგვიღო, ე.ი. არც შეგვიპყრა არც დაგვაყენა, სრულად არაფრად არ ჩაგვაგდო.

დ. მისნი მკვახედ მოუბარნი მათრახითა შეგვამწიფნა –ეს თქმა ხალხის, კერძოდ, ბავშვთა საქმიანობის საფუძველზეა აღმოცენებული. ბავშვებმა იცინ განსაკუთრებით სულწასულები ნაყოფს დამწიფებას არ აცლიან მკვახეს დაბეჟავენ, ხელოვნურად ცოტათი შეამწიფებენ და ისე ჭამენ.

შოთაც ხალხის შვილია, იცოდა ხალხის ეს ჩვეულება აღსანიშნავია შემწიფება სიტყვა კი არ დაამწიფა, არამედ შეამწიფა.

მართლაც, მკვახე ხილის ამ წესით მხოლოდ შემწიფება შეიძლება და არა დამწიფება.

შოთამ ამ პროცესის დეტალებიც კი იცის და იშვიათის მხატვრულობითა და თან ირონიის დართვით გადმოგვცემს საქმის ვითარებას.

9.26 ვეფხისტყაოსნის კომენტარი - 208 (205) უმცროსსა ძმასა მივეცით
▲back to top

208 (205) უმცროსსა ძმასა მივეცით,...

ა. უმცროსსა ძმასა დავუთმეთ, უფროსი, გავაჩერეთ;

ბ. ხელი მოჰკიდა, დადეგო! ეს კი გაუბედა ენით;

გ. მან ხრმალსა ხელი არ მოჰკიდა, ამიტომ ჩვენ მოვერიდეთ,

დ. თავსა გადაჰკრა მათრახი, დავინახეთ – სისხლი დადინდა.

9.27 ვეფხისტყაოსნის კომენტარი - 209 (206) მით ერთითა მათრახითა
▲back to top

209 (206) მით ერთითა მათრახითა...

სტროფი საყურადღებოა თავისი რიტმულობითა და ბგერათჟღერით. სამი გალახული ძმა მოუთხრობს ავთანდილს, თუ როგორ გაამათრახა ისინი ტარიელმა, განსაკუთრებით, უმცროსი რომელიც სიკვდილის პირამდე მიიყვანა. მართალია, ძმები წარსულ ამბავს მოუთხრობენ, მაგრამ თხრობა ისე მიმდინარეობს, რომ ცოცხლად გადმოსცემს ამბავს: როგორ ჩატარდებოდა ფაქტიურად გამათრახების სცენა?

უეჭველად ელვის სისწრაფით, გამეტებულად. შეტევისას ტარიელმა სხვაგვარი ხასიათი საქმიანობისა არ იცის მაშასადამე, თვით სტროფიც, ამბის გადმომცემი მალი, მაღალი შაირით უნდა იქნას გადმოცემული.

სიმეტრიული თანამიმდევრობით გაწყობილი სიტყვები აქ ორ-ორ – ოთხ-ოთხ მარცვლიანია, რაც თანაბარზომიერად მოკვეთილ ოდენობათ იძლევა და ეს ქმნის უღიდეს სიჩქარეს, ვერავითარი სხვა ზომით, ამ შემთხვევაში დაბალი შაირით, ამ სულმოუთქმელობის გადმოცემა ვერ მოხერხდებოდა.

მაგრამ სტროფი საყურადღებოა არა მარტო თავისი ტემპით: იგი გასაოცარია თვით ბგერათჟღერითაც, რომელიც სავსებით შეეფერება მოქმედების ხასიათს.

ხევა და ფრეწა ყოველ შემთხვევაში, ყოველ ბგერაში ისმის.

ყველაფერს ამას კი იძლევა თანაბრად და სათანადოდ განრიგებული ხ და წ ბგერები.

9.28 ვეფხისტყაოსნის კომენტარი - 210 (207) „აღარ დაბრუნდა, წავიდა“
▲back to top

210 (207) „აღარ დაბრუნდა, წავიდა“...

ტარიელმა გალახა ხატაელთა უმცროსი ძმა და განაგრძობს გზას როგორი უნდა იყოს მისი სიარულის ტემპი? ისეთი, რომ ოდნავადაც არ შეიბღალოს რაინდის გმირობა, იგი ისე უნდა წავიდეს თითქოს აქ არაფერი მომხდარაო. ვიღაც ციდამტკაველას შეხვდა, გააწკიპარტა და დინჯად და აღუშფოთველად მიდის და „მიეფინების მზე ველად“.

ამიტომაცაა უს ამბავი გადმოცემული ნელი ტემპით, დაბალი შაირით. ჩქარი ტემპი და გაქცევა, სილაჩრე, შიში იქნებოდა.

სტროფს ეჭირვება სხვა მხრივ კორექტივი.

ყველგან ხელნაწერებსა და დაბეჭდილებში წერია:

გ. აგერა მივა, ნახეო, იგი მზეებრდა მთვარებლად. მე ვასწორებ: ეგერა მივა. იმიტომ, რომ აგერა მიუთითებს ახლო საგანზე, ხოლო ეგერა – შორს.

აქ კი აუცილებლად უნდა შორს იყოს. მართლაც, მესამე სტრიქონი გადმოგვცემს:

შორს უჩვენებდეს ავთანდილს მტირალნი გაუხარებლად.

ამასვე ადასტურებს მეოთხე სტრიქონის დასაწყისი: ოდენ ჩნდა – რომელიც მხოლოდ შორისთვის ითქმის.

9.29 ვეფხისტყაოსნის კომენტარი - 211 (208) აჰა მიჰხვდა ავთანდილსა
▲back to top

211 (208) აჰა მიჰხვდა ავთანდილსა...

უარყოფითი კონსტრუქციით დადებითი ფაქტია გადმოცემული: ავთანდილმა შეწყვიტა ტირილი, ავთანდილს მიჰხვდა სიამე, გაუხარდა რადგან ტყუილ-უბრალოდ არ ჩაუარა მას ამდენმა გარეთ ყოფნამ; კაცს აუსრულდეს საწადელი და რასაც ეძებდეს ის იპოვოს, მაშინ მან არ უნდა დაიხსომოს გარდასრული, წარსული ჭირი.

9.30 ვეფხისტყაოსნის კომენტარი - 212 (209) უთხრა თუ: „ძმანო, ვარ ვინმე...“
▲back to top

212 (209) უთხრა თუ: „ძმანო, ვარ ვინმე...“

ა. უთხრა ძმანო, ვარ ვინმე უცხო ამ უცხო, უცნობ ადგილას,

ბ. იმ ყმის საძებრად მე მოვშორდი ჩემს სამშობლოს,

გ. ახლა თქვენგან შევიტყე სრულიად არა საადვილო საქმე,

დ. ღმერთი შეგეწიოსთ, ნურაფერს თქვენს საწყენს ნუ დაგმართებსთ.

9.31 ვეფხისტყაოსნის კომენტარი - 213 (210) ვითა მე მივჰხვდი წადილსა
▲back to top

213 (210) ვითა მე მივჰხვდი წადილსა,...

ამ სტროფის ორი სტრიქონი წინა სტროფის უკანასკნელი სტრიქონის განმეორებაა.

გ. მიდითო ნება-ნებასა – ნელ-ნელა, ხელიხელჩაკიდებელი მიდით.

9.32 ვეფხისტყაოსნის კომენტარი - 214 (211) ესე უთსრა და წავიდა
▲back to top

214 (211) ესე უთსრა და წავიდა,...

ბ. ვითა გავაზი გაფრინდა, არ-გაშვებული ხეზითა – ხეზი ბაწარია, რომლითაც გასაწვრთნელ ქორს აბამენ ზამთარშიაც ქორი ხეზითაა დაბმული. გაზაფხულზე ქორს გაუშვებენ, რომ ფრთები გაიმართოს. დიდი ხნის გაუშვებელი ქორი არაჩვეულებრივი სისწრაფით დანავარდობს ჰაერში. შედარებაც შოთას აქედან აქვს აღებული.

გ. მთვარე, მზისა შემყრელი – მთვარე რომ მზეს შეეყრება, გაქრება, გაუჩინარდება აქაც, ავთანდილის სისწრაფით გაქროლაზეა ლაპარაკი გაფრინდა როგორც დიდი ხნის გაუშვებელი ქორი და გაქრა, როგორც მთვარე.

ზეზი – პორფირი, ბრწყინვალე რამ, მზე სინათლითა ზეზითა – მზე (ავთანდილ) სინათლით მოსილი.

9.33 ვეფხისტყაოსნის კომენტარი - 215 (212) მიეწურა, იგონებდა
▲back to top

215 (212) მიეწურა, იგონებდა,...

ა. მიუახლოვდა, ფიქრობდა, როგორ მოაგვაროს ახლოს შეყრა:

ბ. ვაი, თუ, უდროოდ ნათთქვამმა სიტყვამ შმაგი უფრო გააშმაგოს!

გ. ამიტომ საჭიროა, რომ გონიერმა კაცმა ბნელი საქმე აგრე მოაწყოს:

დ. არ სიწყნარე, ე.ი. სიჩქარე და მოუფიქრებლობა რაც შეიძლება მოიძულოს, უკუაგდოს.

9.34 ვეფხისტყაოსნის კომენტარი - 215 (212) მიეწურა, იგონებდა
▲back to top

215 (212) მიეწურა, იგონებდა,...

ა. მიუახლოვდა, ფიქრობდა, როგორ მოაგვაროს ახლოს შეყრა:

ბ. ვაი, თუ, უდროოდ ნათთქვამმა სიტყვამ შმაგი უფრო გააშმაგოს!

გ. ამიტომ საჭიროა, რომ გონიერმა კაცმა ბნელი საქმე აგრე მოაწყოს:

9.35 ვეფხისტყაოსნის კომენტარი - 216 (213) რათგან ისი არის სადმე
▲back to top

216 (213) რათგან ისი არის სადმე...

ა. ისი – იგი.

უცნობო და რეტად – სინონიმებია.

დ. იმალვის – იმალება.

9.36 ვეფხისტყაოსნის კომენტარი - 217 (214) ავთანდილ იტყვის: „ეზომნი...
▲back to top

217 (214) ავთანდილ იტყვის: „ეზომნი...“

ა. ეზომნი ჭირნიმცა რად ვაცუდენი – ამდენი ჭირი, ამდენი უბედურება (რაც მე გამოვიარე), როგორ გავაცუდო, როგორ ჩავატარო ტყუილუბრალოდ.

ბ. რაღაცა არის – ვიღაცა არის რატომ რაღაცა და არა ვიღაცა? თუ უცნობის მიმართაა, თუ პიროვნება გაურკვეველია, მაში რაღაცა იხმარება, ხოლო, როდესაც ეს უცნობი პიროვნება გაირკვევა, ნაცნობი შეიქნება, მაშინ – ვიღაცა.

თუმცა არ ედგნეს ბუდენი – რომ არ ჰქონდეს ბუდე, რომ არ ჰქონდეს ბინა.

გ. რაზომც მოვლიდეს ზღუდენი – რამდენიც არ უნდა იაროს.

დ. მუნითგან ვძებნე ღონენი ჩემნი, არ დასამრუდენი – იქიდან ვძებნე საშუალება ჩემი სწორი, უტყუარი.

9.37 ვეფხისტყაოსნის კომენტარი - 218 (215) წინა-უკანა იარეს
▲back to top

218 (215) წინა-უკანა იარეს...

ა. წინა-უკანა იარეს – ერთი წინ მიდის, მეორე უკან მისდევს.

გ. წამენი – წამნი.

დ. მინდორთა მოსალამენი – მინდორთა დასასველებელი: ახლა ლიტერატურულია – ნამვა, ლამვა, დალამვა დასავლურ კილოებშია დარჩენილი.

9.38 ვეფხისტყაოსნის კომენტარი - 219 (216) დღისით ვლეს და საღამო-ჟამ
▲back to top

219 (216) დღისით ვლეს და საღამო-ჟამ...

ა. ქვაბნი – გამოქვაბულნი.

ბ. რასდენი – რამდენი.

9.39 ვეფხისტყაოსნის კომენტარი - 222 (219) ყმამან უთხრა: „დაო-ასმათ
▲back to top

222 (219) ყმამან უთხრა: „დაო-ასმათ…“

ა. ხიდნი ზღვასა ჩაგვიცვივდეს – (გადატ.) დიდი უბედურება დაგვატყდა თავს.

ბ. ვეღარ მივხვდით ჟამიერად – დროზე ვერ მივსწვდით.

9.40 ვეფხისტყაოსნის კომენტარი - 223 (220) იგი ტევრი გაეხშირა
▲back to top

223 (220) იგი ტევრი გაეხშირა...

ა. იგი ტევრი გაეხშირა დანაგლეჯსა მათსა თმასა – იგი ტევრი, ე.ი. თმა გაეეშვიათებინა, გაეთხელებინა დანაგლეჯსა, ე.ი. თმა იმდენი დაიგლიჯეს, რომ გაითხელეს·

გახშირვა, გამოხშირვა – გათხელება, გაიშვიათება. ეს. სიტყვა ახლაც ცნობილია: სიმინდის გამოხშირვა.

ბ. ერთმანერთსა ეხვეოდეს – ყმა ქალსა და ქალი ყმასა – ლექსი საგულისხმოა თავისი წყობით, განსაკუთრებით მისი მეორე ნახევარი: ყმა ქალსა, ქალი ყმასა

ჯვარედინადაა გაწყობილი, ბერძნული X-ის მსგავსად.

ამგვარი ხერხი ძველთაგანვეა ცნობილი. მას ხიაზმი ეწოდება. (ბერძნული X-ის მიხედვით).

ამ ხერხს მიმართავენ. მაშინ, როდესაც უნდათ განსაჯუთრებით ცოცხლად წარმოიდგინონ მოქმედება.

ასმათი და ტარიელი ისე შეხვდნენ ერთმანეთს, როგორც დიდი ხნის უნ5ახავი და აქედან არაჩვეულებრივი სისწრაფე შეხვედრისას, ერთმანეთზე გადახვევა, რომელიც თავისთავად X-ის მსგავს ფიგურას ქმნის.

დ. ქცევა-ზმა – -სინონიმებია. ქცევა იგივეა რაც მოქმედება. ზმაც – მოქმედებაა.

9.41 ვეფხისტყაოსნის კომენტარი - 224 (221) სული დაიღო მან ქალმან
▲back to top

224 (221) სული დაიღო მან ქალმან,...

ა. სული დაიღო მან ქალმან – გაჩუმდა ქალი.

დ. მას დღესა გარდახდა გამოსრულობა – იმ დღეს გათავდა გარეთ გამოსვლა, მეტი უკვე აღარ გამოსულან გარეთ.

9.42 ვეფხისტყაოსნის კომენტარი - 225 (222) ავთანდილს უკვირს: „ამბავი...“
▲back to top

225 (222) ავთანდილს უკვირს: „ამბავი...“

ა. უკვირს – საგონებელშია.

დ. წყნარად, არ რამე ჩხერითა – ერთიორითაა.

9.43 ვეფხისტყაოსნის კომენტარი - 226 (223) მის მოყმისა წესი იყო,
▲back to top

226 (223) მის მოყმისა წესი იყო,...

ა. მის მოყმისა წესი იყო, მეტსა თურე არ ასრე ჯდა – ასეა დაბეჭდილი საიუბილეო გამოცემაში.

ყოვლად შეუძლებელია „მეტსა თურე არ ასრე ჯდა“. იგი უდრის – მეტსა თურმე არ აგრე ჯდა. უნდა იყოს: მეტსა თურე არას ეჯდა, ე.ი. აქ ჯდომა სიტყვა და მისგან ნაწარმოები ჯდა კი არ არის, არამედ ეჯი სიტყვა ეჯი არის გზა, სავალი, დისტანცია, სადგური ე.ი. მეტსა თურე არას ეჯდა – მეტს თურმე არ სადგურობდა, არ ეჯობდა, არ ჩერდებოდა. ეჯი გვხვდება ვ. ტ-ში სხვაგანაც:

ადრე დავბრუნდით, ვიარეთ არ ეჯი გზისა შორისა; (477, 23)
ერთე აღმა, ერთი ჩაღმა, უგზოდ ვლიდეს შამბთა ეჯით (950, 2)

9.44 ვეფხისტყაოსნის კომენტარი - 227 (224) ავთანდილ ახლოს კელა ნასა
▲back to top

227 (224) ავთანდილ ახლოს კელა ნასა...

ბ. ულვაშ-აშლილი – ულვაშაკოკრებული.

წვერგამო – ეს სიტყვა სხვადასხვაგვარად ესმოდათ: ზოგი უწვერულად მარტავდა, ზოგიც კი პირიქით წვერიანად მიიჩნევდა ჩუბინაშვილი უწვერულად რაცხდა, მასზე დამყარებით იუსტ. აბულაძეც აგრე განმარტავს: უწვერული, პირტიტველა.

მართალია ის, ვინც წვერგამოს უწვერულად მიიჩნევს, მართლაც: ულვაში უფრო ადრე ამოსდის ადამიანს, ვიდრე წვერი და თუ უცხო ყმა, ე.ი. ტარიელი, ულვაშაშლილი იყო, ე.ი. ის-ის იყო ულვაში ამოსდიოდა, ყოვლად შეუძლებელია რომ იგი წვერიანი ყოფილიყო. მაშასადამე, წვერგამო არის უწვერული. ეს რომ ასეა, ამას ადასტურებს ერთი ადგილი „მამათა ცხოვრებიდან“ (საქ. მუზ. ხელნაწ. № 4332. A 1105): „...შთამოვიდეს ორნი ჭაბუკნი უცხონი მუნ და ერთსა მას ესხნეს წუჱრნი, ხოლო მეორე – იგი იყო წუჱრ გამოჲიოდენ“.

ამას მხარს უჭერს სომხური ტექსტიც, სადაც სათანადო ადგილას წერია: „თვინიერ წვერებისა“, ე.ი. წვერების გარეშე, უწვერული. სხვაგვარად წვერგამო (ამონაწერი მომაწოდა პროფ. ი. აბულაძემ).⁴¹

გამო უნდა იყოს ოდესღაც მთელი სიტყვის, დამოუკიდებელი სიტყვის ნაშთი ხომ არაა ეს სიტყვა გამოკლებით, წვერგამოკლებით, წვერის უმისოდ.

9.45 ვეფხისტყაოსნის კომენტარი - 228 (225) მასვე გზასა წამოვიდა
▲back to top

228 (225) მასვე გზასა წამოვიდა,....

ბ. შამბი გავლო, გაეშორა, თავი მინდორს გააგარა – აქ მოცემულია ანაფორული ალიტერაცია, შეერთებული ასონანსთან: გავლო, გაეშორა, გა – გარა, რაც იმის მაუწყებელია, რომ უცხო ყმა არაჩვეულებრივი სისწრაფით გაშორდა იქაურობას.

9.46 ვეფხისტყაოსნის კომენტარი - 229 (226) აწ ამას ჩემთვის ღმრთისაგან.
▲back to top

229 (226) აწ ამას ჩემთვის ღმრთისაგან...

ა. ღმრთისაგან – უდრის დღევანდელ სტანდარტულ გამოთქმას – ღვთის მადლით.

გ. მრთალი გავაბრჭობინო – კაუზატივია ბრჭობა ზმნისა მართალი განვასჯევინო, მართალი დავადგენინო (ასმათს).

▲back to top

10.1 ვეფხისტყაოსნის კომენტარი - 230 (227) ჩამოვიდა, ცხენი ახსნა

▲back to top

230 (227) ჩამოვიდა, ცხენი ახსნა,...

გ. ქვაბი დახვდა კარ-განხმული – გამოქვბული დახვდა კარგაღებული: განხმა იმავე ძირისა, რაც გაღება; იხმარება, როდესაც ობიექტი მრავლობითშია, მაშასადამე იგულისხმება კარნ-გახმული.

დ. პირი-ვარდი ბროლ-ბაკმული – მუდმივი, სტერეოტიპული ეპითეტია ამ შემთხვევაში, ტარიელისა სახე ვარდივით, ბროლივით მოელვარე.

ბაკმი – სინათლის რკალი, მოელვარე.

10.2 ვეფხისტყაოსნის კომენტარი - 231 (228) ვერ იცნა, სახე არ ჰგვანდა
▲back to top

231 (228) ვერ იცნა, სახე არ ჰგვანდა...

დ. ზახილსა მუნ ერთსახესა – ზახილი ერთი სახე – გაბმული, ერთი სახის, ერთი ტონის ხმა, ძახილი.

ხმას სცემდეს კლდენი ქალისა ზახილსა მუნ ერთსახესა – გაბმულ, გამკივან ქალის ძახილს კლდენი ეხმაურებოდნენ.

10.3 ვეფხისტყაოსნის კომენტარი - 232 (229) მას ყმასა თავი არ მისცა

▲back to top

232 (229) მას ყმასა თავი არ მისცა,...

ა. მას ყმასა თავი არ მისცა – ყმას არ დაჰნებდა ჭვრეტადცა ებილწებოდა – შესახედავადაც ეზარებოდა.

ბ.-გ. მეორე და მესამე სტრიქონში სინტაქსური დანაწევრება სიტყვებისა არ ემთხვევა მეტრულ დანაწევრებას:

ვითა კაკაბი არწივსა || ქვეშე მი და მო ძრწებოდა
ტარიელს ვისმე უზახდა || მწედ, თუცა არ ემწებოდა.

ქვეშე და მწედ – სინტაქსურად პირველ ნახევარს ეკუთვნის, ხოლო მეტრულად – მეორე ნახევარს. ეს იმიტომ, რომ ყურადღება გამახვილდეს არწივსა და უზახდა სიტყვებზე არწივსა ქვეშე, უზახდა მწედ.

დ. ავთანდილ მუხლთა უყრიდა თითითა ეხვეწებოდა – როდის და როგორ წარმოებს თითით ხვეწნა თითით ხვეწნას მაშინ მიმართავენ, როდესაც სახვეწნელი პიროვნება განსაკუთრებით მოსალბობია და როდესაც სახვეწარი დიდ რასმე, ძნელად შესასრულებელს შეიცავს. ამიტომაც, მარტო სიტყვიერი ხვეწნა უკმარია და მახვეწარი სიტყვასთან ერთად თითს იშველიებს, უკეთ: ცერსა და სალოკს და მათის ყელზე მიდებით, ხშირად მუხლმოყრილი, განაგრძობს ხვეწნას.

ამგვარად ხვეწნა ჩვენში დღესაც ცოცხალია, მას დღესაც გასავალი აქვს ჩვენში ხალხურია, მაშასადამე, შოთამ ხალხისაგან აიღო ეს ჩვეულება:

10.4 ვეფხისტყაოსნის კომენტარი - 233 (230) ეტყოდა: „სულე! რამც გიყავ?
▲back to top

233 (230) ეტყოდა: „სულე! რამც გიყავ?...“

ა. ეტყოდა, გაჩუმდი, რა უნდა გიყო, რა უნდა გიქნა, კაცი ვარ, ადამიანი.

სულე! – ბრძანებითი კილოა სულვა ზმნისა;

სულვა – სულის მოთქმა, სულის დათქმა, გაჩუმება, დაწყნარება.

სულე – გაჩუმდი ეს სიტყვა დღესაც ცოცხალია საქართველოს ზოგიერთ კუთხეში. ბავშვის გასაჩუმებლად სხვა არა იხმარება თუ არ სულე, ხოლო მისგან შემოკლებული სახე სუ ჩვეულებრივია მთელ საქართველოში.

გ. ტან-სარო, პირ-ბაკმიანი – კვალად მუდმივი ეპითეტებია ტარიელისა.

10.5 ვეფხისტყაოსნის კომენტარი - 234 (232) ქალი ეტყოდა ტირილით
▲back to top

234 (232) ქალი ეტყოდა ტირილით,...

ა. ქალი ეტყოდა ტირილით, ჩივილი მისი ჰგავდა ბჭობას, მსჯელობას; მიუხედავად იმისა, რომ ტირის, მაინც კარგად მსჯელობს. ამასთანავე აღსანიშნავია, რომ სტროფის სიტყვები ისეთია მოხმობილი, რომ ცხადად ჩანს, მსჯელობა მწვავე ხასიათს მიიღებს.

ბ. თუ არ შმაგი ხარ, დამეხსენ; შმაგი ხარ – მოდი ცნობასა – კატეგორიულადაა საკითხი დასმული. მომდევნო სტროფში ეს კატეგორიულობა უფრო მწვავედაა წარმოდგენილი.

10.6 ვეფხისტყაოსნის კომენტარი - 235 (232) კვლა ეტყვის: „ყმაო, რა გინდა
▲back to top

235 (232) კვლა ეტყვის: „ყმაო, რა გინდა...“

ა. რა გინდა, ანუ მენუკვი მე რასა – სინონიმური პარალელიზმია.

გ. შენ ერთხელ მეტყვი მითხარო; მე ასჯერ გეტყვი ვერასა – შებმა-შეტაკებამ რომ მწვავე ხასითი მიიღო, განსაკუთრებით ამ სტრიქონში ჩანს. აქ სტრიქონი ორადაა გაყოფილი. თითოეულ ნახევარში ოთხ-ოთხი სიტყვაა, ამასთანავე პირველი ნახევრის თითოეული სიტყვა ზუსტად უპირისპირდება მეორე ნახევრის სათანადო სიტყვას:

შენ-მე: ერთხელ-ასჯერ; მეტყვი-გეტყვი; მითხარო – ვერასა.

ნამდვილი ხელჩართული ომია როგორც იქ, ხელჩართული ომის დროს, უკვე შორს მოქმედი იარაღით ბრძოლას ვერ აწარმოებ, ასე აქ პირისპირ შეხვედრისას, მწვავე შეტაკების დროს გრძელი სიტყვა, შორი სიტყვა უადგილოა, ამიტომაცაა მოკლედ მოჭრილი. პარალელიზმი-დაპირისპირება უთუოდ ხალხური უტყუარი ხერხია და დაკავშირებულია ხალხურ პოეტურ ზომასთან, სახელდობრ, 16 მარცვლიან შაირთან. სწორედ იმის გამო, რომ შაირი 16 მარცვლოვანია, ე.ი. ლუწმარცვლოვანი, სტრიქონი ორ თანაბარზომიერ ნაკვეთად იყოფა და ეს ჰქმნის იშვიათ პარალელიზმს – დაპირისპირებას: დაპირისპირება გულისხმობს ორ მხარეს, რომელთაგან თითოეულმა თანაბარზომიერად უნდა უპასუხოს და ეს შეიძლება მხოლოდ 16 მარცვლისას – რვა-რვა თითოეულ ნახევარში.

დ. ვითა სიცილი ტირილსა, ვაგლახი მიჯობს მღერასა – როგორც სიცილი უმჯობესია ტირილისა, ისე ვაგლახი, მოთქმა მიჯობს სიმღერას (მღერა – აქ სიმღერაა). რასაკვირველია, ამგვარი შედარება შესაძლებელია, მაგრამ ხომ არ შეიძლებოდა ამგვარი ვარიანტიც:

ვითა ტირილი სიცილსა, ვაგლახი მიჯობს მღერასა.

10.7 ვეფხისტყაოსნის კომენტარი - 236 (233) ქალო, არ იცი, სით მოვალ

▲back to top

236 (233) ქალო, არ იცი, სით მოვალ...

ბ. ოდითგან – რა დროიდან.

გ. სიტყვანი ჩემნი რაზომცა გწყენიან – რამდენიც არ უნდა გეწყინოს ჩემი სიტყვა...

10.8 ვეფხისტყაოსნის კომენტარი - 237 (234) ქალმან უთხრა: „რას შეგესწარ
▲back to top

237 (234) ქალმან უთხრა: „რას შეგესწარ,...“

ა. რას შეგესწარ, მე ვინ ვარ და ანუ შენო? – რას გადამაკიდე, ვინ მე, ვინ შენ? ე.ი. ჩვენ სხვადასხვა ვართ, ერთმანეთისთვის უცხონი ვართ.

ბ. მზე არ მახლავს, შეგეტყვების, თრთვილო, ასრე მით მაწყენო – თრთვილი და მზე შეუწყობელია, ამოვა თუ არა მზე თრთვილი იმ წამსვე გაქრება. ატყობ, რომ მზე (ტარიელ) არ არის ჩემთან და ამიტომაც შენ, თრთვილო, მზერავ, მაწუხებ.

10.9 ვეფხისტყაოსნის კომენტარი - 238 (235) კვლაცა ჰკითხა ზენარობით
▲back to top

238 (235) კვლაცა ჰკითხა ზენარობით,...

ბ. მაგრა ვერა ვერ დაჰყარა – მაგრამ ვერასგზით ვერ დაიყოლია.

გ. პირსა ზედა გაგულისდა – მრისხანე სახე მიიღო.

თვალთა სისხლი მოედინა – სინონმური პარალელია სტრიქონის პირველი ნახევრისა, იგივე, რაც – პირსა ზედა გაგულისდა.

10.10 ვეფხისტყაოსნის კომენტარი - 239 (236) ეგრე უთხრა: „მე ეზომი
▲back to top

239 (236) ეგრე უთხრა: „მე ეზომი...“

ა. მე ეზომი ჯავრი ვითა შეგარჩინო? – მე ამდენე წყენა როგორ შეგარჩინო?

ბ. რაგვარა თუ ამატირო – როგორ თუ ამატირო.

ხოლო მეორე ნახევარი – ცრემლი ცუდად დამადინო, პირველი ნახევრის აზრს სხვაგვარი მხატვრული სახით იმეორებს.

დ. თვარა – დარჩენილია დასავლურ კილოებში ახლა ლიტერატურელია – თორემ.

10.11 ვეფხისტყაოსნის კომენტარი - 240 (237) ქალმან უთხრა: „ეგე ღონე
▲back to top

240 (237) ქალმან უთხრა: „ეგე ღონე...“

ბ. თუ არ მომკლავ, არ მოვკვდები, მრთელი ვარ და მოუკლავი – ოთხჯერაა ერთი და იგივე აზრი სხვადასხვაა მხატვრული სახით გადმოცემული.

242 (239) ჩემი სიკვდილი შენ ჩემად...

გ. ჩალად მიჩნს – ხალხურია.

10.12 ვეფხისტყაოსნის კომენტარი - 246 (243) უთხრა: „ვიცი, აღარ ვარგხარ
▲back to top

246 (243) უთხრა: „ვიცი, აღარ ვარგხარ,...“

დ. ამად რომე შეცოდება შვიდ გზის თქმულა შესანდობლად – პოეტური გადმოცემაა სახარების სიტყვებისა. „და თუ შვიდ გზის დღესა შინა შეგცოდოს შენ და შვიდ გზისვე მოიქცეს შენდა და თქვას: ვინანი, მიუტევე მას“ (ლ. 17,4).

10.13 ვეფხისტყაოსნის კომენტარი - 246 (243) უთხრა: „ვიცი, აღარ ვარგხარ
▲back to top

246 (243) უთხრა: „ვიცი, აღარ ვარგხარ,...“

10.14 ვეფხისტყაოსნის კომენტარი - 257 (254) აწ, დაო, შენთა ხელთაა
▲back to top

257 (254) აწ, დაო, შენთა ხელთაა...

დ. თვარ ვისმცა ექმნა (შესწორებულია – ექმნას) გორლითა შეკვრა თავისა მრთელისა.

10.15 ვეფხისტყაოსნის კომენტარი -
▲back to top

261 (258) ამის მეტსა ვერას გითხრობ...

ბ. ისი – იგი.

არონინებს – ატარებს.

ტანსა მტერსა (საიუბილეოში: მჭევრსა) მემაჯანსა – ტანს მტრების დამაძაბუნებელს, გამანადგურებელს (შდრ. 1603 სტროფში „იგი ხელმწიფე უკადრი, მებრძოლთა მემაჯანია“),

ისი მინდორს არონინებს ტანსა მჭევრსა მემაჯანსა – ასეა საიუბილეო გამოცემაში, ამასთანავე სიტყვები მძიმითაა გამოყოფილი, თითქოს ისინი თავისებური სინონიმები იყვნენ. რაკი მემაჯანი არის დამაძაბუნებელი, გამანადგურებელი, უცილობელია, რომ პირველი სიტყვა უნდა იყოს არა მჭევრსა, არამედ მტერთა, როგორც ეს ზოგიერთ ხელნაწერშია და ბეჭდურ გამოცემებშიაც (იუსტ. აბულაძე). თუ ასე მივიღებთ, მაშინ ლექსი ამგვარად გააზრიანდება: იგი მინდორს არონინებს ტანსა მტერთა მემაჯანსა, ე.ი. იგი მინდორს ატარებს ტანს მტერთა დამაძაბუნებელს, მტერთა მომსპობს.

დ. აწვე მოვა არა ვიცი, თუ დაჰყოვნის დიდსა ხანსა – დაჰყოვნის წყვეტილის ხოლმეობითია; არ ვიცი ახლავე მოვა, თუ დიდხანს დაიყოვნებს, დააყოვნდება ხოლმე.

ამის მეტს ვერაფერს გეტყვი, იგი მინდორს ატარებს თავის ტანა, მტერთა დამაძაბუნებელს (იგი მტერთა დამაძაბუნებელია). მე კი საბრალო, ვსჭამ მისგან მოტანილ ნადირის ხორცს: არ ვიცი, ახლავე მოვა თუ დიდხანს დააყოვნებს.

10.16 ვეფხისტყაოსნის კომენტარი - 262 (259) ამას გვედრებ მოიცადო

▲back to top

262 (259) ამას გვედრებ მოიცადო,...

ა. არო – არონინო.

ამას გვედრებ მოიცადო – იგივეა, რაც – თავი შენი არსად არო – ერთი ფაქტი ორი მხატვრული სახითაა გადმოცემული.

ამას გეხვეწები, არსად წახვიდე.·

ბ. როცა მოვა შევეხვეწები, იქნებ რამე მოვაგვარო:

გ. ერთმანეთი გაგაცნოთ, შენი თავი შევაყვარო და

დ. თვით გიამბოს თავისი საქმე და ამით მიზანს მიღწეული შენი საყვარელი (თინათინი) გაახარო.

10.17 ვეფხისტყაოსნის კომენტარი - 263 (260) ქალსა ყმამან მოუსმინა
▲back to top

263 (260) ქალსა ყმამან მოუსმინა....

ა. მოუსმინა, დაჰმორჩილდა, დაჰრთო ნება – სინონიმებია დაღმავალი გრადაციის წესით გაწყობილი.

ბ. ამა ზედა – ამასობაში.

მოიხედეს, ხევით ესმა ჩხაპუნება – სუბიექტი მრავლობითშია, მაშასადამე, მოსალოდნელი იყო ხევით ესმათ, მაგრამ ძველსა და საშუალ ქართულში მიცემითში დასმული ლოგიკური სუბიექტის მრავლობითობა ზმნაში არ აღინიშნებოდა.

ჩხაპუნება – წყალში გასვლის ფეხის ხმა ჩხაპუნი, ჭყაპუნი.

გ. მთვარე წყალსა გამოსრული ნახეს შუქთა მოფინება – მთვარე და შუქთა მოფინება ტარიელის ეპითეტებია:

მთვარე წყალსა გამოსრული|ნახეს... ნახეს სინტაქსურად ეკუთვნის ლექსის პირველ ნახევარს, მაგრამ მეტრულად მეორე ნახევრისაა.

დ. უკურიდეს – უკან გამობრუნდნენ, უკან დაიხიეს უკურიდეს, აღარა ქმნეს მუნ ხანისა დაყოვნება – აქაც ერთი ფაქტი ორი სხვადასხვა მხატვრული სახითაა გადმოცემული, ჩვეულებრივი პარალელიზმია „ვეფხისტყაოსნისა“.

ავთანდილმა მოუსმინა ასმათს, დაემორჩილა; ამასობაში, გაიხედეს და მოესმათ წყალში ცხენის ფეხის ჩხაპუნი; დაინახეს, წყალს გამოსულა ტარიელი, თავი მოარიდეს, უკან გამობრუნდნენ.

10.18 ვეფხისტყაოსნის კომენტარი - 264 (261) ქალმან უთხრა: „ყმაო, მოგცა
▲back to top

264 (261) ქალმან უთხრა: „ყმაო, მოგცა...“

ა. ჟამად – დროზე.

გინა – აწმყოა; გინდა – ნამყო უწყვეტელია. ახლა იხმარება აწმყოს მნიშვნელობით.

ბ. მაგრა თავი უჩინო ქმენ, იგივეა, რაც: დამალული იყავ შინა.

გ. მეუნებლე – მოწინააღმდეგე, ურჩი.

ხორციელი – ხორცშესხმული, ადამიანი.

არავინა – არავინ არის.

დ. ნუთუ ვით რა – ეგების, როგორმე „რამე.

ქალმა უთხრა: ღმერთმა დროზე მოგცა, რაც გინდოდა; მაგრამ ჯერჯერობით დაიმალე; რადგან მისი (ტარიელის) ნების უარმყოფელი, მოწინააღმდეგე, ხორციელი, სულიერი, არავინ არის, ეგების როგორმე რამე მოვაგგარო, რომ შენი ნახვა არ ეწყინოს.

10.19 ვეფხისტყაოსნის კომენტარი - 265 (262) ავთანდილ ქალმან დამალა
▲back to top

...

გ. ცრემლითა, ზღვათაცა შესამალითა – ცრემლითა, რომელთაც ზღვა შეირთავს და ზღვას შეერთვის, რომელიც ზღვაში დაიმალება ავტორს ამით იმის თქმა უნდა, რომ დიდძალი ცრემლი ღვარეს. როგორ? საქმე ის არის რომ ზღვას უშუალოდ ყველა მდინარე ვერ ერთვის, არამედ მხოლოდ დიდი. მცირე მდინარე ჩვეულებრივ, უფრო მოდიდოს ერთვის, მოდიდო – უფრო დიდს. აქ კი ცრემლი ზღვათაც შესართავად გამოდგებოდა, მაშასადამე, იგი დიდძალი იყო, დიდხანს ტიროდნენ, რაც კიდევაც მოცემულია მომდევნო სტროფში: დიდხანს იტირეს...

10.20 ვეფხისტყაოსნის კომენტარი - 266 (263) ამარტის ფერად შეცვალა
▲back to top

266 (263) ამარტის ფერად შეცვალა...

ა. ამარტი – ქარვა.

ბროლი – აქ: თეთრი პირის სახე.

ვარდი – ლოყა ღაწვი.

ამარტის ფერად შეცვალა ბროლი ცრემლისა ბანამან – ქარვის ფერად შეცვალა თეთრი პირის სახე ლოყების ცრემლით ჩამორეცხვამ, გააყვითლა, დაამწუხრა.

ბ. ქალმან შაოსანამან – შავით მოსილმა ქალმა.

გ. აბჯარი, – რკინის სამოსელი სხეულისა.

შეხსნა, შეიღო აბჯარი, ცხენიცა შეიყვანა მან – ლექსი საგულისხმოა ანაფორული ალიტერაციით: შეხსნა, შეიღო, შეიყვანა. ხაზი ესმის შიგ შესვლას:

დ. შავმან გიშრისა დანამან – შავმა წამწამებმა. წამწამები დანად იგულისხმება.

დადუმდეს... ცრემლნი მოჰკვეთნა შავმან გიშრისა დანამან – დადუმდნენ, ცრემლი შეაჩერეს შავმა წამწამებმა.

10.21 ვეფხისტყაოსნის კომენტარი - 267 (264) ავთანდილ სარკმლით უჭვრეტდა
▲back to top

267 (264) ავთანდილ სარკმლით უჭვრეტდა,...

ა. სარკმელი – სანათური.

ნააზატები – აზატქმნილი, განთავისუფლებული.

ავთანდილ სარკმლით უჭვრეტდა, ტყვე საკნით ნააზატები – ავთანდილი ხომ დამალული იყო, უჩინო (მაგრა თავი უჩინო ქმენ დამალული იყავ შინა). ახლა ისარგებლა ტარიელის მოსვლით და დაიწყო სარკმლიდან ჭვრეტა ტყვემ რომელიც დამალულიდან განთავისუფლდა (საკნით ნაახატები).

ბ. ნატი – ქვეშსაგები ტყავი.

გ. სულთქვამს – ოხრავს.

დ. გაეწნა – გაეყო; სატე – სარდილობელი, გიშრის სატები – წამწამები.

ავთანდილი, სამალავიდან განთავისუფლებული, სარკმელიდან უჭვრეტდა; ქალმა (ასმათმა) ყმას (ტარიელს) დაუგო ფეხქვეშ ვეფხის ტყავი; ტარიელი ზედ დაჯდა და ოხრავს გიშრის საჩრდილობელი, წამწამები, სისხლის ცრემლებს შუაზე გაეყო (დიდხანს ტარილის დროს წამწამები სველდება და რამდენიმე ბეწვი ერთდება და ამით მთელი წამწამი რამდენიმე ნაწილად იყოფა).

10.22 ვეფხისტყაოსნის კომენტარი - 268 (265) მან ქალმან ხელყო კვესითა
▲back to top

268 (265) მან ქალმან ხელყო კვესითა...

ა. ხელყო –– დაიწყო.

გზება – ანთება.

ნელი – არაძლიერი.

ქალმა დაიწყო ნელი ცეცხლის გზება.

ბ. შეუქნელი – აუქნელი, მთლიანი.

ფიქრობდა, ეგებ შეჭამოს მთლიანად შემწვარი ხორცი.

გ. მიუპყრა – მიაწოდა.

მიაწოდა; მან კი ერთი ახლიჩა და ისიც გაუძნელდა.

დ. ძალი არ ჰქონდა, დაუწყო გამოყრა უცოხნელისა – ძალა არ ჰქონდა და უცოხნელი გამოყარა.

10.23 ვეფხისტყაოსნის კომენტარი - 269 (266) ცოტად მიწვა, მიიძინა
▲back to top

269 (266) ცოტად მიწვა, მიიძინა,...

ა. პირველი სტრიქონი რომ გასაგები იყოს, ასე უნდა დალაგდეს: თუცა ცოტა მიწვა, მიიძინა, მაგრამ სრულად არა მეტი.

გ. იზახდის და წამწამ იკრის გულსა ლოდი, თავსა კეტი – იზახდის დღ იკრის – ხოლმეობითია, მრავალგზისია, მაშასადამე, გამუდმებით, გაუნელებლივ ბღაოდა და გულში ლოდს და თავში კეტს იცემდა, ე.ი. მეტად შეწუხებული იყო.

დ. ცალკერძ – ცალკე, მოშორებით.

თუმცა ცოტა მიწვა და მიიძინა მაგრამ სრულიად მეტი ვერა; შეკრთა, დიდი დაიყვირა და წამოიჭრა როგორც გარეტიანებული; გაუნელებლივ ყვიროდა და გულში ქვასს და თავში კეტს იცემდა (ცალკე, მოშორებით იჯდა და პირისახეს იხოკავდა ქალი მისი შემხედვარე.

10.24 ვეფხისტყაოსნის კომენტარი - 270 (267) „რად დაბრუნდი?“ მოახსენა
▲back to top

270 (267) „რად დაბრუნდი?“ მოახსენა,...

ა. მოახსენა – მოწიწებისაა, ნიშნავს: შეეკითხა.

ბ. უბრძანა – უფროსობისაა, ნიშნავს: უპასუხა.

მონადირე მეფე ვინმე გარდმეკიდა – ვინ არის ეს მეფე: როსტევანი თუ სხვა ვინმე? ვინაიდან მეტად დიდი დრო გავიდა როსტევანთან პირველ შეხვედრასა და ამ ამბავს შორის, უნდა ვიგულოთ, რომ ეს სხვა მეფეა.

დ. დაეფანჩვა მარეკი და – ნადირის მრეკელი ხალხი დაეფანტა, ნადირის მარეკთ მთელი მიდამო მოეცვა.

და – დაეფანჩვა – ზმნის წინსართის განმეორებაა. აზრის გასამკვეთრებლად ნახმარი.

რად დაბრუნდი? შეეკითხა, მითხარ, რაც მოგივიდა. მან უპასუხა: ერთი ვინმე მონადირე გადამეკიდა ჰყავდა აუარებელი ლაშქარი, რომელიც მძიმედ იყო დატვირთული. მეფე მინდორში ნადირობდა, ნადირის მრეკელთ მთელი მინდორი დაეფარა.

10.25 ვეფხისტყაოსნის კომენტარი - 271 (268) სევდად მეცა კაცთა ნახვა
▲back to top

271 (268) სევდად მეცა კაცთა ნახვა,...

ა. კაცთა დანახვამ შემაწუხა ცეცხლი (მწველი) უფრო მოვიმატე;

ბ. ახლოს არ მიუვედი, თავი ჩემი შევიბრალე, დავზოგე.

გ. მათგან მკრთალი შემოვბრუნდი, ტყესა შიგან დავიმალე აცახცახებული გამოვბრუნდი და ტყეში დავიმალე.

დ. ვთქვი: ნუთუმცა უკუმრიდა, რა გათენდეს, წავალ ხვალე“

ნუთუმცა – იქნება როგორმე.

ვთქვი: ეგების გამშორდეს და როგორც კი გათენდება, ხვალ წავალ.

10.26 ვეფხისტყაოსნის კომენტარი - 272 (269) ქალსა ცრემლი გადმოსცვივდა
▲back to top

272 (269) ქალსა ცრემლი გადმოსცვივდა...

ა. ასნაკეცი – ასჯერ გამრავლებული, ბევრი.

ბევრის-ბევრი – ათიათასჯერ ათიათასი, ბევრი; ასნაკეცი, ბევრის-ბევრი – მრავლის უმრავლესი.

ბ. იარები – დადიხარ.

ტევრად – ტყვედ, ტყეში. სახ. ტევრი.

გ. საუბრად და შემაქცევრად – რომ გესაუბროს და გაგართოს.

დ. მას მაგითა ვერას არგებ –მას (ნესტანსა) მაგისთანა საქციელით ვერ უშველი.

დღეთა შენთა ცუდად ჰლევ რად? –– შენს სიცოცხლეს ტყუილ-უბრალოდ რატომ სპობ?

10.27 ვეფხისტყაოსნის კომენტარი - 273 (270) ყოვლი პირი ქვეყანისა
▲back to top

273 (270) ყოვლი პირი ქვეყანისა...

ა. ყოვლი პირი ქვეყანისა – მთელი ქვეყანა მთელი ქვეყანა მოგივლია და ერთი კაცი გამრთობი როგორ გაგიწყდა, როგორ დაგელია. რომ გეახლოს არ გაშმაგდე, არ გაგიჟდე, თუმცა ჭირი არ გაკლია.

დ. წახდეს – დაიკარგოს, მოისპოს მოკვდეს.

შენ მოჰკვდე და იგი წახდეს – ერთი ფაქტი ორი სხვადასხვა მხატვრული სახითაა მოცემული. შენ მოკვდე და იგი (ნესტანი) დაიღუპოს, ეს შენთვის რა მადლია, რა სიკეთეა.

10.28 ვეფხისტყაოსნის კომენტარი - 274 (271) უბრძანა: „დაო, ეგეა
▲back to top

274 (271) უბრძანა: „დაო, ეგეა...“

გ. ძალაქვს – იგივე,ა რაც ძალუც, შეუძლია.

დ. ჩემი ლხინია სიკვდილი, გაყრა ხორცთა და სულისა – ლექსი ორადაა გაყოფილი, პირველ ნახევარში გადმოცემული ფაქტი მეორე ნახევარში მხატვრულადაა დამოწმებული. სიკვდილი იგივეა, რაც გაყრა ხორცისა და სულისა, თავისებური პარალელიზმია.

უპასუხა: ჩემო დაო, შენი სიტყვები შენივე კეთილი გულის მსგავსია, შესაფერია; მაგრამ ამ ქვეყნად არ მოიპოვება წამალი, რომ ჩემი გულის წყლული განკურნოს; ვის შეუძლია იპოვოს კაცი, რომელიც ჯერ ამ ქვეყნად არ დაბადებულა; (ამიტომ) ჩემი ლხინია სიკვდილი, გაყრა ხორცისა და სულისა.

10.29 ვეფხისტყაოსნის კომენტარი - 275 (272) ღმერთმან სხვაცა ეტლსა ჩემსა
▲back to top

275 (272) ღმერთმან სხვაცა ეტლსა ჩემსა...

აქ კავშირებითი ვითარებაა გადმოცემული, მაგრამ რადგან მცა ნაწილაკია ნახმარი, ეს ვითარება წყვეტილშია მოცემული. გადავიტანოთ კავშირებითში:

ა. ღმერთმა სხვა ვინმე ჩემი ბედის კაცი რად უნდა დაბადოს,
ღმერთს ჩემი ბედის კაცი რად «უნდა დაებადა,

ბ. რომ მისი სიახლე და საუბარი მეწადოს, მომეწადინებინოს.

გ. ვინ გაუძლოს ჩემს ჭირს, ან ვინ შეეცადოს გაძლებას?

დ. შენს გარდა, ჩემო დაო, მე სხვა ხორციელი არსად არავინ მყავს.

10.30 ვეფხისტყაოსნის კომენტარი - 276 (273) ქალმან ჰკადრა: „არ გამიწყრე
▲back to top

276 (273) ქალმან ჰკადრა: „არ გამიწყრე,...“

ა. ვიაჯ დია – ვიხვეწები დიდად.

ქალმან ჰკადრა: „არ გამიწყრე, ვიშიშვი და ვიაჯ დია“ – ქალმა უპასუხა: არ გამიწყრე ვშიშობ და ვიხვეწები.

ბ. ვაზირობა შენი ჩემზედ მოუგდია – ვაზირობა შენი ჩემზე დაუწესებია, დაუდგენია.

რათგან ღმერთსა ვაზირობა შენი ჩემზედ მოუგდია – რადგან ღმერთს ჩემთვის მოუცია რომ ვიყო შენი მრჩეველი, (ვაზირი),

გ. რაცა საქმე გამიცდია – რაც საქმე მინახავს რაც საქმე გამირჩევია.

ვერ დავმალავ უკეთესსა რაცა საქმე გამიცდია – ვერ დავმალავ უკეთეს საქმეს რაც მე მიხილავს.

დ. თავი ზომსა გარდგიხდია – ზომას, საზღვარს გადასულხარ.

არა ვარგა უსაზომო, თავი ზომსა გარდგიხდია – ასე იცოდე არაფერი არ ვარგა უსაზომო, შენ კი ზომას გადასულხარ.

277 (274) ყმამან უთხრა: „რას მენუკვი,...“

ა. ყმამ უპასუხა, არ ვიცი რას მთხოვ, რა გინდა?

ბ. კაცი ჩემი მოსამსახურე, ამხანაგი უღვთოთ როგორ დავბადო?

გ. ღმერთს ჩემი უბედობა, უბედურება უნდა და მე რაღას ვეცადო (რასმე)

დ. ბარემ გავნადირდე, გავველურდე და თავი ასე გავიხადო.

10.31 ვეფხისტყაოსნის კომენტარი - 278 (275) ქალმან კვლა ჰკადრა: „გაგსაჯე
▲back to top

278 (275) ქალმან კვლა ჰკადრა: „გაგსაჯე...“

ა. შეგონება – დარიგება, რჩევა.

ქალმა ისევ შეჰკადრა: გაგსაჯე ამდენი შეგონებითა და რჩევა-დარიგებით.

ბ. მაგრამ თუ მე მოგგვარო შენ იმისთანა კაციი რომელიც მოგყვება თავისი ნებით.

გ. შემეცნება – გაცნობა.

რომელიც „გეახლება და შენ ილხენდე მისი გაცნობით,

დ. დაიფიცე, რომ არ მოკლავ, დაიფიცე რომ არ სავნებელს (ავთანდილს) ვნებას არ მოუტან (არ მიაყენებ).

10.32 ვეფხისტყაოსნის კომენტარი - 279 (276) ყმამან უთხრა: „თუ მიჩვენებ
▲back to top

279 (276) ყმამან უთხრა: „თუ მიჩვენებ...“

ა. ყმამ უპასუხა: თუ მიჩვენებ მაგისთანა კაცს, ვნახავ და დიდად გავიხარებ.

ბ. ვფიცავ იმის სიყვარულს, ვისთვისაც მე გახელებული, გაგიჟებული ველად ვარ გაჭრილი.

სიყვარულმან მისმან – ფიცია, ვფიცავ მის სიყვარულს.

გ. არას ვუზამ უგემურსა, არა ოდეს გავამწარებ –არაფერს უგემურს არ ვუზამ, ოდნავადაც არ გავამწარებ.

ტარიელის პასუხი კატეგორიული უნდა იყოს და სწორედ ამ კატეგორიულობის მაუწყებელია ორმაგი მხატვრული თქმა, ანაფორული ალიტერაციით გადმოცემული: არას ვუზამ უგემურს. არა ოდეს გავამწარებ – უგემური და მწარე – ამ შემთხვევაში ერთი და იგივეა ამასვე ემსახურება სტროფის უკანასკნელი ლექსიც.

დ. რაცა ჩემგან ეამების, ვაამებ და შევიყვარებ – რაც ჩემგან ესიამოვნება, ყველაფერში ვასიამოვნებ და შევიყვარებ.

11 ვეფხისტყაოსნის კომენტარი - შეყრა ტარიელისა და ავთანდილისა

▲back to top

11.1 ვეფხისტყაოსნის კომენტარი - 280 (277) ქალი ადგა და წავიდა

▲back to top

280 (277) ქალი ადგა და წავიდა...

ა. ქალი ადგა და წავიდა ყმის გამოსაყვანად;

ბ. უთხრა: არ ეწყინაო, გაამხნევა;

გ. მოჰკიდა ხელი 'და მოჰყავს, როგორც მთვარე გამოსაბრწყენი;

დ. როგორც კი დაინახა იგი ტარიელმა, თქვა, მზის მსგავსიაო.

11.2 ვეფხისტყაოსნის კომენტარი - 281 (278) გამოეგება ტარიელ
▲back to top

281 (278) გამოეგება ტარიელ,...

ა. ტარიელი გამოეგება, ორივეს შეშვენის, რომ ედარებოდნენ მზეს;

ბ. ან უღრუბლო მთვარეს, რომელიც შუქს აფენს ქვე ბარს;

გ. მათთან შედარებით ალვის ხეც უკვე აღარაფერი იყო;

დ. ორთავე ჰგავდა შვიდ მნათობს, აბა, სხვას რას შევადარებდი.

შვიდი მნათობია: მზე, მთვარე და ხუთი პლანეტა, სახელდობრ: ზუალ (სატურნ), მუშთარ (იუპიტერ), მარიხ (მარს), ასპიროზ (ვენერა), ოტარიდ (მერკური) (ამათ შესახებ შემდეგ გვექნება სიტყვა).

აქ ამ სტროფში, შვიდი მნათობი განსაკუთრებული სხივოსნობის, არაჩვეულებრივი ბრწყინვალების აღსანიშნავადაა მოხმობილი.

სხვადმცა რისად ვთქვი მე და რად – ჩვეულებრივი გაძლიერებაა აზრისა ერთი და იმავე კატეგორიის სიტყვის (რისად, რად) სხვადასხვა ფორმით განმეორებაა.

11.3 ვეფხისტყაოსნის კომენტარი - 282 (279) მათ აკოცეს ერთმანერთსა
▲back to top

282 (279) მათ აკოცეს ერთმანერთსა,...

ა. მათ აკოცეს ერთმანეთს, იმის გამო, რომ უცნობები იყვნენ, არ მოჰრიდებიან ერთმანეთს.

ბ. პირს აღებდნენ და ბაგეთაგან თეთრი კბილები ანათებდნენ.

გ. ერთმანეთს ყელი-ყელს გადაეხვივნენ, ატირდნენ.

დ. ქარვის ფერად აქციეს თავისი პირისახე თუმცა ლალად ფასობდა.

11.4 ვეფხისტყაოსნის კომენტარი - 283 (280) მობრუნდეს, ყმამან ავთანდილს
▲back to top

283 (280) მობრუნდეს, ყმამან ავთანდილს...

ა. მოსულიერდნენ; ტარიელმა ხელი დაუჭირა ავთანდილს.

ბ. ერთად დასხდნენ და დიდხანს იტირეს ცხარე ცრემლით.

გ. სულსა უღებდა – აჩუმებდა.

ასმათი მათ აჩუმებდა:

დ. თავს ნუ მოიკლავთ თქვენი სიკვდილით მზეს ნუ დააბნელებთ.

ნუ ბნელ-იქმთ მზესა თქვენითა ბნელითა – თქვენი სიკვდილით მზეს ნუ დააბნელებთ. ხალხური წარმოდგენა გადმოცემული მზისა და ადამიანის ურთიერთობის შესახებ, უეჭველად წარმართული. ამ წარმოდგენით ადამიანის სული მზის ნაწილია ადამიანს სიკვდილით მისი წილი მზისა ბნელდება. ეს წარმოდგენა უკანასკნელ დრომდე ცოცხლობდა ხალხში. ამის ანარეკლია ხალხში დარჩენილი „დღეს მზე დაბნელდა ჩემია“, ე.ი. მე მოვკვდი, ან ჩემიანი ვინმე მოკვდა.

11.5 ვეფხისტყაოსნის კომენტარი - 284 (281) ტარიელის ვარდი იყო
▲back to top

284 (281) ტარიელის ვარდი იყო...

ა. დათრთვილული, არ დაზრული – ერთიორითაა.

გ. ვინ ხარ, ანუ სით მოსულხარ, სადაური, სით მოსრული? –

კითხვა გარკვეულადაა დასმული და გარკვეულობა თავისებური ტავტოლოგიური ანაფორული ალიტერაციითაა აღნიშნული: ერთი და იგივე ამბავი ზმნით და სახელითაა გადმოცემული და ანაფორული ალიტერაციით გაძლიერებული.

11.6 ვეფხისტყაოსნის კომენტარი - 285 (282) ავთანდილ გასცა პასუსი
▲back to top

285 (282) ავთანდილ გასცა პასუსი,...

ბ. ვის თავი გინაზებია – ვინც ნახად ქცეულხარ.

წინა სტროფში ტარიელი გარკვეულად შეეკითხა ავთანდილს ვინაობას. ავთანდილის პასუხიც გარკვეული უნდა იყოს რომ მთლიანად ამოიწუროს საკითხი; ამიტომ ის გარკვეულობაც კვალად ანაფორული ალიტერაციითაა გადმოცემული: – „მე ვარ არაბი, არაბეთს არს ჩემი დარბაზებია“.

აღსანიშნავია ბგერა „რ“, რომელიც ხუთჯერაა მოხმობილი ამ ლექსში. „რ“ ბგერა ჩვეულებრივ ტემპს ანელებს და თქმასაც მეტ დამაჯერებლობას და სიმტკიცეს ანიჭებს. ეს ასედაც უნდა იყოს რადგან ამ საკითხს შემდეგში აღარ დაუბრუნდებიან.

იქვე მოკლედ გამოაცხადა მიჯნური ვარო, რაც მომდევნო სტროფში მხოლოდ ერთ სალექსო სტრიქონშია განმეორებული; „მესწრაფების, მითხარ შენი დაფარულიო“ და ეს „დაფარული“ თავდაპირველად სხვა რამეა, ტარიელის ამბის გაგებაა და არა პირადი სიყვარული ავთანდილისა.

11.7 ვეფხისტყაოსნის კომენტარი - 286 (283) მე პატრონისა ჩემისა
▲back to top

286 (283) მე პატრონისა ჩემისა...

გ. თავი ვით გიაზრებია – როგორ გგონია, თუ გახსოვს.

დ. გახსოვსცა – ხომ გახსოვს? „ა“ – კითხვის გამომხატველია.

საპყარი – ვინც ხელთ უნდა იპყრა და ისე წაიყვანო, დავარდნილი. არ-საპყრები – მაგრები, მტკიცენი.

11.8 ვეფხისტყაოსნის კომენტარი - 286 (283) მე პატრონისა ჩემისა
▲back to top

286 (283) მე პატრონისა ჩემისა...

გ. თავი ვით გიაზრებია – როგორ გგონია, თუ გახსოვს.

დ. გახსოვსცა – ხომ გახსოვს? „ა“ – კითხვის გამომხატველია.

11.9 ვეფხისტყაოსნის კომენტარი - 287 (284) შენ მინდორს გნახეთ გაჭრილი
▲back to top

287 (284) შენ მინდორს გნახეთ გაჭრილი,...

ა. შენ მინდორს გნახეთ გაჭრილი და ჩვენ სწორედ მაშინ შეგხვდით, შეგეჩეხეთ.

ბ. ჩემი პატრონი გაგიწყრა, ჩვენ მკვახედ, რისხვით წაგეჩხუბეთ.

გ. გიხმეთ, მოგიწოდეთ, შენ არ მოხველ, ამიტომ ლაშქარი უკან დაგადევნეთ.

დ. შენ ჩვენი ლაშქრის სისხლი დაათხიე და ველი მთლიანად სისხლით შეღებე.

11.10 ვეფხისტყაოსნის კომენტარი - 288 (285) ყველაკასა მათრასითა
▲back to top

288 (285) ყველაკასა მათრასითა...

ა. გარდაჰკვეთეთ – უნდა: გარდაჰკვეთე, როგორც მეორე სტრიქონში – დაგვეკარგე, მესამეში – დაგვემალე მრავლობითი რიცხვი რითმამ გამოიწვია.

ყველას მათრახით თავი უხმლოდ გადაკვეთე.

ბ. მეფე შეჯდა ცხენს, შენ კი დაიკარგე ისე, რომ გზა ვერ გადაგიჭერით.

კვალი შენი ვერ მოვკვეთეთ – გზა ვერ შეგიკარით.

გ. როგორც ქაჯი, უსულო დაგვემალე და მონებიც დავაფეთეთ, დავაშინეთ.

დ. ყველაფერმა ამან ისე გაგვაშმაგა, რომ თავი სრულად გავიგიჟეთ.

11.11 ვეფხისტყაოსნის კომენტარი - 289 (286) ჭმუნვა შეექმნა, თქვენც იცით
▲back to top

289 (286) ჭმუნვა შეექმნა, თქვენც იცით,...

ა. ნებიერი –განებივრებული, ჭირვეული:

ბ. მოგნახეს, გძებნეს – გაძლიერებული ძებნა სინონიმური წყვილითაა გადმოცემული. ახლა ვიტყვით: გეძებეს, გეძებეს...

გ. ამგვარადვე, ფუსფუსი და ჭაპანწყვეტა, რომელიც ტარიელის ძებნისას გამოიარეს, გადნოცემულია ალიტერაციით, კერძოდ, ანაფორული ალიტერაციით: ვერ ნახეს შენი მნახავი, ვერცა ყმა, ვერცა ბერია.

11.12 ვეფხისტყაოსნის კომენტარი - 290 (287) მიბრძანა: „მიცან ამბავი....“
▲back to top

290 (287) მიბრძანა: „მიცან ამბავი....“

ა. წარხდომილი – დაკარგული:

მიბრძანა: გამიგე ამბავი დაკარგული ყმისა;

– ბ. მაშინ აგისრულებ შენგან მონდობილ საქმეს განვახორციელებ შენთან სიყვარულს;

გ. ცრემლთა მილისა – ცრემლთა ნაკადისა.

სამი წელი ვადა დამიდვა: უმისოდ ცრემლი უნდა ვღვარო;

დ. არ გიკვირს, რომ ამდენხანს გავუძელ მე მისი ღიმილის ვერ ჭვრეტას.

11.13 ვეფხისტყაოსნის კომენტარი - 291 (288) აქანამდის მნახავიცა
▲back to top

291 (288) აქანამდის მნახავიცა...

ა. აქანამდის – ახლა არალიტერატურულად მიიჩნევა იგი დაცულია მხოლოდ დასავლურ კილოებში.

აქამდის შენი მნახავი კაცი არ მინახავს.

ბ. თქვენთვის სიტყვა რამე გაემკვახა – თქვენთვის მკვახე სიტყვა გაებედათ.

ქურდნი ვნახე, რომელთაც თქვენთვის მკვახე სიტყვა გაებედათ.

გ. ერთი მათგანი გამოგიგდია მათრახით, მკვდრისათვის დაგიმსგავსებია.

დ. სწორედ მათ მასწავლეს, რომელთა ერთი ძმა ამჟამად, ახლა სულთმობრძავია.

11.14 ვეფხისტყაოსნის კომენტარი - 292 (289) ტარიელსცა გაესსენა
▲back to top

292 (289) ტარიელსცა გაესსენა...

ა. გაეხსენა – ენიანი ვნებითია – გაახსენდა;

ტარიელსაც გაახსენდა მაშინდელი მათი ომი;

ბ. იტყვის – დღეს მყოფადად გაიაზრება – იტყვის მომავალში; ძველ ქართულში და საშუალოში აწმყოა: იტყვის – ამბობს ; შეიძლება გადმოვიღოთ „თქვა“ სიტყვითაც.

თქვა, რომ მახსოვს ეს საქმე, თუმცა კაი ხნის ამბავი კი არის.

გ. გნახენ – იგულისხმება ობიექტი მრავლობით ში – თქვენ ერთად გნახეთ ნადირობის დროს შენ და შენი გამზრდელი.

დ. წარმწყმედელი – მომსპობი, გამანადგურებელი.

იმიტომ ვტიროდი, რომ მომაგონდა მე, საწყალს, ჩემი მომსპობი, ჩემი გამანადგურებელი (ნესტანი).

11.15 ვეფხისტყაოსნის კომენტარი - 293 (290) რას მაქნევდით, რა გინდოდათ
▲back to top

293 (290) რას მაქნევდით, რა გინდოდათ,...

ა. რას მაქნევდით – წარმოებს ქმნევა, ქნევა სიტყვისაგან. რას მაქნევთ – რას მაქმნევინებთ, ე.ი. რა გესაქმებათ ჩემთან, რა გინდათ ჩემგან მაშასადამე რას მაქნევდით, რა გინდოდათ – სინონიმური თქმა, უდრის დღევანდელს: რა გინდოდათ, რას ჩამაცივდით.

რა გინდოდათ ჩემგან, ერთმანეთს რით ვგავდით.

ბ. თქვენ მხიარული თამაშობდით, მე კი მტირალ ლოყებს ვასველებდი.

გ. თქვენ გაგულოვნდით და მონანი დამაწიეთ შესაპყრობლად.

დ. დარწმუნებული ვარ, რომ ჩემ ნაცვლად ჩემ მაგიერ მკვდრებს მიიტანდით შინ – მეტად მხატვრული ირონიული თქმაა: ცოცხალი გინდოდათ შეგეპყარით, ამის ნაცვლად კი, მკვდრები მიიტანეთ შინ.

11.16 ვეფხისტყაოსნის კომენტარი - 294 (291) მოვიხედე, მომეწია
▲back to top

294 (291) მოვიხედე, მომეწია,...

ა. სიტყვათა ასეთი დალაგება რიტმმა, ზომამ გამოიწვია აგრე უნდა:
მოვიხედე რა პატრონი შენი ვნახე, [ის ის იყო] მომეწია.

ბ. ხელმწიფობით შემებრალნეს – შემებრალნეს და არა შემებრალა – ზრდილობის, დიდებულების მრავლობითია.

შემებრალა, როგორც ხელმწიფე და ამიტომ ხელი არ შევახე.

გ. ზრახვა – (თავდაპირველად) ლაპარაკი; არა შევუზრახე – არ გამოველაპარაკე, არ გამოვეხმაურე, ხმა არ გავეცი.

თვალწინ გამოვექეც, სიტყვაც არ დამიძრავს.

დ. უჩინო – დაუნახავი, უხილავი, სწრაფი.

სხვასამცა რას დავასახე – აბა სხვა რას დავასახო.

ჩემი ცხენი უჩინოა, აბა სხვას რას უნდა დავამსგავსო, შევადარო.

11.17 ვეფხისტყაოსნის კომენტარი - 295 (292) კაცმან ვერ ასწრას თვალისა
▲back to top

295 (292) კაცმან ვერ ასწრას თვალისა...

ა. დაფახვა დაწამწამება – სინონიმები: დახამხამება განსაკუთრებული სისწრაფის აღმნიშვნელია.

ბ. მიღმა – მიმართ, წინააღმდეგ; მათ ქურდთა მიღმა – მათ ქურდთა წინააღმდეგ.

გამეგო – მეორე თურმეობითია (დამიგია). საწყისი – გაგება (განგება) – მართვა, გამგებლობა, გაკეთება, განზრახვა, დადგენა რისამე.

ქურდთა წინააღმდეგ (მიღმა) მე არაფერი ცუდი არ განმიზრახავს, არ დამიდგენია.

დ. ავად ჰშვენოდა მორევნა და ჩემი დათამამება – ცუდად შეერგოთ მათ ჩემი მორევის განზრახვა და კადნიერება.

11.18 ვეფხისტყაოსნის კომენტარი - 296 (293) აწ ვაშად მოხევე, მეამა
▲back to top

296 (293) აწ ვაშად მოხევე, მეამა...

ა. ვაშად მოხვე – გამარჯვებით, კეთილად მოხვედი.

დ. ძნელია პოვნა კაცისა ღმრთივ ზეცით განაწირისა –ძნელია პოვნა კაცის, რომ იგი განწირული იყოს ზეციური ღვთისაგან – ძირითადი ხაზია, რომელიც გაჰყვება მთელ ნაწარმოებს, სახელდობრ: სოფელი უხანოა, გაუტანელი, მაგრამ ღმერთი მოწყალეა, მფარველი (შდრ. 951 სტროფს: „ვა, სოფელო...“).

11.19 ვეფხისტყაოსნის კომენტარი - 297 (294) ავთანდილ უთხრა: „ვით მაქებ...“
▲back to top

297 (294) ავთანდილ უთხრა: „ვით მაქებ...“

ა. ავთანდილ უთხრა: როგორ მაქებ თავად საქები ბრძენთა მიერ.

ბ. მაგის სამაგიეროდ როგორ ვიყო თქვენი ქების ღირსი?

გ. შენ ხარ სახე ზეცით მანათობელი მზისა,

დ. რადგან ვერ შეგცვლის ამდენი ცრემლთა დენის ტანჯვა.

11.20 ვეფხისტყაოსნის კომენტარი - 298 (295) ამა დღემან დამავიწყა
▲back to top

,...

ავთანდილმა მოისმინა ტარიელის ამბის ჯერ მხოლოდ დასაწყისი, გაიგო მისი ჭირი და, მიუხედავად იმისა რომ მთელი თავისი არსებით უყვარს თინათინი, ჩრდილავს ამ სიყვარულს.

იაგუნდი აქ ახალი ძალაა, ეს ძალა ძმადნაფიცობა, მეგობრობა, გამტანობას მარადიული. მასთან შედარებით სიყვარული ამ ეტაპზე მინადაა დასახული. მინა რომ ათასჯერ მინად გადაიქცეს, ათასჯერ რომ გამინდეს, ათასჯერ რომ შეიმატოს თავისი სიკეთე, იგი მაინც ვერ შეედრება იაგუნდს, ე.ი. ძმადნაფიცს, მეგობრობას, მის წინაშე ქედს იხრის სიყვარული, იგი განზე დგება, გზას უთმობს მეგობრობას.

ეს განუსაზღვრელი გამტანობა და ერთგულება მეგობრისა ახასიათებს მთელ ნაწარმოებს, მაგრამ აქ მეგობრობა სწორედ ქალისადმი დაუცხრომელი და ამაღელვებელი სიყვარულითაა გამოწვეული. ავთანდილი რომ ტარიელისათვის ასე გადაეგო, მას რომ გარდამეტებული გრძნობა მეგობრობისა ჩაესახა ტარიელისადმი ჯერ ერთი იმიტომ, რომ თავადაა ავთანდილი შეპყრობილი სიყვარულით და მეორეც, და უპირატესად, იმიტომ, რომ ტარიელი მიჯნურია გაშმაგებამდე: „მაგრა წესია, მიჯნური, მიჯნურსა შეებრალების“.

საბოლოოდ სიყვარულია მთავარი ძალა რომელიც მეგობრობას, ძმადნაფიცობას ასაზრდოვებს.

11.21 ვეფხისტყაოსნის კომენტარი - 299 (296) ტარიელ უთხრა: მე შენი
▲back to top

299 (296) ტარიელ უთხრა: „მე შენი...“

ა. ტარიელმა უთხრა. შენი გულე ახლა (თუ ამიერიდან) მხურვალედაა ჩემდამი განწყობილი.

ბ. არ ვიცი მაგის სანაცვლოდ მე რით უნდა გევალო შენ.

გ. წესია, მიჯნური მიჯნურს უთუოდ შეებრალება,

დ. მაგრამ სიყვარულსა მოგაშორო, ეს რა სანაცვლო იქნება (შენი თავდადებისა).

11.22 ვეფხისტყაოსნის კომენტარი - 300 (297) წამოსრულხარ ჩემად ძებნად
▲back to top

300 (297) წამოსრულხარ ჩემად ძებნად...

ა. წამოსულხარ ჩემს საძებნელად პატრონის დავალებით.

ბ. ღმერთმა ქმნა და მიპოვე, შენც მამაცურად ცდილხარ.. ·

გ. მაგრამ ჩემს ამბავს ვინ 'გიამბობს, თუ აგრე რატომ ვარ გამოჭრილი.

დ. მე თუ გიამბობ, დამწვავს ცეცხლი ცხელი, გადამაქცევს ალბათ, მურად.

სტრიქონის სინტაქსური დანაწევრება არ ემთხვევა მეტრულ დანაწევრებას. ასე: მე თუ გეტყვი დამწვავს ცეცხლი – ხოლო მეორე ნახევარი – ცხელი, შემიქს ალად, მურად უაზრობა იქნება. ამ შემთხვევაში რიტმი უჩვეულოა და მკითხველის ყურადღება გამახვილებულია ცეცხლ-ზე რადგან რიტმის დარღვევამ მახვილი ცეცხლ-ზე გადმოანაცვლა.

მური თავდაპირველად ალი უნდა ყოფილიყო, შემდეგ ჭვარტლიანი ალი, დასასრულ – ჭვარტლი. ეს რომ აგრეა, ამას ადასტურებს დღეს დარჩენილი თქმა: ალმური მომეკიდა, ე.ი. ცეცხლი, ალი მომეკიდა. მაშასადამე, ალად, მურად სინონიმებად შეიძლება ჩავთვალოთ.

11.23 ვეფხისტყაოსნის კომენტარი - 301 (298) ასმათ უთხრა: ცრემლით, ლომო
▲back to top

301 (298) ასმათ უთხრა: „ცრემლით, ლომო...“

ა. ასმათმა უთხრა: ცრემლით, ლომო, მაგ საქმე არ მოგვარდება.

ბ. მე როგორ გამოგიწვიო სალაპარაკოდ, ეს შეუძლებელია.

ეგების – ნაწარმოებია გება სიტყვისაგან, არ ეგების – არ შეიძლება.·

გ. მე ვხედავ, რომ ეს მოყმე ვინმე შენთვის ცდილობს, შენთვის საქმიანობს.

წაეგების – (ძვ. წარეგების) იხარჯება, გადატანით; საქმიანობას ცდილობს. შენთვის წაეგების – შენთვის ცდილობს, შენთვის მოსაქმეობს.

დ. ბარემ გაიგოს შენი წყლულის მიზეზი და საშუალებაც გამოძებნოს მის წინააღმდეგ.

11.24 ვეფხისტყაოსნის კომენტარი - 302 (299) მეხვეწებოდა, ლამოდა
▲back to top

302 (299) მეხვეწებოდა, ლამოდა...

ა. (ავთანდილი) მეხვეწებოდა ლამობდა ჩემგან რისამე გაგონებას.

ბ. ნუ თუ – იქნება, ეგების.

ნუ თუ ყოს ღმერთმა გაძლება – იქნება ღმერთმან შეაძლებინოს.

ვფიქრობდი ეგების ღმერთმა მისცეს გაძლება, სიმტკიცე შენს მოსვლამდის, მე აბა როგორ უნდა მეამბნა.

მემცა ვით მივეც ენასა – მე როგორ მივცე ენას, ე.ი. მე როგორ დამეწყო ლაპარაკი.

გ. თუ რას გაიგებს თქვენგან, ვფიქრობ სასიამოვნოდ დაურჩება.

დ. და ყველაფერზე უკეთესია, მოხდეს ისე როგორც სწადს განგებას, ზენას.

11.25 ვეფხისტყაოსნის კომენტარი - 302 (299) მეხვეწებოდა, ლამოდა
▲back to top

302 (299) მეხვეწებოდა, ლამოდა...

ა. (ავთანდილი) მეხვეწებოდა ლამობდა ჩემგან რისამე გაგონებას.

ბ. ნუ თუ – იქნება, ეგების.

ნუ თუ ყოს ღმერთმა გაძლება – იქნება ღმერთმან შეაძლებინოს.

მემცა ვით მივეც ენასა – მე როგორ მივცე ენას, ე.ი. მე როგორ დამეწყო ლაპარაკი.

გ. თუ რას გაიგებს თქვენგან, ვფიქრობ სასიამოვნოდ დაურჩება.

დ. და ყველაფერზე უკეთესია, მოხდეს ისე როგორც სწადს განგებას, ზენას.

11.26 ვეფხისტყაოსნის კომენტარი - 303 (300) ამას დაყმუნდა ტარიელ
▲back to top

303 (300) ამას დაყმუნდა ტარიელ... .

ა. ამაზე გაჩუმდა ტარიელი, დამწვარ-დადაგული.

ბ. ასმათს უთხრა: მას შემდეგ, რაც შენ მარად ჩემთან ხარ.

გ. ლები – ცემისგან დალურჯებული ხორცი; ლები, ლებული – სატკივარი.

რატომ არ იცი, რომ ჩემი სატკივარი უკურნებელია.

დ. ამასთანავე მწვავს ეს ყმაწვილიც (ავთანდილი) მტირალი, რომელსაც (თინათინმა) ცრემლით შეჰვედრა, ცრემლით დაავალა ჩემი მონახვა.

სტროფი აღნიშნავს არაჩვეულებრივ დეპრესიას, სულიერ დაცემულობას, რაც სათანადო ტემპითაა გადმოცემული და რასაც აძლიერებს რ, ლ ბგერები და ალიტერაციულად გაწყობილი სტრიქონები.

11.27 ვეფხისტყაოსნის კომენტარი - 304 (...) კაცმან ვით ჰპოოს, ღმრთისაგან
▲back to top

304 (...) კაცმან ვით ჰპოოს, ღმრთისაგან...

ა. დანაბადია – დაბადებული.

კაცმა როგორ ჰპოოს (კაცი ვერ პოვებს) რაც ღვთისაგან არაა გაჩენილი – ყოველი არსება ღვთისაგანაა გაჩენილი.

ბ. დანაბა (დანაბვა) – შეაშფოთა, შეაძრწუნა.

ამიტომ გული ჩემი სახმილმა (ცეცხლმა) აგრე შეაშფოთა, შეაძრწუნა დიდად.

გ. მიკრავს – შემიკრას, მიჭერს (დამიჭერს),

მითქს – მიდგას, მეღობება წინ.

მე ისევ და ისევ გზას მიბორკავს, გზაზე მეღობება ბადე დანაბადი, ბადე დაქსელილი.

დანაბადი – დაქსელილი.

უაღრესი დაბრკოლებანიე ბრძოლის გზაზე ანაფორული ალიტერაციითაა გადმოცემული: მიკრავს, მიჭირავს, მითქს.

დ. ამიტომაც ამიერიდან ამქვეყნიური ლხინის ნაცვლად ჩალა და ნაბადი მაქვს.

11.28 ვეფხისტყაოსნის კომენტარი - 305 (...) მაგრა ღმერთმან მოწყალემან
▲back to top

305 (...) მაგრა ღმერთმან მოწყალემან...

ა. ერთი მზე – ერთი დღეა, ე.ი. მზის ამოსვლიდან მზის ჩასვლამდე. აგრეა ახსნილი ეს სიტყვა ვ. ტ-ის ყარაბაღულ ვარიანტში, მაგრამ აქ გასარკვევია ჯერ კიდევ სხვა რამ:

ერთი მზითა ასეთი შესიტყვება უჩვეულოა ძველი და საშუალო ქართულისათვის თუნდა ერთით მზითა, ან უკიდურეს შემთხვევაში ერთის მზითა. ერთი მზითა დღევანდელი ნორმაა. ხომ არ ვიგულოთ სიტყვა ერთად გამოსათქმელად, ერთად დასაწერად როგორც მაგ., შუადღე, შუაღამე და მისთ. ასევე, ერთიმზე.

ერთი დღის. განმავლობაში მოწყალე ღმერთმა ერთბაშად, მოულოდნელად ორი მისი მოწყალება ამგვარად მომცა: თავდაპირველად ორ მოყვარულს – თინათინს და ავთანდილს შეყრის ერთმანეთს ჩემის წყალობით, მეორედ: ეგებ მეც არ დამწვას ღმერთმა ცხელი ცეცხლით, ეგებ მეც მეშველოს რამე.

11.29 ვეფხისტყაოსნის კომენტარი - 306 (301) ყმასა უთხრა: „ვინცა კაცმან
▲back to top

306 (301) ყმასა უთხრა: „ვინცა კაცმან...“

ა. ყმას (ავთანდილს) უთხრა თუ კაცმა ვინმე ძმად და დად გაიხადოს,

ბ. საჭიროა: მისთვის სიკვდილს და ჭირს თავი არ მოარიდოს,

გ. რადგან არ არსებობს სიცოცხლე გარეშე კვდომისა

დ. რაც უნდა დაგემართოს, მე გიამბობ და შენ მოისმინე.

ეს თქმა იმითაა საგულისხმო რომ აქ მჟღავნდება ტარიელის განწყობა სიკვდილ-სიცოცხლისადმი ტარიელს სავსებით სწორად აქვს წარმოდგენილი სიკვდილ-სიცოცხლის ურთიერთობა მისთვის სიკვდილის პროცესი სიცოცხლის პროცესთანაა დაკავშირებული, უერთურთოდ წარმოუდგენელია, მთლიანია, განუკვეთელია. ტარელის ეს შეხედულება მთელი მკაფიობით თავდაპირველად ამ სტროფში გამოსჭვირს, სწორედ აქ, როდესაც მან გადაწყვიტა მოეთხრო თავისი თავგადასავალი ავთანდილისათვის. ამბის თხრობისას წინდაწინვე გვამცნო თავისი მრწამსი, თავისი გაგება სიკვდილ-სიცოცხლისა, მიგვითითა იმ ხაზებზე, რომლითაც იგი აწარმოებდა ბრძოლებს და კვალად აწარმოებს ნესტანის დასახსნელად.

ცხონება აქ სიცოცხლეა. წაწყმედა – სიკვდილი მაშასადამე, სიცოცხლე და სიკვდილი დაპირისპირებულთა ერთს მთელს წარმოადგენენ, ანუ, როგორც იოანე პეტრიწი ამბობს, სიცოცხლე და სიკვდილი წინაგამწყონი არიანო ამგვარი შეხედულება ახალი აღთქმიდან მომდინარეობს: „შენ რომელი დასთესი, არა ცხონდის, ვიდრემდე არა მოუკდის“ (1 კორ. XV,36). ეგევე აქვთ პროკლესა და ნემესიოს ემესიეი-ს.

11.30 ვეფხისტყაოსნის კომენტარი - 307 (302) ასმათს უთხრა: „მოდი, მოჯე
▲back to top

307 (302) ასმათს უთხრა: „მოდი, მოჯე...“

ა. ასმათს უთხრა მოდი, მომიჯედ და თან წყალი მომიტანე.

ბ. დაბნედილსა მაპკურებდი – მაპკურებდი ხოლმეობითია, მრავალგზისია რადგან მოსალოდნელია, რომ ტარიელი არაერთხელ დაიბნიდება,

თუ დაბნედილი მნახო, დამაპკურე და გული მით გარდამბანე.

გ. თუ მოვკვდე, მიტირე და ოხვრა გააძლიერე.

დ. აქვე სამარე გამითხარე, აქვე მიწა აკვნად გამიხადე.

11.31 ვეფხისტყაოსნის კომენტარი -
▲back to top

308 (303) ღილ-ჩახსნილი საამბობლად... ;

ა. ღილჩახსნილი დაჯდა საამბობლად, მხრები ამოჰყარა.

ბ.-გ. როგორც მოღრუბლული მზე იჯდა და დიდხანს დუმდა.

დ. მერე ამოიოხრა და დაიწყო ტირილი.

მოცემულია სურათი ტარიელის სულიერი მდგომარეობისა, კერძოდ, ავთანდილისათვის ამბის თხრობის დაწყებამდე იშვიათი ჰენდიადისის საშუალებით:

მზე... მოღრუბლებით – იგივეა, რაც შუქნი არ ადარნა.

ვერ გაახვნა – იგივე, რაც გაამყარნა.

სურათს აძლიერებს უკანასკნელი სტრიქონს სინონიმური წყვილი: სულთქნა, დაიზახნა.

12 ვეფხისტყაოსნის კომენტარი - ტარიელისაგან თავის ამბის მბობა ავთანდილთანა

▲back to top

12.1 ვეფხისტყაოსნის კომენტარი - 310 (305) ისმენდი, მოეც გონება

▲back to top

310 (305) ისმენდი, მოეც გონება...

ბ. ვათქმევ – კაუზატ. თქმა ზმნისა. იგივეა, რაც ვათქმევინებ.

დ. შევუცავ – ახლა: წშევუცავარ.

12.2 ვეფხისტყაოსნის კომენტარი - 312 (307) მამა ჩემი ჯდა მეშვიდე
▲back to top

312 (307) მამა ჩემი ჯდა მეშვიდე...

ა. მზარავი – შემაშინებელი, შიშის მომგვრელი,

გ. საწუთრო-გაუმწარავი – სიცოცხლე გაუმწარავი, შვებული, ბედნიერი.

12.3 ვეფხისტყაოსნის კომენტარი - 313 (308) ხალვა მოსძულდა, შეექმნა
▲back to top

313 (308) ხალვა მოსძულდა, შეექმნა...

ა. ხალვა – მარტოობა.

შეექმნა გულს კაეშანთა ჯარები – დარდი გაუმრავლდა.

გ. ყოვლგნით გამისხმან – ყოვლგნით გამიდევნია (მტერი).

311, 312, 313 სტროფები ერთად უნდა განიმარტოს, აქ დახატულია საქართველოს ფეოდალური ურთიერთობისათვის დამახასიათებელი ვასალიტეტი, დამოკიდებულება სუზერენს და ხელდებულს შორის, პატრონსა და ყმადნაფიცს შორის, პატრონსა და შეწყნარებულს შორის.

შეწყნარება საქართველოს ფეოდალური საზოგადოების საპატრონყმო ურთიერთობის დამახასიათებელი ინსტიტუტია შეწყნარება იგივეა, რაც ყმადნაფიცად აყვანა. შეწყნარება გულისხმობს შემწყნარებელსა და შეწყნარებულს. შემწყნარებელია ფარსადანი (მეფეთა ზედა მფლობელი), ხოლო შეწყნარებული – სარიდანი.

შეწყნარებულის მოვალეობა იყო შემწყნარებლის ერთგული სამსახური. მაგრამ ამით, სარიდანი მეფის ღირსებას არ კარგავდა.ა ფარსადანი მეფეთ-მეფეა, ხელმწიფეა, სარიდანი – მეფე.

სარიდან –მეფის, როგორც შეწყნარებულის, უფლებრივ მდგომარეობას არკვევს ფარსადანის სიტყვები:

„აწ მოდი, ასრე პატივგცე, ვითა ძმამან და მშობელმან“ (315,4).

ძმად ფეოდალურ დიპლომატიურ ურთიერთობაში უფლებით თანასწორი იწოდებოდა.

თურქ-სელჯუკიანთა სულტნის თოღრულ-ბეგის ორქიმიანი გვირგვინი იმის სიმბოლოს წარმოადგენდა, რომ იგი ერთდროულად აღმოსავლეთის და დასავლეთის მფლობელი იყო. ფარსადანის შესახებ კი ნათქვამია:

სხვად პატრონია, მართოდენ არა აქვს კეისარობა (316,4).

ე.ი. მხოლოდ აღმოსავლეთის მფლობელი იყო, დასავლეთზე მისი უფლება არ ვრცელდებოდა.

12.4 ვეფხისტყაოსნის კომენტარი - 316 (311) ერთი სამეფო, საკარგყმო
▲back to top

316 (311) ერთი სამეფო, საკარგყმო...

გ. მიუმცდარობა – უმცდარობა. მცდარობის საწინააღმდეგო ცნებაა: სიკეთე, სიმარჯვე.

„არა სჭირს ხელისა მიუმცდარობა – არ აკლია ხელის სიმარჯვე, სიმტკიცე, ე.ი. მტკიცედ, ურყევად, ხელისუფლება მაგრად უჭირავს, საჭემპყრობელია.

ფარსადანმა სარიდანს უბოძა ერთი სამეფო, რომელიც ამიერიდან სარიდანს საკარგყმოს შეადგენდა. რა არის საკარგყმო? საქართველოს ფეოდალური ურთიერთობის ტერმინია. იგი სამფლობელოა, რომელსაც მეფე უბოძებდა თავის ვასალს, თავის შეწყნარებულს.

საქართველოში მე-11-12 სს-ში შეწყნარებული იყო შირვანშაჰი აღსართანი. მაშასადამე, როდესაც შოთა შეწყნარებასა და საკარგყმოზე ლაპარაკობს, უეჭველია, გულისხმობს საქართველოს თავისდროინდელ ვითარებას.

12.5 ვეფხისტყაოსნის კომენტარი - 318. (311) ძე არ ესვა მეფესა და
▲back to top

318. (311) ძე არ ესვა მეფესა და...

გ. ვა, კრულია დღემცა იგი, მე მივეცი ამირბარსა – კრულ იყოს ის დღე, როდესაც მე დავებადე, გავუჩნდი ამირბარს.

12.6 ვეფხისტყაოსნის კომენტარი - 319 (314) მეფემან და დედოფალმან
▲back to top

319 (314) მეფემან და დედოფალმან...

ბ. საპტრონოდ გაზრდა – სახელმწიფო დ გაზრდა, მემკვიდრედ მომზადება.

გ. ბრძენთა მიმცეს სასწავლელად ხელმწიფეთა ქცევა-ქმნათად – უფლისწულს, განსაკუთრებით, მემკვიდრეს, საგანგებოდ ზრდიდნენ. მეფეს (ანუ სამეფოდ განმზადებულს) უნდა სცოდნოდა კარგი მშვილდოსნობა, ცხენოსნობა, მოასპარეზობა რაინდობა, მეფური ზრდილობა და მწერლობა. ცხადია, სამხედრო საგნები სჭარბობდნენ (სამამაცონი ზნენია), მაგრამ წიგნს სათანადოდ ეტანებოდნენ, განსაკუთრებით მემკვიდრენი, რომელთაც გულდასმით უნდა შეესწავლათ „მართებანი და განსაგებელნი, რომელნი ეთხოვებიან მეფობასა“; უნდა სცოდნოდა საჴელოთა და საბჭოთა საქმეების წარმოება, საჭურჭლეთა შემოსავალ-გასავლის წეს-რიგი, მოსახღვრე სახელმწიფოების მოციქულთა მიღება-დარბაზობის წესი და სხვ და სხვ.

12.7 ვეფხისტყაოსნის კომენტარი - 320 (...) ასმათ, მითხრობდი, რაცა სცნა
▲back to top

320 (...) ასმათ, მითხრობდი, რაცა სცნა...

ა. ასმათ, მეტყოდი ხოლმე, თუ რამ გაიგონო ჩემთან საცილობელი.

ბ. ხუთი წლის უკვე ვიყავი მსგავსი ვარდისა შლილისა.

გ. არ მიჭირდა ლომის მოკვლა, როგორც ჩიტისა.

დ. არაფრად ენაღვლებოდა ფარსადანს რომ შვილი არ ყავდა

სმა (ძვ. სუმა) – ყოლა (მამისა, დედისა, შვილისა)

12.8 ვეფხისტყაოსნის კომენტარი - 321 (315) ასმათ, შენცა ხარ მოწამე
▲back to top

321 (315) ასმათ, შენცა ხარ მოწამე...

ა. ასმათ, შენც მოწამე ხარ ფერი რომ წამივიდა;

ბ. მზესა მე ვსჯობდი შვენებით, როგორც ბინდს (სჯობია) დილა;

გ. ჩემნი მნახავნი იტყოდნენ ედემს ზრდილს ჰგავსო;

დ. ახლა კი მაშინდელთან შედარებით მხოლოდ ჩრდილიღა ვარ.

12.9 ვეფხისტყაოსნის კომენტარი - 324 (317) ქება არ ითქმის ენითა
▲back to top

324 (317) ქება არ ითქმის ენითა...

ა. ჩემგან ნაუბარით, ჩემი ენით არ შეიძლება მისი სილამაზის აწერა;

ბ. ფარსადანმა განსაკუთრებული ზეიმითა და დღესასწაულით ყველას ახარა ქალის შობა.

გ. ყოველი მხრიდან მოვიდნენ მეფენი მრავალგვარი საჩუქრით.

ნიჭი თავდაპირველად ქონებრივ სიმდიდრეს ნიშნავდა, დღეს გონებრივი სიმდიდრის აღმნიშვნელია. სახელმწიფოში მომხდარი რაიმე დიდი ამბის გამო (როგორიცაა მეფის შვილის დაბადება, მეფის კურთხევა და მისთ.) დიდი ზეიმი იმართებოდა. მეფის საბრძანებლის ყოველი კუთხიდან მოდიოდნენ წარმომადგენლები დიდძალი საჩუქრით – ნიჭით და ულოცავდნენ მეფეს ბედნიერ დღეს.

12.10 ვეფხისტყაოსნის კომენტარი - 325 (318) საშობელი გაიყარა
▲back to top

325 (318) საშობელი გაიყარა....

ა. საშობელი გაიყარა – ძეობა გათავდა.

გათავდა, მორჩა ძეობა, დაგვიწყეს ზრდა მე და ქალს;

ბ. ...ჰგვანდა იგი მზისა შუქთა ნასამალსა –ჰგავდა გასამმაგებულ მზის შუქს.

იგი იმთავითვე მართლაც მზის შუქს ჰგავდა გასამმაგებულს;

გ. მეფესა და დედოფალს ვუყვარდით და თანაბრად მივაჩნდით.

დ. ახლა ვახსენებ მას, ვისგანაც ჩემი გული ალითაა დამწვარი.

12.11 ვეფხისტყაოსნის კომენტარი - 326 (319) ყმა დაბნდა, რა სახელისა
▲back to top

326 (319) ყმა დაბნდა, რა სახელისა...

ა. ყმას გული წაუვიდა, როგორც კი მისი სახელი ახსენა.

ბ. აეტირა – ატირდა. ჰმურა – ალ-მური.

ავთანდილიც ატირდა, გულს ცეცხლი მოეკიდა.

გ. ქალმა მოასულიერა, მკერდს წყალი მოაპკურა.

დ. ტარიელმა თქვა: მოისმინე, მაგრამ, ასე იცოდე, რომ ჩემი სიკვდილის დღე ნამდვილია.

12.12 ვეფხისტყაოსნის კომენტარი - 327 (320) მას ქალსა ნესტან-დარეჯან
▲back to top

327 (320) მას ქალსა ნესტან-დარეჯან...

ა. ქალს სახელად ერქვა ნესტან-დარეჯანი;

ბ. შვიდი წლისა შეიქმნა (უკვე) წყნარი და გონიერი;

გ. მთვარისა მსგავსი, შვენებით მზისაგან ვერ შეფრობილი – მთვარის მსგავსი, შვენებით მზისგან ვერ დაშრეტილე, (შდრ. 384. – ვისთა შუქთაგან უკუნსა ჰგვანდის სინათლე დღისისა). ფრობა-დაშრეტა, დაქრობა, დამფრალი – დამქრალი, დაშრეტილი.

მთვარის მსგავსი, ისეთი მშვენიერი, რომ მზეც ვერ აფრობდა, ვერ აბნელებდა.

დ. როგორ შეიძლება გაუძლოს მის გაყრას, განშორებას გულმა ალმასმა წთობილმა?

12.13 ვეფხისტყაოსნის კომენტარი - 328 (321) იგი ასრე მოიწიფა
▲back to top

328 (321) იგი ასრე მოიწიფა...

ა. როდესაც იგი მომწიფდა, მე უკვე შემეძლო ომში შესვლა, ე.ი. მეც მოვწიფდი;

ბ. რაკი მეფე ხედავდა, რომ ქალი უკვე მოწადინებულია მეფობას,

გ. მე მამასთან დამაბრუნეს, მამისავე მიმცეს ხელსა,

დ. ვბურთაობდი და ვნადირობდი, ვით კატასა ვხოცდი ლომსა.

12.14 ვეფხისტყაოსნის კომენტარი - 329 (322) მეფემან სახლი ააგო
▲back to top

329 (322) მეფემან სახლი ააგო...

ა. ქალისათვის მეფემ ააგო სასახლე ძვირფასი ქვისაგან,

ბ. ფაზარი – ცხოველური ქვა, იპოვება ცხოველთა ღვიძლში. მოიპოვება აგრეთვე მინერალური ფაზარიც. რაკი სასახლე ფაზარისაგან იყო აგებული, საფიქრებელია რომ იგი მინერალური იქნებოდა.

ქვად ფაზარისხდა – ფაზარი მხოლოობითშია, მაშასადამე, უნდა – ფაზარი ჯდა, მაგრმ ფაზარი აქ იგულისხმება, როგორც შემკრებელობითი (=ფაზარის ქვები), ამიტომაც შუეუმასმენელს უთანხმდება არა ფორმის მხრივ, არამედ აზრობრივად.

სასახლე მეტად კარგად იყო მოწყობილი, ტახტრევანი იაგუნდისა და ლალისა იყო.

გ. კარზედა – უმჯობესი – კარს ზედა.

სარაჯი – მილი წყალსადინელი.

იქვე ბაღჩა და ღარიდან გამომდიზარე საბანელი ვარდისწყალი.

დ. სახმილი – გადატ. ცეცხლი.

იგიც იქ იყო, ვისგანაც მე მედება (მედებოდა) ცეცხლის ალი.

12.15 ვეფხისტყაოსნის კომენტარი - 330 (323) დღე და ღამე მუჯამრითა
▲back to top

330 (323) დღე და ღამე მუჯამრითა...

ა. მუჯამარი – საცეცხლური.

დღე და ღამე საცეცხლურით იკმეოდა სურნელოვანი ალვა;

ბ. ზოგჯერ კოშკს იჯდა ხოლმე, ზოგჯერ ბაღჩას ჩამოვიდოდა, როდესაც იქ ჩრდილი იყო.

გ. მეფეს ჰყავდა ქვრივი და, ქაჯეთს განათხოვი,

დ. მას სიბრძნის სასწავლად მეფემ მისცა თავისი ქალი (ნესტანი) (შდრ. 319 სტრფ.).

12.16 ვეფხისტყაოსნის კომენტარი - 331 (324) სრა ედგა მოფარდაგული
▲back to top

331 (324) სრა ედგა მოფარდაგული...

ა. სრა – სასახლე.

მოფარდაგული – ფარდაგებით შემოფენილი, მოფარდაგებული.

ოქსინო – ოქროქსოვილი, ხავერდი.

შარდი – ძვირფასი ქსოვილი, შადი, შარდი რითმისთვისაა.

ბ. ვერვინ ვხედევდით – აწმყოს ფუძის საწარმოებელი ავ უწყვეტელში შეცვლილია ევ სუფიქსით. ეს წესია ვ. ტ-ში.

12.17 ვეფხისტყაოსნის კომენტარი - 334 (327) მამა მომიკვდა, მოვიდა
▲back to top

334 (327) მამა მომიკვდა, მოვიდა...

ა. სტრიქონი ორი ნახევრისაგან შედგება; პირველი ნახევრის – მამა მომიკვდა გადმოცემულია თავისებური პარანომაზიით მეორე ნახევარში – მოვიდა დღე სიკვდილისა მისისა – შოთას ჩვეულებრივი ხერხია აზრის გაძლიერებულად გადმოცემისა.

ბ. ნიშატი და ნიში – სინონიმური წყვილია; მხიარულება. ქმნა გაუცუდდა ფარსადანს ნიშატისა და ნიშისა – ფარსადანს წაუხდა, გაუუქმდა მხიარულება.

გ. მათ გაეხარნეს – მათ გაუხარდათ.

...ვის ზარი დალევდის მისგან შიშისა – ვისა ცშიშის ზარი ჰქონდა ფარსადანისა.

დ. ერთგულთა შექმნეს ვაება, მტერთა-ხსენება „იშისა“ – ერთგულნი შეწუხდნენ, ხოლო მტერთ – გაუხარდათ.

12.18 ვეფხისტყაოსნის კომენტარი - 335 (328) მე წელიწდამდის ბნელსა ვჯე
▲back to top

335 (328) მე წელიწდამდის ბნელსა ვჯე...

ა. მე ერთ წელიწადს ბნელს ვიჯექ ქვეყანა გაწბილებული, ე.ი. სინათლეზე არ გამოვდიოდი;

ბ. დღისით და ღამით ვვაებდი, ვერვისგან გაჩუმებული;

გ. გასაყვანად მეფის ხალხი (მისი რჩეული) მოვიდა და გადმომცეს მეფის ბრძანება:

დ. შვილო ტარიელ, ამიერიდან ნუ ხარ შავებში ჩამცული.

12.19 ვეფხისტყაოსნის კომენტარი - 336 (329) ჩვენ უფრო გვტკივის იგი, ვინ
▲back to top

336 (329) ჩვენ უფრო გვტკივის იგი, ვინ...

ა. ჩვენ უფრო გვტკივა, უფრო გვაწუხებს ის, რომ თავის სწორი დაგვაკლდა.

ბ. დიდძალი ქონება ებოძებინა (ჩემთვის) და ებრძანებინა შავის ახდა,

გ. საკარგავი – ის რაც უნდა განკარგო, რაც უნდა განაგო, გასაკარგმველო, გასაკარგავი, განსაგებელი.

აგრეთვე მისეულის ე.ი. მამაჩემის სრული განსაგებელის, სრული მმართველობის ბოძება;

დ. საურავი – საზრუნავი.

ამიერიდან შენ იყავ ამირბარად, შენ განაგე მთელი მისი საბრძანებელი, შენ იყავ ამირბარის საქმეთა მზრუნავი.

12.20 ვეფხისტყაოსნის კომენტარი - 337 (330) ავენთი დამწვეს მამისა
▲back to top

337 (330) ავენთი დამწვეს მამისა...

ა. ავენთე, დამწვა მამის ცეცხლმა დაუშრეტელმა.

ბ. სიბნელიდან გამომიყვანეს დიდებულებმა.

გ. ამის გამო ინდოეთის მფლობელთ შექმნეს ზეიმი.

დ. შორს მომეგებნენ, პატივით მაკოცეს, როგორც მშობლებმა. სტროფში აღსანიშნავია რითმა: I, III, IV – ობელთა. ხოლო II – ომელთა. მაშასადამე, მ და ბ მორითმავე ბგერებია.

334, 335, 336, 337 სტრფ. მიცვალებულის გლოვა ერთ წლამდე გრძელდებოდა. ეს წესი საქართველოს ყველა კუთხეში იყო გავრცელებული. ზოგან დღესაცაა დარჩენილი, საგულისხმო ცნობა ამის შესახებ მოეპოვება თ. სახოკია, აგრეთვე, სტ. მენთეშაშვილს.⁴²

12.21 ვეფხისტყაოსნის კომენტარი - 338 (331) მათ საჯდომთა ახლოს დამსვეს
▲back to top

338 (331) მათ საჯდომთა ახლოს დამსვეს...

ა. თავის საჯდომის ახლოს დამსვეს და პატივი მცეს შვილის მსგავსად;

ბ. ხელის საურავი – თანამდებობა.

მამაჩემის განსაგებელი (თანამდებობა) შემომაძლიეს.

გ. მე წინააღმდე: წავედი, რადგან მათებრ ქცევა მეზარებოდა.

დ. არ მომეშვნენ, დავმორჩილდი, მივიღე ამირბარის თანამდებობა.

12.22 ვეფხისტყაოსნის კომენტარი - 339 (332) აღარა ვიცი, დამვიწყდეს.
▲back to top

339 (332) აღარა ვიცი, დამვიწყდეს...

ა. აღარ მახსოვს, დამავიწყდა, თუმცა (კაცმა რომ თქვას) დიდმა ხანმა კი განვლო მას შემდეგ;

გ. გეტყვი ჩემს ამბავს, თუმცა ძნელი კია;

გ. ცრუ და გაუტანელი ეს ქვეყანა (სოფელი) მარად სიავის მქმნელია.

დ. დამეცა, მომხვდა მისგან გამოკვესილი ხანგრძლივად მწველი ნაპერწკალი.

13 ვეფხისტყაოსნის კომენტარი - ამბავი ტარიელის გამიჯნურებისა

▲back to top

13.1 ვეფხისტყაოსნის კომენტარი - 340 (333) კვლა დაიწყო თქმა ამბისა

▲back to top

340 (333) კვლა დაიწყო თქმა ამბისა...

ა. ისევ დააწყო ამბის თხრობა. რა იტირა.

ბ. გვენადირა – II თურმეობითი.

ერთ დღეს მე და მეფე ვბრუნდებოდით ნადირობიდან (ნანადირევი).

გ. მიბრძანა, ვნახოთ ქალი (ნესტანი), ხელი ხელში გამიყარა.

დ. გიკვირა-ა კითხვის გამომხატველია – ნუთუ არ გიკვირს? ნუთუ არ გიკვირს, რომ მე სულდგმული (ცოცხალი ვარ) იმ დროის მომგონე, იმ დროის გამხსენებელი.

13.2 ვეფხისტყაოსნის კომენტარი - 341 (335) ბაღჩა ვნახე უტურფესი
▲back to top

341 (335) ბაღჩა ვნახე უტურფესი...

ა. სალხინო – მოსალხენი, დროს გასატარებელი ადგილი.

ვნახე ბაღჩა ყოველგვარ მოსალხენ ადგილზე ულამაზესი.

ბ. სირინო – სირინოზი (ზღაპ.) ზღვის ტურფა ქალი, ტკბილად მომღერალი.

ფრინველნი სირინოზის უამესად გალობდნენ.

გ. სარაჯი –-შადრევანი.

ბაღჩაში მრავლად იყო ვარდის წყლის აბანოს შადრევნები.

დ. ოქსინო – ფერადი ხავერდი.

კარები მოფარდაგებული იყო ფერადი ხავერდით.

13.3 ვეფხისტყაოსნის კომენტარი - 342 (334) მეფემან ახმა დურაჯთა
▲back to top

342 (334) მეფემან ახმა დურაჯთა,..

ა. ახმა – აღება.

დურაჯი – ხოხობი,

მეფემ მითხრა დურაჯები გამოართვი, რომ ქალს (ნესტანს) მივუტანოთო.

ბ. გამოვუხვენ – გამოვუღე, გამოვართვი. (ობ. მრავლ.).

მეც გამოვართვი და წავედით ჩემდა ცეცხლის მოსაკიდებლად.

გ. სწორედ მაშინ დავიწყე მე ქვეყნის ვალის გარდახდა, სწორედ აქედან დამატყდა მე ქვეყნის უბედურება.

დ. ლახვრად – დასალახვრავად.

საჭიროა ალმასის ლახვარი, სალის, მაგარი გულის დასალახვრავად.

13.4 ვეფხისტყაოსნის კომენტარი - 342 (334) მეფემან ახმა დურაჯთა
▲back to top

342 (334) მეფემან ახმა დურაჯთა,..

ა. ახმა – აღება.

დურაჯი – ხოხობი,

მეფემ მითხრა დურაჯები გამოართვი, რომ ქალს (ნესტანს) მივუტანოთო.

ბ. გამოვუხვენ – გამოვუღე, გამოვართვი. (ობ. მრავლ.).

მეც გამოვართვი და წავედით ჩემდა ცეცხლის მოსაკიდებლად.

დ. ლახვრად – დასალახვრავად.

საჭიროა ალმასის ლახვარი, სალის, მაგარი გულის დასალახვრავად.

13.5 ვეფხისტყაოსნის კომენტარი - 343 (336) ვიცოდი, სწადდა არვისგან
▲back to top

343 (336) ვიცოდი, სწადდა არვისგან...

ა. ვიცოდი, რომ არ უნდოდა ვისმე ენახა მისი ქალი,

ბ. [ამიტომ] მე გარე დავდეგ, ხოლო მეფემ შევლო კარი;

გ. ვხედევდი – აწმყოს საწარმოებელი სუფიქსი ავ – ევ სუფიქსითაა შეცვლილი.

ვერაფერს ვხედავდი, მხოლოდ საუბრის ხმა მესმოდა;

დ. გამოხმა დურაჯთა ამირბარისა – მართვა-შეთანხმება დარღვეულია. ძველი ნორმით უნდოდა: დურაჯთ ამირბარისათა, ან დურაჯთა ამირბარისთა, დურაჯთა ამირბარისა – რითმითაა გამოწვეული.

მეფემ უბრძანა ასმათს, ამირბარს ხოხბები გამოართვიო.

13.6 ვეფხისტყაოსნის კომენტარი - 344 (337) ასმათ ფარდაგსა აზიდნა
▲back to top

344 (337) ასმათ ფარდაგსა აზიდნა...

ა. ასმათ ფარდაგსა აზიდნა – რატომ აზიდნა? ფარდაგი ხომ მხოლობითშია.

მაგრამ იგულისხმება ფარდაგის წყვილი, ორი კალთა.

ახლა ვიტყვით: ასმათმა ფარდაგი აზიდა.

გარე ვდეგ მოფარდაგულსა – ახლა: მოფარდაგულის გარე ვდეგ·

ასმათმა აზიდა ფარდაგი, მე მოფარდაგულის გარე ვიდექი;

ბ, ქალს შევხედე და ლახვარი დამეცა ცნობასა და გულსა.

გ. მოვიდა და მთხოვა ცეცხლით დაგულა, რომ დურაჯნი მიმეცა.

დ. ვაიმე, მას აქეთ დავუწვივარ მარადიულ ცეცხლს.

13.7 ვეფხისტყაოსნის კომენტარი - 345 (338) აწ წარხდეს იგი ნათელნი
▲back to top

345 (338) აწ წარხდეს იგი ნათელნი...

ა. წარხდეს, წარხდა – დაიღუპა.

მოწუნარენი – მოწუნარნი უნდა ყოფილიყო, რადგან მხოლოობითი მოწუნარი;

ნათელნი, მზისაცა მოწუნარენი – უკვე მუდმივი ეპითეტებია ნესტანისა.

აწ, ახლა უკვე დაღუპულია იგი ნათელი (ნესტანი), რომელიც მზესაც კი იწუნებდა.

ბ. ტარიელმა ვერ გაუძლო მის ხსენებას, დაბნდა და მწარედ იოხრა.

გ. ავთანდილი და ასმათიც ატირდნენ, მათ ტირილს ეხმაურებოდა არე-მარე.

დ. მწუხარებითა თქვეს ვაი როგორ წამხდარა, მოსპობილა მკლავი, ოდესღაც გმირთა რისხვის მიმცემი·

13.8 ვეფხისტყაოსნის კომენტარი - 346 (339) ასმათმან წყალი დაასხა
▲back to top

346 (339) ასმათმან წყალი დაასხა...

ა. ტარია – ქართული ხალხური ფორმაა ტარიელისა.

ასმათმა წყალი დაასხა ტარიელს და იგი ცნობას მოვიდა,

ბ. დიდხანს ვერაფერი თქვა, სევდამ გული შეუპყრა, მოერია.

გ. დაჯდა და მწარედ იოხრა, ცრემლი მიწას გაურია.

დ. თქვა: ჩემგან მისი ხსენება, ვაი რა დიდი საშინელებაა.

13.9 ვეფხისტყაოსნის კომენტარი - 347 (340) მიმნდონი საწუთროსანი
▲back to top

347 (340) მიმნდონი საწუთროსანი...

ა. მიმნდონი – მიმდობნი, ის ვინც მიენდობა ვისმე, რასმე. ვინც საწუთროს მიენდობა, ის მის სიმდიდრეთაგან საზრდოობს;

ბ. იშვებს, ილხენს, მაგრამ საბოლოოდ მისი (საწუთროს) ვერაგობისაგან მაინც ვერ გადარჩება.

გ. (ამიტომ) მე ვაქებ იმ ბრძენთ, რომელნიც ეურჩებიან, წინააღმდეგობას უწევენ საწუთროს, საწუთროს მდინარებას ბრმად არ მისდევენ, არ მიჰყვებიან.

დ. ისმინე ჩემი ამბავი, თუ სული (სიცოცხლე) შემრჩა, თუ ცოცხალი დავრჩი ამის თხრობისას.

სტროფი საგულისხმოა იმით რომ არკვევს ტარიელის შეხედულებას ქვეყნისა (საწუთროს) და ადამიანის ურთიერთობის შესახებ. ზოგი მკვლევარი იმ აზრის იყო, რომ ტარიელი უაღრესად პასიური არსებაა, არავითარ აქტიურობას არ იჩენს, ცხოვრების მიმდინარეობას მიჰყოლია, გულზე ხელებდაკრეფილია. სტროფი სულ წინააღმდეგს ამბობს: ვინც საწუთროს მიენდობა, ის მცირე ხანს მხოლოდ ილხენს, საბოლოოდ საწუთრო მაინც უღალატებს. ამიტომ თითოეული ადამიანი უნდა მოიქცეს ბრძენთა წესისამებრ. საწუთროს უნდა შეებრძოლოს, მისი მდინარების წინააღმდეგ უნდა წავიდეს.

13.10 ვეფხისტყაოსნის კომენტარი - 348 (341) დურაჯნი მივსცენ, გავიღე
▲back to top

348 (341) დურაჯნი მივსცენ, გავიღე...

ა, დურაჯები მივეც, მეტი გზა, მეტი საწზუალება არ იყო.

ბ. დავეცი: გული წამივიდა, წამერთვა ძალა მხარსა და მკლავში.

გ. როდესაც მოვსულიერდი, გონს მოვედ, გავიგონე ტირილისა და ვაის ხმა.

დ. მთელი შეკრებილობა, მთელი ჯალაბი ირგვლივ შემომრტყმოდა, თითქოს ნავში აპირებდნენ ჩაჯდომას.

13.11 ვეფხისტყაოსნის კომენტარი - 349 (342) შიგან ვწევ დიდთა დარბაზთა
▲back to top

349 (342) შიგან ვწევ დიდთა დარბაზთა...

ა. საგებელი – ლოგინი.

დიდ დარბაზში ვიწევ, ტურფა, ლამაზ ლოგინში.

ბ. მეფე-დედოფალი დამტიროდნენ ცრემლითა უშრობელითა,

გ. პირსა და ლოყას იხოკდნენ, იკაწრავდნენ.

დ. მუყრი – მოლა; მთქვეს – თქვეს ჩემს შესახებ.

გამაბელზებელი – ეშმაკეული.

მოიყვანეს მოლები, რომელთაც თქვეს, რომ მე ეშმაკეული სენით ვარ შეპყრობილიო.

13.12 ვეფხისტყაოსნის კომენტარი - 350 (343) მე რა მნახა თვალ-ახმული
▲back to top

350 (343) მე რა მნახა თვალ-ახმული...

ა. თვალ-ახმული – თვალებგაღებული.

მეფემ თვალგახელილი დამინახა და ყელს მომეხვია.

ბ. ატირებულმა მითხრა; შვილო, ცოხცალი ხარ? ხმა ამოიღე, სიტყვა თქვი.

გ. მე პასუხი ვერ გავეც და დიდად შევკრთი;

დ. ისევ გულწასული დავეც და გულსა სისხლი გარდმეთხია.

13.13 ვეფხისტყაოსნის კომენტარი - 351 (344) სრულნი მუყრნი და მულიმნი
▲back to top

351 (344) სრულნი მუყრნი და მულიმნი...

ა. მულიმი – სჯულის მოძღვარი.

გარე შემომცვიდიან – გარს შემომხვეოდნენ, გარს მეხვეოდნენ.

ყველა მუყრი და მულიმი მე გარს შემომხვეოდა.

ბ. მუსაფი – სჯულის წიგნი.

მათ ხელთ ჰქონდათ მუსაფი, ყველანი კითხულობდნენ.

გ. მტერ-დაცემული – ავი სულით შეპყრობილი.

(შდრ. სენითა მთქვეს გამაბელზებელითა).

მტერდაცემული ვეგონე, არ ვიცი რას ჩმახვიდნენ.

დ. სამ დღემდის ვიყავ უსულოდ, უშრეტი ცეცხლი მწვავდა.

შემომცვიდიან, იკითხვიდიან, ჩმახვიდიან, მწვიდიან – ყველა უწყვეტლის ხოლმეობითშია დასმული, გამუდმებული მოქმედების აღმნიშვნელია.

13.14 ვეფხისტყაოსნის კომენტარი - 352 (345) აქიმნიცა იკვირვებდეს
▲back to top

352 (345) აქიმნიცა იკვირვებდეს...

ა. ექიმებიც იკვირვებდნენ: როგორია ეს სენი?

ბ. სამკურნალო არაფერი სჭირს, უთუოდ რაღაც სევდა შეჰყრია;

გ. ზოგჯერ გაშმაგებულად წამოვიჭრებოდი ხოლმე, არეულად ვლაპარაკობდი.

დ. რაც შეეხება დედოფალს, ზღვას შექმნის ის ცრემლი, მას რომ დაუღვრია! დედოფალი ზღვასა შეიქმს მას რომ ცრემლი დაუღვრია – ასეა ყველა გამოცემაში. არ ვარგა. უნდა იყოს – დედოფალი ზღვასა შეიქმს, მას რომ ცრემლი დაუღვრია. „დედოფალი“ ერთგვარი რიტორიული შეძახებაა, განსაკუთრებული გაკვირვების გამოსათქმელად.

13.15 ვეფხისტყაოსნის კომენტარი - 353 (346) სამსა დღესა დარბაზს ვიყავ
▲back to top

353 (346) სამსა დღესა დარბაზს ვიყავ...

ა. სამ დღეს დარბაზს ვიყავი, არც ცოცხალი, არცა მკვდარი,

ბ. მიუმხვდარი – რომელსაც მიხვედრა არა აქვს, უგონო.

მივხვდი რასმე მიუმხვდარი – უგონოდ მყოფი გონს მოვედი.

მერმე ცნობა მომივიდა უგონოდ მყოფი, გონს მოვედი;

გ. რაშიგან ვარ – რა მდგომარეობაში ვარ.

ვთქვი: აი რა მდგომარეობაში ვარ მე, უკანასკნელ დღეში მყოფი;

სიცოცხლე-გარდამხდარი – ვისაც სიცოცხლე გარდამხდა, ვინც სიცოცხლე გამოვიარე, ვინც ბევრი ვიტანჯე, უიმედო.

დ. ღმერთს ვსთხოვე მუდარებით: მომეცი ძალა, რომ დავთმო ეს ჭირიო.

13.16 ვეფხისტყაოსნის კომენტარი - 354 (347) ვთქვი, თუ: „ღმერთო ნუ გამწირავ
▲back to top

354 (347) ვთქვი, თუ: „ღმერთო ნუ გამწირავ...“

ა. ვთქვი, რომ ღმერთო, ნუ გამწირავ, ვედრება ჩემი შეისმინე,

ბ. მომეც დათმობის ძალა, ცოტათი აღმადგინე,

გ. რომ ჩემს სახლში შემეძლოს დაწოლა, თორემ აქ ყოფნა გამამჟლავნებს.

დ. ისმინა ღმერთმა ჩემი ხვეწნა, ცოტათი მოვჯობინდი და დაკოდილი გული გავიმაგრე.

13.17 ვეფხისტყაოსნის კომენტარი - 355 (348) მე წამოვჯე, მეფისაგან
▲back to top

355 (348) მე წამოვჯე, მეფისაგან...

ა. მე წამოვჯექ, მეფისაგან დიდძალი ხალხი მოდიოდა ამბის შესატყობად.

ბ. ახარებდნენ: მომჯობინდა, წამოჯდაო, დედოფალი გამორბოდა.

გ. მეფეც თავშიშველი მორბოდა.

დ. იგი (მეფე) ღმერთს ადიდებდა, ყველა დანარჩენი გაჩუმებული იყო.

ტარიელის მომჯობინება უთუოდ უდიდეს სიხარულს გამოიწვევდა. ეს გარემოება უჩვეულო ფუსფუსში უნდა გამოიხატოს და შოთაც იშვიათი მხატვრულობით გადმოგვცემს ამ ასწრაფებას: ამბავი გადმოცემულია მაღალი შაირით რაც თავისთავად გულიხსმობს სისწრაფეს აღსანიშნავია უკავშირება, რომელიც აძლიერებს ამ სისწრაფეს, დასასრულ, სიტყვებიც ისეა შერჩეული, რომ ხელს უწყობს ამ სიმალეს: მეფე მორბის თავ-შიშველი, არ იცოდა, რას იქმოდა.

13.18 ვეფხისტყაოსნის კომენტარი - 356 (349) იქით და აქათ მომისხდეს
▲back to top

356 (349) იქით და აქათ მომისხდეს...

ა. ირგვლივ შემომისხდნენ, მახვრიპეს სახვრეპელი.

ბ. მე მოვახსენე მეფევ, ჩემი გული ახლა უფრო მრთელია.

გ. მინდა ცხენზე შეჯდომა, რომ ვნახო წყალი და ველი.

დ. მომიყვანეს ცხენი და კიდევაც შევჯექ; მეფე ჩემთან წამოვიდა.

13.19 ვეფხისტყაოსნის კომენტარი - 357 (350) გამოვედით, მოვიარეთ
▲back to top

357 (350) გამოვედით, მოვიარეთ...

ა, გამოვედით, მოვიარეთ მინდორი და წყლის პირი.

ბ. მეფე მომყვა სახლამდის, მერე უკან დავაბრუნე.

გ. შინ რომ მიველ, უარესად გავხდი; ჭირს სხვა ჭირი დამერთო.

დ. შეწუხებულმა ვთქვი: ბარემ მოვკვდე, ჩემი ბედი ამის მეტის ღირსი არ არის.

13.20 ვეფხისტყაოსნის კომენტარი - 358 (351) ზაფრანის ფერად შეცვალა.
▲back to top

358 (351) ზაფრანის ფერად შეცვალა...

ა. ბროლი – აქ ლოყები,

ცრემლის დენამ გააყვითლა ჩემი ლოყები.

ბ. გული უფრო მეტად დამიჭრა, დამისერა ათი-ათასმა დანამ.

გ. საწოლი – თავდაპირველად მეფის დასაწოლი და დასაძინებელი ოთახია. შემდეგ მისაღებ ოთახსაც აღნიშნავს, სანამ მეფე უკაზმავი იყო, საქმეებისათვის მთხოვნელთ საწოლში მიიღებდა, მაგრამ არა უშუალოდ, არამედ მოლარის საშუალებით.

მეკარე – კარის მცველი საქართველოს სამეფო კარის თანამდებობა იყო.

მოლარე – ლარის, ქონების მეთვალყურე. იგივე მოახსენებდა მეფეს სხვადასხვა საქმეს და მეფეც მისი საშუალებით გასცემდა განკარგულებას. საწოლს შემოვიდა მეკარე და გაიყვანა მოლარე.

დ. გუნებაში. ვთქვი: ნეტავი, რა ამბავია, რის შესახებ ლაპარაკობენ.

13.21 ვეფხისტყაოსნის კომენტარი - 359 (352) მონააო ასმათისი
▲back to top

359 (352) მონააო ასმათისი...

ა. მითხრა: ასმათის მონაა! აბა ჰკითხე, რა ამბავი იცის-მეთქი,

ბ. შემოვიდა, წერილი გადმომცა, წავიკითხე, სააშიკო იყო,

გ. გამიკვირდა მე, აბა სხვად მიმართ, სხვა ვისთვისმე როგორ ვქმნა, როგორ გავიმეტო გულის მწველი სითხე, ნექტარი!

დ. მისგან (ასმათისაგან) აზრად, ფიქრადაც არ მომდიოდა (რომ მე მას ვუყვარდი) და ამიტომ (მით) გულს ეს სევდად დამაწვა, როგორც ხე.

აქაც აღსანიშნავია ეს ექსპრესიულობა, რომლითაც გამართულია მთელი სტროფი. სხვაგვარად არც შეიძლებოდა. ყოველი ამბავი, ნესტანისაგან მომდინარე, სასწრაფოა და სტროფიც, მისი ამსახველი სწრაფი ტემპით უნდა იყოს გადმოცემული.

სხვა მდგომარეობაა მომდევნო სტროფში ტარიელმა უნდა აწონ-დაწონოს მდგომარეობა, ამიტომაც სტროფი ბუნებრივად დაბალი, ნელი შაირითაა გადმოცემული.

13.22 ვეფხისტყაოსნის კომენტარი - 360 (353) მე გამიკვირდა, სით ვუყვარ
▲back to top

360 (353) მე გამიკვირდა, სით ვუყვარ...

ა. ვუყვარ – ვუყვარვარ.

მე გამიკვირდა, საიდან ვუყვარვარ და როგორ მიბედავს ამის თქმას?

ბ. მიუყოლობა – არ მიყოლა, არ დათანხმება.

მაგრამ რომ არ მივყვე, არ ვარგა, უზრდელობაში ჩამომართმევს.

გ. ჩემი იმედი დაეკარგება, მერმე დამიწყებს გმობას.

დ. ამიტომ დავწერე პასუხად, რაც შეეფერებოდა აშიკობას.

13.23 ვეფხისტყაოსნის კომენტარი - 361 (354) დღენი გამოხდეს, და გული

▲back to top

361 (354) დღენი გამოხდეს, და გული...

ა. გავიდნენ დღეები და გული ალმა უფრო დამწვა.

ბ. ვეღარ ვუჭვრეტდი ლაშქარს მინდორს თამაშად გასულს;

გ. დარბაზსაც ვერ ვესტუმრე, ამიტომ მკურნალებმა ჩემთან დაიწყეს მოსვლა.

დ. სწორედ მაშინ (აქედან), დაიწყო ჩემ თავზე პირისა და ლხინის გარდასვლა.

13.24 ვეფხისტყაოსნის კომენტარი - 362 (355) მათ ვერა მარგეს, მე გულსა
▲back to top

362 (355) მათ ვერა მარგეს, მე გულსა...

ა. ბინდი დამეცა ბნელისა – გადატ „გული შემიწუხდა, მათ (მკურნალთ) ვერაფერი მარგეს ამიტომ ბნელმა მოიცვა ჩემი გული.

ბ. სხვა ვინმემ ვერავინ შემატყო, თუ რა ცეცხლი მედო.

გ სისხლი დამწამეს – სისხლის მოჭარბებულობა თუ აქვსო. ალბათ სისხლის ბრალი თუ არისო და მეფემ ბრძანა ხელის გახსნა (ე.ი. სისხლის გაღება).

დ. მეც გავიღე სისხლი, რომ დამეფარა პატიჟი, ტანჯვა, რომ არავის ეჭვი არ შეჰპარვოდა საქმის ვითარებაში.

13.25 ვეფხისტყაოსნის კომენტარი - 363 (356) ხელ-გახსნილი, სევდიანი
▲back to top

363 (356) ხელ-გახსნილი, სევდიანი...

ა. ხელ-გახსნილი – სისხლ-გაღებული.

ხელ-გახსნილი, სისხლგაღებული საწოლს ვიყავ მარტოდმარტო:

ბ. მინა – ნამდვილი აწმყო სწორედ მინაა, დღეს ამის ნაცვლად იხმარება მინდა, არსებითად ნამყოა, რაც აშკარად მჟღავნდება მომინდა სიტყვაში.

გ. შემოვიდა მონა და მომახსენა რომ ასმათის მონააო, მე ვუბრძანე შინ შემოყვანა,

დ. თუმც გულში კი ვიფიქრე რას გადამეკიდა ეს ქალი, რა უნდა ჩემგან?

13.26 ვეფხისტყაოსნის კომენტარი - 364 (357) მონამან წიგნი მომართვა
▲back to top

364 (357) მონამან წიგნი მომართვა...

ა. ნება –აქ: ხელის გული.

მონამან წერილი მომართვა; ხელისგულზე დავიდევ და წავიკითხე;

ბ. ლამოდა – სურდა.

შევატყე, რომ ისწრაფოდა ჩემთან მოსვლას,

გ. პასუხად ვწერდი: მართალი ხართ, დროა, რომ გაკვირვებული იყო.

დ. მოვალ, თუ მიხმობ, ნუ იფიქრებ, რომ მე მოსვლა დამეზარება.

13.27 ვეფხისტყაოსნის კომენტარი - 365 (358) გულსა ვარქვი თუ: „ლახვარნი
▲back to top

365 (358) გულსა ვარქვი თუ: „ლახვარნი...“

ა. გულს ვუთხარი: [გამაგრდი!] ლახვარი ასე როგორ შეგაწუხებს.

ბ. ამირბარი ვარ, ხელმწიფე, სრულად ინდონი მმონებენ.

გ. ეჭვს აიღებენ (რომ მე ვეტრფი ასმათს), საქმეს ათასჯერ აწონ-დაწონიან.

დ. თუ დარწმუნდნენ (საქმის სიმართლეში), გამაძევებენ.

აქ ლახვარი გადატანითაა ნახმარი. ლახვრის დაცემა აქ ის მდგომარეობაა, რომელშიც ტარიელი ჩავარდა ასმათის წერილის გამო. ტარიელი ხომ ჯერ კიდევ დარწმუნებულია, რომ ასმათმა გამომიცხადა სიყვარულიო. იმას კი ორი დაბრკოლება ეღობება ჯერ ერთი: ტარიელს უყვარს ნესტანი, მაშასადამე ასმათს ვერ შეიყვარებს მეორეც: კიდევაც თავისუფალი რომ იყოს ტარიელი, იგი ასმათს მაინც „ვერ ექმარება“, რადგან ტარიელი ამირბარია ხელმწიფე, სრულად ინდონი ჰმონებენ და ასმათი კი დაბალი წოდების წარმომადგენელია, უბრალო მონაა. წესის თანახმად, წოდებათა აღრევა არ შეიძლება ამგვარი რისამე ჩამდენი მაღალი წოდების წარმომადგენელი შეიძლებოდა კიდევაც გაეძევებინათ სახელმწიფოდან. სწორედ ეს ვითარებაა გადმოცემული ამ სტროფში.

13.28 ვეფხისტყაოსნის კომენტარი - 366 (359) კაცი მოვიდა მეფისა
▲back to top

366 (359) კაცი მოვიდა მეფისა...

ა. მოვიდა მეფის გამოგზავნილი კაცი.

ბ. ებრძანა – ებრძანებინ ა (II თურმეობითი).

ებრძანებინა: გავიღე თუ არა სისხლი?

გ. მე მოვახსენე – სისხლი გავიღე და მომჯობინება დამიწყო.

დ. მე თავად ვეახლები (მეფეს) – ამისთვის მე მმართებს დიდი ლხინი.

13.29 ვეფხისტყაოსნის კომენტარი - 367 (360) დარბაზს მივე, მეფე ბრძანებს
▲back to top

367 (360) დარბაზს მივე, მეფე ბრძანებს...

სტროფში აწერილია ნადირობა. ძველად ორგვარი ნადირობა იცოდნენ: ქორ-შევარდნითა და ისრით პირველგვარი ნადირობა იმით იყო საგულისხმო, რომ აქ იარაღის, ამ შემთხვევაში მშვილდ-ისრის ხმარებას ადგილი არ ჰქონდა; სტროფში სწორედ ამგვარ ნადირობაზეა ლაპარაკი: „ცხენსა შემსვა უკაპარჭო, წელთა არა არ შემაბა, შეჯდა, ქორნი მოუტივნა“...

„გასაგანნა“ – მიზანში სროლა დააწყებინაო – ამბობს დ. ჩუბინაშვილი. ქორ-შევარდენებით ნადირობისას მონადირეს სროლასთან არა აქვს საქმე. ამიტომ განმარტება უნდა მოიხსნას. სამიზნოდ დარაზმაო – გადმოგვცემს პროფ. იუსტ. აბულაძე, რომელიც აწარმოებს ამ სეტყვას გასაგანება სახელისაგან. სადავო სიტყვა რომ გასაგანება-საგან იყოს ნაწარმოები მაშინ ნამყო ძირითადში გვექნებოდა არა გასაგანნა, არამედ განასაგნა, ან გაასაგნა, ე.ი. საგნად (სამიზნედ) აქცია. რაც დიდი შეუსაბამობა და უაზრობა გამოვა: თითქოს მეფემ მშვილდოსნები სასროლ მიზნებად ჩაამწკრივა მაშინ, როდესაც ისინი, მშვილდოსნები, მეფეს ქება-დიდებას ასხამდნენ და იტყოდიან შაბა, შაბა, ე.ი. ვაშა, ვაშაო.

გასაგანნა – მხოლოდ გასაგანვა – გასაგნვა სიტყვისგან შეიძლება იწარმოოს. ეს იქნება საგნით, საგნის საშუალებით რაიმე მოქმედების ჩადენა, სწორედ ისე, როგორც მაგ., ჯოხით-გაჯოხვა, ისრით-გაისრვა, ხანჯლით – გამოხანჯლვა, თოკით – გათოკვა, ჩარხით – გაჩარხვა და სხვ.

საგანი აქ ისარს აღნიშნავს.

13.30 ვეფხისტყაოსნის კომენტარი - 368 (361) შინა დავსხედით ნადიმად
▲back to top

368 (361) შინა დავსხედით ნადიმად...

ა. მინდორს·ნასიარულევი დავბრუნდით და დავსხედით ნადიმად;

ბ. მომღერალნი და მუტრიბნი არ იყვნენ გაჩუმებულნი;

გ. მეფემ გასცა მრავალი ძვირფასი თვალმარგალიტი;

დ. ასე, რომ დაუსაჩუქრებელი არავინ არ დარჩენილა.

13.31 ვეფხისტყაოსნის კომენტარი - 369 (362) ვეცდებოდი, არა მცალდა
▲back to top

369 (362) ვეცდებოდი, არა მცალდა...

ა. ვეცდებოდი – ვცდილობდი:

ვცდილობდი, [მაგრამ[ ვერ მოვიცალე თავი სევდისაგან დამღწია,

ბ. მედებოდა გულსა ალვად – გულს ალივით მედებოდა, ვიგონებდი (ნესტანს), ცეცხლი უფრო მედებოდა გულში ალივით.

გ. მთქვიან ალვად – ალვის ხეაო – იტყოდნენ ჩემ შესახებ.

ჩემი ამხანაგები ჩავიყვანე და ჩემსა დავჯექ; ისინი მე მიწოდებდნენ ალვად (ალვის ხედ).

დ. დავიწყე სმა და ნადიმობა, რომ დამეფარა პატიჟი და ჭირი.

13.32 ვეფხისტყაოსნის კომენტარი - 370 (363) მოლარემან შინაურმან
▲back to top

370 (363) მოლარემან შინაურმან...

ა. ჩემმა მოლარემ ჩუმად მითხრა,

ბ. ვიღაც ქალი ჰკითხულობს, თუ შეიძლება ამირბარის ნახვაო?

გ. თავისი ლამაზი ბრძენთა საქებარი პირისახე ზეწარით აქვს მობურული.

დ. მე ვუთხარი: შეიყვანე საწოლს, ჩემ მიერ არის ნახმობი.

13.33 ვეფხისტყაოსნის კომენტარი - 371 (364) ავდეგ, მსხდომნი ნადიმობით
▲back to top

371 (364) ავდეგ, მსხდომნი ნადიმობით...

ა. ავდეგ, იმ წამსვე სტუმრებიც მოემზადნენ ასადგომად.

ბ. მე ვუთხარ: დაბრძანდით, შარდზე მივდივარ და ახლავე დავბრუნდებიო.

გ. გავედი და შეველ საწოლს, მონა დავაყენე კარის მცველად.

დ. გული მივეცი – გული დავარიგე, რომ სასირცხო რამე არ ჩაედინა.

ამ სტროფში საგულისხმოა შადი. დ. ჩუბინაშვილი ამ სიტყვას ასე განმარტავს: შადი ნაქსოვსა ჰქვიან. ვუთხარი, ნაქსოვი მოიტანეს, გავალ, ვნახავ და ისევ მალე მოვალო. არაა სწორი იუსტ. აბულაძის განმარტებაც არაა მართებული: შადი – მხიარულობა, მასპინძლის სიმღერა, სტუმრების გასართობად. სალექსო სტრიქონში ეს განმარტება რომ ჩავსვათ „შადი“. სიტყვის მაგიერ, ვერავითარ აზრს ვერ მივიღებთ. როგორ მოვიქცეთ? საქმე ის არის, რომ ზოგ ხელნაწერში შადი-ს ნაცვლად წერია შარდი.

გავითვალისწინოთ მთელი სურათი:

ნადიმად სხედან ამ დროს შემოვიდა კაცი და მასპინძელს მოახსენა, რომ ვინმე ქალი გიკითხავსო.

მასპინძელი ადგა. სტუმრებიც მოემზადნენ ასადგომად, ნადიმი უკვე გათავდაო ბუნებრივია, მასპინძელმა უთხრას: დაბრძანდით, შარდზე მივდივრ და ამ წამს დავბრუნდებიო.

ზოგს ვისმე ეგონა შოთა სიტყვა – შარდს არ იხმარდაო. და იგი შად-ად გადააკეთა. უმართებულოა! შოთასთან სხვაც ბევრია ამისთანა „საჩოთირო“ სიტყვა.

13.34 ვეფხისტყაოსნის კომენტარი - 372 (365) კარსა შევდეგ, ქალი წინა
▲back to top

372 (365) კარსა შევდეგ, ქალი წინა...

ა. კარებთან შევდეგ, ქალი წინ მომეგება და თაყვანი მცა.

ბ. ვინცა ღირსმცა – ვინც ღირსი გამხადა.

მითხრა: კურთხეულ იყოს ის, ვინც მე მაღირსა თქვენს წინაშე მოსვლა.

გ. მიჯნურსა თაყვანება ექმნა ვისმცა,

მიჯნურის თაყვანება ვისღა ექმნას, ვის უქნია.

მე გამიკვირდა: ვის გაუგონია, რომ ქალს თაყვანი ეცა მიჯნურისათვის (კაცისათვის)?

დ. თუმც იცოდა, წყნარად ზისმცა – რომ სცოდნოდა, წყნარად იჯდებოდა.

ვიფიქრე: ალბათ არ იცის აშიკობა, რომ სცოდნოდა, წყნარად იჯდებოდა.

13.35 ვეფხისტყაოსნის კომენტარი - 373 (366) შევე, დავჯე ტასტსა ზედა
▲back to top

373 (366) შევე, დავჯე ტასტსა ზედა...

ა. შევედი, დავჯექ ტახტზე, ქალი მოადგა ნოხის პირს;

ბ. ჩემს ახლოს დასაჯდომად თავი ღირსად არ ჩათვალა;

გ. ვუთხარი: თუ ჩემი სიყვარული გაქვს მანდ რას ზიხარ-მეთქი.

დ. ჩემთვის ჰგვანდა სიტყვა-ძვირსა – არაფერს არ ამბობდა, გაჩუმდა.

მან პასუხი არ გამცა მეტად სიტყვა-ძვირი იყო ჩემთვის.

13.36 ვეფხისტყაოსნის კომენტარი - 374 (367) მითხრა: „დღე ეგე სირცხვილად
▲back to top

374 (367) მითხრა: „დღე ეგე სირცხვილად...“

ა. მითხრა: ეს დღეა სირცხვილად მედება გულს ალი:

ბ. შენ გგონია, რომ მე მოსული ვარ აშიკობისათვის?

გ. მაგრამ ახლა მე იმედს მაძლევს ის გარემოება, რომ შენ ცდილობ, რაც შეიძლება მალე გაიგო ნამდვილი ამბავი.

დ. და თუ ეს აგრეა, ვერ ვიტყვი, რომ მაკლია ღვთის წყალობა.

13.37 ვეფხისტყაოსნის კომენტარი - 375 (368) ადგა მითხრა: „თქვენს კრძალვასა
▲back to top

375 (368) ადგა მითხრა: „თქვენს კრძალვასა...“

ა. თქვენს კრძალვასა – იგულისხმება ნესტანი.

უბნევია – გადმოუცია.

ადგა, მითხრა რომ თქვენს საკრძალველ (ნესტანს) ჩემი საშუალებით ეს ცნობა ამბავი გადმოუცია (უბნევია).

ბ. უთქმევია – უთქმევინებია.

ნუ დაეჭვდებით ჩემ მომართ, რაც პატრონის ბრძანებას უთქმევინებია, ვასრულებ.

გ. შემართება – სითამამე, გაბედულება.

ეგზომ დიდი სითამამე მის გულს მოუწონებია, მიუსურვებია.

დ. ჩემთვის რაცა უთქმევია – რაც ჩემთვის უთქმევია, რაც მე არ მეთქმის, რაც ჩემგან არ ითქმის.

ის, რაც მე არ მეთქმის, ის ამ წერილმა მოგახსენოს.

▲back to top

14.1 ვეფხისტყაოსნის კომენტარი - 376 (369) წიგნი ვნახე, მისი იყო

▲back to top

376 (369) წიგნი ვნახე, მისი იყო...

ა. ვნახე წერილი, იმისი იყო, ვისიც ალი ჩემ გულს დაგავს.

ბ. მოიწერა, ნუ დაიჩნევ, ლომო, წყლულსა, ნუ იდარდებ.

გ. მე შენი ვარ, ნუ მოჰკვდები, მაგრამ იცოდე, ტყუილა-უბრალოდ ბნედა, წუხილი მძულს.

დ. ყველაფერს, ჩემგან თქმულს, მოგახსენებს ასმათი.

14.2 ვეფხისტყაოსნის კომენტარი - 377 (370) ბედითი ბნედა, სიკვდილი
▲back to top

377 (370) ბედითი ბნედა, სიკვდილი...

ა. ტყუილ-უბრალო, უაზრო ბნედა, მწუხარება რა მიჯნურობა გგონია?

ბ. მაგას ისა სჯობს, რომ საყვარელს უჩვენო საგმირო საქმე;

გ. ხატაელნი ყველანი ჩვენს სახარაჯოს შეადგენენ. ·

დ. [ამჟამად გადგნენ[, ჩვენ ამას ვერ მოვითმენთ, მათზე ჯავრი უნდა ამოვიყაროთ.

სახარაჯო – ჯერ, რა არს ხარაჯა? ხარაჯა – ბეგარაა, ერთგვარი ხარკი, რომელსაც გაბატონებული სახელმწიფო ადებდა ხოლმე დამორჩილებულს. ის მიწა-წყალი, რომელსაც ხარაჯა ედვა –სახარაჯო იყო.

XI-XII ს-ში საქართველოს მოსაზღვრე მუსულმანური ქვეყნები, არზრუმის მხარე, შირვანი, მისი სახარაჯო იყო. ასე, რომ როდესაც რუსთაველი ლაპარაკობს „ხატაეთს მყოფნი ყველანი ჩვენნი სახარაჯონია“, ბუნებრივია, საქართველოს ისტორიული ვითარებაა მხედველობაში და არა უცხო მხარე.

აღსანიშნავია, რომ დამორჩილებული ქვეყნების ანალოგიით თვით საქართველოშიც დაწესდა სახარაჯო, მაგრამ აქ სახარაჯო სხვა ბუნებისა და სხვა ხასიათის იყო. აქ მას უფრო შეწყალების ხასიათი ჰქონდა, სახელდობრ: რაიმე დიდი დამსახურების გამო მეფე დიდ მოხელეს მისცემდა სარჩოდ ანუ სახარაჯოდ თავისი ქვეყნის რომელიმე მხარეს ან მთლიანად, ან სანახევროდ. მაგ, მსახურთუხუცესად დანიშნული ივანე მხარგრძელი თამარმა შეიწყალა: „გელაქუნით და სხგთა მრავლითა სახარაჯოთა ქალაქითა და ციხითა“ (ისტ. და აზმ.)“⁴³

14.3 ვეფხისტყაოსნის კომენტარი - 378 (371) შენგან ჩემისა ქმრობისა
▲back to top

378 (371) შენგან ჩემისა ქმრობისა,...

ა. წინასაც – წინათაც.

შენ რომ ჩემ ქმრად გამხდარიყავი ამის წინადაც ვიყავ მსურველი.

ბ. მაგრამ დღემდის ამის შესახებ საუბარი არ მომხდომია.

გ. ძოღან – ამას წინათ.

კუბოსა შიგან მჯდომია – ტახტრევანზე მჯდომი.

ამას წინათ ტახტრევანზე მჯდომი, გიჭვრეტდი გაგიჟებულს, დაბნედილს;

დ. მე ყველაფერი ვიცი, რაც შენ გარდაგხდა.

14.4 ვეფხისტყაოსნის კომენტარი - 379 (372) მართლად გითხრობ, მომისმინე
▲back to top

379 (372) მართლად გითხრობ, მომისმინე...

ა. მართალს გეუბნები, მომისმინე, რაც გითხრა:

ბ. წა, შეები ხატაელთა, თავი კარგად მიჩვენე;

გ. სჯობია შენთვის, ტყუილ-უბრალოდ ნუ სტირი, ღაწვები არ დაანესტიანო.

დ. მეტი რა გიყო მზემ, ხომ აგისრულე სურვილი, ხომ გაგითენე ბნელი.

ზემოთ იყო აღნიშნული, რომ ადამიანის სული მზის ნაწილია: ადამიანი კი სულით ცოცხლობს, მაშასადამე, მზე სიცოცხლის მომნიჭებელია, იგი თვით სიცოცხლეა. მოკვდება ადამიანი სათანადოდ მზეც უნდა დაბნელდეს. ამის მიხედვით, მე-4 სტრიქონი ფიგურალური გამოთქმაა და ნიშნავს მე, მზემ, ე.ი. ნესტანმა, შენ ტარიელს, ბნელი გაგითენე, სიკედილი მოგაშორე და სიცოცხლე მოგანიჭე.

14.5 ვეფხისტყაოსნის კომენტარი - 380 (373) ასმათი მეუბნებოდა
▲back to top

380 (373) ასმათი მეუბნებოდა...

ა. ასმათი მეუბნებოდა უშიმრად, არ მერიდებოდა.

ბ. დამეთვალოდა – დამეთვლებოდა.

ჩემი რა გითხრა, როგორ ვიყავ, ლხინი (იმდენი იყო) არ დამეთვლებოდა.

გ. მიარდა, კრთებოდა და მელალოდა – სინონიმებია. მიმორბოდა.

გული ჩემი სიხარულის გამო მიდამო კრთებოდა და მიმორბოდა.

დ. გამელალოდა – ლალად მექცეოდა.

პირი ჩემი გაბროლდა და ლოყა გალალდა.

15 ვეფხისტყაოსნის კომენტარი - წიგნი ტარიელისა საყვარელთანა

▲back to top

15.1 ვეფხისტყაოსნის კომენტარი - 381 (374) თვალთა დავიდევ უსტარი

▲back to top

381 (374) თვალთა დავიდევ უსტარი...

ა. წავიკითხე მე უსტარი (წერილი) მისგან მონაწერი.

ბ. პასუხად ვწერდი როგორ შეიძლება შენ მზე მოგერიოს?

გ. მე ღმერთმა იგი ნუ მომცეს, რაც შენ არ შეგეფერება.

დ. ყველაფერი ეს სიზმარი მგონია დარჩენა ჩემი (ამ ქვეყნად) ვერ დამიჯერებია.

15.2 ვეფხისტყაოსნის კომენტარი - 382 (375) ასმათს ვუთხარ: „მე პასუხსა
▲back to top

382 (375) ასმათს ვუთხარ: „მე პასუხსა...“

ა. მივჰხვდები – მივსწვდები, მოვისაზრებ, მოვახერხებ.

ასმათს ვუთხარ: მე ამის მეტს პასუხს ვერ მივსწვდები, ვერ მოვისაზრებ.

ბ. ასე მოახსენე: რადგან მზეო, ჩემთვის ნათლად აღმოხდი.

გ. მე მკვდარი უკვე გამაცოცხლე, ამიერიდან აღარ ვწუხვარ აღარ ვბნდები.

დ. რაცაღაა სამსახურსა – გრძელი ახრის მოკლედ თქმის იშვიათი მაგალითია: რაღაცა არის ის სამსახური, (ამიტომ. რა უნდა იყოს ის სამსახური, რომელსაც მართლაც, ცრუ [და მოღალატე] ვიყო, თუ მოვერიდო.

15.3 ვეფხისტყაოსნის კომენტარი - 383 (376) ასმათ მითხრა: „მე მ”,ბრძანა

▲back to top

383 (376) ასმათ მითხრა: „მე მ”,ბრძანა...“

ა, ასმათმა მითხრა: მე მიბრძანა (ნესტანმა აგრე მოვიქცეთ, აგრე აჯობებს.

ბ. ვინც გნახოს, ჩემმიერ მისადმი |ტარიელისადმი) საუბარს ვერ სცნობდეს.

გ. ვინც ჩემ სანახავად მოვიდოდეს, ვითომც შენ (ე. ი. ასმათს) გეაშიკებოდეს.

დ. დამვედრა კიდეც, ამირბარს (ტარიელს) უთხარი ი რომ აგრე შეინახოს ნამუსი აგრე ნამუსობდეს.

15.4 ვეფხისტყაოსნის კომენტარი - 384 (377) მეკეთა ესე თათბირი
▲back to top

384 (377) მეკეთა ესე თათბირი...

ა. მომეწონა ეს თათბირი, მისი გულის სიბრძნე;

ბ. მისი, ვის ნახვას მზეც კი ერიდებოდა;

გ. მისგან მოვისმინე არა მქისი საუბარი,

დ. ვისთა შუქთაგან ბნელსა ჰგავდა სინათლე მზისა.

მქისი – უგემური, ცუდი.

უკუნი – ბნელი.

15.5 ვეფხისტყაოსნის კომენტარი - 385 (378) ასმათს მივართვი რჩეული
▲back to top

385 (378) ასმათს მივართვი რჩეული...

ა. ასმათს მივართვი რჩეული თვალი (ძვირფასი ქვები) ოქროს ჯამით;

ბ. მან მითხრა: არ მინდა ვარ გამაძღარი ამითა;

გ. მხოლოდ ერთი ბეჭედი აიღო, მეტად ძვირფასი;

დრამა – წონის მცირე ერთეულია, დრამით იწონება ძვირფასი რამ, ე.ი. ის რაც იშვიათია, მცირე რაოდენობით მოიპოვება; მაშასადამე, მართ აწონილი დრამითა – მეტად ძვირფასი იშვიათი.

დ. ნიშნად ესეც კმარა, სხვა მხრივ, მდიდარი ვარ, არ მაკლია ხელის შესაბამი.

15.6 ვეფხისტყაოსნის კომენტარი - 386 (379) ქალი ადგა, წამოვიდა
▲back to top

386 (379) ქალი ადგა, წამოვიდა...

ა. ქალი ადგა „და წავიდა, მე ლახვარი ამერიდა, მომშორდა.

ბ. ლხინმა ბნელი გამინათლა, ცეცხლი მწველი დაშრტდა.

გ. დავბრუნდი და დავჯექ ნადიმადვე, სადაც ჩემი ამხანაგები სვამდნენ;

დ. გამხიარულებულმა საბოძვარი გავეც და (მათაც) ზეიმი გაადიდეს.

16 ვეფხისტყაოსნის კომენტარი - წიგნი ტარიელისა ხატაელთანა

▲back to top

16.1 ვეფხისტყაოსნის კომენტარი - 387 (380) გავგზავნე კაცი ხატაეთს

▲back to top

387 (380) გავგზავნე კაცი ხატაეთს...

ა. გავგზავნე კაცი ხატაეთს და წიგნი ჩემ-მაგიერი,

ბ. მივწერე: ინდოთ მეფე იყოს ღვთისგან ძლიერი;

გ. ვინც მისი ერთგულია, რაც უნდა მშიერი იყოს, გაძღება.

დ. ვინც ურჩი იქნება მაინც და მაინც თავის მადლიერი ვერ დარჩება (ე.ი. თავის თავს დააბრალოს, რაც მოუვა).

16.2 ვეფხისტყაოსნის კომენტარი - 388 (381) ჩვენო ძმაო და პატრონო
▲back to top

388 (381) ჩვენო ძმაო და პატრონო...

ა. ჩვენო ძმაო და პატრონო – ძმაო და პატრონო მხ. რიცხვშის, რადგან მეფეს მიმართავენ და არა მთელ ქვეყანას მთელ ხატაეთს.

ჩვენო ძმაო და პატრონო, თქვენგან ნუ გავმწარდებით.

ბ. წაიკითხავთ თუ არა ამ ბრძანებას, მობრძანდით ჩეენთან.

გ. თქვენ თუ არ მოხვალთ, მაშინ ჩვენ მოვალთ, ქურდულად არ მოგეპარებით.

დ. რომე გვნახე – II კავშირებითია – რომ გვნახოთ.

თავისა სისხლთა ნუ ეზიარებით – ეზიარებით, ზიარება სიტყვისაგანაა ნაწარმოები ზიარება კი სპეციალური ქრისტიანული ტერმინია, ერთ-ერთი შვიდი საიდუმლოების აღმნიშვნელი. პოეტმა იცის ეს საიდუმლოება და მისი შესრულების ტექნიკაც (კ. კეკელიძე, ქართ. ლიტ. ისტ. II², გვ. 200), სჯობს, რომ გვნახოთ, თავის სისხლს ნუ ეზიარებით, ე.ი. სისხლს ტყუილაუბრალოდ ნუ დაღვრით, საკუთარ სისხლს ნუ იგემებთ.

16.3 ვეფხისტყაოსნის კომენტარი - 389 (382) კაცნი გავგზავნენ, მე გულსა
▲back to top

389 (382) კაცნი გავგზავნენ, მე გულსა...

ა. ლხინები – მრავლობითი. ლხინის ნაცვლადაა ნახმარი, გამოწვეული რითმის საჭიროებით.

კაცები გავგზავნე, მე გულს მომეცა ლხინი.

ბ. სასახლეში ვმხიარულობდი, მოუთმეზელი ცეცხლი რომ მწვავდა, დამევსო.

გ. საწუთრო – აქ: სიცოცხლე.

მაშინ სოფელმა სიცოცხლე უხვად მომცა, რასაც ვინებებდი.

დ. და ახლა კი ისე ხელმქმნა, რომ მხეცთათვი საწყენი იქნება ჩემი მიახლოვება.

16.4 ვეფხისტყაოსნის კომენტარი - 390 (383) პირველ გაჭრისა პირება
▲back to top

390 (383) პირველ გაჭრისა პირება...

ა. პირველ გაჭრისა პირება – აკლია მეშველი ზმნა – პირველ გაჭრის პირება ვქმენ ან ვყავ, ე.ი. პირველად გაჭრა დავაპირე.

პირველად დავაპირე გაჭრა, შემდეგ ცნობა დამიწყნარდა.

ბ. იყვნიან – ვნებითის ხოლმ. იყოფობოდა ხოლმე – იმართებოდა ხოლმე.

ჩემ სწორთა (ამხანაგთა) მიერ ჩემ წინ იმართებოდა ხოლმე ნადიმობა.

გ. მაგრამ ჩემი სურვილის დიადობა მე მაშორებდა ამ ნადიმსა და ლხინს.

დ. შემცვიან – ხოლმ. შემიცავდა ხოლმე.

ვთქვი – უნდა: ვთქვენი ხოლმ. – ვიტყოდი ხოლმე.

ზოგჯერ სევდა შემიცავდა ხოლმე და საწუთროს გმობას ვამბობდი.

17 ვეფხისტყაოსნის კომენტარი - ნესტანისაგან ტარიელის ხმობა

▲back to top

17.1 ვეფხისტყაოსნის კომენტარი - 391 (384) დღესა ერთსა საწოლს მოვე

▲back to top

391 (384) დღესა ერთსა საწოლს მოვე...

ა. ერთ დღეს საწოლს მოვედი მეფის სასახლიდან წამოსული;

ბ. ვიჯექ და მასვე (ნესტანს) ვიგონებდი, თვალს ძილი არ ეკარებოდა;

გ. წერილი საიმედო მქონდა და ამიტომ ვიყავი მხიარული;

დ. [ჩემმა] კარის მცველმა მონას დაუძახა და რაღაც დაფარული უთხრა.

17.2 ვეფხისტყაოსნის კომენტარი - 392 (385) „მონააო ასმათისი

▲back to top

392 (385) „მონააო ასმათისი...“

ა. [მეკარემ თქვა]: ასმათის მონააო, ვუთხარ, საწოლს შემოიყვანე-მეთქი.

ბ. [ასმათს] მოეწერა: გიბრძანებსო, ვისიც გესვა დანა გულსა, ე.ი. ნესტანი.

გ. აფოლხვება – შემსუბუქება.

მანა – პალო, ლურსმანი.

ამიფოლხვა ჯაჭვთა მანა – შემიმსუბუქა ჯაჭვის პალო, ლურსმნებით შეკრული ჯაჭვი მომიშვა. გადატ.: გულს მომეშვა.

ლხინმა ბნელი განმინათლა, 'შემიმსუბუქა ჯაჭვის პალო, ე.ი. გულს მომეშვა.

დ. წავედი, მონა თან წავიყვანე, აბა სხვა რა უნდა მეთქვა.

17.3 ვეფხისტყაოსნის კომენტარი - 393 (386) „ბაღჩა შევვლე, არა დამხვდა

▲back to top

393 (386) „ბაღჩა შევვლე, არა დამხვდა...“

ა. ბაღჩა შევიარე, კაცი მოლაპარაკე არ შემხვედრია;

ბ. წინ ქალი მომეგება, მხიარული, მოცინარი (ასმათი);

გ. ვაშად ამოგიღე – მისალმება: კეთილად, ბედნიერად გხედავ.

მითხრა: ბედნიერად, კეთილად გხედავ, არ გასვია გულსა ეკალი.

დ. უფრჭვნელი – გაუშლელი კოკობი.

მოდი, ნახე ვარდი შენი (ნესტანი) უფრჭვნელი და დაუმჭნარი კოკობი.

17.4 ვეფხისტყაოსნის კომენტარი - 394 (387) ამიგდო ქალმან ფარდაგი

▲back to top

394 (387) ამიგდო ქალმან ფარდაგი...

ა. ქალმა აზიდა მძიმე ფარდაგი;

ბ. იგი იდგა ტახტრევანი ლალით შემკული;

გ. ტახტრევანზე იჯდა ნესტანი, მზეებრ მოელვარე;

დ. მე შემომხვდა თვისი შავის თვალებით.

17.5 ვეფხისტყაოსნის კომენტარი - 395 (388) დიდხანს ვდეგ და არა მითხრა

▲back to top

395 (388) დიდხანს ვდეგ და არა მითხრა...

ა. დიდხანს ვიდექ და არ მითხრა მის მოსურვებულს სიტყვა;

ბ. მხოლოდ (ოდნავ) ტკბილად შემომხედა, როგორიც შინაურს;

გ. დაუძახა ასმათს, მოილაპარაკეს; ასმათი მომიახლოვდა და ყურში მითხრა:

დ. ახლა წადი, რადგან ვერას გეტყვისო. მე კვლავ მწუხარებამ შემიპყრო.

17.6 ვეფხისტყაოსნის კომენტარი - 396 (389) ასმათ გამომყვა, წამოვე

▲back to top

396 (389) ასმათ გამომყვა, წამოვე...

ა. ასმათი გამომყვა, წამოვედი, კარები გამოვიარე,

ბ. დარმანი – წამალი.

დარმანთა მიარე – დარმანება, წამლებს მიმაახლოვე, წამლებს მაახლე, წამლები მაახლე.

გ. მოგეცა – II თურმეობითია, მოგიცია.

ლხინი რად გამიზიარე – ლხინი რად გამიყავი.

მაშინ იმედი მომეცი, [ახლა] ლხინი რად გამიყავ?

დ. რე – უფრო.

კვლა უფრო დამიტია-რე – უფრო და უფრო დამიტოვა, უფრო და უფრო დამაჩინა.

გულმა გაყრის სიძნელე კვლავ უფრო და უფრო დამიტოვა.

სტროფში დაპირისპირებულია ტარიელის სულისკვეთება შეყრისას და გაყრისას. შეყრისას იმედიანად იყო, საწუთრომ გულს უმკურნალა და იმედი მისცა, ახლა გაყრისას, საწუთრომ ლხინი შუაზე გაუყო, გაუზიარა და ამიტომ გულმა ეს გაყრის სიძნელე უფრო მეტად დაიჩნია გაყრისას უფრო ცუდ მდგომარეობაშია, ვინემ შეყრამდის (შდრ. 952 სტრფ.)

17.7 ვეფხისტყაოსნის კომენტარი - 397 (390) ასმათ ლხინსა მიქადებდა

▲back to top

397 (390) ასმათ ლხინსა მიქადებდა...

ა. ასმათი ლხინს მპირდებოდა, ჩავიარე ბაღი.

ბ. მითხრა: აგრე წასვლისათვის ნუ გაჩნია გულსა დაღი.

გ. სიმძიმილი – მწუხარება. დახაშ – დახშე, დახურე. აღი – გააღე ხოლმე.

მწუხარების ერდო დახშე, სიხარულის კარი გააღე.

დ. ნესტანს საუბრის რცხვენია ამას გარდა უკადრია, ერთგვარი რიდი აქვს.

17.8 ვეფხისტყაოსნის კომენტარი - 398 (391) მე ვუთხარ: „დაო, შენგან, ვეჭვ...“

▲back to top

398 (391) მე ვუთხარ: „დაო, შენგან, ვეჭვ...“

ა. ვეჭვ – ვფიქრობ.

მე ვუთხარ: შენგან ვფიქრობ, მოველი ჩემი გულის წამალს.

ბ. ზენაარი – ფიცი. ზენაარ – მიმართვა – ღაღადისია; გაფიცებ.

გაფიცებ, სულთა ნუ გამყრი, ნუ მომკლავ, მოწოდებული ამბით შრეტდე ხოლმე ჩემს ალს.

დ. ხშირ-ხშირად მომწერე წერილი.

დ. თუ რას სცნობ ჩემთვის, არა ვეჭვ მე შენგან, არდანამალსა – რას გაიგებ ჩემთვის (ჩემ შესახებ), არ ვფიქრობ, არა, რომ დამალავ.

17.9 ვეფხისტყაოსნის კომენტარი - 399 (392) შევჯე, წამოვე, მდიოდა

▲back to top

399 (392) შევჯე, წამოვე, მდიოდა...

ა. შევჯექ, წამოველ, ცრემლად ვიღვრებოდი;

ბ. საწოლს შემოველ, გაგიჟებულს ძილის თავი არ მქონდა;

გ. ბროლი და ლალი შევიქმენ მე ულურჯესი ლილისა.

დ. ღამე მერჩია, მეწადა არ-გათენება დილისა – ჰენდიადისია.

▲back to top

18.1 ვეფხისტყაოსნის კომენტარი - 400 (393) ხატაეთს მყოფნი მოვიდეს

▲back to top

400 (393) ხატაეთს მყოფნი მოვიდეს...

ა. ხატაეთს მყოფნი (წასულნი) მოვიდნენ, დროც იყო რომ მოსულიყვნენ;

ბ. პასუხი შემოეთვალათ მეტად მკვახე და უკადრისი:

გ. ჯაბანი – მხდალი, |

უმაგრო – მაგარის უარყოფაა არამაგარი; მაგრამ უარყოფითი ფორმა კვალად უარყოფილია არ უმაგრო, რაც დადებით მნიშვნელობას იძლევა – მაგარი.

არც ჩვენ (ხატაელნი) გახლავართ მხდალნი და არც ციხეები გვაქვს სუსტი.

დ. ვინაა თქვენი ხელმწიფე და რა უფლება აქვს ჩვენზე.

18.2 ვეფხისტყაოსნის კომენტარი - 401 (394) მოეწერა: „რამაზ მეფე
▲back to top

401 (394) მოეწერა: „რამაზ მეფე...“

ა. ტარიერი –ძვ. ფორმაა აღდგენილი რითმის გამო.

მოეწერა: მეფე რამაზ გწერ შენ, ტარიელს;

ბ. გამიკვირდა რა ეწერა შენს წერილში.

გ. როგორ თუ მანდ მიხმობ მე, რომელიც ვპატრონობ ბევრს ერს,

დ. არ ვნახო ამიერიდან, რომ ასეთი წიგნი მოგეწეროს.

18.3 ვეფხისტყაოსნის კომენტარი - 402 (395) ვუბრძანე წვევა ლაშქართა
▲back to top

402 (395) ვუბრძანე წვევა ლაშქართა...

ა. ვუბრძანე წვევა ლაშქართა, გავგზავნე მარზპანები,

ბ. ინდოთ ჯარი მოვიდა ვარსკვლავთ ურიცხვი.

გ. მონასხპანი – მრავლობითია, მხ. იქნებ მონასხაპი – მიმღეობა მოსხაპვა ზმნისა.

სხაპვა – ცეკვა, ხტომა, სირბილი, ჩქარი სიარული.

მონასხაპი – ცეკვით, ხტუნვით მოსული, ასწრაფებული, დაჩქარებული.

ჩემკენ მონასხპანია – ჩემკენ ცეკვით სწრაფად მომავალი.

შორი და ახლო ადგილებიდან ყველა ჩემკენ გამოშურებული.

დ. ჯარით აივსო ერთობ მინდორი, კლდე და ვიწრობები.

ვუბრძანე წვევა ლაშქართა – ლაშქრს წვევა სხვადასხვა შემთხვევაში იცოდნენ: ომის დროს, ნადირობისას. პირველ შემთხვევაში ომს დარბაზი დაასკვნიდა მეფე გამოსცემდა ლაშქართა წვევის ბრძანებას, შემდეგ დაიგზავნებოდა წვევის წიგნები და სათანადო მსახურნი წარივლინებოდნენ. ბრძანების გაცემის უფლება მხოლოდ მეფეს ჰქონდა, ან მეფის მინდობილობით სპასალარს.

18.4 ვეფხისტყაოსნის კომენტარი - 403 (396) ფიცხლა მოვიდეს, არ ექმნა
▲back to top

403 (396) ფიცხლა მოვიდეს, არ ექმნა...

ა. ხანდაზმულობა – დაყოვნება, დახანება.

სწრაფად მოვიდნენ, ისე რომ შინ არ დაუყოვნებიათ;

ბ. აღლუმი – ჯარის დათვალიერება, გასინჯვა.

აღლუმი ვნახე, მეკეთა ლაშქართა მოკაზმულობა – გალაშქრების წინ მეფე დაათვალიერებდა ჯარს, გაუსინჯავდა იარაღსა და ცხენკეთილობას, სხვაგვარად. შეამოწმებდა ჯარის მზაობას (შდრ. ისტ. და აზმ. 132).

ჯარი დავათვალიერე, მომეწონა მისი მოკაზმულობა,

გ. სიმარდე და ლამახად დარაზმულობა,

დ. მათის ცხენების სიმალე, იარაღისა და საზოგადოდ მოკაზმულობის სიკეთე.

18.5 ვეფხისტყაოსნის კომენტარი - 404 (397) ავმართე დროშა მეფისა
▲back to top

404 (397) ავმართე დროშა მეფისა...

ა. დროშა – სახელმწიფო ხელისუფლების ნიშანი. დროშის ნაწილებიც: თავი ანუ ტარი, ალამი და ზორტი, რომლითაც ალამი მიმაგრებულია ტარზე.

საქართველოში დროშა სხვადასხვაგვარი იყო: მეფის, მთავარსარდლისა, ერისთავთ-ერისთავის და მისთ. სხვადასხვა დროს დროშმა სხვადასხვა ფერისა იყო. XII-XIII ს. მეფის დროშას ალამი წითელ-შავი ჰქონია.⁴⁵

გალაშქრების წინ მეფე გამოიტანდა დროშას, დალოცავდა და გადასცემდა ამირსპასალარს. (შდრ. ისტ. და აზმ.).

ა. ავმართე მეფის დრომა წითელ-შავი ალმით.

ბ. გავეცი ბრძანება ჯარისადმი დილით ადრე გამახულიყვნენ.

გ. თავად ვტიროდი, მწარედ ბედს ვიწყევლიდი.

დ. მზე (ნესტანი) რომ არ ვნახო როგორ, რანაირად ვიარო.

18.6 ვეფხისტყაოსნის კომენტარი - 405 (398) შინა მივე, დაღრეჯილსა
▲back to top

405 (398) შინა მივე, დაღრეჯილსა...

ა. სევდა მიიეფდა – სევდა გამიმრავლდა,

შინ მივედი, მოწყენილს გულში სევდა გამიმრავლდა.

ბ. თვალთათ – მოქმ. ბრუნვაა დაწყებითის მნიშვნელობით. თვალებიდან როგორც საგუბარიდან, ცხელი ცრემლი გადმომდიოდა.

გ. ჩემი უბედური ბედი, როგორც ჩანს, ჯერ ვერ განმტკიცდა.

დ. გიჟმან ვარდი რად დავიჭირე ხელში, თუ ვერ მოვკრეფდი.

19 ვეფხისტყაოსნის კომენტარი - ტარიელისა და ნესტანის პირის-პირ შეყრა

▲back to top

19.1 ვეფხისტყაოსნის კომენტარი - 406 (399) მონა შემოდგა, მივეცი

▲back to top

406 (399) მონა შემოდგა, მივეცი...

ა. მონა შემოდგა (კარებზე) მეტად გამიკვირდა.

ბ. მომართვა ასმათის წერილი მე მეტად დაღონებულს.

გ. წერილში ეწერა: გიხმობს ნესტანი შენ, მისთვის მოსურვებულს.

დ. ვებული – ვაებული.

მოდი, მანდ ტირილსა და ვაებას ეს სჯობს.

19.2 ვეფხისტყაოსნის კომენტარი - 407 (400) ვითა მმართებდა, ეგზომი
▲back to top

407 (400) ვითა მმართებდა, ეგზომი...

ა. როგორც მმართებდა, იმდენი როგორ გავიხარო!

ბ. შეღამდა, წავედი, ბაღის კარი შევიარე;

გ. სადაც ასმათი პირველად მენახა, იქვე იდგა,

დ. სიცილით მითხრა: წამო, მოგელის ლომსა (ტარიელს) მთვარე (ნესტანი).

19.3 ვეფხისტყაოსნის კომენტარი - 408 (401) შემავლო სახლი, ნაგები
▲back to top

408 (401) შემავლო სახლი, ნაგები...

ა. ბანის-ბანი – ბანზე აგებული საწოლი ოთახი.

1112 სტროფში კიდევაა მოხსენებული ბანის-ბანი, სადაც, იწვა ფატმანის სატრფო, რომელიც ავთანდილმა მოჰკლა და თანაც თითი მოჰკვეთა 1116 სტროფში კი ვკითხულობთ: „ზღვათაკე სარკმლით გასტყორცა (მოკვეთილი თითი), ზღვასა ქვიშათა დარია...“

ბანის-ბანს თუ სარკმელი ჰქონდა, ცხადია, იგი ოთახია. საწოლი ოთახი.

შემიყვანა კეკლუცად, ლამაზად ნაგებ სახლში;

ბ. იქ გამოჩნდა მთვარე სრული სისავსით (ნესტანი).

გ. მოფარდაგულის შიგნით იჯდა მწვანე სამოსელით,

დ. მეტად სარიდი (საკრძალავი) და ძვირფასი პირად და ტანად საუცხოვო.

19.4 ვეფხისტყაოსნის კომენტარი - 409 (402) შევე, წავდეგ ნოხთა პირსა
▲back to top

409 (402) შევე, წავდეგ ნოხთა პირსა...

ა. შეველ, ნოხის პირს წავდეგ, მეტად გამიხარდა, ცეცხლმა დამიწყო შრეტა,

ბ. გულს ბნელი გამინათდა და ლხინი სვეტად დამადგა.

გ. მას (ნესტანს) ბალიში შემოეგდო, მეტად მიმზიდველი და წარმტაცი იყო,

დ. ჩემგან პირსა (პირისახეს) იმალავდა, აიხედვდა ხოლმე წამ-წამ!

სურათი დაახლოვებით ასეთია: ნესტანს სახეზე პატარა ბალიში ან რიდე ჰქონდა მიდებული. ხან ჩამოსწევდა რიდეს და გამოიხედავდა, ხან კი ასწევდა და თვალებს დაფარავდა ამიტომაცაა მოხმობილი ზმნური ფორმები. იფარვიდა, აიხედის. ისიც – წამის ჭვრეტად, ე.ი. მხოლოდ წამიერად.

19.5 ვეფხისტყაოსნის კომენტარი - 410 (403) უბრძანა თუ: „მოახსენე
▲back to top

410 (403) უბრძანა თუ: „მოახსენე...“

ა. ასმათს უბრძანა: მოახსენე ამირბარს რომ დაჯდეს!

ბ. დამართებით – პირდაპირ.

ასმათმა ბალიში (საჯდომი) ნესტანის პირდაპირ დადვა.

გ. დავჯექ, გულს, საწუთროს დამგმობარს, მივეც ლხინი;

დ. მიკვირს, როგორ მიდგას, როგორ შემრჩენია სული მე, მისგან ნაუბარის მთქმელს.

19.6 ვეფხისტყაოსნის კომენტარი - 411 (404) მიბრძანა: „ძოღან გეწყინა
▲back to top

411 (404) მიბრძანა: „ძოღან გეწყინა...“

ა. უუბარი – ხმაგაუცემელი.

მიბრძანა: გეწყინა რომ ამას წინეთ უუბარი გაგიშვი,

ბ. დაგაჭკნე გაშორებით, როგორც ბარის ყვავილი:

გ დაგრჯიდა – შეგაწუხებდა.

ვიცი შეგაწუხებდა ცრემლის დენა, თვალთაგანი ნაგუბარი.

დ. მაგრამ საჭიროა, რომ მე სირცხვილი და რიდი მქონდეს შენი (ამირბარისა).

19.7 ვეფხისტყაოსნის კომენტარი - 412 (405) თუცა მართებს დედაკაცსა
▲back to top

412 (405) თუცა მართებს დედაკაცსა...

ა. თუმცა მართებს დედაკაცს რომ იგი მორიდებული იყოს მამაკაცის.

ბ. მაგრამ უფრო უარესია ჭირის არ თქმა და დამალვა:

გ. ზეპირ – გარეგნულად.

ქვე-ქვე – აქ: ჩემს გულში.

იდუმალ – საიდუმლოდ.

მე თუ გარეგნულად მიცინია, გულში ბევრჯერ მნითქვამს „ვაი“;

დ. ძოღან – ახლახან.

ახლახან ქალი გამოვგზავნე და სიმართლე შემოგითვალე.

ვქმენ მართლისა შემოთვალვა – ზმნურად გადმოცემული აგრე იქნება. მართალი შემოგითვალე. ქართულისათვის უცხო კონსტრუქცია – ვქმენ მართლისა შენოთვალვა –სტრიქონის მეტრითა და რიტმითაა გამოწვეული.

19.8 ვეფხისტყაოსნის კომენტარი - 413 (406) ერთმანერთისა, მას აქათ
▲back to top

413 (406) ერთმანერთისა, მას აქათ...

ა. მას აქეთ, რაც ჩვენ ერთმანეთის ორივემ ვიცით,

ბ. ახლა მიგულე შენად (საშენოდ) მტკიცედ და ურყევად;

გ. ამას დავაჯერე მე ჩემი თავი და დიდი ფიცით,

დ. და თუ გეცრუო, მაშინ ღმერთმა მე მომკლა, და ნურც მეცხრე ცაზე ვიჯდე.

შენიშვნა მე-4 სტრიქონზე:

თავდაპირველად შვიდ ცას ანგარიშობდნენ: I იყო მთვარისა, II – ოტარიდისა, III – ასპიროზისა, IV – მზისა, V – მარიხისა, VI – მუშთარისა, VII – ზუალ-სატურნისა.

თითოეულ ცას თავისი სფერო, თავისი საფეხური ჰქონდა და ამის მიხედვით, ამა თუ იმ ცაზე ყოფნა სიკვდილის შემდეგ სათანადო ნეტარების აღმნიშვნელი იყო. ამის შემდეგ გამოგონილი იქნა ვარსკვლავთა ცა და კიდევ უვარსკვლავო, სფეროებისა და მნათობების მამოძრავებელი ცა. ეს ცა ყველაზე უმაღლესია. იქ მყოფი უაღრეს ნეტარებაშია. მეშვიდე ცასთან ერთად ქართულში მეტად იხმარება მეცხრე ცა.

ასე რომ როცა ნესტანი ლაპარაკობს: ნუმცა ცხრითავე ვზიცითა – ეს იმას ნიშნავს, რომ თუ შენ გეცრუო, მაშინ მე უბედური ნეტარების ღირსი ნუმც ვყოფილვარო.

19.9 ვეფხისტყაოსნის კომენტარი - 414 (407) წა, შეები ხატაელთა
▲back to top

414 (407) წა, შეები ხატაელთა...

ა. წადი, შეები ხატაელებს, ილაშქრე და იბრძოლე;

ბ. ღმერთმა ქნას და გამარჯვებული, მხიარული ჩემკენ დაბრუნდე.

მორჭმულიმცა ჩემ კერძ ირე – მორჭმულმა ჩემკენ იარო.

გ. მომხვდებოდეს – მეღირსებოდეს.

ვირე – სანამ.

მაგრამ მე რა ვქმნა, სანამ შენი ნახვა არ მეღირსებოდეს,

დ. შენი გული მომეც განუყრელად, ხოლო ჩემი შენ წაიღე.

19.10 ვეფხისტყაოსნის კომენტარი - 415 (408) მოვახსენე: „არ მეწყალვის
▲back to top

415 (408) მოვახსენე: „არ მეწყალვის...“

ა. მოვახსენე: არ მებრალება ჩემი თავი შენთვის დასაწველად,

ბ. მაგრამ რადგან დამარჩინე და არ მომკალი,

გ. ჩემს თვალებს უჩნდე მზეებრ სინათლედ,

დ. აწ შევებმები ხატაელებს, რომ გამოვჩნდე ლომი ქველად.

19.11 ვეფხისტყაოსნის კომენტარი - 416 (409) აწ რასაცა მე მაღირსებ
▲back to top

416 (409) აწ რასაცა მე მაღირსებ...

ა. ახლა, რასაც მე მაღირსებ, სხვა ხორციელი არაა ღირსი;

ბ. იჩქითი – მოულოდნელი.

მოწყალება ღვთისა მოულოდნელია, ამიტომ იგი არ მიკვირს;

გ. მჭვირსა – სინათლეს მატან.

შენ შუქს შემომადგამ, შემომანათებ, რომელიც ბნელს გულს მჭვირავს.

დ. შენი ვიყო, სადამდის მიწა დამეყრებოდეს. ვიდრე მოვკვდებოდე.

19.12 ვეფხისტყაოსნის კომენტარი - 417 (410) ზედა წიგნსა საფიცარსა
▲back to top

417 (410) ზედა წიგნსა საფიცარსა...

ა. საფიცრის წიგნი ქართული სახელმწიფოებრივ-საზოგადოებრივი ურთიერთობის ტერმინი. წერილობითი პირობა რომელშიაც ფიცი და აღთქმა იყო დაღებული, საფიცრის წიგნად იწოდებოდა. „ეს მტკიცე და შეუცვალებელი საფიცრის წიგნი გიბოძეთ ჩვენ და სხვა“; ხშირია ამგვარი გამოთქმები ქართულ სიგელებში. მაგრამ საფიცრის წიგნი პირადი ურთიერთობისას კერძოდ ტრფიალთა შორისაც იდებოდა. ეს ფიცი ზეპირი იყო, წერილობითად არ იკვრებოდა. საგულისხმოა ის მხატვრული ხერხი რომლითაც შოთა გადმოგვცემს ფიცის სიმტკიცეს. ფიცი სიტყვის სხვადასხვაგვარი ვარიანტით:

ზედა წიგნსა საფიცარსა შეჰვფიცე და შემომფიცა – საფიცრის წიგნზე შევფიცე და შემომფიცა;

ბ. ამით ჩემი სიყვარული მისადმი უფრო დაამტკიცა.

გ. თუ შენ გარდა სხვა ვინმე მოვიწონო (თუ სხვისი მოწონება გულში მიძს).

დ. მაშინ ღმერთმა მომკლას, ამიერიდან ამას ვეტყვი ჩემს თავს, ამგვარად ვსწვრთნი ჩემს თავს.

19.13 ვეფხისტყაოსნის კომენტარი - 418 (411) დავყავ ხანი მას წინაშე
▲back to top

418 (411) დავყავ ხანი მას წინაშე...

ა. დავყა დრო მის წინაშე (მასთან), ტკბილი სიტყვები ვთქვით,

ბ. ვჭამეთ ხილი სასიამოვნო, ერთმანეთს ველაპარაკეთ,

გ. მერმე ავდეგ წამოსასვლელად ტირილითა და ცრემლის დენით,

დ. მისი შუქის შვენებანი გულს ნათლად მეფინებოდნენ.

19.14 ვეფხისტყაოსნის კომენტარი - 419 (412) მეძნელებოდა სიშორე
▲back to top

419 (412) მეძნელებოდა სიშორე...

ა. მეძნელებოდა სიშორე ნესტანისა, არ მინდოდა მოვშორებოდე ნესტანს,

ბ. მე განმიახლდა სიცოცხლე, მომემატა ლხინი;

გ. რადგან ჩემად ჩნდა იგი, ეთერით მზედ გამოსხივებული.

20 ვეფხისტყაოსნის კომენტარი - ტარიელისაგან ხატაეთს წასლვა და დიდი ომი

▲back to top

20.1 ვეფხისტყაოსნის კომენტარი - 420 (413) დილასა შევჯე, ვუბრძანე

▲back to top

420 (413) დილასა შევჯე, ვუბრძანე...

ა. დილას ავმხედრდი, ვუბრძანე, აბა, ჰკარით ბუკსა და ნობასა.

ბ. ვერ გეტყვი რომ მთელი ჯარი შესასხდომლად არ ყოფილიყო მზად.

(უარყოფითი კონსტრუქციით დადებითი ფუნქციაა გადმოცემული. აღსანიშნავია ჯარის სახეობა: ცხენოსანი).

გ. ლომმა მივმართე ხატაეთს, ვერვინ იტყოდა, რომ მხდალი ვარ.

დ. ლაშქარი გაჭრილი გზით არ მიდიოდა, გზას ამოკლებდა.

20.2 ვეფხისტყაოსნის კომენტარი - 421 (414) დავაგდე მზღვარი ინდოთა
▲back to top

421 (414) დავაგდე მზღვარი ინდოთა...

ა. პაშტა – საკმაოდ ბევრი.

დავტოვე ინდოეთის საზღვარი, კაი ხანი მევლო.

ბ. მემთხვია – შემომხვდა.

ხატაეთის ხანისის რამაზის კაცი შემომხვდა,

გ. მან გადმომცა გულის მოსაფხანი ამბავი:

დ. ჩვენთა ხატაელთა, მგლებს, თქვენი, ინდოელთა, თხანი დასჭამენო.

20.3 ვეფხისტყაოსნის კომენტარი - 422 (415) მე შემომძღვნეს რამაზისგან
▲back to top

422 (415) მე შემომძღვნეს რამაზისგან...

ა. საშინელი – აქ: მეტისმეტი, დიდი. ამგვარი გაგება ამ სიტყვისა ხალხურია (საშინლად მიყვარს, საშინლად მშია და მისთ.) მე შემომძღვნეს რამაზისგან დიდი განძი;

ბ. თან მითხრეს რომ ნუ ამოგვწყვეტთო, შენ ეს არ შეგეფერება,

გ. ზენაარი გამოგვიღე – მიიღე ჩვენგან ფიცი.

მით გვაბია ყელსა წნელი – დამარცხებული ან თავად შეიბამდა ნიშნად მორჩილებისა ყელზე წნელს, საბელს, ან ჩამოიკიდებდა ყელზე ხმალს, ანდა; გამარჯვებული შეაბამდა დამარცხებულს და ისე წამოიყვანდა.

მიეღე ჩვენგან ფიცი რომ ჩვენ თქვენი მორჩილი ვართ,

დ. მოურბევლად მოგართმევთ ჩვენს თავს, შვილთა და საქონელს.

20.4 ვეფხისტყაოსნის კომენტარი - 423 (416) რაცა შეგცოდეთ, შეგვინდე
▲back to top

423 (416) რაცა შეგცოდეთ, შეგვინდე...

ა. რაც შეგცოდეთ, შეგვინდე, თვით ჩვენ უკვე შევინანეთ;

ბ. თუ შეგვიწყალებ როგორც ღმერთი, აქ ნუ მოვლენ თქვენი ჯარები;

გ. რომ ჩვენი ქვეყანა არ გაწყდეს, რისხვით ცა არ დაგვატყდეს.

დ. ჩვენ თვითონ ჩაგაბარებთ ციხე-ქალაქს და რაც შეიძლება მცირე ჯარი მოგყვეთ.

20.5 ვეფხისტყაოსნის კომენტარი - 424 (416) გვერდსა დავისხენ ვაზირნი
▲back to top

424 (416) გვერდსა დავისხენ ვაზირნი...

ა. დავისხენ – რაკი ობიექტი მრავლობითშია.

გავიზრახენით – ერთმანეთს გამოველაპარაკეთ ერთმანეთს აზრი გავუზიარეთ.

გვერდს დავისვი ვეზირები, ვილაპარაკეთ, ვითათბირეთ;

ბ. ყმაწვილი – აქა: გამოუცდელი.

მითხრეს; ცოტა არ იყოს ყმაწვილი ხარ, გამოუცდელი, ამიტომაც ბრძენნი მოგახსენებთ ჩვენი საწყალი ენით:

გ. მუხთალი – მოღალატე.

ხატაელნი მეტად მუხთალნი არიან, ერთხელ კიდევაც გავიგეთ, კიდევაც გამოვცადეთ;

დ. აქ კავშირებითი ვითარებაა მაგრამ რადგანაც მცა ნაწილაკიანი კონსტრუქციითაა გადმოცემული, ამიტომ ზმნა წყვეტილშია, უ-მცა ნაწილაკოდ იქნებოდა: არ მოგკლან ღალატით, არ ვივაგლახოთ.

ამით გარდა, აღსანიშნავია: ვაზირთა დებულებას , რომ მეტი ძალა და დამაჯერებლობა ექნეს სტროფის ეს უკანასკნელი დასკვნითი ლექსი ხაზგასმით ანაფორული ალიტერაციითაა გადმოცემული: არამცა მოგკლეს ღალატად, პრამცა ვივაგლახენით – ვაი თუ მოგკლან ღალატით, ვაი თუ ვივაგლახოთ.

20.6 ვეფხისტყაოსნის კომენტარი - 425 (418) ჩვენ ამას ვარჩევთ
▲back to top

425 (418) ჩვენ ამას ვარჩევთ...

ა. ჩვენ ამას ვარჩევთ, რომ წახვიდე, მართლაც, კარგი მამაცი კაცებით,

ბ. ლაშქარნი ახლოს გეკიდნენ – ლაშქარი ახლოს გეკიდოს, მოგყვებოდეს.

სცნობდენ ამბავსა კაცითა – აქ მეკავშირეა ნაგულისხმევი მეწინავე და უკანა ჯარს შორის ამბის მომტანი.

თვით ლაშქარი ახლოს გახლდეს, რომ სცნობდეს ამბავს მეკავშირის საშუალებით;

გ. თუ გულ-მართლად იყვნენ, მაშინ მიენდე, აფიცე ღმრთითა და ცითა,

დ. და თუ არ დაგმორჩილდნენ, შერისხე რისხვითა და კვალად რისხვითა.

20.7 ვეფხისტყაოსნის კომენტარი - 426 (419) მეკეთა ესე თათბირი
▲back to top

426 (419) მეკეთა ესე თათბირი...

ა. მეკეთა – მომეწონა.

ვაზირთა ნავაზირები – ვაზირთა ნარჩევი.

მომეწონა, ჭკუაში·დამიჯდა თათბირი ვაზირთა ნარჩევი.

ბ. შევსთვალე: რამაზ მეფეო, ვცან შენი დანაპირები.

გ. სიკვდილს სიცოცხლე მირჩევნია რადგან ციხე-სიმაგრე ვერ დაგვიდგამს: უნდა ყოფილიყო დაგიდგამს (შენ), მაგრამ არის დაგვიდგამს ჩვენ, ე.ი. ტარიელსა და რამაზს. მაგრამ ტარიელს არავითარი ქვითკირი არ დაუდგამს ხატაეთში, პირიქით, თუ დაუნგრევია. აბა რატომაა დაგვიდგამს?

აქ გამოხატულია დაცინვა და არაჩვეულებრივი ირონია ხატაელთა საქმიანობისა და კერძოდ მათ სიმაგრეთა შესახებ ეს ირონია იმით იხატება, რომ შემტევი მხარე თითქოს თავისთავსაც მონაწილედ თვლის მოწინააღმდეგის საქმიანობაში. ეს აგრეა დღესაც. ვთქვათ, ვინმე დამნაშავეს ამხელენ რაშიმე, ეკითხებიან: აბა როგორაა ჩვენი საქმე? (ჩვენი და შენი), რაღაცა წაგვიხდენია მგონია, ჰა?

დ. ლაშქარს დავტოვებ, ცოტა ჯარით წამოვალ, შენკენ ვივლი.

20.8 ვეფხისტყაოსნის კომენტარი - 427 (420) მათ ლაშქართაგან სამასი
▲back to top

427 (420) მათ ლაშქართაგან სამასი...

ა. ქველანი – ნაცვლად ქველნისა რითმისთვისაა.

ჩემი ლაშქრიდან სამასი კარგი, ქველი მოყმე თან წამომყვა,

ბ. წაცავე – კიდევაც წავედ, უკვე წავედი.

წავედი, დანარჩენი ჯარი დავტოვე,

გ. ველანი – ველნი.

მაგრამ შევეხვეწე, რა გზითაც მე ვივლი, იმ გზით იარეთ,

დ.მომდევდით, მიშვეელდით – უწყვეტლის ხოლმეობითია, მეფისა და მეწინავე რაზმთა და უკანა ჯარს შორის უწყვეტი კავშირის აღსანიშნავად.

ახლოს მომყევით და თუ შველა დამჭირდა, მოგიხმობთ და მაშინ მიშველეთ.

20.9 ვეფხისტყაოსნის კომენტარი - 428 (421) სამ დღე ვიარე, მემთხვია
▲back to top

428 (421) სამ დღე ვიარე, მემთხვია...

ა. სამი დღე ვიარე, შემომხვდა იმავე ხანის სხვა კაცი.

ბ. კიდევ გამოეგზავნა მრავალი ძვირფასი ტანისამოსი,

გ. მწადსო სიახლე შენ ლაღისა და ჯანისა – მწადსო სიახლე შენის ჯანისა. შენ – აქ: კუთვნილებითი ნაცვალსახელია.

შემოეთვალა: მწადს შენი, ლაღისა და მძლავრის ნახვა,

დ. როდესაც შეგეყრები, მაშინ გაიგებ, თუ მაგისთანა ძღვენს რამდენს მოგართმევ.

20.10 ვეფხისტყაოსნის კომენტარი - 429 (422) კვლაცა ეთქვა „მართალია
▲back to top

429 (422) კვლაცა ეთქვა „მართალია...“

ა. მონახსენი – მონახსენები. ·

კვალად ეთქვა: მართალია, რაც მე მოგახსენეთ.

ბ. მოგეგებვი – მოგეგებები-

მე თვით წინა მოგეგებები, მეჩქარება შენი ნახვა.

დია ღმერთო – აქედან შემდეგ მიღებულია შემოკლებული დიაღ.

გ. მე შევუთვალე: დიაღ, მეც შევასრულებ თქვენს ბრძანებას,

დ. ტკბილად ვნახოთ ერთმანეთი და ვიყოთ, როგორც მამა-შვილიო.

20.11 ვეფხისტყაოსნის კომენტარი - 430 (423) მუნით წასული ჩამოვჰხე
▲back to top

430 (423) მუნით წასული ჩამოვჰხე...

ა. მუნით – იქიდან.

იქიდან წასული მე ჩამოვხტი რომელიღაც ტყის კიდეს;

ბ. კიდევ მოვიდნენ მოციქულნი, მომესალმნენ;

გ. ლამაზი ცხენები მომიძღვნეს, ,

დ. და თქვეს: შენს ნახვას ჩვენი მეფე, მართლაც, ინატრისო.

მეფენი – სტრიქონის მარცვალთა სინაკლემ გამოიწვია.

20.12 ვეფხისტყაოსნის კომენტარი - 431 (424) მითხრეს: „მეფე მოგახსენებს
▲back to top

431 (424) მითხრეს: „მეფე მოგახსენებს...“

ა. მითხრეს: მეფე მოგახსენებს რომ მეც თქვენკენ მოვდივარო,

ბ. ჩემი სახლიდან წამოსული ხვალ ადრე შეგეყრები.

გ. ხარგა – ძვირფასი ქსოვილის ტალავარი მაზრა (მაზრები) – უხეში ნაბდის კარავი.

მოციქულები დავასვენე: ხარგა დავუდგი და არა მაზრები,

დ. მეტად ვუალერსე; ერთად დაწვნენ, როგორც მაყრები.

20.13 ვეფხისტყაოსნის კომენტარი - 432 (425) კარგი საქმე კაცსა ზედა
▲back to top

432 (425) კარგი საქმე კაცსა ზედა...

ა. აზომ – ამ ზომად, ასე.

კაცს რომ კარგ საქმეს გაუკეთებ, ის თურმე არ დაიკარგება,

ბ. უკმორესწყდა – ცოტათი უკან მოსწყდა, ცოტათი უკან ჩამორჩა.

მოციქულთაგან ერთი კაცი ცოტათი უკან ჩამორჩა, მოდგა და ჩუმად მეუბნება:

მაც – მაძს, მაძევს.

თქვენი დიდი ვალი მაძევს მე, რომელიც ჩემგან ძნელი გადასახდელია,

თქვენი გაწირვა დავიწყება არასოდეს არ იქნება.

20.14 ვეფხისტყაოსნის კომენტარი - 433 (426) მე მამისა თქვენისაგან
▲back to top

433 (426) მე მამისა თქვენისაგან...

ა. ცოტა – აქ: პატარა.

მე მამათქვენისგან პატარა ვარ განაზარდი, მე მამათქვენმა პატარაობიდამ გამზარდა.

ბ. გავიგე, რომ თქვენ ღალატს გიპირებენ და საცნობლად გამოვიჭერი;

გ. მიმძიმ – მიმძიმხარ, სამძიმოა ჩემთვის.

ტანი მჭევრი, პირი ვარდი – მუდმივი ეპითეტებია ტარიელისა.

მკვდარი რომ გნახო, მეტად სამძიმო იქნება ჩემთვის,

დ. ყველაფერს მოგახსენებ, გამიგონე, დამშვიდდი, დაწყნარდი.

20.15 ვეფხისტყაოსნის კომენტარი - 434 (427) რომე ცუდად არ მოღორდე
▲back to top

434 (427) რომე ცუდად არ მოღორდე...

ა. არ მოღორდე – არ მოტყუვდე.

„ტყუილ-უბრალოდ რომ არ მოტყუვდე, იცოდე, რომ ის კაცები (ხატაელები) შენ გღალატობენ,

ბ. ერთგან – ერთ ადგილს.

ერთ ადგილას შენ წინააღმდეგ დამალულია ასი ათასი ჯარი;

გ. გითქს – გიდგას, ჩასაფრებულია შენთვის.

სამი ბევრი – სამჯერ ათი ათასი – 30000 .

სხვაგან კიდევ სამჯერ ათი ათასი და სწორედ ამიტომაა რომ გიხმობენ, გეხვეწებიან შეხვედრას,

დ. ფათერაკი – ჭირი, უბედურება, ხიფათი.

შესწრება, შესწორება – რისამე შემთხვევა, დამართება.

და თუ თავს არ ეწევი, თავს თუ არ გაუფრთხილდები ფათერაკს, ხიფათს რასმე შეგამთხვევენ.

20.16 ვეფხისტყაოსნის კომენტარი - 435 (428) მეფე ცოტათ მოგეგებვის
▲back to top

435 (428) მეფე ცოტათ მოგეგებვის...

ა. ვერ გელევიან – ვერ გიმეტებენ.

მეფე ცოტა ჯარით შემოგეგება შენ, ვისაც მჭვრეტელნი ვერ გელევიან ვერ გიმეტებენ;

ბ. მით გეთნევიან – მით სათნო, მოსაწონნი იქნებიან შენთვის. მალვით ჩაიცმენ აბჯარს, რომ მიენდო, ამიტომ ისინი პირში საამოს გეუბნებიან;

გ. ყოველგნით – ყოველი მხრიდან, ირგვლივ.

ლაშქარი კვამლს შექმნის, ყოველმხრივ მოგეხვევიან.

დ. ერთსა გცემენ ათასნი, უთუოდ მოგერევიან.

20.17 ვეფხისტყაოსნის კომენტარი - 436 (429) მას კაცსა ამოდ ვეუბენ
▲back to top

436 (429) მას კაცსა ამოდ ვეუბენ...

ა. ამოდ – ტკბილად.

ამ კაცს, ტკბილად ველაპარაკე და მადლი გადავუხადე:

ბ. შემოგზღო – სამაგიერო გადაგიხადო.

თუ არ მოვკვდი, ისეთს პატივს გცემ რომ სანატრელი იყოს.

გ. აბაა ახლა ამხანაგებმა რომ არ გაგიგონ, წადი და მათთან იარე,

დ. მემცა ვარ განაკიდია – კავშირებითი ვითარებაა მცა ნაწილაკით გადმოცემული: მეც ვიყო განაკიდი, ე.ი. მეც ვიყო განზე გამდგარი, გაკიდეგანებული, შეჩვენებული.

თუ დაგივიწყო, უთუოდ მეც ვიყო გარეწარი, შეჩვენებული.

20.18 ვეფხისტყაოსნის კომენტარი - 437 (430) არვის გავენდევ სულდგმულსა
▲back to top

437 (430) არვის გავენდევ სულდგმულსა...

ა. არვის გავენდევ სულდგმულსა – არვის გავენდე სულიერს (უაღრესი საიდუმლოების აღმნიშვნელია).

არვის გავენდე სულდგმულს (სულიერს), დავმალე, როგორც ჭორი (როგორც არანამდვილი).

ბ. რაც იქნება იქნეს, ყოველგვარი აზრი – რჩევა თანაბარია.

გ. მაგრამ ჯარებისკენ გავგზავნე კაცი: თუმცა შორ გზაზე,

დ. მოგრაგნეთ – გრაგნა – შეახვიეთ, შეამოკლეთ, გადმოჭერით.

შევთვალე: სწრაფად წამოდით, გადმოჭერით მთა და გორია.

20.19 ვეფხისტყაოსნის კომენტარი - 438 (431) მე დილასა მოციქულთა
▲back to top

438 (431) მე დილასა მოციქულთა...

ა. მე მოციქულებს ტკბილი სიტყვა შევუთვალე;

ბ. მოახსენეთ რამაზს, რომ მობრძანდეს, მეც ჩქარა შევეგებები.

გ. ნახევარი დღე კიდევ ვიარე, ჭირს თავი არ მოვარიდე.

დ. ქვემცა სადა – აბა, სადღა.

ყველაფერი განგებაზეა დამოკიდებული, თუ მოსაკლავი ვარ, დღესვე მომკლავს, აბა, სადღა უნდა დავიმალო.

20.20 ვეფხისტყაოსნის კომენტარი - 439 (432) ქედსა რასმე გარდავადეგ
▲back to top

439 (432) ქედსა რასმე გარდავადეგ...

ა. რომელიღაც ქედს გარდავადეგ და მინდორში მტვერი დავინახე.

ბ. ვთქვი, ეს რამაზ მეფეა, თუმცა მას ჩემთვის მახე დაუდგამს.

შუბი ახე – ცალკე თქმაა. ბრძანების გამომხატველი შეძახილია.

გ. მაგრამ ჩემი ბასრი ხმალი გაჰკვეთს მათს ხორცს.

დ. სახე დიდი დავუსახე – დიდი გეგმა დავუსახე-

მხოლოდ მაშინ ვუთხარ ჩემს ჯარს ყველაფერი, გეგმა დიდი დავუსახე.

20.21 ვეფხისტყაოსნის კომენტარი - 440 (433) ვთქვი, თუ: „ძმანო, ისი კაცნი
▲back to top

440 (433) ვთქვი, თუ: „ძმანო, ისი კაცნი...“

ა. ჩვენ ღალატსა გვიდგებიან – ღალატით მოდიან ჩვენთან, ღალატით გვიდგებიან, ღალატით შეგვეხებიან, ღალატს გვიპირებენ.

ვუთხარი: ძმებო, ის კაცები ჩვენ ღალატს გვიპირებენ.

ბ. სიმაგრენი ამისთვისმცა რად დალბიან – სიმტკიცე ამიტომ რატომ უნდა დალბეს, რად უნდა მოდუნდეს.

ამიტომ თქვენი მკლავების სიმტკიცე რად უნდა დალბეს, რად უნდა მოდუნდეს (არ უნდა მოდუნდეს)!

გ-დ. ვინც მოკვდეს მეფისათვის, იგი ცხონდება, ახლა კი შევებათ ხატაელთ,. ტყუილუბრალოდ ხმალი აბა რად გვკიდია.

შევებნეთ – შევებათ – II კავშ.

20.22 ვეფხისტყაოსნის კომენტარი - 441 (434) ვუბრძანე ჩაცმა აბჯგრისა
▲back to top

441 (434) ვუბრძანე ჩაცმა აბჯგრისა...

ა. ვუბრძანე აბჯრის ჩაცმა მქუხარე სიტყვით;

ბ. დავეკაზმენით – ენიანი ვნებითის წყვეტილია, დავეკაზმეთ – საჭურველი ავისხით.

დავიკაზმეთ საომრად ჯაჭვ-ჯავშანითა, ქაფითა;

გ. დიდითა სწრაფითა – დიდითა სისწრაფითა.

სი წინსართის მოკვეთა სტრიქონის მარცვალთა სიმეტემ გამოიწვია.

რაზმი·დავაწყე, მივმართე, დიდი სისწრაფით წავედი,

დ. ჩემი მოწინააღმდეგე ჩემმა ხრმალმა დაფლითა.

20.23 ვეფხისტყაოსნის კომენტარი - 442 (435) მივეახლენით, შეგვატყეს.
▲back to top

442 (435) მივეახლენით, შეგვატყეს...

ა. მივეახლენით – დინამიკური ვნებითის წყვეტილია, მივეახლეთ – მოვუახლოვდით.

მივუახლოვდით... შეგვატყვეს, რომ აბჯარი გვეცვა;

ბ. ისევ რამაზის მოციქული მოვიდა;

გ. ჟამად გვაჩნია ჩვენ თქვენი არ ორგულობა – არ უარყოფითი ნაწილაკია ჟამად სიტყვისა მაგრამ მეტრისთვის გადასმულია.

რამაზს შემოეთვალა: არ დროულად, არ ჟამისად მიგვაჩნია ჩვენ თქვენი ორგულობა,

დ. შეიარაღებულთ გხედავთ, ამის გამო გულნაკლულნი ვართ.

20.24 ვეფხისტყაოსნის კომენტარი - 443 (436) შევსთვალე, თუ: „მეცა ვიცი
▲back to top

443 (436) შევსთვალე, თუ: „მეცა ვიცი...“

ა. გაგიგია – რაც განგიზრახავს, რაც დაგიდგენია, რაც გადაგიწყვეკია (გაგება-განგება, განზრახვა).

მე შევუთვალე: მე ვიცი, რაც ჩემთვის დაგიდგენია, რაც ჩემთვის განგიზხრახავს;

ბ. რასაც თქვენ სთათბირობდით, ის არ იქნება, ის არ მოხდება;

ტარიელის შეთვლა-პასუხს მეტი გადაწყვეტილება, მეტი კატეგორიულობა უნდა ჰქონდეს ამიტომაცაა, იგი გადმოცემული ანაფორული ალიტერაციით. არ იქნების, არ იგია.

გ. ბრძანეთ, შეგვებით, როგორც წესი და რიგია.

დ. ხელი ხრმალსა დამიგია – ხელი ხრმალს დამიდვია, ხელი ხმალზე მომიკიდია ხელში ხრმალი ამიღია.

მეც თქვენს დასახოცად ხელი ხმალს დამიგია, დამიმაგრებია.

20.25 ვეფხისტყაოსნის კომენტარი - 444 (437) რა მივიდა მოციქული
▲back to top

444 (437) რა მივიდა მოციქული...

ა. რა მივიდა მოციქული (ამგვარი პასუხით), კიდევ რადღა გამოაგზავნიდნენ!

ბ. კვამლი აუშვეს ლაშქართათვის, დაფარული გაამჟღავნეს;

გ. რა სამალავიდან გამოვიდნენ, ორი მხრიდან გამოემართნენ.

დ. შექმნეს რაზმი მრავალკეცი – რაზმი ჯარის ტაქტიკური ერთეული იყო. იგი რამდენიმე კაცის ანუ მწკრივისაგან შედგებოდა. წყება ორი ხაზით წარმოებდა, ერთმანეთის გვერდით, და რაც მთავარია, სიღრმეში. – აქედან, – რაზმი მრავალკეცი:·

20.26 ვეფხისტყაოსნის კომენტარი - 445 (438) შუბი ვსთხოვე, ხელი ჩავყავ
▲back to top

445 (438) შუბი ვსთხოვე, ხელი ჩავყავ...

ა. შუბი – საძგერებელი იარაღი.

მუზარადი – ლითონის თავის დასახური ომის დროს.

შუბი გამოვართვი (მეაბჯრეს) თავს მუზარადი დავიხურე;

ბ. საომრად ვიყავ ატეხილი, რომ გამეტეხა მტერი;

გ. უტევანი – სიგრძის ზომა.

ერთსა წავსწვდი უტევანსა, წავგრძელდი და წავე გრძელად – არაჩვეულებრივი ექსპრესიულობითაა გადმოცემული ტარიელის შეტევაზე გადასვლა რაც გარეგნულად გამოიხატება ანაფორული ალიტერაციით: წავსწვდი, წავგრძელდი, წავე.

ერთი უტევანი გადავირბინე ჩქარი ჭენებით;

დ. მოწინააღმდეგეს ურიცხვი რაზმი ჰყავდა წყნარად აუშლელად მდგომი.

20.27 ვეფხისტყაოსნის კომენტარი - 446 (439) ახლოს მივე, შემომხედეს
▲back to top

446 (439) ახლოს მივე, შემომხედეს...

ა. ახლოს მიველ, შემომხედეს გიჟი უნდა იყოს, ვიღაცააო – თქვეს.

ბ. სად უფროსი ჯარი დგესა – უფროსი ჯარი, ჯარს ყველაზე უფრო რჩეული, ყველაზე უფრო მტკიცე ნაწილი. ეს ის საწილია, რომელმაც მოწინააღმდეგის ყველაზე მეტი იერიში უნდა მიიღოს უნდა მოიგერიოს, ეს ნაწილი ყველაზე უფრო მტკიცეა.

იქითკენ მივმართე, სადაც უფროსი ჯარი იდგა.

გ. კაცს შუბი ვჰკარ – ბრძოლა იწყებოდა და შუბით რომ მოწინააღმდეგეთა რიგებში უეცარი არევ-დარევა შეეტანათ, ბრძოლა შუბით გრძელდებოდა, სანამ შესაძლებელი იყო მისი მოხმარა, შემდეგ ხმალდახმალ ეკვეთებოდნენ ერთმანეთს.

მართ ორნივე მიჰხდეს მზესა – ორივე შეუერთდა მზეს, ორივე გამოეთხოვა წუთისოფელს.

მოწინააღმდეგეს შუბი ვკარ, ცხენიც მოვკალი, ორივე მოკვდა.

დ. შუბი გამიტყდა და ხმალზე გადავედი.

20.28 ვეფხისტყაოსნის კომენტარი - 447 (440) შიგან ასრე გავერივე
▲back to top

447 (440) შიგან ასრე გავერივე...

ა. შიგ ისე გავერიე, როგორც გნოლის ჯოგმი ქორი გაერევა.

ბ. კაცი კაცს შემოვსტყორცნე, ცხენ-კაცის მთა დავდგი.

გ. ტანა-ჯორი – ორ რასმე ნიშნავს. 1. ჯორის ერთგვარი ჯიშია, ბუნებით პატარა ტანისა მაგრამ არაჩვეულებრივად წვივმაგარი; ძველად გამოიყენებოდა ხორბლის საფქვავად, წისქვილის ქვას გამოაბამდნენ და ირგვლივ ატარებდნენ. ქვა ბრუნავდა და ხორბალი იფქვებოდა. 2. ტანაჯორი ეწოდება აგრეთვე მწერს, რომელიც წყლის პირს იცის და მარად ბზრიალასებრ ბრუნავს. დასავლეთში მას გველწყერია ეწოდება.

თუ მივიღებთ მხედველობაში, რომ ჯორის ბრუნვა ერთობ ზანტია, ხოლო მწერის კი იშვიათად სწრაფი სწორედ მეორეს უნდა მივცეთ უპირატესობა რადგან ამ სტროფში შოთას დიდი ექსპრესია აქვს მოცემული:

კაცი, ჩემგან განატყორცი, ბრუნავს, ვითა ტანა-ჯორი.

დ. სრულად ამოვწყვიდე ორი წყება წინა რაზმი.

20.29 ვეფხისტყაოსნის კომენტარი - 448 (441) ერთობილნი მომეხვივნეს
▲back to top

448 (441) ერთობილნი მომეხვივნეს...

ა. ერთობილნი – ერთობ ყველანი.

ერთობ ყველანი (მოწინააღმდეგენი) მომეხვივნეს, შეიქმნა დიდი ომი.

ბ. რასაც კი ვჰკრავდი, წინააღმდეგობას ვერ მიწევდა, სისხლს მჩქეფარ ედ ვღვორიდი;

გ. მანდიკურად – მანდიკის მსგავსად – მანდიკა ხურჯინია.

კაცსა, ორად გაკვეთილს, ხურჯინივით გადავკიდებდი ხოლმე ცხენზე.·

დ. სადაც კი გავჩნდებოდი, იმ წამსვე გაიქცეოდნენ, ისეთი შიში ჰქონდათ ჩემი.

20.30 ვეფხისტყაოსნის კომენტარი - 449 (442) საღამო ჟამ დაიზასა
▲back to top

449 (442) საღამო ჟამ დაიზასა...

ა. საღამო ჟამ – ბრძოლის კრიზისი ჩვეულებრივ საღამოს ჟამს დგებოდა ამ მომენტისათვის საგანგებო რაზმი იყო ჩასაფრებული. ეს რაზმი რისხვით მოევლინებოდა მოწინააღმდეგეს და გადაწყვეტდა ბრძოლის ბედს, ამ მომენტს „რისხვის საღამო“ ეწოდებოდა ცნობილია ქართველთა ომების პრაქტიკიდან რამდენიმე ამისთანას „საღამოს რისხვა“.

დარაჯა – მცველები, დარაჯები.

საღამოს მათმან მცველებმა მაღლობიდან დაიძახეს;

ბ. ნუღარ დგახარ, აბა, წადით, ისევე ცა რისხვით მოგვევლინა:

გ. საშინელი – ბევრი.

მოვა (მოდის) მტვერი ბევრის-ბევრი, ამან მეტად შეგვაშინა.

დ. იქნება სრულიად გაგვწყვიტოს უთვალავმა ბევრმა ჯარმა,

20.31 ვეფხისტყაოსნის კომენტარი - 450 (443) ჩემნი ლაშქარნი, რომელნი
▲back to top

450 (443) ჩემნი ლაშქარნი, რომელნი...

ა. ჩემი ლაშქარი, რომელიც მე თან არ წამომიყვანია...

ბ. როგორიც კი გაეგოთ ეს ამბავი, საჩქაროდ წამოსულიყვნენ. დღეზე ღამე დაერთოთ და ისე ეარათ.

გ. იმდენი იყო, რომ ვერ დაიტევდა მინდორი და მთები, რომ არეებად გადაქცეულიყო.

დ. გამოჩნდნენ, სცემდნენ ტაბლასა, ბუკმა ხმა გაადიდა.

რა ეცნა – ახლა ვიტყვით რა ეცნათ (მათ ლაშქართ). მაგრამ ძველ და საშუალ ქართულში მიცემით ბრუნვაში დასმული III პირის ობიექტი მრავლობით რიცხვში არ გამოიხატებოდა, ამიტომაც თ სუფიქსს არ დაირთავდა.

20.32 ვეფხისტყაოსნის კომენტარი - 451 (444) იგი ნახეს, გასაქცევლად
▲back to top

451 (444) იგი ნახეს, გასაქცევლად...

ა. როგორც კი დაინახა მტერმა ჩემი ჯარი, გაიქცა, ჩვენ შევკივლეთ;

ბ. ბრძოლით მივდევდით.

გ. რამაზ მეფე ჩამოვაგდე, ერთმანეთს გავეხრმლეთ,

დ. მოწინააღმდეგის ჯარი დავიპყრეთ, არ მოვკალით.

20.33 ვეფხისტყაოსნის კომენტარი - 452 (445) უკანანიცა ლაშქარნი
▲back to top

452 (445) უკანანიცა ლაშქარნი...

ა. უკანა ლაშქარიც (რეზერვში მყოფი) დაეწია გაქცეულთ.

ბ. დაიწყო შეპყრობა შეშინებულების და ძლეულებასა.·

გ. ძილის სამაგიერო შეხვდა ძილ-მკრთალთ, ღამეულთ.

ბრძოლის დროს ჯარი ძილ-მკრთალია, ღამეთეულია. მათთვის ძილი ყველაზე უფრო სანატრელია და პოეტიც მწარე ირონიის დართვით გადმოგვცემს: ძილი უნდოდათ და კიდევაც დაიძინეს, მაგრამ უკვე სამარადისოდ, ე.ი. დაიხოცნენ.

დ. ტყვეთა მრთელთაცა არ აკლდა... მაგრამ ვინც მთელი დარჩა, (ტყვეები) ისიც კვნესოდა როგორც სნეული.

20.34 ვეფხისტყაოსნის კომენტარი - 453 (446) მას ადგილსა ნაომარსა
▲back to top

453 (446) მას ადგილსა ნაომარსა...

ა. ნაომარ ადგილს ჩამოვხტით მოსასვენებლად.

ბ. დავეკოდე – თურმეობითია.

წყლულად მაჩნდა, არ ნაღებად – ჭრილობა სხვადასხვაგვარი შეიძლება იყოს: ბასრი იარაღით გასერილ-გაკვეთილი და ჩლუნგი იარაღით ამოგლეჯილი აქ ერთმანეთს უპირისპირდება წყლული ჭრილობა და ნაღები ჭრილობა.

ხრმალს ხელში დავეკოდე, წყლულად, დასერილად გაჩნდა, ამოგლეჯილი არ იყო.

გ. მოვიდიან –- უწყვეტლის ხოლმეობითია: მოდიოდნენ ხოლმე.

ჩემი ჯარები მოდიოდნენ საჭვრეტლად და საქებად,

დ. ვერ იტყვიან – აწმყოა – ვერ ამბობენ.

ვერ მიმხვდარან, ვერ მოუხერხებიათ.

(ისე ეყვნენ), რომ ქების თქმას ვერ ახერხებდნენ ე.ი. სიტყვები არ ყოფნიდათ ქების სათქმელად, რაც ხაზგასმულია ანაფორული ალიტერაციით.

20.35 ვეფხისტყაოსნის კომენტარი - 454 (447) ერთსა კაცსა ეყოფოდეს
▲back to top

454 (447) ერთსა კაცსა ეყოფოდეს...

ა. ერთი კაცისათვის საკმაო იყო, რაც მე დიდება მჭირდა;

ბ. ზოგი შორიდან მლოცავდა, ზოგი პირზე მაკოცებდა;

შორით დალოცვას კოცნა უპირისპირდება წესით დადგენილი ურთიერთობრივი გრადაცია უთუოდ დაცულია. მეფესთან, ან მეფის ტოლ კაცთან ყველას არ შეეძლო მისვლა მისალმება, რომ კოცნით გამოეხატა. ცნობილია მისალმების რამდენიმე საფეხური: ა. შორით თავის დაკვრა, ბ. ხელის ჩამორთმევა, გ. კოცნა.

უკანასკნელი იმის მაუწყებელია, რომ მიმსალმებელნი ახლოს არიან ერთმანეთთან ე.ი. ზოგნი უფრო დაბალი თანამდებობის პირნი, შორიდან სალამს მაძლევდნენ, ზოგნიც, უფრო ახლობელნი, დიდი თანამდებობის პირნი მკოცნიდნენ. კოცნად გამიპირდეს – ორგვარად შეიძლება გავიგოთ: ა. კოცნას მიპირებდნენ, ბ. პირზე მკოცნიდნენ. მე მეორე ვარიანტი მიმაჩნია უფრო სწორად რატომ? იმიტომ, რომ მართალია, გამიპირდეს უწყვეტელშია, მაგრამ მოქმედება მაინც ნამყოში წარმოებს და მიპირებდნენ ე.ი. მოხლოდ სურვილს ნიშნავს. თუ ეს აგრე მივიღეთ, მაშინ I ნახევართან არ იქნება შეთანხმება: დამლოციან.

გ. დიდებულნი, რომელთაც გავეზარდე, ტიროდნენ.

დ. ჩემ მიერ ხრმლით განაკვეთი ნახეს და მეტად გაუკვირდათ.

20.36 ვეფხისტყაოსნის კომენტარი - 455 (448) გავგზავნენ ყოვლგნით ლაშქარნი
▲back to top

455 (448) გავგზავნენ ყოვლგნით ლაშქარნი...

ა. გავგზავნე ყველგან ჯარი და ალაფი ავაღებინე.

ბ. ვალაღებინე –ალაღება. დ. ჩუბინაშვილი –კადნიერად გახდენა; კარიჭაშვილი – ლაღად გახდენა; ი. აბულაძე – ამაყება, აწევინება თავისა. უკმარია. ცალკე ვალაღებინე სიტყვის განმარტება არაფერს მოგვცემს. ერთობ სავსენი მოვიდეს – ლაპარაკია ლაშქარზე. ლაშქარი დატვირთული მოვიდა ლაშქარმა მოზიდა ალაფი რომელიც სახელმწიფოს უნდა ჩაბარდეს, II ნახევარი კი ეხება თვით ლაშქართათვის მიცემულ ქონებას: თავიცა ვალაღებინე, ე.ი. ლაშქარსაც უფლება მივეცი რომ თავისთვისაც აეღო რამე. როგორც ჩანს ეს წესად ყოფილა დადგენილი (შდრ. ისტ. და აზმ. 65).

ერთობ სავსენი, დატვირთულნი მოვიდნენ, თავადაც მივეცი საშუალება, რომ აეღოთ.

გ. მებრძოლი – მოწინააღმდეგე.

ჩემ მოწინააღმდეგეთა სისხლით მინდორი შევაღებინე,

დ. არ ვებრძოლე, ქალაქების კარი უომრად გავაღებინე.

20.37 ვეფხისტყაოსნის კომენტარი - 456 (449) რამაზს ვარქვი: „შემიგნია
▲back to top

456 (449) რამაზს ვარქვი: „შემიგნია...“

ა. სამუხთალე – სამუხთლე.

რამაზს ვუთხარი: გამიგია შენი სიმუხთლე,

ბ. გამოიმართლე – გაიმართლე,

შეპყრობილმა თავი გაიმართლე.

გ. მომათვალე – ანგარიშით ჩამაბარე.

სიმაგრეებს ნუ ამაგრებ, ყველა მე ჩამაბარე.

დ. მემცა ზედა რად წავსთვალე – რად უნდა დავთვალო, რად უნდა ჩავთვალო, არაფრად არ ჩავთვლი.

თორემ შენს შეცოდებას არად მივიჩნევ.

20.38 ვეფხისტყაოსნის კომენტარი - 457 (450) რამაზ მითხრა: „აღარ არის
▲back to top

457 (450) რამაზ მითხრა: „აღარ არის...“

ა. რამაზმა მითხრა: მეტი ღონე აღარ არის.

ბ. გ. დიდებული მომეც რომ ციხოვანთ გავუგზავნო.

დედებული – დიდება სიტყვისაგან წარმოებული მიმღეობაა, შემდეგ გასუბსტანტივებული.

დიდება თავდაპირველად მაღალ თანამდებობას, პატივს, ხარისხს აღნიშნავდა. ასე: ლიპარიტ ორბელიანი მეფე დავითს ღალატობდა. მეფემაც „პყრობილ ყო იგი ჟამსა რაოდენსამე, შემდეგ განუტევა მითვე დიდებითა“. (ქ.ც. – მარ. გვ. 283). დიდებით მოსილი –დიდებული. მეფის შემდგომ დიდებულთ პირველი ადგილი ეჭირათ. ისინი თავადთა და აზნაურებზე უფრო მაღლა იდგნენ. დიდებულნი სახელმწიფო საქმეებში აქტიურ მონაწილეობას ღებულობდნენ. მაგრამ განსაკუთრებით პირველობდნენ ლაშქრობაში. „ქართლის ცხოვრებაში“ ეს ორი ერთეული ერთად იხსენიება: ლაშქარნი და დიდებულნი, ისე, როგორც ვ.ტ-ში (156).

განაღამცა შენ გაქონე – ბარემ შენ მაქონო, ბარემ შენი საკუთრება გავხადო.

დ. ყველაფერს შენ მოგცემ, ბარემ შენი იყოს.

20.39 ვეფხისტყაოსნის კომენტარი - 458 (451) მივეც ერთი დიდებული
▲back to top

458 (451) მივეც ერთი დიდებული...

ა. მივეც ერთი დიდებული და თან ყმანი გავატანე,

ბ. ყველა ციხოვანი ჩემ წინაშე მოვაყვანინე,

გ. ჩამაბარეს ყველა სიმაგრე, აგრე შევანანე მათ ომი,

დ. საჭურჭლე იმდენი იყო, არ ვიცი, რას უნდა დავაგვანო სიმრავლით.

20.40 ვეფხისტყაოსნის კომენტარი - 459 (452) მაშინღა შევე ხატაეთს
▲back to top

459 (452) მაშინღა შევე ხატაეთს...

ა. მოვლად და მოსათვალავად – რომ მომევლო და მომეთვალა, რომ მომევლო და ჩამებარებინა.

მხოლოდ ამის შემდეგ შეველ ხატაეთს, რომ მომევლო, რომ ჩამებარებინა და მომეთვალა;

ბ. საჭურჭლის კლიტენი დაუმალავად მომართვეს;

გ. ქვეყანა ჩავსხი – ჩასვი, როცა ობ. მხოლობითშია, ხოლო როდესაც ობ. მრავლობითშია, მას ენაცვლება სხმა ფუძე. ქვეყანა –იგულისხმება მცხოვრებნი (მრავლ), ამიტომაცაა ქვეყანა ჩავსხი, ე. ი.

ჩავსვი კალაპოტში, დავაწყნარე.

ქვეყანა ჩავსხი, ჩავაყენე კალაპოტში, მივეც ბრძანება იყავით თქვენ უშიშრად,

დ. მზემ არ დაგწვათ, გეალვამ არ შეგაწუხოსთ.

20.41 ვეფხისტყაოსნის კომენტარი - 460 (453) საჭურჭლენი გარდავნასენ
▲back to top

460 (453) საჭურჭლენი გარდავნასენ...

ა თავის-თავის, კიდის-კიდე-– თავ-თავის ადგილას, ცალ-ცალკე.

ქონება, განძი გადავინახე თავ-თავის ადგილას, ცალ-ცალკე (დახარისხებულად).

ბ. ძვირფასი (სხვადასხვა) ·.ფერის განძეულობას ვერ დავთვლი, დავიქანცები რომ დავთვალო;

გ. ყაბაჩა--მოკლე კაბა,

რიდე-–პირბადე.

ერთ აღგილს ვნახე საკვირველი ყაბაჩა და რიდე,

დ. რომ ნახო, უთუოდ მისი სახელის ცოდნას ინატრებ.

20.42 ვეფხისტყაოსნის კომენტარი - 461 (454) ვერა შევიგენ რა იყო
▲back to top

461 (454) ვერა შევიგენ რა იყო...

ა რაულად–-როგორ, წარმოებულია რა ·ნაცვალსახელისგან. ვერ გავიგე, რა იყო, ან როგორ „გაკეთებული.

ბ. ვისსც ვუჩვენებდი ხოლმე, ყველას უკვირდა, ღვთის სასწაული თუ არისო;

გ. ჰგებოდა–-–გება-–– არსებობა ყოფა, ეგო–იყო პგებოდა

მას ქსელი––ჰქონდა მას ქსელი, აჩნდა მას ქსელი. ისეთი ნაქსოვი იყო, რომ მას არ აჩნდა არც ლარი და არც ორხაო, სხვაგვარად: ნაქსოვს არც

სიგრძივი, არც განივი ძაფები არ აჩნდა.

არც სიგრძივ აჩნდა მას ნაქსოვი და არც განივ.

დ. სიმტკიცით ნაჭედს ჰგავდა, ცეცხლში რომ შეგერთო, არ დაიწვებოდა.

20.43 ვეფხისტყაოსნის კომენტარი - 462 (455) იგი საძღვნოდ მისად დავდევ
▲back to top

462 (455) იგი საძღვნოდ მისად დავდევ...

ა ვისი შუქი მანათობდა--იგულისხმება ნესტანი.

იგი საძღვნოდ შევინახე ნესტანისათვის.

ბ. საარმაღნოდ-––-ძღვნად, საჩუქრად.

მეფისათვის საჩუქრად გადავარჩიე საუკეთესო რამეები.

გ. ჯორაქლემი ათჯერ ასი, ყველაკაი წვივ-მაგრობდა – ყველაკაი –- ყველანი,

ყველაკაი წვივ-მაგრობდა-- ყველანი წვივმაგრები იყვნენ.

დიდი დატვირთულობის აღმნიშვნელია.

დ. დატვირთული გავუგხავნე, ამბავსაც კარგს შეიტყობდა.

▲back to top

21.1 ვეფხისტყაოსნის კომენტარი - 463 (456) წიგნი დავწერე: „მეფეო...“

▲back to top

463 (456) წიგნი დავწერე: „მეფეო...“

ა. სვემცა არს თქვენი სვიანად – იყოს თქვენი სვე (ბედი), სვიანად (ბედნიერად).

მოხსენება დავწერე; მეფევ, ბედნიერი იყოს თქვენი ბედი (ბედნიერ იყავ)!

ბ. მე ხატაელებმა მიღალატეს, მაგრამ ეს თვით მათთვის შეიქნა საზარალო;

გ. ამიტომაც ჩემი ნამდვილი ამბავი მოგვიანებით გაცნობე,

დ. მეფე შევიპყარ, მოვდივარ ალაფიან-ტყვიანად.

ალაფი – ნაომარი დავლა.

წიგნი – პატრონის მიერ, ან მისი სახელით დაწერილ საბუთს წიგნი ეწოდებოდა. უფროსისადმი უმცროსის მიერ დაწერილსაც წიგნად უხმობდნენ. ამგვარი წიგნი მოხსენებით ხასიათს ატარებდა.

სტროფში წიგნი მოხსენებას აღნიშნავს.

21.2 ვეფხისტყაოსნის კომენტარი - 464 (457) რა ყველაი დავიურვე...

▲back to top

464 (457) რა ყველაი დავიურვე...

ა რა ყველაი დავიურვე-– როდესაც ყველაფერს მოვრჩი, რო–

ცა ყველაფერი მოვაგვარე.

როდესაც ყველაფერი მოვაგვარე, წამოველ ხატაეთიდან.

ბ. წამოვიხვენ საჭურჭლენი --წამოვიღე საჭურჭლე. წამოვის–

ვენ –– ობ. მრავლობითობის აღმნიშვნელია.

წამოვიღე განძეულობა, სახელმწიფო იავარ-ვყავ.

გვერ მოვეყავ--ენიანი ვნებითია. მოყოფა-–-– ვერ მოვეყავ ––

ხელი ვერ ჩავსჭიდე, ვერ მოვერიე, ვერაფერი ვუყავ;

აზავერი–-- ტვირთმზიდავი ხარი.

ვერას გავხდი, ვერ მოვერიე აქლემებით, ამიტომ ხარებიც დავტვირთე.

დ. მოვირჭვენ და მოვგივლინე –– სინონიმებია, ლხინით, შვებით და დიდებით გამოვემგზავრე.

მეტად მოვილხინე და როგორც მწადდა, ისე მოვიქეცი.

აგრე ვყავ-რე –– აგრე მოვიქეც.

21.3 ვეფხისტყაოსნის კომენტარი - 465 (458) ხატაეთისა ხელმწიფე...

▲back to top

465 (458) ხატაეთისა ხელმწიფე...

ა. ხატაეთის მეფე მომყავდა შეპყრობილი.

ბ. ინდოეთს მოველ, შემომეგება ჩემი ტკბილი გამზრდელი.

გ. იმდენი ქება მითხრა, რომ შეუძლებელია მისი გადმოცემა.

ქების უაღრესობის აღსანიშნავად იშვიათი ხერხია მოხმობილი: ერთი ფაქტი ორჯერაა ხაზგასმული. პირველად – ნეგატიური კონსტრუქციით, მეორედ – დადებითით.

დ. დაჭრილი ხელი გამიხსნა და რბილი სახვეველი შემომაკრა.

21.4 ვეფხისტყაოსნის კომენტარი - 466 (459) ედგნეს ტურფანი კარავნი..

▲back to top

466 (459) ედგნეს ტურფანი კარავნი...

ა. მოედანს ჩამოდგომილსა – მოედანს ჩამომდგარსა.

ედგა ტურფა კარავი მას, მოედანს ჩამომდგარს.

ბ. მონდომილსა – მონდომებულსა.

ჩემი საუბრისა და ჭვრეტის მოსურნეს, მონდომებულს.

გ. მას დღესა ედვა ნადიმი – ედვა – აწმყო – მიც, გიც, უც. წყვეტ. – მედვა, გედვა, ედვა.

მას შიგან გარდახდომილსა – მას კარავში გადმომხდარსა.

ამ დღეს ნადიმი ჰქონდა მას შიგან (კარავში) გადმომხტარსა.

დ. მიალერსებდა და მიჭვრეტდა მე, მის წინაშე ახლო მჯდომელსა.

21.5 ვეფხისტყაოსნის კომენტარი - 467 (460) მას ღამით ვსხედით ნადიმად...

▲back to top

467 (460) მას ღამით ვსხედით ნადიმად...

ა. გავიხარენით – გავიხარეთ.

იმ ღამეს ვნადიმობდით, დიდათ ვისიამოვნეთ,

ბ. ავიყარენით – ავიყარეთ.

დილას ავიყარეთ მოედნიდან და ქალაქს შევედით;

გ. უხმენით – უხმეთ: ლაშქართ უხმენით – ახლა ლაშქართ უხმეთ. შემოჯარენით – შემოჯარეთ – შემოჰკრიბეთ.

მეფემ ბრძანა: ლაშქარს დაუძახეთ, თავი მოუყარეთ.

დ. შემომგვარენით – შემომგვარეთ – შემოიყვანეთ ჩემთან. დღეს – მიჩვენეთ ხატაელი (მეფე) და ტყვენიც მომიყვანეთ.

21.6 ვეფხისტყაოსნის კომენტარი - 468 (461) რამაზ მეფე მას წინაშე...

▲back to top

468 (461) რამაზ მეფე მას წინაშე...

ა. მას წინაშე – იგივეა რაც, მის წინაშე. (ახლა ასე იტყვიან).

ბ. ვითა შვილი სააკვანე – როგორც აკვანში ჩასაწვენი შვილი, მისაფერებელი, საყვარელი.

გ. ნამსახური – ვისაც სამსახურში თავი გამოუჩენია, ერთგული.

ორგული და მოღალატე ნამსახურსა დავამგვანე – ორგული და მოღალატე ერთგულს დავამგვანე.

21.7 ვეფხისტყაოსნის კომენტარი - 469 (462) მას მეფესა ხატაელსა...

▲back to top

469 (462) მას მეფესა ხატაელსა...

დ. შენამტერი – მტრად გადაკიდებული.

21.8 ვეფხისტყაოსნის კომენტარი - 470 (463) მე ვჰკადრე: „ღმერთი ვინათგან...“

▲back to top

470 (463) მე ვჰკადრე: „ღმერთი ვინათგან...“

გ. გაგგზავნი შეწყალებულსა – შეწყალებული – ის ვინც შეიწყალეს, ვისაც წყალობა უყვეს. შეწყალებული ქართული პატრონყმობის არსებითი და აუცილებელი ატრიბუტთაგანი იყო. როდესაც შეწყალებულსა და შემწყალებელზე ვლაპარაკობთ, ორი რამ უნდა გავარჩიოთ: შეწყალებული თავისი სახელმწიფოს ფარგლებში და შეწყალებული სხვა სახელმწიფოს მკვიდრი.

რაიმე განსაკუთრებული სამსახურის გამო დიდად დამსახურებულს, პატრონი (მეფე) შეიწყალებდა, უბოძებდა დიდ მამულს სარჩოდ, საბადებლად. დამსახურებულიც შეწყალებულთა კატეგორიაში გადაირიცხებოდა.

შეწყალება წარმოებდა ან პატრონის პირადი სურვილით, ან შესაწყალებლის აჯა-მოხსენების შედეგად. შეწყალება ერთგვარი ხერხი იყო ერთგულთა გასამრავლებლად, რადგან შეწყალებული „ფიცითა მტკიცითა” ვალდებული იყო ერთგულად ემსახურა პატრონისათვის მაგრამ შემდეგ შეწყალებამ სრულიად საწინააღმდეგო შედეგი გამოიღო. შეწყალებული, გათავისუფლებული ყოველგვარი ბეგარისაგან, ქონებრივად ძლიერდებოდა, აგრეთვე, პოლიტიკური ძლიერებაც ემატებოდა. ამას კი ხშირად შეწყალებულის განზე გადგომა და ურჩობა მოჰყვებოდა. იყო მეორე კატეგორია შეწყალებულთა: საქართველოს მოსაზღვრე სახელმწიფოთა ხელმძღვანელნი. ამ შემთხვევაში შეწყალება ორ მომენტს შეიცავდა: ერთი – დანაშაულის პატიება, მეორე – დასაჩუქრება. სწორედ ამგვარ შეწყალებაზეა მომდევნო სტროფში ლაპარაკი: „შეწყალებული გაგზავნა, უყო რისხვისა ფასია“.

21.9 ვეფხისტყაოსნის კომენტარი - 471 (464) ხარაჯა დასდვეს, შეჰკვეთეს...

▲back to top

471 (464) ხარაჯა დასდვეს, შეჰკვეთეს...

ა. ხარაჯა დასდვეს – იხ სტრ. 377.

რაჰკანი – თავდაპირველად დარიოს მეფის მოჭრილი ფული, შემდეგ: ოქროს ფული. მას სხვადასხვა ღირებულებას დასდებენ, მაგრამ არც თუ ისე მცირე უნდა ყოფილიყო, რადგან „იოვანესას და ეფთჳმეს ცხოვრებაში“ წერია: „გაყიდეს მონასტერი იგი სამას ორმეოც დრაჰკანად“ (86,4).

ბ. ხატაური – პროფ. იუსტ. აბულაძე ფულად მიიჩნევს არ უნდა იყოს მართალი, ხატაური ძვირფასი ქსოვილია, შეიძლება ბეწვსაც ნიშნავდეს.

21.10 ვეფხისტყაოსნის კომენტარი - 472 (465) ხატაელმან დაუმადლა, დადრკა

▲back to top

472 (465) ხატაელმან დაუმადლა, დადრკა...

ა. დადრკა, მდაბლად ეთაყვანა – დაიხარა, თავმდაბლად თაყვანისცა.

ხატაელმა დაუმადლა, თავი მოიდრიკა, მდაბლად თაყვანი სცა.

ბ. მოახსენა: თქვენი ორგულობა მე ღმერთმა შემანანა.

გ. თუღა ოდეს შეღაგცოდო – ღა ნაწილაკი ორჯერაა ნახმარი. თუ ოდესმე კიდევ, თუ კვლავ კიდევ შეგცოდო.

თუ ოდესმე შეგცოდოო, მაშინ ცოცხალი არ ვიყო, მომკალ.

დ. მისი თანა წაიტანა – ახლა – მისი თან წაიყვან. წაიტანა, ნივთის კატეგორიისთვისაა, თუმცა დასავლურ კილოებში ახლაც შემორჩენილია ადამიანის კატეგორიისთვის: ბავშვი წავუტანე.

წავიდა და თავისი ყველანი თან წაიყვანა.

21.11 ვეფხისტყაოსნის კომენტარი - 473 (466) მოვიდა კაცი მეფისა...

▲back to top

473 (466) მოვიდა კაცი მეფისა...

ა. ცისკრობს, არ დანაღამია – ერთი აზრი ორი საშუალებითაა გადმოცემული. დილას, მეტად ადრე.

დილას ადრე მოვიდა მეფის გამოგზავნილი კაცი.

ბ. შემოეთვალა: უკვე სამი თვეა რაც ჩვენ ერთმანეთი არ გვინახავს.

გ. კაი ხანია არ მინადირია.

დ. თუ დაღლილი არ ხარ, მოდით, თუმცა კაცმა რომ თქვას, დაღლის, დაქანცვის დრო კია.

აქ ვ.ტ.-ის სტროფები უკავშირებო და გაერთიანებულ წინადადებათა სისტემას წარმოადგენს. განსაკუთრებით ეს იგრძნობა ამ სტროფში. აქ უკანასკნელი დასკვნითი წინადადება, პროზა რომ ყოფილიყო სულაც ასე გაიწყობოდა: და თუ არ დამაშვრალხარ, წამოდი, თუცა დაშვრომის ჟამია.

21.12 ვეფხისტყაოსნის კომენტარი - 474 (467) შევეკაზმე, დარბაზს მივე

▲back to top

474 (467) შევეკაზმე, დარბაზს მივე...

ა. შევეკაზმე და დარბაზს მიველ, აქ დამხვდა ავაზის მთელი ჯოგი,

ბ. არე დარბაზისა – არემარე, ეზო დარბაზისა.

შევარდნებით სავსე იყო სასახლის მთელი ეზო.

გ. იქვე იჯდა მეფე შეკაზმული, მზესავით გამშვენებული.

დ. გაეხარნეს ენიანი ვნებითის მრ. რიცხვი II სერიის ფორმებში, კერძოდ, ნამყო ძირითადში ჩაისვამს უფუნქციო ნ-ს, ახლა ვიტყვით: გაეხარდათ, გაუხარდათ.

ჩემი მისვლა, ტურფისა და ლამაზისა მეტად გაუხარდათ.

21.13 ვეფხისტყაოსნის კომენტარი - 475 (468) იდუმალ ცოლსა ეუბნა...

▲back to top

475 (468) იდუმალ ცოლსა ეუბნა...

ა. სტრიქონის II ნახევარი ავსებს, ადასტურებს I ნახევარს იდუმალ – უცოდნელია.

საიდუმლოდ, ცოლს ესაუბრა, ისე, რომ მე არ ვიცოდი.

ბ. ომიდან დაბრუნებული ტარიელი მეტად ლამაზია.

გ. გული რაზომცა ბნელია – გული, რა ბნელიც არ უნდა იყოს.

იგი განანათლებს მჭვრეტელთა გულს, რაც უნდა ბნელი იყოს იგი.

დ. ქმენ, არა საზოხღნელია – ქმენ, არაა საზოზინო, არაა დასაყოვნებელი.

რაც შეგეხეეწო საქმნელად აუცილებლად ქმენ, არაა დასაყოვნებელი.

21.14 ვეფხისტყაოსნის კომენტარი - 476 (469) აწ მითქვამს საქმე უშენოდ...

▲back to top

476 (469) აწ მითქვამს საქმე უშენოდ...

ა. მცნება – დარიგება, ბრძანება. მცნებული – ნაბრძანები.

მითქვამს საქმე უშენოდ, ახლა შენ, გაიგე ეს ნაბრძანები.

ბ. რადგან ქალია ჩვენგან სამეფოდ დასახელებული.

გ. ედემს ხლებული – ნესტანის ეპითეტია.

ვინც ნახავს, უკვე დროა, ბარემ ნახოს ედემს ხლებული,

დ. გვერდს დაისვი (ნესტანი), ორივე დამხვდით სასახლეში. მე მოვალ მოლხენილი.

სტროფი კატეგორიულ თქმას შეიცავს: საქმე ის არის, რომ აქამდის ნესტანი და ტარიელი ფარულად ნახულობდნენ ერთმანეთს, ახლა დადგა დრო, რომ ქალი ხალხში გამოიყვანონ და ფარსადანის თქმაც ამას შეიცავს, ამიტომაცაა, რომ ეს თქმა მეტის გადაწყვეტილებისათვის, ალიტერაციებითაა გადმოცემული.

21.15 ვეფხისტყაოსნის კომენტარი - 477 (470) მოვინადირეთ მინდორი.

▲back to top

477 (470) მოვინადირეთ მინდორი...

ა. მოვინადირეთ მინდორი, ძირი მთისა და გორისა,

ბ. იყო სიმრავლე ძაღლის, შევარდნის და ქორის.

გ. ადრე დავბრუნდით, ბევრი არ გვივლია,

დ. ლაშქარსაც აღარ უბურთავია, აღარ უთამაშია.

21.16 ვეფხისტყაოსნის კომენტარი - 478 (471) ჩემთა მჭვრეტელთა მოეცვა...

▲back to top

478 (471) ჩემთა მჭვრეტელთა მოეცვა...

ა. ბანი – ბრტყელი სახურავი. ბანის ძირითადი დანიშნულებაა შენობის დაცვა წვიმისა და ნალექისაგან მაგრამ ბანს იყენებენ ხორბლის გასაშრობად, ტანსაცმლის გასამზეურებლად. ბანზე ადიან აგრეთვე საგრილობლად, ან რაიმე პროცესის სანახავად. ჩემთ მჭვრეტთ მოეცვათ ქალაქი, შუკა და ბანი.

ბ. ომგადახდილს მშვენოდა, მიხდებოდა ენიანი კაბა,

გ. ფერმიხდილი ვშვენოდი მე ვარდი, ცრემლით ნაბანი,

დ. მართლად არს, არ კატაბანი – მართალ არს, სჯობია.

რადგან მომდევნო სიტყვა პირველის სინონიმია და სახელობითშია, ამრიგად მართალ არს, არ კატაბაი – სინონმიური პარალელიზმია, ჰენდიადისი. კატაბა – სიცრუე, არ კატაბა – სიმართლე. ე. ი. ვინც მიჭვრეტდა, მიყურებდა, ბნდებოდა, მართალია, და არა სიცრუე.

21.17 ვეფხისტყაოსნის კომენტარი - 479 (472) რიდენი რომე მეშოვნეს...

▲back to top

479 (472) რიდენი რომე მეშოვნეს...

ა. მეშოვნეს – II თურმეობითი.

რიდე, რომელიც ხატაეთის ქალაქს ვიშოვე.

ბ. მეხვია, მეტად მიხდებოდა, მშვენოდა და [ჩემ გამო], გახელებულ გულებს უფრო ვახელებდი.

გ. მეფე გადახდა, შევედით მის დარბაზში.

დ. შევხედე ღაწვთა ელვას, მზეებრ ნათელს და შევკრთი, გავოცდი.

შევხედენ, დავჰკრთი ელვასა, ღაწვთა მზეებრ ნათელთასა – რიტმი, ზომა დარღვეულია ამასთანავე აღსანიშნავია შემდეგი: შევხედენ – ობიექტი მრავლობითშია. იგულისხმება ნესტანი მაშასადამე, გვაქვს ზრდილობის, დიდებულების მრავლობითი: ამას გარდა, აქ უთუოდ ინვერსიული წყობაა: შევხედენ – რას? ელვასა ღაწვთა ნათელსა და დავჰკრთი. მაშასადამე, უნდა: შევხედენ – დავჰკრთი – ელვასა ღაწვთა მზეებრ ნათელთასა.

21.18 ვეფხისტყაოსნის კომენტარი - 480 (473) მას მზესა ტანსა ემოსნეს...

▲back to top

480 (473) მას მზესა ტანსა ემოსნეს...

ა. ნესტანს ტანს ემოსა ნარინჯისფერი კაბა.

ბ. დას-დასად, უბან-უბანი – ე. ი. ჯგუფ-ჯგუფად.

უბან-უბანი – რითმითაა გამოწვეული.

ზურგს უკან უდგნენ ჯგუფ-ჯგუფად ხადუმნი.

გ. უბანი – ქალაქი რამდენიმე უბნად იყოფოდა იმის მიხედვით თუ სად მდებარეობდა უბანი, იგი სათანადო სახელს ატარებდა: შუა უბანი, წინაუბანი გარეუბანი სარწმ.-ტომობრივი სახელით იწოდებოდა ურიათუბანი და მისთ.

მთლიანად ნათელით ავსებული იყო სახლები, ქუჩა და უბანი,

დ. ღაწვებს შუა შვენოდა ტყუბი ძოწ-მარგალიტი (ღაწვებს შუა ლამაზობდა ტუჩები და კბილები).

21.19 ვეფხისტყაოსნის კომენტარი - 481 (474) ნაომარსა, დაკოდილსა...

▲back to top

481 (474) ნაომარსა, დაკოდილსა...

ა. ჩამომება – II თურმ.

ნაომარს, დაჭრილს ხელი ყელზე მქონდა ჩამობმული,

ბ. დედოფალი ადგა და წინ მომეგება,

გ. დამილება – დამილურჯა.

როგორც შვილი გადამკოცნა და ღაწვი კოცნით დამილურჯა.

დ. თუღა მტერი შე-ღა-გება – ღა ნაწილაკი ორჯერაა ნახმარი – კვლავ თუ შეგებას.

ნუ ეჭვ – ფიქრი ნუ გაქვს.

მითხრა: ამას იქით ნუ გაქვს ეჭვი რომ მტერი კვლავ, კიდევ შეგებას..

21.20 ვეფხისტყაოსნის კომენტარი - 482 (575) ახლოს დამისვეს ადგილსა...

▲back to top

482 (575) ახლოს დამისვეს ადგილსა...

ა. ახლოს დამისვეს იმ ადგილს, სადაც მე მესიამოვნებოდა.

ბ. პირისპირ მიჯდა ნესტანი.

გ. მალვით ვუჭვრეტდით ერთმანეთს, მეტს არაფერს მეუბნებოდა.

ვუჭვრეტდი, მიჭვრეტდა – უწყვეტელია.

დ. მოვწყვეტდი თუ არა თვალებს, ამით სიცოცხლე არმად მექცეოდა.

მოვსწყვიდნი – უწყვეტლის ხოლმეობითია იმის ნათელსაყოფად, რომ: მოქმედება გრძელდება.

21.21 ვეფხისტყაოსნის კომენტარი - 483 (476) შეიქმნა სმა და პურობა...

▲back to top

483 (476) შეიქმნა სმა და პურობა...

ა. შეიქმნა სმა და პურობა მათი, შეძლების შესაფერი,

ბ. ასეთი სიხარული კაცის თვალს არ უნახავს.

გ. ჯამი და ჭურჭელი ყველა ფირუზის და ლალის იყო,

დ. მეფემ ბრძანა დაუმთვრალი არავინ გაუშვათო.

საქართველოში ძველთაგანვე დაწესებული იყო პურობის რიგი, ამ საქმეს თავისი გამგებელი, განმკარგულებელი ჰყავდა სხვაგვარი იყო პურობა მეფის კარზე, სხვაგვარი დიდებულთა და ასე შემდგომ.

21.22 ვეფხისტყაოსნის კომენტარი - 484 (477) მე მუნა მყოფი მივეცი...

▲back to top

484 (477) მე მუნა მყოფი მივეცი...

ა. მე იქ მყოფი, მეტისმეტად ვილხენდი,

ბ. როგორც შემომხედავდა, მეც შევხედავდი ხოლმე და, ცრემლი მინელდებოდა, მწუხარება მიქრებოდა;

გ. გულს გაშმაგებულსა და გარეტიანებულს, მოვუხმობდი ადამიანთა კრძალვასა და რიდს.

დ. რა არის იმის უამესი, რომ პირისპირ უჭვრეტდე საყვარელს.

სტროფში აღსანიშნავია მორითმავე სიტყვები: მეტასა, შრეტასა, რეტასა, ჭვრეტასა. მე-4 სტრიქონში ჭვრეტასა-ს მიცემით ბრუნვაში მოითხოვს უფროობითი ხარისხი.

I-III სტროფში გვაქვს: მეტასა, რეტასა. ეს რითმის საჭიროებითაა გამოწვეული. II-ში კი უნდა ყოფილიყო: „ცოცხალმან დამიწყო შრეტა“ რითმის საჭიროებამ გამოიწვია – „შრეტასა“.

21.23 ვეფხისტყაოსნის კომენტარი - 485 (478) დააგდეს მღერა მუტრიბთა...

▲back to top

485 (478) დააგდეს მღერა მუტრიბთა...

ა. დააგდეს – მიატოვეს.

ა. მუტრიბი – მომღერლები.

სულეთ – გაჩუმდით; სულე, სუ!

მიატოვეს მღერა მუტრიბებმა, გაჩუმდითო, თავი დახარეს.

ბ. მიბრძანეს: შვილო, ტარიელ, როგორ გითხრათ, როგორ გვიხარია;

გ. ნეტარძი – აქ: ნეტარება.

მებრძოლი – მოწინააღმდეგე, მტერი.

ნეტარება გვაქვს, ჩვენი მოწინააღმდეგენი ივაგლახიან.

დ. მართალან – მართალ არიან.

არ ცუდად იმკვეხარიან – ტყუილუბრალოდ არ იკვეხნიან.

ამიტომაც მართალი არიან შენი მჭვრეტელნი,• ტყუილად კი არ იკვეხნიან.

21.24 ვეფხისტყაოსნის კომენტარი - 486 (479) აწ თუცა გმართებს შემოსვა...

▲back to top

486 (479) აწ თუცა გმართებს შემოსვა...

ა. ახლა თუმცა გმართებს, გეკუთვნის შემოსვა; ვინც დიდებით მოსულხარ.

ბ. არ შეგმოსავთ, მაგ ტანსაცმელს , არ გაგხდით, რადგან კარგად გშვენის, გიხდება;

გ. ახლა გქონდეს, მოგვიცია ასი საჭურჭლე „შენთვის, ვისაც შუქი მოგიფენია (ვინც გაბრწყინებულხარ),

დ. თავად შეიკერე, რაც გსურს, ჩვენი ნუ გრცხვენია.

21.25 ვეფხისტყაოსნის კომენტარი - 487 (480) მომართვნეს ასნი .კლიტენი...

▲back to top

487 (480) მომართვნეს ასნი .კლიტენი...

ა. მომართვეს (მომცეს) ასი გასაღები, ასივე საჭურჭლესი,

ბ. თაყვანი ვეც და დავლოცე მათი დოვლათი,

გ. ადგნენ ორნივე მზეთა მზენი, მაკოცეს,

დ. რა ზომი ქონება გასცეს როგორ აავსეს ლაშქარი, ამის თქმა შეუძლებელია.

რა გასცნეს ზომნი ვით გითხრნე ლაშქართა სისავსეთანი – რა ზომნი გასცეს ლაშქართა სისავსეთანი, ვით გითხრნე, ან: ვით გითხრა, ლაშქართა რა ზომი სისავსე გასცეს ან: ვერ გეტყვი, რაზომ აავსეს ლაშარი.

ვით. გითხრნე – მძიმეებში უნდა ჩაისვას:

რა გასცნეს ზომნი, ვით გითხრნე, ლაშქართა სისავსეთანი.

21.26 ვეფხისტყაოსნის კომენტარი - 488 (481) კვლაცა დაჯდა მხიარული...

▲back to top

488 (481) კვლაცა დაჯდა მხიარული...

ა. კვალად დაჯდა მხიარული, გაამრავლა სმა და მღერა.

ბ. ბარბითი – საკრავია.

დ. დედოფალი წამოვიდა – დედოფალი წავიდა.

შეეყარა მწუხრსა დღე რა – შეეყარა საღამოს დღე, ე.ი. დაღამდა. ეგ თქმა დღესაც ცოცხალია, ხალხურია: დღე და ღამე შეეყარა.

დედოდალი ადგა და წავიდა დაღამებისას,

დ. ძილ-პირამდის – დაწოლამდის, შუაღამემდის და არა საღამომდის, როგორც ეს დ. ჩუბინაშვილსა და იუსტ. აბულაძეს აქვს ახსნილი. წინა სტროფში წერია: დედოფალი წავიდა საღამოს (შეეყარა მწუხრსა დღე რა), ხოლო მამაკაცებმა განაგრძეს ქეიფი, სანამ ძილი მოერეოდათ. აქედან: ძილ-პირი – დასაძინებელი დროა, შუაღამე.

„ძილ-პირი“ ნახსენებია „ვისრამიანშიც“ და აქაც „შუაღამეს“ ნიშნავს: „ძილპირისა ჟამსა რომელ ღამისა სიბნელისაგან • გზა არა ჩნდა, რამინ მივიდა ბეჰროზის კარსა“.46

21.27 ვეფხისტყაოსნის კომენტარი - 489 (482) ავიყარენით, მიგვჭირდა...

▲back to top

489 (482) ავიყარენით, მიგვჭირდა...

ა. დოსტაქანი – ორ-სასმისი (დო, დუ – ორი+სტაქანი). თვითონ სასმელი.

მიგვჭირდა სმა დოსტაქნისა მეტისა – გაგვიჭირდა, გაგვიძნელდა მეტის სმა.

ავიყარენით – ენიანი ვნებითის წყვეტილია.

გაგვიძნელდა მეტი სმა და ავიყარენით.

ბ. გარეტიანებული შემოველ საწოლს.

გ. ტყვექმნილს არ მქონდა ძალა, ამდენი ცეცხლის შრეტა ამეტანა.

დ. მაგონდებოდა და ვილხენდი მისგან ჭვრეტით.

22 ვეფხისტყაოსნის კომენტარი - წიგნი ნესტან-დარეჯანისა საყვარელსა თანა

▲back to top

22.1 ვეფხისტყაოსნის კომენტარი - 490 (483) მონა მოვიდა, მიამბო...

▲back to top

490 (483) მონა მოვიდა, მიამბო...

ა. მონა მოვიდა და გადმომცა. • :

ბ. აჯიღოსანი – აჯიღაწამოსხმული; აჯიღა – ქალის წამოსასხამი.

თქვენ გკითხულობთ ვინმე აჯიღოსანი ქალი.

გ. მაშინვე მივხვდი, ვინ იყო, ავიჭერ, წავედ ჩქარა, გულ-გამკრთალი...

დ. დავინახე ასმათი, ჩემკენ მომავალი.

22.2 ვეფხისტყაოსნის კომენტარი - 491 (484) მე ვისთვის ვკვდები, მიამა...

▲back to top

491 (484) მე ვისთვის ვკვდები, მიამა...

ა. მიამა ასმათის ნახვა მე მისად – მესიამოვნა ასმათის ნახვა მის (ნესტანის) ნაცვლად, სხვაგვარად: ასმათის ნახვა ისე მეამა, თითქოს ის (ნესტანი) დამენახოს.

ბ. აღარ მივუშვი, ვაკოცე, ქმნადღა თაყვანის ცემისად – თავისებური ტმესია. პროზაული წყობით აგრე უნდა: „აღარ მივუშვი ქმნადღა თაყვანისცემისად, ვაკოცე“. სიტყვის ჩასმა შუა ადგილას რიტმითაა გამოწვეული, ხოლო თაყვანის ცემისად (ნაცვლად თაყვანთსცემისა) და ტახტისა ჩემისად (ნაცვლად ტახტისა ჩემისა), გამოწვეული რითმის საჭიროებით: მისად.

ქმნად-ღა. რატომ ღა? – იმიტომ რომ ერთხელ ასმათმა თაყვანი სც ტარიელს, რაც უჩვეულოდ უნდა ჩაითვალოს ქალისაგან და მეორედ აღარ ჩაადენინა ეს.

აღარ მივუშვი (დავასწარ), თაყვანის ცემამდე მე ვაკოცე.

გ. ხელი მოვჰკიდე, ტახტზე ახლოს დავისვი.

დ. ვკითხე: ნეტავი მორჩი ალვის ხე (ნესტანი) თუ მშვიდობით დაბრუნდა, მივიდა შინ.

მისად – თვისად, თავის სახლში, შინ.

22.3 ვეფხისტყაოსნის კომენტარი - 492 (485) მიამბე მისი ამბავი...

▲back to top

492 (485) მიამბე მისი ამბავი...

ა. მიამბე მისი (ნესტანის) ამბავი, სხვას თავი დაანებე.

ბ. მითხრა: მოგახსენებ მართალს, პირფერობას არ დავიწყებ.

გკადრებ მართალსა, აწ ჩემგან არ სათნებია – საიუბილეო გამოცემაშია:

გკადრებ ამბავსა. არაა სწორი. იმიტომ, რომ აქ უპირისპირდება ერთმანეთს სიმართლე –– მართალი – და სათნები ე.ი. სიმართლეს ვიტყვი და არა პირფერობას.

გ. დღეს ერთმანეთი გინახავთ და მოგწონებიათ.

დ. ახლა კი ამბის ცნობა მას ჩემი საშუალებით მოუწადინებია.

22.4 ვეფხისტყაოსნის კომენტარი - 493 (486) წიგნი მომართვა. ჩავხედენ...

▲back to top

493 (486) წიგნი მომართვა. ჩავხედენ...

ა. ინვერსიული წყობაა.

წიგნი (წერილი) მომართვა პირისა თემთა მთენისა და ჩავხედე.

თემთა მთენისა – აქ: ქვეყნის მანათობელისა.

ბ. შიგ ეწერა რომ დავინახე შენი წყალ-ჯავარის სიტურფე.

წყალ ჯავარი – აქ მოხდენილობა, სიკეთე, სილამაზე;

გ. ომგადახდილი, ცხენ-შენატევი (ცხენზე ნაომარი) შვენოდი.

დ. [ამიტომ[ ცუდი არ არის საფუძველი ჩემი ცრემლთა დენისა, ჩემი ცრემლთა დენის საფუძველი უბრალო, ცუდი არაა.

არ ავი მიჩანს მიზეზი – ცუდი არ მიჩანს საფუძველი:

22.5 ვეფხისტყაოსნის კომენტარი - 494 (487) ღმერთმან თუმცა ენა ჩემი...

▲back to top

494 (487) ღმერთმან თუმცა ენა ჩემი...

22.6 ვეფხისტყაოსნის კომენტარი - 495 (488) თუცა მიგდის ღვარი ცრემლთა...

▲back to top

495 (488) თუცა მიგდის ღვარი ცრემლთა...

ა. თუმცა მიგდის ღვარი ცრემლთა, მაგრამ ტყუილუბრალოდ არ იდენ, არ ღვრი.

ბ. ჭირსა თავი არიდენო – ჭირს თავი მოარიდე – მრ. არიდენო – რითმამ გამოიწვია.

ამას იქით ნუღარ სტირი, ჭირს თავი მოარიდე;

გ. შენი მჭვრეტნი ჩემთა მჭვრეტთა აგინებენ, არ იდენო – აქ მჭვრეტელთა ორ კატეგორიაზეა ლაპარაკი: ერთია ტარიელის მჭვრეტელნი, ხოლო მეორე ნესტანისა (შენი – ჩემი). მჭვრეტელთა შორის ერთგვარი პაექრობაა, კამათია, ქიშპობა, რომელიც ხანდახან ლანძღვას, ერთმანეთის გინებას შეიცავს. მაგრამ ტარიელი გულგრილად უყურებს იმათ კამათს, ყურადღებას არ აქცევს, არ იდენს, არ დენის თავისგან.

ე.ი. შენი მჭვრეტელნი ჩემს მჭვრეტელთ აგინებენ, მაგრამ შენ არ იდენ (არ დენი შენგან), ე.ი. არავითარ ყურადღებას არ აქცევ.

დ. და ამას წინეთ რომ მოხვეული გქონდა (რიდე), იგი ჩემთვის რიდედ გახადე (არიდე), მე გამომიგზავნე.

22.7 ვეფხისტყაოსნის კომენტარი - 496 (488) იგი მე მომცენ რიდენი...

▲back to top

496 (488) იგი მე მომცენ რიდენი...

ა. ის რიდე, რომელიც შენ წეღან გშვენოდა, მე გამომიგზავნე,

ბ. რომ, როდესაც მნახო, შენც გეამოს, შენეულით დავმშვენდე;

გ. სამაგიეროდ ეს სამკლავე შეიბი, თუ ჩემი პატივისცემა გაქვს.

დ. იცოდე, რომ სხვა ასეთი ღამე ცოცხალს არ გაგთენებოდეს.

საყურადღებოა 495-ე სტროფის უკანასკნელი, მეოთხე სტრიქონისა და 496-ე სტროფის პირველი სტრიქონის შედარება „რომე წეღან მოგეხვივნეს, იგი ჩემთვის არიდენო“ და „იგი მე მომცენ რიდენი, რომელნი წეღან გშვენოდეს“. 495-ე სტროფის მეოთხე სტრიქონის I ნაწილი „რომე წეღან მოგეხვივნეს“, გამეორებულია 496 სტროფის პირველი სტრიქონის II ნახევარში „რომელნი წეღან გშვენოდეს“; ხოლო 495 სტროფის მეოთხე სტრიქონის II ნახევარი: „იგი ჩემთვის არიდენო“, გამეორებულია 496 სტროფის პირველი სტრიქონის I ნახევარში: „იგი მე მომეც რიდენი“. იშვიათი ხიაზმისი. რუსთველს ეს ხერხი სხვაგანაც აქვს გამოყენებული.

23 ვეფხისტყაოსნის კომენტარი - ტარიელის ტირილი და დაბნედა

▲back to top

23.1 ვეფხისტყაოსნის კომენტარი - 497 (490) აქა მხეც-ქმნილი ტარიელ...

▲back to top

497 (490) აქა მხეც-ქმნილი ტარიელ...

ა, აქ მხეც-ქმნილი ტარიელი ტირის, ჭირი უათასდება.

ბ. თქვა, ახლა მე მაქვს ის სამხრე, რომელიც მას (ნესტანს) წინათ ება.

წინას – წინათ, ების – ება.

გ. შეიხსნა სამხრე და ხელში აიღო. თვალვით, სათვალავად, შეხედვით შეუძლებელია მისი დაფასება.

მოიღო – აიღო; თვალვით – შეხედვით.

დ. მკვდართა დაედარების – მკვდართა დასში ჩაირიცხება.

პირს დაიდვა, დაბნდა, უკვე მკვდართა რიცხვში ჩაირიცხა.

23.2 ვეფხისტყაოსნის კომენტარი - 499 (492) ავთანდილცა სულთქნა მწარედ...

▲back to top

499 (492) ავთანდილცა სულთქნა მწარედ...

ა. სულთქნა –იოხრა.

ავთანდილმაც ამოიოხრა მწარედ, დაბნედილს (ტარიელს) შემოსჭვრიტა.

ბ. ვამი – ჭირი.

ხვრიტნა – გახვრიტა.

ასმათმა მწუხარება გაამრავლა, მისმა ცრემლმა ქვაც კი გახვრიტა.

გ. მერმე წყალი დაასხა და მოაბრუნა.

დ. ხვრიტნა – შესვა, შეხვრიპა.

ტარიელმა თქვა: ცოცხალი ვარ, საწუთრომ ახლაც ჩემი სისხლი ხვრიტა, შესვა.

23.3 ვეფხისტყაოსნის კომენტარი - 500 (593) ზე წამოჯდა ფერ-მიხდილი...

▲back to top

500 (593) ზე წამოჯდა ფერ-მიხდილი...

ა. ფერმიხდილი წამოჯდა და გარეტიანებულ თვალებს აქეთ-იქით აყოლებდა. •

ბ, ზაფრანა – ყვითელი ყვავილია.

ვარდი (ლოყები) მთლიანად გაფითრებული და გაყვითლებული იყო.

გ. დიდხანს არ ჰქონდა თავი რომ ეჭვრიტა ავთანდილსა და ასმათისათვის, ან დაეწყო მათთან საუბარი.

დ. ქვეყნად დარჩენა მას უმძიმდა მეტისმეტად.

23.4 ვეფხისტყაოსნის კომენტარი - 501 (494) ავთანდილს უთხრა: „ისმენდი...“

▲back to top

501 (494) ავთანდილს უთხრა: „ისმენდი...“

ა. ავთანდილს უთხრა ისმინე, თუმცა ცნობა მაქვს ხელისა;

ბ. გეტყვი ჩემს ამბავს და ჩემი დამმარხველისას;

გ. ლხინად მიჩნს შეყრა ნესტანისადმი რომელსაც ჯერ ვერ შეყრიხარ.

დ. მიკვირს, რომ აგრე ცოცხალი ვარ, აგრე მრთელად, რომ ვარ დარჩენილი.

23.5 ვეფხისტყაოსნის კომენტარი - 502 (495) ასმათის ნახვა მეამა...

▲back to top

502 (495) ასმათის ნახვა მეამა...

ა. საესავი – საიმედო.

ასმათის ნახვა მეამა, ჩემგან დიდ მისაჩნევისა.

ბ. წიგნი ვნახე და მომართვა ეს მკლავის საბამი.

გ. მკლავს შევიბი მაშინვე, მოვიხსენ თავის რიდე,

უცხო და ღარიბი – საუცხოვო და ძვირფასი.

რიდე უცხო და ღარიბი მტკიცე რისგანმე გაკეთებული.

24 ვეფხისტყაოსნის კომენტარი - წიგნი ტარიელისა საყვარელსა თანა პასუხად

▲back to top

24.1 ვეფხისტყაოსნის კომენტარი - 503 (496) მივუწერე: „მზეო, შუქი....“

▲back to top

503 (496) მივუწერე: „მზეო, შუქი....“

ა. მივუწერე, მზეო, შუქი შენი – შენი სინტაქსურად ლექსის პირველ ნახევარს ეკუთვნის, მეტრულად – II ნახევარს.

ბ. გამიცუდდეს სიჩაუქე, სიალფენი – წამიხდა, ფუჭად ჩამიარა ვაჟკაცობამ; სიჩაუქე-სიალფეხნი – სიჩაუქენი, სიალფენი.

გ. ხელმან შენნი განვიცადენ სინატიფე-სიტურფენი – გიჟმა შენი ვიხილე სინაზე და სიტურფე.

დ. სულთა ნაცვლად სამსახურში რადმცა ვითა გიმუქფენი – სულის ნაცვლად სამსახური რად და როგორ უნდა გადაგიხადო.

მივუწერე (შევუთვალე), მზეო, შენი შუქი, შენგან მონაფენი, გულს მომხვდა და წამიხდა (ფუჭად ჩამიარა) ჩემი სიცოცხლე და ვაჟკაცობა. მე გიჟმა ვიხილე (ვიგრძენი) შენი სინაზე სიტურფე; სულის ნაცვლად (რომელიც შენ მე მომეცი) რა სამაგიერო სამსახური უნდა გადაგიხადო?

24.2 ვეფხისტყაოსნის კომენტარი - 504 (497) მაშინ, ოდეს დამარჩინე...

▲back to top

504 (497) მაშინ, ოდეს დამარჩინე...

ა. მაშინ ოდეს დამარჩინე – იგივეა რაც სულთა სრულად არ გამყარე, ე.ი. დამარჩინე, არ მომკალი.

როდესაც მაშინ დამარჩინე და სულს არ გამყარე, არ მომკალი,

ბ. ახლა, ეს დრო იმ დროს დავადარე (ლაპარაკია იმ მომენტზე, როდესაც ტარიელს ბნედა მოუვიდა);

გ. სამხრე (სამკლავე) შენი მომივიდა და მკლავსა შემოვიბი,

დ. მე რომ მმართებს სიხარული, ეზომი როგორ უნდა გავიხარო.

24.3 ვეფხისტყაოსნის კომენტარი - 505 (498) განაღამცა ვიწინაშე...

▲back to top

505 (498) განაღამცა ვიწინაშე...

ა. ვიწინაშე – ზმნაა წინაშე თანდებულისგან ნაწარმოები.

განაღამცა ვიწინაშე – კავშირებითი ვითარებაა გადმოცემული – განაღა ვიწინაშო, ე.ი. (წინ) მოგართვა. ბარემ (ოღონდ) შენ მოგართვა ის რიდე, რომ მთხოვე;

ბ. ყაბაჩაც მაგგვარივე, სხვა უკეთესი ვერ ვპოვე;

გ. მოვე – მოდი.

დაბნედილს ნუ დამტოვებ, მიშველე რამე, მარგე, მოდი!...

დ. შევეპოვე – შეპოვება, მორიდვა. არ შეპოვება – არ მორიდება.

ამ ქვეყანაში შენ გარდა სხვას ვისმე არ შევეპოვები, არ მოვერიდები.

24.4 ვეფხისტყაოსნის კომენტარი - 506 (499) ქალი ადგა, გამეყარა...

▲back to top

506 (499) ქალი ადგა, გამეყარა...

ა. ქალი ადგა და გამშორდა, დავწევი, ტკბილად დამეძინა;

ბ. მაგრამ შევკრთი, სიზმარში ვნახე ჩემი საყვარელი;

გ. გამეღვიძა, ჩემთან არ იყო, სიცოცხლე მომეწყინა;

დ. მთელი ღამე ისე გავათენე, მისი ხმაც არ გამიგონია.

25 ვეფხისტყაოსნის კომენტარი - რჩევა ნესტან-დარეჯანის გათხოვებისა

▲back to top

25.1 ვეფხისტყაოსნის კომენტარი - 507 (500) დილასა ადრე სრას მისმეს...

▲back to top

507 (500) დილასა ადრე სრას მისმეს...

ა. დილას ადრე, გათენდა თუ არა, მიხმეს სასახლეს.

დილასა – იგივეა რაც – დღე რა ქმნა მწუხრმან ჟამითა (ჰენდიადისი).

ბ. წასვლა ვქმენ მითვე წამითა – სუბსტანტიური წყობაა, გამოწვეულია რიტმით, ზმნური წყობა. იმ წამსვე წავედ – ავდეგ, რომ გავიგოთ მათი ამბავი და იმ წამსვე წაველ.

გ. ვნახე ორივე – მეფე-დედოფალი, ერთად იჯდა და მათ წინ ორი ხასი (დიდებული).

დ. როგორც კი მიველ, მითხრეს, დაჯექიო და მეც მათ წინამე დავჯექ სკამზეო.

25.2 ვეფხისტყაოსნის კომენტარი - 508 (501) მიბრძანეს თუ: „ღმერთმან ასრე...“

▲back to top

508 (501) მიბრძანეს თუ: „ღმერთმან ასრე...“

ა. მიბრძანეს, ღმერთმა ასრე დაგვაბერა, დაგვლია კიდეც,

ბ. რომ სიბერე გვახლავს, სიყმაწვილე განვვლეთ.

გ. ვაჟი არ მოგვცა, ქალი გვყავს, ვისგანაც შუქი და სინათლე არ გვაკლია;

დ. ვაჟის არყოლა არაფრად მიგვაჩნია, არად ვინაღვლით, ყველაფერი ამაზე (ქალზე) გადაგვიტანია.

25.3 ვეფხისტყაოსნის კომენტარი - 509 (502) აწ ქალისა ჩვენისათვის...

▲back to top

509 (502) აწ ქალისა ჩვენისათვის...

ა. ახლა ჩვენი ქალისათვის გვინდა ქმარი და სად მოვნახოთ (იმისთანა),

ბ. რომ მივსცეთ ჩვენი ტახტი და ჩვენგვარ სახედ დავსახოთ;

გ. სამეფოს ვაპატრონოთ, სახელმწიფო შევანახვინოთ;

შევანახოთ – ნაცვლად კაუზატივისა – შევანახვინოთ;

დ. რომ არ ამოვწყდეთ და ჩვენ მტრებს ჩვენზე ხრმალი არ გავალესვინოთ.

ვამახოთ – ნაცვლად ვამახვილებინოთისა.

25.4 ვეფხისტყაოსნის კომენტარი - 510 (508) ვთქვი: „თქვენი ძისა არა სმა...“

▲back to top

510 (508) ვთქვი: „თქვენი ძისა არა სმა...“

ა. გულსა ვით მიეფარების – გულს ვით დაემალების, გულს როგორ დაემალება, როგორ შეიძლება გულმა არ იგრძნოს.

ვთქვი: თქვენი ვაჟის არ ყოლა როგორ შეიძლება გულს მიეფაროს, გულმი დაიფაროს, (ეს ცხადია).

ბ. მაგრამ ჩვენთვის იმედად საკმაოა ის, ვინც მზეს ედარება;

გ. ვისაც სთხოვთ შვილსა სასიძოდ, უეჭველია, მას დიდად გაუხარდება!

დ. აბა სხვა რა მოგახსენოთ! თქვენ თვით უკეთ იცით, თუ როგორ შეიძლება საქმე მოგვარდეს.

25.5 ვეფხისტყაოსნის კომენტარი - 511 (504) დავიწყეთ რჩევა საქმისა...

▲back to top

511 (504) დავიწყეთ რჩევა საქმისა...

ა. დავიწყეთ საქმის რჩევა, გული მაქვს, თუმცა ილეოდა.

ბ. ვიფიქრე: ახლა საქმის დაშლა შეუძლებელია (არ ითქმის, არ საქმნელია).

გ-დ. მეფემ ბრძანა: ხვარაზმელი მეფეა ხვარაზმშა, თუ ის დაგვითმობს შვილს სასიძოდ, იმისთანავე სხვა რომელიმე არ იქნება.

ხვარაზმი, ხვარაზმეთი – დიდი ხნიდან ცნობილი ქვეყანაა მისი ძირითადი საბინადრო იყო დღევანდელი უზბეკეთი. ხვარაზმი სხვადასხვა დროს სხვადასხვა ტერიტორიას ფლობდა. ჩვენთვის საგულისხმოა ხვარაზმის მდგომარეობა მისი აყვავების დროს; XI ს, მიწურულსა და XII ს. დასაწყისში. ხვარაზმის სათავეშია მეფე ხვარაზმშაჰთა დინასტია. მან გაათავისუფლა ქვეყანა სელჩუკთაგან და შექმნა უდიდესი და უძლიერესი მუსულმანური სახელმწიფო, რომელშიც მრავალი ქვეყანა შედიოდა, მათ შორის, სპარსეთი. ხვარაზმი განსაკუთრებით აყვავდა მუჰამედ ხვარაზმშას დროს (1210-1220), როდესაც ხვარაზმი საერთაშორისო პოლიტიკურ ასპარეზზე გამოდის უკვე სპარსეთის სახელით, ხვარაზმი იგივე სპარსეთია. სწორედ ამ დროს წარმოებს თავისებური შეჯიბრება მეზობელ სახელმწიფოთა შორის ხვარაზმთან, სპარსეთთან დამოყვრებისათვის ამას გულისხმობს მეფის ბრძანება ხვარაზმშა, ხელმწიფე ხვარაზმელია, თუ მოგვცემს შვილსა სასიძოდ, მისებრივ არ რომელია!

ვ.ტ-ის ეს რეალია შეიძლება გამოგვადგეს იმ დროის დასადგენად, რომლის უადრეს არ შეიძლებოდა დაწერილიყო ვ.ტ-ი. ეს არის 1210-1220 წ. მაგრამ ეს ცნობა არ გამოდგება იმის დასადგენად რომლის შემდეგ არ შეიძლებოდა დაწერილიყო ნაწარმოები.

25.6 ვეფხისტყაოსნის კომენტარი - 512 (505) რომე პირველვე დაესკვნა...

▲back to top

512 (505) რომე პირველვე დაესკვნა...

ა. დაესკვნა – დაესკვნათ.

მათ რომ თავიდანვე (წინდაწინვე) დაესკვნათ, დაედგინათ (ნესტანის საქმროდ ხვარაზმშას მოყვანა), ეს ეტყობოდათ.

ბ. სიტყვაცა აგრე სწბებოდა – სიტყვაც ასე წბილდებოდა.

ერთმანეთს უჭვრეტდნენ და სიტყვაც აგრე წბილდებოდა;

გ. არ ეგებოდა (საწყ. გება) – არ შეიძლებოდა.

მე რომ წინააღმდეგ წავსულიყავი და დამეშალა ეს, ამბადაც არ შეიძლებოდა.

დ. მხოლოდ დავმიწდი, დავნაცრდი და გული აქეთ-იქეთ მიცემდა, მიკრთოდა.

25.7 ვეფხისტყაოსნის კომენტარი - 513 (506) დედოფალმან თქვა: „ხვარაზმშა...“

▲back to top

513 (506) დედოფალმან თქვა: „ხვარაზმშა...“

ა. დედოფალმა თქვა. ხვარაზმშა მეფეა მორჭმით მჯდომელი.

ბ. მათს შვილს სასიძოდ სხვა ვერავინ აჯობებს.

მცა ნაწილაკიანია. უ-მცა-ნაწილაკოდ ასე იქნებოდა: მათს შვილს სასიძოდ სხვამ რომელმა უნდა აჯობოს.

გ. უარი როგორ ვკადრო, რადგან თვითონ არის მოსურნე, მნდომელი.

შეცილება – კამათი, უარის თქმა.

დ. მეც დავუდასტურე და სწორედ აქედან დაიწყო ჩემი სულთა მხდელი დღე.

25.8 ვეფხისტყაოსნის კომენტარი - 514 (507) გაგზავნეს კაცი ხვარაზმშას...

▲back to top

514 (507) გაგზავნეს კაცი ხვარაზმშას...

ა. გაგზავნეს ხვარაზმშას წინაშე კაცი შვილის სათხოვნელად

ბ. შეუთვალეს, რომ ჩვენი სამეფო უმემკვიდრეოდ დარჩა;

გ. გვყავს მხოლოდ ერთი ქალი, რომელსაც არ გავათხოვებთ: ვაჟი, ქმარი შინ უნდა მოვუყვანოთ;

ქალი საძეოდ ითვლებოდა, თუ იგი გათხოვების შემდეგ მშობლების სახლში რჩებოდა ოჯახის ერთ-ერთ მემკვიდრედ. კიდე – გასათხოელი ეწოდებოდა, თუ გათხოვების შემდეგ ქმრის ოჯახში შედიოდა. ამ შემთხვევაში ქალი საძეო და არ კიდე გასათხოველი სინონიმებია.

დ. თუ საამისოდ შვილს დაგვითმობთ (ხომ კარგი), სხვას ნურაფერს მოელით ჩვენგან.

მთხოელი, ყოელი, გასათხოელი გამოიწვია IV სტრიქონის „მოელი“ სიტყვამ თორემ იქნებოდა: მთხოველი, ყოველი, გასათხოველი.

25.9 ვეფხისტყაოსნის კომენტარი - 515 (508) კაცი მოვიდა, აევსო...

▲back to top

515 (508) კაცი მოვიდა, აევსო...

ა. აევსო –აევსოთ.

კაცი მოვიდა (დაბრუნდა), აევსოთ ჯუბაჩითა და ფარჩის პირსაბურავებით;

ბ. ხვარაზმშას მეტად გახარებოდა;

გ. ებრძანა – ებრძანებინა.

ებრძანებინა: რასაც ვნატრობდით, ის ჩვენ ღმერთმა მოგვივლინა.

დ. ვჰხდიდით – ნამყ. უწყვ. ხდა ზმნისა. ხელსა ვჰხდიდით – ხელს მივყოფდით, ხელს ვკიდებდით. ჩვენ ხელსა რასა ვჰხხდიდითა – ჩვენ ხელს რას მივყოფდით, ჩვენ ხელს რას მოვკიდებდით, ჩვენ რას ვიშოვიდით. ხელისმხდელი – ხელსმომყოფელი, ხელის მკიდებელი, მიმღები.

მაგისთანა შვილს ჩვენ (სხვას) რას ვიშოვიდით.

25.10 ვეფხისტყაოსნის კომენტარი - 516 (509) კვლა გაგზავნეს სხვანი კაცნი...

▲back to top

516 (509) კვლა გაგზავნეს სხვანი კაცნი...

ა. ისევ გაგზავნეს სხვა კაცები სასიძოს მოსაყვანად.

ბ. შეევედრნენ, ნუ აყოვნებთ, მოდით ჩვენი ბრძანების თანახმად.

გ. მე დაღლილი, დაქანცული, ნაბურთალი საწოლს შეველ მოსასვენებლად;

დ. გულს სევდა შემომაწვა და მრავალი ჭირი დამეპატრონა.

▲back to top

517 (510) მეტმან სევდამან მიმწურა...

ა. მეტმა მწუხარებამ ისეთ მდგომარეობამდე მიმიყვანა, რომ განვიზრახე თავის მოკვლა;

ბ. შემოვიდა ასმათის მონა იქ, სადაც მე ვიჯექი (ვიმყოფებოდი) ლაღი და ჯანიანი.

გ. წერილი მომცა, შიგ ეწერა: შენ, რომელიც ალვის ტანისა ხარ,

დ. გიბრძანებს ნესტანი, რომ დაუყოვნებლივ მოხვიდე.

გულსა დაცემად დანისად, დაუყოვნებლად ხანისად – ძველი ქართული ნორმა დარღვეულია უნდა ყოფილიყო: დაცემად დანისა, დაუყოვნებლად ხანისა.

25.12 ვეფხისტყაოსნის კომენტარი - 518 (511) შევეჯე, წავე, ბაღჩას მივე...

▲back to top

518 (511) შევეჯე, წავე, ბაღჩას მივე...

ა. ვითა სცნობდე – ჩართული სიტყვები: როგორც იცი, როგორც მოგეხსენება, გასაგებია.

შეეჯექ, წაველ, მიველ ბაღჩას, გასაგებია, მხიარულად;

ბ-გ. ბაღჩა გავიარე, კოშკი დამხვდა, იქვე ასმათი ნამტირალევი;

დ. ეს გარემოება ჩემთვის სამძიმო იყო, მაგრამ არაფერი არ ვჰკითხე, რადგან ჩემი მისვლა მეტისმეტად უნდოდა (ნესტანას).

25.13 ვეფხისტყაოსნის კომენტარი - 519 (512) იგი ვნახე დაღრეჯილი...

▲back to top

519 (512) იგი ვნახე დაღრეჯილი...

ა. იგი (ასმათი) ვნახე მოწყენილი, ეს გარემოება მეტად სამძიმო შეიქნა ჩემთვის.

ბ. როგორც წინათ შემომცინებდა ხოლმე, ახლა ეგრე აღარ გამიღიმა.

გ. სრულიად სიტყვა არ მითხრა, მხოლოდ ცრემლი წამოსკდა.

დ. ამით უფრო დამაწყლულა და წყლულს არ უაქიმა.

25.14 ვეფხისტყაოსნის კომენტარი - 520 (513) ჩემნი ერთნი გონებანი...

▲back to top

520 (513) ჩემნი ერთნი გონებანი...

ა. გამიკიდნა – კიდეზე დამიყენა, შორს დამიჭირა.

ჩემი ფიქრი, გონება (ნესტანზე) მეტად შორად დამიჭირა.

ბ. შიგ კოშკში შემიყვანა ფარდაგი აზიდა.

გ. დავინახე მთვარე (ნესტანი), ჭირმან თავი მანება.

დ. გულს შუქი შემომადგა, მაგრამ გული არ დამიდნა. .

გამიკიდნა, ამიზიდნა, უკუმრიდნა – ნარები ზედმეტია, ეს ფორმები დამიდნა სიტყვითაა გამოწვეული (რითმის გამო).

25.15 ვეფხისტყაოსნის კომენტარი - 521 (514) იყო არ ნათლად ნათელი...

▲back to top

521 (514) იყო არ ნათლად ნათელი...

ა. იყო არ ნათლად ნათელი – ნესტანი ნათელია, გაბწყინებული, მაგრამ ამჟამად არ იყო იგი ნათლად. მწყრალად იყო. არ იყო ნათლად, ბრწყინვალედ ნათელი ფარდაგს შემომდგარი;

ბ. სახეზე ეხვია ოქრო-რიდე, რომელიც მე მივეცი.

გ. ჩემივე მიცემული ყაბაჩა ეცვა, იგი უებრო, ტახტზე მიწოლილი იყო;

დ. პირისახე ელვათა გამომკრთომელი, („ცრემლის ღვარს მოეცვა.

25.16 ვეფხისტყაოსნის კომენტარი - 522 (525) ქვე წვა, ვით კლდისა ნაპრალსა...

▲back to top

522 (525) ქვე წვა, ვით კლდისა ნაპრალსა...

ა. პირ-გამეხებული – პირდაღრენილი, გაბრაზებული.

უკვე (დიაღაც) იწვა როგორც კლდის ნაპრალს პირდაღრენილი ვეფხი.

ბ. ედემს ხებული – ედემს ნაზარდი; ხებული – მიმღეობა ხე სიტყვისა.

არც მზე შეედრებოდა მას, არც მთვარე, არც ალვის ხე, ედემს ნაზარდი.

გ. ასმათმა შორიახლოს დამსვა მე, ლახვარ-ნაკრავი.

დ. ის კი წამოჯდა წარბ-შეკრული, გამწყრალი, გარისხებული.

წარბ-შერჭმით, გამწყრალი, გარისხებული – სინონიმებია მეტად გამწყრალი, გარისხებული.

25.17 ვეფხისტყაოსნის კომენტარი - 523 (516) მიბრძანა: „მიკვირს რად მოხვე...“

▲back to top

523 (516) მიბრძანა: „მიკვირს რად მოხვე...“

ა. მითხრა: რად მოხველ პირის მშლელი,

ბ. გამწირავი, მოღალატე და ფიცის გამტეხი;

გ. მაგრა ნაცვალსა პატიჟსა მოგცემსო ზენამცა ცისა – ზენამცა – აგრეა გასწორებული საიუბილეო გამოცემაში. აგრე ხომ არ იქნებოდა უკეთესი: მაგრა ნაცვალსა პატიჟსა მიგცემსო ზენა მი ცისა, მაშინ მი მიგცემს ზმნისწინის განმეორება იქნებოდა.

მაგრამ სამაგიერო ტანჯვას შენ მოგანიჭებსო ზეცა.

დ. მე მივუგე, მე რომ ამ საქმეში უვიცი ვარ, რომ საქმის არაფერი ვიცი, რა პასუხი გაგცე.

25.18 ვეფხისტყაოსნის კომენტარი - 524 (517) ვთქვი: „პასუხსა ვერას გკადრებ...“

▲back to top

524 (517) ვთქვი: „პასუხსა ვერას გკადრებ...“

ა. ვთქვი. პასუხს ვერ გეტყვი, თუ არ გავიგებ სიმართლეს.

ბ. რა შეგცოდე, რა ვქმენ მე ცნობადაკარგულმა, ფერმკრთალმა?

გ. კვალად მითხრა: რა გელაპარაკო შენ, მტყუანსა და მოღალატეს?

დ. ქალურად რად მოვღორდი და ამით რატომ დავუწვავარ ალს?

25.19 ვეფხისტყაოსნის კომენტარი - 525 (518) შენ არ იცი ხვარაზმშასი...

▲back to top

525 (518) შენ არ იცი ხვარაზმშასი...

ა. მოყვანება – კაუზ. მოყვანა ზმნისა.

ნუთუ არ იცი, რომ ჩემს საქმროდ მოჰყავთ ხვარაზმშა?

ბ. შენ მჯდარხარ მრჩეველად, შენ დაგირთავს საამისოდ ნება!

გ. ამით შენ გასტეხე ფიცი და ერთგულება!

დ. თუ ღმერთმა ქმნა ცუდად დაგირჩენ, ტყუილუბრალოდ ჩაგიტარებ შმაგ შენს საქმიანობას.

25.20 ვეფხისტყაოსნის კომენტარი - 526 (519) გახსოვს, ოდეს „ჰაი“ ჰზმიდი...

▲back to top

526 (519) გახსოვს, ოდეს „ჰაი“ ჰზმიდი...

ა. „ჰაი“ ჰზმიდი – ჰაი, ჰაის, იძაიხოდი, ოხრავდი.

გახსოვს, რომ ოხრავდი და შენი ცრემლი ველს რწყავდა;

ბ. მკურნალნი და დასტაქარნი წამალს მოგიტანდნენ (ხოლმე);

გ. ნეტარ სხვანი რამცა გვახდეს – უნდა: ნეტარ სხვანი რამცა გვანდა; გვანდეს – რითმამ გამოიწვია.

მამაკაცის სიცრუეს ნეტავი სხვა რა უნდა დაემგვანოს?

დ. [მაგრამ[ რადგან დამთმე მეც დაგთმობ, აბა, ვნახოთ, ვინ უფრო დაზიანდეს.

25.21 ვეფხისტყაოსნის კომენტარი - 527 (520) ამას ვჰბრძანებ: „ვინცა გინდა...“

▲back to top

527 (520) ამას ვჰბრძანებ: „ვინცა გინდა...“

ა. ამას ვბრძანებ. ვინც გინდა ის ეპატრონოს ინდოეთს,

ბ. გზეთი – გზების ქვეყანა, გზებით დასერილი ქვეყანა.

(მაგრამ) ნამდვილი პატრონობა ჩემია (და არა იმათი), ვინც ქურდულად (უგზოდ) შემოვა თუ ცხადად (გზეთით),

გ. მოსაცეთი – მოსაცთომი, მოსაცთური. მოსაცთომელი.

მომცთარხარ მოსაცეთსა – მომცთარხრ მოსაცთომელსა პარანომაზიული თქმაა – გადმოცემული ზმნით და სახელით, რაც ნიშნავს „დიდად შემცთარხარ“.

ეგ, აგრე არ იქნება (არ მოხდება). წა, მომცთარხარ მოსაცთომს მეტად, დიდად შემცთარხარ.

დ. შენი აზრები შენვე გგავს, შენ მტყუანს და მართლაც მტყუანს.

25.22 ვეფხისტყაოსნის კომენტარი - 528 (521) ცოცსალ ვიყო, შენ ინდოეთს...

▲back to top

528 (521) ცოცსალ ვიყო, შენ ინდოეთს...

ა. ცოცხალი თუ ვიქენი, შენ, ვფიცავ, ინდოეთში ხანი ვერ დაჰყო;

ბ. თუ შეეცადო დაყოფას, ასე იცოდე, მოკვდები;

გ. სხვა ჩემისთანა შენ ვერ ნახო, ცამდიც რომ ხელი აჰყო.

დ. რა დაასრულა ეს სიტყვა, ყმა ატირდა და ბევრი იოხრა.

25.23 ვეფხისტყაოსნის კომენტარი - 529 (522) თქვა: „რა მესმა ესე მისგან...“

▲back to top

529 (522) თქვა: „რა მესმა ესე მისგან...“

ა. ეს რომ გავიგონე მისგან, მეტისმეტი იმედი მომეცა;

ბ. ისევ მიეცა თვალებს ძალა მის (ნესტანის) საჭვრეტად.

გ. რატომ არ გიკვირს როგორ ვარ ცოცხალი, რატომ ვარ გარეტიანებული?

(რად,.. რად... რად... – ანაფორული ალიტერაციაა აზრის გასაძლიერებლად გამოყენებული).

დ. ვაჰ წუთისოფელო დაუდეგარო, რად მოგიცლია ჩემთა სისხლთა საწოველად? :

25.24 ვეფხისტყაოსნის კომენტარი - 530 (523) შევჰხედე, ვნახე სასთუმალს...

▲back to top

530 (523) შევჰხედე, ვნახე სასთუმალს...

ა. მუსაფი – მაჰმადიანთა სალოცავი წიგნი.

სასთუმალში დავინახე გაშლილი მუსაფი;

ბ. მქებარე – რითმისთვისაა, უნდა: მქებარი.

ავიღე ღვთისა და მის მაქებარმა შევკადრე:

გ. მზე ბარე – მზეო დაგიწვავარ, ბარემ ჩემი მზეც დაწვი (მომკალ);

დ. მე ბარე – მე ბარემ.

რადგან არ მომკალ, მომეც საშუალება მხოლოდ ერთი პასუხი გკადრო.

25.25 ვეფხისტყაოსნის კომენტარი - 531 (524) რომე გკადრებ, ესე სიტყვა...

▲back to top

531 (524) რომე გკადრებ, ესე სიტყვა...

ა. ნალიქნი – მიმღეობაა ვნ. ლიქნა ზმნისა: ნაპირფერევი, მლიქვნელი (მიმღ. მოქმ.), პირფერი.

მე რასაც ახლა მოგახსენებ, თუ ეს ცუდად ნაპირფარევია,

ბ. მაშინ ცამ მრისხოს და მზის შუქიც ჩემთვის სრულიად შუქი ნუ იყოს;

გ. განკითხვა, გაკითხვა – გასამართლება (შდრ. ლუკ. 6,37). ეს სიტყვა (სხვა ფორმით) კიდევ გვხვდება ვ.ტ-ში „თუ გიტყუო, მოგაღორო, ღმერთმან რისხვით გამიკითხოს“ (667,3) „გამკითხველო, გამიკითხე, აჯა ჩემი შეისმინე“ (865,3), „...გამიკითხე, რად მაწყლულებ მისთვის წყლულსა“, (959,4).

თუ გამიკითხავ ე.ი, თუ სამართალს მაღირსებ (ვაცხადებ), ცუდი არაფერი არ მიქნია;

დ. მან (ნესტანმა) მიბრძანა; აბა, თქვი, რაც იცი, თავი დამიქნია.

25.26 ვეფხისტყაოსნის კომენტარი - 532 (525) კვლაცა ვჰკადრე: „მე თუ, მზეო...“

▲back to top

532 (525) კვლაცა ვჰკადრე: „მე თუ, მზეო...“

ა. ისევ ვჰკადრე, მზეო, მე თუ შენთვის ფიცი გამეტეხოს,

ბ. ღმერთმა ახლავე მომკლას, მეხი დამცეს;

გ. ვისთვის, თუ არ შენთვის პირი მემზოს, ტანი მეხოს, ე.ი. ვისთვის უნდა ვცოცხლობდე?

პირი მემზოს – პირი მზედ გამეხადოს, თავი მეცოცხლოს (მზე სიცოცხლის ნიშანია).

ტანი მეხოს – ტანი ხედ გამეხადოს, ხედ გამეზარდოს (კვლავ სიცოცხლეზეა ლაპარაკი), ე.ი უშენოდ თავი უნდა მოვიკლა.

დ. და თავს თუ მოვიკლაქე, მაშინ რაღა დამარჩენსო?

25.27 ვეფხისტყაოსნის კომენტარი - 533 (526) მე მეფეთა დარბაზს მიხმეს...

▲back to top

533 (526) მე მეფეთა დარბაზს მიხმეს...

ა. მე მიხმეს დარბაზს და შექმნეს დიდი თათბირი;

ბ. მათ წინდაწინვე დაედგინათ, რომ ის ყმა შენთვის ქმრად მოეყვანათ:

გ. დაშლით ვერ დავუშლიდი, უზრდელობად ჩამომართმევდნენ;

დ. ჩემს თავს ვუთხარი: მიემოწმე, დაუდასტურე დროებით, სჯობია გამაგრდე.

დიდი დარბაზობა – დარბაზობა ორი წესით წარმოებდა. დიდი და მცირე წესით. წესს საზღვრავდა მეფე (შდრ. ხ. კარის გარიგება, 2).

დიდი დარბაზობა მნიშვნელოვან საქმეთა განსახილველად იკრიბებოდა. ირჩეოდა მხოლოდ ისეთი საქმეები, რომელთა განხილვა საჯაროდ უხერხული და სახიფათო იყო. მეფის ქალისთვის საქმროს მოყვანაც ამგვარ საქმედ ითვლებოდა.

25.28 ვეფხისტყაოსნის კომენტარი - 534 (527) მემცა დაშლა ვითა ვჰკადრე...

▲back to top

534 (527) მემცა დაშლა ვითა ვჰკადრე...

ა. მე როგორ მეკადრებინა დაშლა, რადგან თვითონ ვერ მიმხვდარა.

ბ. ნუთუ არ იცის რომ ინდოეთი უპატრონოდ არ დარჩენილა!

გ. ტარიელი არის პატრონი, სხვა ვისმე არავის ეკუთვნის პატრონობა,

დ. არ ვიცი, ვის მოიყვანს, ან ტყუილუბრალოდ ვინ ცდება.

25.29 ვეფხისტყაოსნის კომენტარი - 535 (528) ვთქვი: „ამითა ვეღარას ვიქმ...“

▲back to top

535 (528) ვთქვი: „ამითა ვეღარას ვიქმ...“

ა. გადავწყვიტე, ამით, ამ სახით, ვერაფერს ვიზამ, სხვა რამე უნდა ვიღონო;

ბ. მოგიცავ – მოგიცავარ – ძვ. ქართულში მეშველი ზმნის უმისოდ იხმარებოდა (შდრ. ვზი, ზი).

ჩემ თავს ვუთხარ: მრავალგვარი აზრი ნუ გაქვს.

გ. ვარო – ვარონინო.

გული მხეცისაებრ მქონდა, მინდორს რომ ათასჯერ გავჭრილიყავ!

დ. წაგვრა – წართმევა, წაღება.

ვიღას მივსცემ შენს თავს თუ შენ თვითონ არ წამართვი.

25.30 ვეფხისტყაოსნის კომენტარი - 536 (529) სულთა ვჰყიდდი გულისათვის...

▲back to top

536 (529) სულთა ვჰყიდდი გულისათვის...

ა. სულს ვყიდდი გულისათვის, კოშკი ამიტომ საბაზროდ, სავაჭროდ გამიხდა (?);

ბ. ის, წვიმა, რომელიც თავდაპირველად ვარდს აზრობდა, ცოტათი განელდა:

გ. დავინახე, რომ ტუჩებს კბილები ლამაზად შემოეზღუდა, ტუჩები სალაპარაკოდ მოეწყო.

დ. მოემაზრა – მოეზღუდა.

მითხრა: ეს საქმე სიმართლედ რატომ უნდღა მიმეღო, რატომ უნდა მიმეჩნია?

25.31 ვეფხისტყაოსნის კომენტარი - 537 (530) არ დავიჯერებ მე შენსა...

▲back to top

537 (530) არ დავიჯერებ მე შენსა...

ა. არ დავიჯერებ, რომ მოღალატე და ორგული იყო,

ბ. ღვთის უარმყოფელი და ამიტომ არ სამადლობელი.

გ. ითხოვდი ჩემს თავს და ინდოეთის მორჭმით ფლობას.

დ. მე და შენ დავსხდეთ ხელმწიფედ, ეს აჯობებს ყოველგვარ სიძე-სძლობას.

25.32 ვეფხისტყაოსნის კომენტარი - 538 (531) მოლმობიერდა, მომიტკბა...

▲back to top

538 (531) მოლმობიერდა, მომიტკბა...

ა,. გამწყრალი, გარისხებული იგი მოლმობიერდა, მოტკბა,

ბ. ისე, თითქოს მზე იყო ქვეყნად ჩამოსული ან მთვარე პირგავსებული;

გ. ახლოს დამისვა და აქამდის არ ღირსეული ღირსი გამხადა,

დ. დამიწყო ლაპარაკი და ამით მოკიდებული ცეცხლი დამივსო.

მეუბნებოდა, დამივსო ცეცხლი – სჯობია: მეუბნებოდა... დამევსო ცეცხლი.

25.33 ვეფხისტყაოსნის კომენტარი - 539 (532) მიბრძანა თუ: „გონიერი...“

▲back to top

539 (532) მიბრძანა თუ: „გონიერი...“

ა. მიბრძანა, საჭიროა, რომ გონიერი არასოდეს არ აჩქარდეს;

ბ. რაცა სჯობდეს, მოაგვაროს, წუთისოფელს დაუმშვიდდეს;

გ. სასიძო რომ არ შემოუშვა, ვაი თუ მეფე გამწარდეს,

დ. შენ და იგი წაეკიდოთ ერთმანეთს და ამით ინდოეთი მოისპოს.

გარდაქარება – ქარს გატანება რისამე, მოსპობა, განადგურება.

25.34 ვეფხისტყაოსნის კომენტარი - 540 (533) კვლა თუ სიძე შემოუშვა...

▲back to top

540 (533) კვლა თუ სიძე შემოუშვა...

ა. ასდენ – ამგვარად.

და თუ სიძე შემოუშვა და შემირთოს, მოხდეს ამგვარად,

ბ. ჩვენ ერთმანეთს გავშორდეთ, ძოწეული ფლასად შეგვეცვალოს,

გ. მათ მხიარულად მოივლინონ, ჩვენ კი ტანჯვა გაგვიასდეს...

დ. ეს ამბადაც არ შეიძლება, რომ სპარსნი დაგვიახლოვდნენ, დიდებულად, წარჩინებულად გაგვიხდნენ.

ძოწეული – წითელი (სამეფო ტანისამოსი).

გაგვიფლასდენ – ფლასად გადაგვექცეს, ძაძით შეგვეცვალოს.

მათ მორჭმულთა მოივლინონ – მათ მოილხინონ, იმხიარულონ.

სპარსნი გაგვიხასდენ – სპარსნი დაგვემოყვრნენ დაგვიახლოვდნენ.

25.35 ვეფხისტყაოსნის კომენტარი - 541 (534) მე ვჰკადრე: „ღმერთმან აშოროს...“

▲back to top

541 (534) მე ვჰკადრე: „ღმერთმან აშოროს...“

ბ. გვარობა – ვინაობა.

გ. ჩემი ძალგული და ჩემი მეომარობა – სინონიმური თქმაა, მეტი სიმტკიცის, მეტის გულადობის გამოსახატავად. დავხოცნე – ნ ობიექტის სიმრავლისაა, ახლა ვიტყვით: დავხოცო.

დ. სახმარობა – მოხმარება რისამე, გამოყენება რისამე.

…შეეძლოს აღარა არ-სახმარობა – არ შეეძლოს არაფრის მოხმარა, არაფრის გამოყენება, უმოქმედო შეიქნეს.

ა) მე ვჰკადრე: ღმერთმა აშოროს იმ ყმას შენი ქმრობა.

ბ) თუ შემოვიდნენ ინდოეთს და გავიგო მათი ვინაობა,

გ) მაშინ ვუჩვენო ჩემი ძალა და ჩემი სიმტკიცე;

დ) ისე დავხოცო, რომ არაფრის მოხმარა არ შეეძლოს, უმოქმედო, გამოუსადეგარი შეიქმნენ.

25.36 ვეფხისტყაოსნის კომენტარი - 542 (535) მიბრძანა თუ: „ხამს დიაცი...“

▲back to top

542 (535) მიბრძანა თუ: „ხამს დიაცი...“

შუა კედელი – შუამყოფი, შუამავალი, რისამე მტვირთველი,

ა. მიბრძანა, რომ საჭიროა დედაკაცი დედაკაცურად იქცეოდეს,

ბ. დიდ სისხლს (სისხლის დაღვრას) ვერ დაგაკისრებ, ვერ ვიქმნები შუამავლად;

გ. როგორც კი მოვა სიძე მოკალი, მისი ჯარის გაუწყვეტლად;

დ. ქმნა მართლისა სამართლისა ხესა შეიქმს ხმელსა ნედლად.

25.37 ვეფხისტყაოსნის კომენტარი - 543 (536) ასრე ქმენ, ჩემო ლომო და...

▲back to top

543 (536) ასრე ქმენ, ჩემო ლომო და...

ა. აგრე ქმენ, აგრე მოიქეც, ჩემო ლომო და მჯობო ყველა გმირთაო;

ბ. მიპარვით მოკალი სასიძო, ლაშქარს ნუ მოიხმარებ,

გ. ნუ დახოცავ მათ, (ლაშქარს) როგორც ძროხას ან ვირთ,

დ. ვინაიდან, როგორ შეიძლება კაცმა იტვირთოს უბრალო, უდანაშაულო კაცის სისხლის დაღვრა.

25.38 ვეფხისტყაოსნის კომენტარი - 544 (537) იგი რა მოჰკლა, ეუბენ...

▲back to top

544 (537) იგი რა მოჰკლა, ეუბენ...

მკვიდრი მამული – მამული ორგვარი იყო: მკვიდრი და უმკვიდრო. პირველი მემკვიდრეობით კუთვნილი იყო (მეტის ღირებულებისა) და მეორე – ნაშოვნი, პირადად შეძენილი.

ჩემია მკვიდრი მამული – მამული მემკვიდრეობით მეკუთვნის ე.ი. სამეფო გვარისაა, მეტის უფლების მომნიჭებელია.

ტრამა, ტრამი – ტრიალი მინდორი, მოტიტვლებული. გადატან. გაოხრებული, გაშიშვლებული.

ა. როდესაც მას მოკლავ, მაშინ ელაპარაკე მამაჩემს.

ბ. და მოახსენე, რომ სპარსელებს ვერ შევაჭმევინებ ინდოეთს, სპარსელებს ვერ გავაბატონებ ინდოეთში;

გ. ჩემია მკვიდრი მამული, სპარსელებს არ მივცემ მცირედსაც კი.

დ. და თუ არ დამეხსნები, ასე იცოდე, რომ ქალაქებს მოგისპობ, გაგინადგურებ.

25.39 ვეფხისტყაოსნის კომენტარი - 545 (538) ჩემი ყოლა ნურა გინდა...

▲back to top

545 (538) ჩემი ყოლა ნურა გინდა...

ყოლა – სრულიად, ყოვლად.

მოხდომა – მიღწევა.

ამით უფრო მოგეცემის სამართლისა შენ მოხდომა – ამით უფრო მიაღწევ შენ სიმართლეს.

ა. ჩემი სრულადაც ნუ გინდა, ნურც სიყვარული, ნურც ნდომა;

ბ. ამით უფრო მიაღწევ შენ სიმართლეს.

გ. მეფე პირაქეთ შემოგეხვეწება, პირაქეთ შემოგაკვდება;

დ. ჩემს თავს შენ მოგცემს და ერთად ჯდომა (ყოფნა) დაგვშვენდება.

25.40 ვეფხისტყაოსნის კომენტარი - 546 (539) ესე მეტად მომეწონა...

▲back to top

546 (539) ესე მეტად მომეწონა...

თათბირი, გამორჩევა – სინონიმებია.

ჩემთა მტერთა დავაქადე დასახოცლად ხრმლისა ქნევა – ხმალი ამოვიღე ქარქაშიდან და მტერს დავექადე: „დაგხოცთ“ – ჩვ. ჟესტია რაიმე საომარი გადაწყვეტილებისას.

დამიწყო ქვე-ქვე წვევა – დამიწყო უკვე წვევა.

ვერ შევმართე – ვერ შევბედე, ვერ გავუბედე.

ა. ეს თათბირი და გამორჩევა მეტად მომეწონა;

ბ. (გათამამებულმა) ხმალი ამოვიღე და დავექადე ჩემს მტრებს;

გ. მერე დავაპირე წამოსვლა, მაგრამ დაჯდომა მითხრა;

დ. მსურდა, მაგრამ ვერ გავბედე შემოჭდომა, შემოხვევა.

25.41 ვეფხისტყაოსნის კომენტარი - 547 (540) ხანი დავყავ, გავეყარე...

▲back to top

547 (540) ხანი დავყავ, გავეყარე...

ჭირი ბევრჯელ ვაათასე, ლხინი ჩემი ვაერთხელე – აქ მრავალგზისობის, უწყვეტლობის ვითარებაა გადმოცემული. მაშასადამე, უნდოდა, ჭირი ვაათასი. ისე, როგორც ლხინი ვაერთხელი. მაგრამ ვაათასე წყვეტილში თუ გვაქვს, უწყვეტლობა, მრავალგზისობა გადმოცემულია ბევრჯელ სიტყვით. ბევრჯელ ვაათასი არ შეიძლება რადგან თვითონ ვაათასი მრავალგზისობას აღნიშნავს.

ა. დავყავ რამდენიმე ხანი გავეყარე, მაგრამ უფრო გავგიჟდი,

ბ. ასმათი წინ წამომიძღვა, მე ცხელი ცრემლი მდიოდა:

გ. ჭირი გავამრავლე, ლხინი ვაერთხელე:

დ. ამას გარდა, წასვლა არ მინდოდა, ამიტომ ნელად მივდიოდი (ფეხები უკან მრჩებოდა).

▲back to top

26.1 ვეფხისტყაოსნის კომენტარი - 548 (541) მოვიდა კაცი: „სასიძო...“

▲back to top

548 (541) მოვიდა კაცი: „სასიძო...“

მოვიდა კაცი: „სასიძო მოვაო“, მოსლვა გვახარა – სასიძოს მოსვლის უეჭველობა გაძლიერებული ანაფორული ალიტერაციითაა გადმოცემული: მოვიდა, მოვაო, მოსლვა.

გლახ – საბრალომ, საწყალმა.

მიჰხვდა სიამე – შეხვდა სიამე, ესიამოვნა.

ა. კაცი მოვიდა და გვახარა, რომ სასიძო მოვაო,

ბ. მაგრამ თუ რა მოელოდა, იმ საწყალმა არ იცოდა;

გ. მეფეს ესიამოვნა, სრულად არ უვაგლახია,

დ. მე ახლოს მომისვა, თავი დახარა.

26.2 ვეფხისტყაოსნის კომენტარი - 549 (542) მიბრძანა: „ჩემთვის ესე დღე...“

▲back to top

549 (542) მიბრძანა: „ჩემთვის ესე დღე...“

ლხინი და სიხარული – სინონიმური წყვილია.

სრული(ა) – სრა სახელის ზედსართავია – სასახლის შესაფერი.

ა. მიბრძანა ეს დღე ჩემთვის დიდი ლხინი და სიხარულია.

ბ. გადავიხადოთ ქორწილი სასახლური, როგორც ეკუთვნის დას;

გ. გავგზავნოთ ხალხი, რომ ყველა ადგილიდან მოიტანონ სრული (ბევრი) სიმდიდრე.

დ. უხვად დავასაჩუქროთ, ავავსოთ ყველანი, სიძუნწე დასაგმობია.

26.3 ვეფხისტყაოსნის კომენტარი - 550 (543) მე გავგზავნენ ყოვლგნით კაცნი...

▲back to top

550 (543) მე გავგზავნენ ყოვლგნით კაცნი...

უნდა: მე გავგზავნენ კაცნი ყოვლგნით საჭურჭლეთა წამომხმელნი – რადგან „ყოვლგნით“ „საჭურჭლეთა წამომხმელნი“-ს ადგილის გარემოებაა.

წამომხმელნი – ობ. მრავლობითშია – წამომღებნი:

ა. მე გავგზავნე კაცები ყველა ადგილიდან საჭურჭლის წამომღებნი;

ბ. სასიძოც მოგვივიდა, დიდხანს არ დაუყოვნიათ;

გ. აქედან ჩვენები გაეგებნენ, იქედან მოვიდნენ ხვარაზმელნი.

დ. ერთად შეკრებილი ლაშქარი იმდენი იყო, რომ ხმელეთიც ვერ. დაიტევდა.

26.4 ვეფხისტყაოსნის კომენტარი - 551 (544) მეფემან ბრძანა „მოკაზმეთ...“

▲back to top

551 (544) მეფემან ბრძანა „მოკაზმეთ...“

ა. მეფემ ბრძანა მოედანზე კარვის დადგმა,

ბ. რომ სიძემ ცოტა მოისვენოს;

გ. იქ მის სანახავად ჯარი უშენოდ გაეგებოს;

დ. შენ კი აქ ნახე, – იქ სანახავად სხვა ყმაც საკმაონი იქნებიან.

საგულისხმოა სასახლის ეთიკეტი, რომლის ძალითაც ტარიელი არ უნდა გაეგებოს ხვარაზმშას. მას უფრო დაბალი რანგის ხალხი უნდა შეხვდეს, ტარიელმა კი სასახლეში უნდა მიიღოს, ამით მეფემ ტარიელი ხვარაზმშაზე უფრო მაღლა დააყენ. ტარიელი რომ არ გაგებებია ხვარაზმშას, ეს მომდევნო სტროფიდან ჩანს სადაც ტარიელი ლაპარაკობს (უპირატესად) მესამე პირის პოზიციიდან: „შეიქმნა გასლვა შიგანთა, ჯარია მუნ ხასებისა...“

26.5 ვეფხისტყაოსნის კომენტარი - 552 (545) მოედანს დავდგი კარვები...

▲back to top

552 (545) მოედანს დავდგი კარვები...

აღვსების დღე – აღდგომის წინა დღეები, ვნების კვირა, სამწუხარო დღეები.

ა. მოედანზე დავდგი წითელი ატლასის კარვები;

ბ. სიძე მოვიდა, ჩამოხტა დღე ჰგავდა როგორც ჩანს, აღვსებისას, ე.ი. ვნების დღეს (მწუხარების დღეს);

დღე, როგორც ჩანს აღვსების, მწუხარების მომასწავებელი უნდა ყოფილიყო, მაგრამ აღვსება აგრეთვე აღდგომასაც ეწოდება. თუ აგრე მივიღებთ, მაშინ ეს ადგილი ასე გააზრიანდება: სიძე მოვიდა, ჩამოხტა, დღე ჰგავდა, როგორც ჩანს აღდგომას ე.ი. სამხიარულო იყო; მაგრამ როგორადაც არ უნდა გავააზრიანოთ ეს სტრიქონი, ისაა საგულისხმო, რომ აქ არის უეჭველი გამოძახილი ქრისტიანიზმისა ფორმალურად ავტორმა მოქმედი პირნი მუსულმანებად გამოიყვანა მაგრამ არსებითად როგორც ავტორი, ისე მისი მოქმედი პირნი, ქრისტიანები არიან. სწორედ აქ იჩინა ამ გარემოებამ თავი.

გ.-დ. აქედან გავიდა (მიეგება) რჩეული ჯარი, რომელიც დადგა ჯგუფ-ჯგუფად, უბან-უბან.

26.6 ვეფხისტყაოსნის კომენტარი - 553 (546) მე დავშვერ, ვითა წესია...

▲back to top

553 (546) მე დავშვერ, ვითა წესია...

ა. მე დავიღალე, როგორც ეს ჩვეულებრივია მოვალეობაგადახდილისათვის;

ბ. შინ წამოველ და ძილი მომინდა;

გ. მოვიდა მონა და ასმათის წერილი მომიტანა,

დ. ნესტანი გიბარებსო.

26.7 ვეფხისტყაოსნის კომენტარი - 554 (547) ცხენისაგან არ გადავჰხე...

▲back to top

554 (547) ცხენისაგან არ გადავჰხე...

ა. ცხენიდან არ ჩამომხტარვარ, იმ წამსვე წავედი,

ბ. ასმათი დამხვდა ნატირები: ვკითხე, რატომ ტირი-მეთქი?

გ. მიპასუხა: შენი გადამკიდე როგორ შეიძლება არ ვტიროდე (როგორ შეიძლება ტირილს ავსცილდე).

დ. განუწყვეტლივ, მარად როგორ უნდა გამართლო, როგორ უნდა დაგიცვა, როგორ უნდა გამოგესარჩლო?

26.8 ვეფხისტყაოსნის კომენტარი - 555 (548) შევედით, ვნახეთ ბალიშსა…

▲back to top

555 (548) შევედით, ვნახეთ ბალიშსა…

საომარე – საომარი.

ა. შევედით, ნესტანი ზის ბალიშზე, გამწყრალი;

ბ. მზე ვერ იქმოდა მეტს, მას რომ არე-მარე გაენათებინა,

გ. წინ წავდეგ მიბრძანა: რას დგახარ, წინ საომარი საბრძოლო დღე გაქვს,

დ. თუ ისევ მიღალატე, ისევ მატყუებ?

... გამწირე, მიტყუე და კვლაცა მოიმცდომარე – აზრის გასაძლიერებლად სიტყვები აღმავალი გრადაციული წესითაა გაწყობილი.

26.9 ვეფხისტყაოსნის კომენტარი - 556 (549) მე მეწყინა, აღარა ვთქვი...

▲back to top

556 (549) მე მეწყინა, აღარა ვთქვი...

ა. მე მეწყინა, აღარაფერი არ ვთქვი, ფიცხლად უკან გამოვბრუნდი;

ბ. უკან მოუხედავად ვიყივლე: თუ არ მინდა მე ის, ვისაც ვუნდივარ,

გ.•ისე როგორ წავხდი, რომ ქალი მაწვევს ომში;

დ. წინ მოვედი და მისი მოკვლა გადავწყვიტე უსიტყვოდ, უყოყმანოდ.

26.10 ვეფხისტყაოსნის კომენტარი - 557 (550) ასსა ვუბრძანე მონასა...

▲back to top

557 (550) ასსა ვუბრძანე მონასა...

ა. ას მონას ვუბრძანე: მოემზადეთ საომრად;

ბ. შევსხედით და ისე გავვლეთ ქალაქი, რომ არავის არ ვეჩვენეთ;

გ. კარავს შევედი, სასიძო ისე იწვა რომ თქმაც კი მეზარებოდა;

დ. იგი უსისხლოდ მოვკალ, თუმცა სისხლით რომ მომეკლა, კი შეეფერებოდა.

26.11 ვეფხისტყაოსნის კომენტარი - 558 (551) •კარვის კალთა ჩახლართული...

▲back to top

558 (551) •კარვის კალთა ჩახლართული...

ა. კარვის კალთა (ფრთები), ხლართებით გადაბმული, ჩავჭერ, კარად, ბაკად ვაქციე (გავაღე);

ბ. ყმას ფეხებში მოვკიდე ხელი და თავი სვეტს შევუტაკე;

გ. წინა მწოლთა დაიწყეს ყვირილი და საარაკო გლოვა-ტირილი;

დ. მეკი ცხენს შევჯექ და წამოველ; ჯაჭვის პერანგი მეცვა.

წაცამოვე – წამოვეცა, წამოველცა, კიდევაც წამოველ.

26.12 ვეფხისტყაოსნის კომენტარი - 559 (552) ხმა დამივარდა, შეიქმნა...

▲back to top

559 (552) ხმა დამივარდა, შეიქმნა...

ა. გავარდა ხმა და დაიწყეს მდევართა წვევა;

ბ. მე წამოველ, დამიწყეს დევნა, მდევარნი დავხოცე;

გ. ქალაქი მაგარი მქონდა, მტერთა მოურევარი;

დ. მშვიდობით შეველ! გახლავ ასეთი. (მამაცი!).

26.13 ვეფხისტყაოსნის კომენტარი - 560 (553) კაცი გავგზავნენ, ვაცნობე...

▲back to top

560 (553) კაცი გავგზავნენ, ვაცნობე...

ა. კაცი გავგზავნენ – კაცი მხოლოობითშია, მაშასადამე კაცი გავგზავნე, მაგრამ თუ არის „გავგზავნენ“ უნდა ვივარაუდოთ, რომ „კაცი“ გაგებულია კრებითად. მაშინ აქ შეთანხმება მოცემულია აზრობრივად და არა ფორმის მიხედვით. •

გავგზავნე კაცები და შევუთვალე ყველგან მთელ ლაშქარს:

ბ. აბა ვისაც ჩემი შველა გინდათ, სასწრაფოდ გამოცხადდით;

გ. მთელი ღამის განმავლობაში არ შეწყვეტილა მდევართა დევნა;

დ. როგორც კი ჩემსას გაიგებდნენ, როგორც კი გაიგებდნენ რომ მე ვიყავი, იმ წამსვე იცავდნენ ხოლმე თავის თავს, რომ მრთელად გადარჩენილიყვნენ.

ბნელასა, მრთელასა (ნაცვლად: ბნელსა და მრთელსა) – ყველასა, შველასა – მორითმავე სტროფებთანაა შეწყობილი.

სცევდიან – უწყვეტლის ხოლმეობითია ცვა ზმნისა.

26.14 ვეფხისტყაოსნის კომენტარი - 561 (554) ცისკრად ავდეგ, შევეკაზმე...

▲back to top

561 (554) ცისკრად ავდეგ, შევეკაზმე...

ა. გათენდა თუ არა, ავდეგ და შევეკაზმე.

ბ. დავინახე, მეფისგან გამოგზავნილი სამი დიდებული მოდის;

გ. ებრძანებინა: ღმერთმა იცის რომ გამიზრდიხარ როგორც შვილი,

გამეზარდე – (ენიანი ვნებითია) გამიზრდიხარ.

დ. რატომ შესცვალე ჩემი სიხარული მწუხარებით.

ცისკრად ავდეგ, იგივეეა – რა გათენდა ღამე დილად – (ჰენდიადისია).

26.15 ვეფხისტყაოსნის კომენტარი - 562 (555) ხვარაზმშას სისხლი უბრალო...

▲back to top

562 (555) ხვარაზმშას სისხლი უბრალო...

ა. ხვარაზმშას უბრალო სისხლი ჩემს სახლს რად დაადე?

ბ. თუ ჩემი ქალი გინდოდა, რატომ არ მითხარი, რატომ არ შემატყობინე;

გ. მე მოხუცებულს, შენს გამზრდელს სიცოცხლე არმად გამიხადე

დ. და დღეიდან სიკვდილამდის შენს თავსაც მე ვერ მაახლებ.

26.16 ვეფხისტყაოსნის კომენტარი - 563 (556) მე შევუთვალე: „მეფეო...“

▲back to top

563 (556) მე შევუთვალე: „მეფეო...“

ა. მე შევუთვალე, რომ რვალის უმაგრესი ვარ, მეტად მტკიცე,

ბ. აბა, რა მიშლის სიკვდილს მე სირცხვილის ალის ცეცხლმოდებულს.

გ. მაგრამ თქვენ თვითონ კარგად იცით რომ ხელმწიფე სამართლის მქმნელი უნდა იყოს.

დ. მე კი ღმერთმა მაშოროს თქვენი ქალის ნდომა.

26.17 ვეფხისტყაოსნის კომენტარი - 564 (557) იცით ინდოთა სამეფო...

▲back to top

564 (557) იცით ინდოთა სამეფო...

ა. იცით, ინდოეთის სამეფო რამდენი სახელმწიფოსგან შედგება!

ბ. ყველა თქვენ გერგოთ,

გ. თქვენი ყველა ამოწყდა და მამული თქვენ დაგრჩათ;

დ. სამართლით, სადაც სამართალია, ტახტი ჩემ გარდა არავის არ უნდა შეხვდეს რადგან მხოლოდ მე ვარ მემკვიდრე.

26.18 ვეფხისტყაოსნის კომენტარი - 565 (558) ვერ გათნევ, თქვენმან კეთილმან...

▲back to top

565 (558) ვერ გათნევ, თქვენმან კეთილმან...

ა. პირში არ გეფერები, თქვენმა სიკეთემ, ეს სიმართლეა:

ბ. ღმერთმა არ მოგცათ ვაჟი, გყავთ მხოლოდ ერთი ქალი;

გ. ხვარაზმშა რომ მეფედ დავსვა, სამაგიეროდ მე რა დამრჩეს?

დ. სხვა მეფე რომ ინდოეთს ეპატრონოს, სირცხვილი არაა მე მერტყას ჩემი ხმალი?

26.19 ვეფხისტყაოსნის კომენტარი - 566 (559) „შენი ქალი არად მინდა...

▲back to top

566 (559) „შენი ქალი არად მინდა...

ა. შენი ქალი არაფრად მინდა, გაათხოვე, მომაშორე,

ბ. ინდოეთი ჩემია და ჩემ გარდა არავის მივსცემ.

გ. ვინც ჩემსაში დამეცილოს, მას მოვსპობ,

დ. ამ საქმეში სხვა მეშველი, მომკალით თუ მოვიხმარო.

▲back to top

27.1 ვეფხისტყაოსნის კომენტარი - 567 (560) ესე კაცნი გამეგზავნნეს...

▲back to top

567 (560) ესე კაცნი გამეგზავნნეს...

ა. ეს ხალხი რომ გავგზავნე, გონებამ გამაშმაგა.

ბ. განსაკუთრებით ის მდაგავდა, რომ მისი (ნესტანის) არაფერი ვიცოდი;

გ. გარდავადეგ ზღუდეს, რომელიც მინდვრისკენ მქონდა აგებული;

დ. საშინელი ამბავი გავიგე, თუმცა თავი ვერ მოვიკალი.

27.2 ვეფხისტყაოსნის კომენტარი - 568 (561) გამოჩნდეს ორნი ქვეითნი...

▲back to top

568 (561) გამოჩნდეს ორნი ქვეითნი...

წინარე – წინ.

ჰყვა – ჰყავდა.

ვცანცა – კიდევაც ვიცანი.

მოღმა – აქეთკენ, ჩემკენ. მიღმა – იქითკენ, გაღმა.

ვინ არე – რითმისთვისა: ვინ არი.

რე – აქ ცოტათი, მცირედ.

ა. გამოჩნდა ორი ქვეითი, მე წინ მივეგებე;

ბ. ერთ მონას ქალი მოჰყავდა, გავიგე კიდევაც ვინ იყო ჩემკენ მომავალი:

გ. თავგაგლეჯილი ასმათი, რომელსაც პირს სისხლი ჩამოსდიოდა.

დ. ღიმილით არ დამიძახა, არც გამიცინა.

სრულიადი უღიმილობა და უცინარობა გადმოცემულია ანაფორული ალიტერაციით:

აღარ მიყივლა ღიმილით, არცაღა გამიცინა-რე.

27.3 ვეფხისტყაოსნის კომენტარი - 569 (562) იგი ვნახე, დავებნივე...

▲back to top

569 (562) იგი ვნახე, დავებნივე...

ა. იგი [ასმათი[ დავინახე, დავიბენ, გონებანი გამიშმაგდა;

ბ. შორიდან დავუძახე: რა ამბავია ჩვენს თავზე, ცეცხლმა რატომ დაგვწვა.

გ. ძლივ სიტყვანი გამოაგნა – სიტყვა ძლივს ამოიღო, ენა ძლივს დაძრა.

მან საბრალოდ შემომტირა, სიტყვა ძლივს ამოიღო.

დ. და მითხრა; რომ ღმერთმა საშინელი რისხვა თავს დაგვატეხა.

…ღმერთმან სიმგრგვლე ცისა ჩვენთვის რისხვით წამოგრაგნა – ცა მრგვალია, მას სიმრგვლე ახასიათებს, გრაგნილიც დარგვალებული რამ არის, ასე რომ სიტყვათა თამაში გამოდის ღმერთმა სიმრგვლე ცისა მრგვალად დაგვამხო თავს, ე.ი. საშინელი უბედურება, რისხვა თავს დაგვატეხა.

27.4 ვეფხისტყაოსნის კომენტარი - 570 (563) ახლოს მივე, კვლაცა ვჰკითხე...

▲back to top

570 (563) ახლოს მივე, კვლაცა ვჰკითხე...

ა. ახლოს მიველ, ისევ ვჰკითხე, რა მოხდა, რა ამბავია, მართალი თქვი.

ბ. ამით – ამის გამო.

იგი ისევ ატირდა, ისევ მოედვა მას ალი.

გ. დიდხანს სიტყვა ვერ თქვა, რაც ჭირი იყო, მისი მეათედიც კი!

დ. ლოყებიდან ჩამოდენილი სისხლი მკერდს წითლად უღებავდა.

27.5 ვეფხისტყაოსნის კომენტარი - 571 (564) მერმე მითხრა: „მოგასსენებ...“

▲back to top

571 (564) მერმე მითხრა: „მოგასსენებ...“

ა. რადმცა დაგიმალე – რად დაგიმალო.

– მერმე მითხრა: მოგახსენებ, რატომ უნდა დაგიმალო!

ბ. გაგახარნე – გაგახარო.

– მაგრა, როგორც მე გაგახარებ, შენც იმგვარადვე შემიწყალე, შენც იმგვარადვე მომეპყარ:

აქ დაპირისპირებაა, ამასთანავე უარყოფითი მოვლენა დადებითი კონსტრუქციითაა გადმოცემული. მოვლენის უარყოფითობა მომდევნო სტრიქონებშია გადმოცემული სინონიმური თქმით.

გ. ნუ მაცოცხლებ, ნუ დამარჩენ, შემიხვეწე, შემიბრალე,

დ. მომაშორე ამ ქვეყანას ღვთის გულისათვის.

27.6 ვეფხისტყაოსნის კომენტარი - 572 (565) მიამბო: „ოდეს სასიძო...“

▲back to top

572 (565) მიამბო: „ოდეს სასიძო...“

ა. ოდეს – როდესაც.

მიამბო, როდესაც შენ სასიძო მოჰკალ და ხმა დაგივარდა.

ბ. მართ მისგან გასატკივარდა – მართლაც მისგან გამტკივნეულდა, მეტად შეწუხდა.

– მეფემ გაიგო ეს და უზომოდ შეწუხდა,

გ. შენ დაგიძახა: მიხმეთო, დაიწყო ყვირილი;

შენ დაგიზახნა – უადგილოა, უნდა: შენ დაგიზახა. ხმა-მაღლა გახმამყივარდა – მეტისმეტი ყვირილი ალიტერაციითაა გადმოცემული: ხმა-მაღლა გახმამყივარდა.

დ. მოგნახეს – გძებნეს.

გამომჩივარდა – მომჩივრად გახდა, გაგულისდა.

– შენ გძებნეს, შინ ვერ გიპოვეს, ამის გამო მეფე გაგულისდა, მეტისმეტად გაჯავრდა. •

27.7 ვეფხისტყაოსნის კომენტარი - 573 (566) ჰკადრეს: „აქა აღარ არის...“

▲back to top

573 (566) ჰკადრეს: „აქა აღარ არის...“

ა. მოახსენეს: აქ არ არის, გარეთ გასულა.

ბ. მეფე ბრძანებს. ვიცი, ვიცი, მეტად კარგად შემიგნია, კარგად გამიგია,

გ. მას უყვარდა ჩემი ქალი და (ამის გამო) სისხლი დაღვარეს.

დ. ერთმანეთს ხშირად ნახულობდნენ ხოლმე, ერთმანეთის უნახავად ვერ ძლებდნენ, ერთმანეთის უნახველობას ვერ სთმობდნენ.

27.8 ვეფხისტყაოსნის კომენტარი - 574 (567) აწ, თავმან ჩემმან, მას მოვკლავ...

▲back to top

574 (567) აწ, თავმან ჩემმან, მას მოვკლავ...

ა. მადესა – ზმნა, სახელისაგან და.

ჩემად დად ვინცა მადესა – ვინც ჩემ დად გამიხადეს.

ახლა ვფიცავ ჩემ თავს, მოვკლავ ჩემ დას,

ბ. მე ვუთხარი, ღვთის წესების მიხედვით გაზარდე-მეთქი, მას კი რა ეშმაკის ბადეში დაუბამს;

გ. მაგ ბოზსა და კუროს რა მისცეს და რას დაპირდნენ ამისთანას?

დ. თუ დავარჩინო, ღმერთი ვგმო, მის ტანჯვა-წვალებად ეს მაქვს მზად.

27.9 ვეფხისტყაოსნის კომენტარი - 575 (567) მის მეფისა წესი იყო...

▲back to top

575 (567) მის მეფისა წესი იყო...

ა. ასეთი იყო მეფის წესი: თავს ძვირად, იშვიათად დაიფიცებდა ხოლმე.

ბ. მაგრამ თუ დაიფიცებდა, არასოდეს არ გატეხდა, იმწამსვე დაამტკიცებდა სისრულეში მოიყვანდა ხოლმე:

გ. მეფის ეს წყრომა ვისაც ესმა და ვინც გაიგო, მან უამბო დავარს.

დ. რომელიც გრძნებით ცასაც კი მისწვდება.

ვინ გრძნებითა ცაცა იცის – ვინც გრძნებით ცაც კი ცად გაიხადა, სამყოფად გაიხადა.

27.10 ვეფხისტყაოსნის კომენტარი - 576 (569) დავარს, დასა მეფისასა...

▲back to top

576 (569) დავარს, დასა მეფისასა...

ა. მეფის დას, დავარს, შეატყობინა ვიღაცა ღვთის მტერმა,

ბ. რომ შენმა ძმამ დაიფიცა და ასე იცოდე, არ გადაგარჩენსო.

გ. დავარმა თქვა: სახიერმა ღმერთმა იცის, მე უბრალო ვარ.

დ. ვისგან [ვისი ხელით] მოვკვდე, ვისი გულისათვის მოვკვდე [ნესტანისათვის], იგი ვერ მოიხვედროს, ვერ შეიხვედროს მან [ტარიელმა].

იცის ღმერთმან სახიერმან – შდრ. არავინ არ სახიერ, გარნა მხოლოდ ღმერთი (მ. 19,17; ლ. 18,19).

27.11 ვეფხისტყაოსნის კომენტარი - 577 (570) პატრონი ჩემი აგრევე...

▲back to top

577 (570) პატრონი ჩემი აგრევე...

ა. ჩემი პატრონი [ნესტანი] ისევე იყო, როგორც შენი წამოსვლისას;

ბ. შენეული რიდე ებურა, ტურფად ჰშვენოდა,

გ. დავარი ისეთ სიტყვებს ამბობდა, რომელიც მე არასოდეს არ მსმენია:

დ. ბოზო, შე ბოზო, რად მომკალ? ვფიქრობ შენც არ დაგირჩება მაგ სამხიარულოდ.

27.12 ვეფხისტყაოსნის კომენტარი - 578 (571) როსკიპო, ბოზო დიაცო...

▲back to top

578 (571) როსკიპო, ბოზო დიაცო...

როსკიპო, ბოზო – სინონიმებია.

ა. როსკიპო, ბოზო დიაცო. საქმრო რად მოაკვლევინე,

ბ. ან მისი დაღვრილი სისხლისთვის ჩემით რატომ უნდა ვზღო?

გ. ტყუილუბრალოდ არ მომკლავს ჩემი ძმა, რა გისავი ასეთი, რა გიქენი.

დ. ახლა, ასე იცოდე, ვერ შეხვდე, ვერ მისწვდე, ვერ შეუერთდე მას, ვისაც ეს საქმე შენ ჩააშლევინე (ტარიელს).

27.13 ვეფხისტყაოსნის კომენტარი - 579 (572) ხელი მიჰყო, წამოზიდნა...

▲back to top

579 (572) ხელი მიჰყო, წამოზიდნა...

ა. ხელი მოჰკიდა, წამოზიდა, გრძელი თმები დაუშალა,

ბ. მეტისმეტი ცემით დაალურჯა, სასტიკად განრისხდა.

დაალურჯა, დაალება – სინონიმებია,

გ. მან (ნესტანმა) პასუხი ვერ გასც, მხოლოდ მწარედ ამოიოხრა.

ოდენ სულთქნა, ოდენ უშნა – სინონიმური წყვილია.

დ. შავმა ქალმა (მოახლემ) ვერ უშველა, წყლული ვერ დაუშუშა.

27.14 ვეფხისტყაოსნის კომენტარი - 580 (573) რა დავარ გაძღა ცემითა...

▲back to top

580 (573) რა დავარ გაძღა ცემითა...

ა. როდესაც დავარი გაძღა ცემით და ნესტანის გალურჯებით,

ბ. მაშინ ორი მონა-ქაჯი წამოდგა,

გ. მოიტანეს კიდობანი და დიდი ხვეწნა არ დაუწყიათ,

დ. შიგ ჩასვეს, როგორც ჩნდა, დაატყვევეს.

27.15 ვეფხისტყაოსნის კომენტარი - 581 (...) მან უთხრა: „წადით. დაკარგეთ...“

▲back to top

581 (...) მან უთხრა: „წადით. დაკარგეთ...“

27.16 ვეფხისტყაოსნის კომენტარი - 582 (574) ზღვათაკე გავლნეს სარკმელნი...

▲back to top

582 (574) ზღვათაკე გავლნეს სარკმელნი...

ა. ზღვისკენ გავლეს სარკმელი და მაშინვე გაუჩინარდა, მაშინვე გაქრა.

ბ. დავარმა თქვა ამის ჩამდენი როგორ შეიძლება ვინმემ არ დამქოლოს;

გ. ვიდრე მომკლავდეს, მე თვითონ მოვკვდები, ისე გაჭირდა სიცოცხლე;

დ. დაიცა დანა, მოკვდა, სისხლად დაედინა:

დავარის სიკვდილი და დამიწება ალიტერაციითაა გადმოცემული:

„დავარ თქვა: „მქმნელი ამისი ვინ არ დამქოლოს, ვინ არ, და!

ვირე მომკლვიდეს, მოვკვდები, სიცოცხლე გასაწყინარდა“.

დანა დაიცა, მო-ცა-კვდა, დაეცა, გასისხლმდინარდა“.

27.17 ვეფხისტყაოსნის კომენტარი - 583 (575) რად არ მიკვირვებ ცოცხალსა...

▲back to top

583 (575) რად არ მიკვირვებ ცოცხალსა...

ა. რატომ არ გიკვირს, რომ მე ცოცხალი ვარ და ლახვარდაუსობელი!

ცოცხალსა, ლახვარ-დაუსობელსა – სინონიმებია,

ბ. ახლა, ის მიყავ რაც ეკუთვნის რაც შეეფერება ამის მახარობელს!

გ. დამხსენ სიცოცხლე – მომაშორე სიცოცხლე.

გაფიცებ [ყველაფერს] მომაშორე სიცოცხლე მე, სიცოცხლის დაუთმობელს.

სულთადგმა-დაუთმობელსა – სიცოცხლის მწყურვალს.

დ. საწყალი საბრალოდ, საცოდავად ცრემლს ღვრიდა უკლებს, დაუშრობელს.

27.18 ვეფხისტყაოსნის კომენტარი - 584 (576) მე ვუთხარ: „დაო რად მოგკლა...“

▲back to top

584 (576) მე ვუთხარ: „დაო რად მოგკლა...“

ა. მე ვუთხარი, რატომ უნდა მოგკლა ჩემო დაო, შენი რა ბრალია?

ბ. რა უნდა ვქნა იმის ნაცვლად, რაც მას [ნესტანს] ჩემზე ვალი აქვს დადებული?

გ. ამიერიდან მის საძებნელად გადავდებ თავს, არ დავერიდები არც კლდეს, არც წყალს.

დ. ესა ვთქვი და სრულად გავქვავდი, გული სალ კლდესავით გადამექცა.

27.19 ვეფხისტყაოსნის კომენტარი - 585 (577) მეტმან ზარმან გამაშმაგა...

▲back to top

585 (577) მეტმან ზარმან გამაშმაგა...

ა. ცხრო და თრთოლა – სინონიმებია.

ცხრო – ციებაა და ციებისაგან ატეხილი კანკალი, თრთოლა.

მეტმა შიშმა გადამრია, დამაწყებინა კანკალი;

ბ. მაგრამ გული მოვიმაგრე: ნუ მოკვდები, ცუდად, ტყუილუბრალოდ წოლა არ გარგია,

გ. გიჯობს გაიჭრე მის საძებნელად.

გამალებული, დაუცხრომელი სურვილი და გადაწყვეტილება ნესტანის საძებნელად გასვლისა, სამი ზმნითაა გადმოცემული: გაჭრა გავარდნა და რბოლა.

დ. აბა დადგა დრო, ვისაც შეგიძლიათ, წამომყევით.

27.20 ვეფხისტყაოსნის კომენტარი - 588 (580) რომე დავყავ წელიწადი...

▲back to top

588 (580) რომე დავყავ წელიწადი...

დ. ღმერთსა ვერას ვჰკადრებ, რაცა სწადდეს, აგრე ვყოცა – შდრ. „ნუ ნებაჲ ჩემი, არამედ ნებაჲ შენი იყავნ! (ლ. 22,42). შდრ. აგრეთვე: ლ. 11,2.

27.21 ვეფხისტყაოსნის კომენტარი - 589 (581) ზღვა-ზღვა ცურვა მომეწყინა...

▲back to top

589 (581) ზღვა-ზღვა ცურვა მომეწყინა...

ა. ზღვა-ზღვა ცურვა მომწყინდა, ამიტომ გამოველ ზღვის პირს,

ბ. გული სრულად გამიმხეცდა, არავის არ ვუსმენდი;

გ. ვინც ჭირს, უბედურებას გადაურჩა, ისინი ყველანი დამეფანტნენ,

დ. მაგრამ კაცს ღმერთი არ გაწირავს, მისგან ასრე განაწირსა,

27.22 ვეფხისტყაოსნის კომენტარი - 590 (582) ერთაი ესე ასმათი... .

▲back to top

590 (582) ერთაი ესე ასმათი... .

▲back to top

28.1 ვეფხისტყაოსნის კომენტარი - 591 (583) ღამით მევლო, მოვდიოდი...

▲back to top

591 (583) ღამით მევლო, მოვდიოდი...

მევლო – II თურმეობითია.

ვეახლენით – წყვეტილია, ახლა: ვეახლეთ.

ცალ-კერძ – ცალ-მხარეს.

ნაღნი – ნაღი, ნაპრალი კლდეში, მღვიმე.

მიამის – ხოლმეობითია.

ა. ღამით ვიარე, მოვდიოდი, ზღვის პირს მიჰყვებოდა ბაღები;

ბ. ქალაქს ჰგავდა. შევედით, ცალმხარეს კლდეში მღვიმე იყო;

გ. არ მეამებოდა ადამიანის ნახვა, რადგან გულს დარდი მიდაღავდა:

დ. იქ გადავხტი მოსასვენებლად, სადაც მრავალი ხე იყო, ლაღად გაშლილი.

28.2 ვეფხისტყაოსნის კომენტარი - 592 (584) ხეთა ძირსა მივიძინე...

▲back to top

592 (584) ხეთა ძირსა მივიძინე...

ა, ხის ძირს მივიძინე, ჩემმა მხლებლებმა ჭამეს პური;

ბ. მური – ჭვარტლი. გადატ. დარდი, მწუხარება.

შემდეგ დამწუხრებული ავდეგ, გულს მიღამებდა დარდი – პარალელიზმია, ორივე ნახევარში ერთი და იგივე ფაქტია გადმოცემული სხვადასხვა მხატვრული სახით.

გ. მისი (ნესტანის, დიდხანს ვერაფერი გამეგო ვერც ჭორი და ვერც ნამდვილი,

დ. მარად ვტიროდი, ჩემს თვალთაგან მონადენი ცრემლი მიდამოთ ასველებდა.

28.3 ვეფხისტყაოსნის კომენტარი - 593 (585) ზახილი მესმა, შევხედენ...

▲back to top

593 (585) ზახილი მესმა, შევხედენ...

ზახილი – ყიჟინა ხმაური, ყვირილი.

შევხედენ – ნ ობიექტის მრავლობითობისაა, ამ შემთხვევაში იგულისხმება თვალნი.

შემოირბევდა – ხოლმეობითია ახალი ფორმითაა მოცემული, ნაცვლად შემოირბევდის ფორმისა.

ა. ყვირილი გავიგონე, გავიხედე, მოყმე ყიოდა,

ბ. მიმორბოდა ზღვის პირს, მას თურმე ჭრილობა აწუხებდა;

გ. ხრმალი დასვრილი ჰქონდა, სისხლი ჩამოსდიოდა,

დ. მტერს ემუქრებოდა, წყრებოდა, იგინებოდა, ჩიოდა.

ხრმლისა ნატეხი დასვრილი აქვს, სისხლი ჩამოსდიოდა – აქვს სინტაქსურად ეკუთვნის ლექსის I ნახევარს, ხოლო მეტრულად – II ნახევარ: ხრმლისა ნატეხი დასვრილი აქვს – ამგვარი წყობით ლოგიკური მახილი გადმოადგილდა დასვრილ სიტყვაზე, რასაც ლექსის II ნახევარი ადასტურებს – სისხლი ჩამოსდიოდა.

28.4 ვეფხისტყაოსნის კომენტარი - 594 (586) ზედა ჯდა შავსა ტაიჭსა...

▲back to top

594 (586) ზედა ჯდა შავსა ტაიჭსა...

ა. ზედ იჯდა შავ ტაიჭზე, რომელიც ახლა მე მყავს,

ბ. როგორც ქარი ისე მოქროდა, გამწყრალი, გაფიცხებული;

გ. მივაწიე მონა: მინდოდა მასთან შეხვედრა;

დ. შევუთვალე: მითხარი, ვინაა შენ, ლომს რომ გაწყენინებს.

გაწყენს – გაწყენინებს.

28.5 ვეფხისტყაოსნის კომენტარი - 595 (587) მას მონასა არა უთხრა...

▲back to top

595 (587) მას მონასა არა უთხრა...

ჩავეგებე, ჩავუსწარ, ჩავე წინა –– ანაფორული ალიტერაციითაა გადმოცემული ასწრაფებული დაღმა დაშვება.

შემომხედნა – იგულისხმება თვალნი, ამიტომაც ბ ობიექტის სიმრავლის მაჩვენებელია.

ა. მონას არაფერი უთხრა, არც მისი გაიგონა რამ;

ბ. სასწრაფოდ შევჯექ ცხენზე, ჩავუსწარ, თავს დავუარე.

გ. ვუთხარი დადეგ, მომისმინე, მეც მსურს ვიცოდე შენი საქმე.

დ. შემომხედა, მოვეწონე, სიარულს უკლო, გაანელა.

28.6 ვეფხისტყაოსნის კომენტარი - 596 (588) გამიცადა, ღმერთსა ჰკადრა...

▲back to top

596 (588) გამიცადა, ღმერთსა ჰკადრა...

გამიცადა – შემომხედა, თვალი თვალში გამიყარა. გაცდა, განcდა – შეხედვა.

ხენი ვით ხენ – ხენ II პ. ნამყოა. ხე სახელისაგან ნაწარმოები – ხედ გახადე, ხედ გაზარდე.

შენ ასეთნი ხენი ვით ხენ – ღმერთო, შენ ასეთი ხე როგორ გააჩინე.

აქამდისცა რომე ვითხენ – აქამდის რომ თხებად იყვნენ, აქამდის რომ თხებად მყავდა მიჩნეული.

ვითხენ – თხად გავხადე, ნ – ობიექტის მრავლობითობისაა.

გარ ვერ ვითხენ – უკეთ – გარ ვერ ვირთხენ – გარს ვერ შემოვირტყი, რთხმა – რტყმა. თხმა – რითმისთვისაა.

ა. შემომხედა და იკითხა: ღმერთო, ეს რა, როგორი ხე გაგიზრდია!

ბ. მერმე მითხრა: ახლა მოგახსენებ წეღანდელ კითხვაზე პასუხს:

გ. ის მტრები რომლებიც აქამდე თხებად მყავდა წარმოდგენილი, ახლა გამილომდნენ,

დ. იარაღი, საჭურველი არ მქონდა შემორტყმული და უიარაღოს მიღალატეს.

28.7 ვეფხისტყაოსნის კომენტარი - 597 (589) მე ვუთხარ: „დადეგ, დაწყნარდი...“

▲back to top

597 (589) მე ვუთხარ: „დადეგ, დაწყნარდი...“

დადეგ, დაწყნარდი – სინონიმებია.

არ შეუდრკების – არ შეუშინდება.

ა. მე ვუთხარ, დადეგ, დაწყნარდი, ხის ძირს გადავხდეთ;

ბ. კარგი ჭაბუკი (მამაცი) მახვილთა კვეთას არ შეუშინდება.

გ. თან წამომყვა, წავედით უფრო უტკბესი ვით მამა და შვილი.

დ. მე გამაკვირვა ამ ყმის ნაზმა ჭვრეტამ.

28.8 ვეფხისტყაოსნის კომენტარი - 598 (590) ერთი მონა დასტაქარი...

▲back to top

598 (590) ერთი მონა დასტაქარი...

დასტაქარი – ქირურგი.

მყვა – მყავდა.

ამოუხვნა – ამოუღო, როცა ობ. მრავლობითშია (პირნი), მაშინ ღებ ძირი ხვ ძირით იცვლება.

დამირიგდა – მოემზადა რიგზე დადგა.

თავი მისი გაამჩივნა – თავი თვისი მოჩივრად გახადა, ჩივილი დაიწყო.

ა. ერთი მონა ქირურგი მყავდა და მან ჭრილობა შეუხვია;

ბ. ისრის პირი ამოუღო, ჭრილობა არ ატკინა.

გ. მერმე ვჰკითხე: ვინ ხარ და ვისგან მოგეცა ვნება?

დ. საამბობლად მოემზადა, გვერდს დამისვა, მოჰყვა ჩივილს.

28.9 ვეფხისტყაოსნის კომენტარი - 599 (591) პირველ მითხრა: „არა ვიცი...“

▲back to top

599 (591) პირველ მითხრა: „არა ვიცი...“

ა. პირველად მითხრა: არ ვიცი, რა ხარ, ან რას გამსგავსო?

ბ. პირველად რომ სავსე იყავი, ახლა რამ დაგლია?

გ. რატომაა მოყვითანოდ ის, სადაც ლოყა და წვერ-ულვაშია მოთავსებული, ე.ი. პირისახე?

დ. ღმერთმან მისგან ანთებული სანთელი ახლა რატომ დაგავსო, რატომ დაგაქრო?

სტროფი საგულისხმოა რ ლ ასოებით გაწყობილი ალიტერაციით.

28.10 ვეფხისტყაოსნის კომენტარი - 600 (592) მულღანზანზარის ქალაქი...

▲back to top

600 (592) მულღანზანზარის ქალაქი...

ა-ბ. მე ვარ ნურადინ – ფრიდონი მეფე მულღაზანზარ ქალაქისა,

გ. სად ახლა შენ ხარ გადმომხდარი.

დ. პატარაა, მაგრამ ყოველმხრივ სიკეთე-მიუწვდომელია.

28.11 ვეფხისტყაოსნის კომენტარი - 601 (593). მამის ძმა და მამაჩემი...

▲back to top

601 (593). მამის ძმა და მამაჩემი...

ა. როდესაც ბიძაჩემი და მამაჩემი ჩემმა პაპამ (ბაბუამ) გაჰყო,

ბ. ზღვაში რომ კუნძულია ის ჩემ წილად თქვეს,

გ. [მაგრამ] ბიძაჩემმა, რომლის შვილებმა ახლა მე დამკოდეს, თავად ირგო;

დ. სანადიროდ მათკენ დარჩა, მე არ ვაძლევდი, ისინი მედავებოდნენ.

28.12 ვეფხისტყაოსნის კომენტარი - 602 (594) დღეს გამოვე ნადირობას...

▲back to top

602 (594) დღეს გამოვე ნადირობას...

ა. დღეს გამოველ სანადიროდ, ზღვის პირს ვინადირე,

ბ. ქორის საშუალებით ვნადირობდი, ამიტომ მრეკელნი არ წამოვიყვანე.

გ. ჯარსაც ვუთხარი, მომიცადეთ, სანამ მე დავბრუნდებოდე.

დ. მხოლოდ ხუთი ბაზიერი წავიყვანე თან.

ბაზიერი – ქორ-მიმინოს მწრთვნელი.

ნადირობის შესახებ იხ. 367 სტრ. განმარტ.

28.13 ვეფხისტყაოსნის კომენტარი - 603 (595) ნავითა გავე, ზღვისაგან...

▲back to top

603 (595) ნავითა გავე, ზღვისაგან...

ამოკრეფა – რადმე ჩაგდება, მიჩნევა. •

არ ამოვჰკრეფდი – არაფრად ვაგდებდი, არაფრად მივიჩნევდი.

სიმრავლე მე მათი არ გამვიდოდა – მათ სიმრავლეს მე ვერ აუვედი.

… ვიზახდი, ხმა ჩემი არ უდიდოდა – პოეტს უნდა თქვას: ხმა ჩემი დიდად იყოო. ეს აზრი ისე უნდა გამოთქვას რომ იდოდა რითმა არ დაირღვეს როგორ გადაწყვიტა პოეტმა საკითხი? დიდად-ის უარყოფითი ფორმა მოგვცა – უდიდოდ. მოგვცა უარყოფის უარყოფა – უდიდოდა.

ა. ნავით გაველ ზღვის შტოზე,

ბ. არაფრად არ ვაგდებდი ჩემს გამყოფთ, ჩემს მონაწილეთ, ვამბობდი, ჩემია და როგორ უნდა დავერიდო.

გ. დამიძაბუნეს, მე მათ სიმრავლეს ვერ აუვედი,

დ. ვნადირობდი და ვიძახდი, მეტისმეტად ხმამაღლად.

28.14 ვეფხისტყაოსნის კომენტარი - 605 (597) მათი მესმა, დავინახე...

▲back to top

605 (597) მათი მესმა, დავინახე...

ა. მათი მესმა, დავინახე ზახილი და ხრმალთა ელვა – სიტყვები გადასმულია. უნდა: მათი მესმა ზახილი და დავინახე ხრმალთა ელვა.

– მათი მესმა ყვირილი და დავინახე ხრმლების ელვა, პრიალი.

ბ. მენავეთ ვსთხოვე ნავი და ერთხელ დავიძახე „ვაჲ“.

გ. შეველ ზღვაში, მრავალი მეომარი მომეგება,

დ. ეწადდათ, მაგრამ ვეღარ მოახერხეს ჩემი წაქელვა.

28.15 ვეფხისტყაოსნის კომენტარი - 606 (598) კვლა სხვანი დიდნი ლაშქარნი...

▲back to top

606 (598) კვლა სხვანი დიდნი ლაშქარნი...

არ მომწურვოდეს წინანი – წინიდან მყოფნი ვერ მოგვახლოვებოდნენ, ვერ მეწეოდნენ – შდრ. სტრ. 215, 322, 326.

ზურგით მესროლეს მე ოდეს – ზურგის მესროდნენ.

ა. კიდევ სხვა დიდი ლაშქარი უკან მომწეოდა.

ბ. აქედან და იქიდან მომძახდნენ. ერთის მხრივ ვერ მომერივნენ,

გ. წინიდან ვერ მომიახლოვდნენ, მხოლოდ ზურგიდან მესროდნენ,

დ. მივენდვე ჩემ ხმალს, გამიტყდა, ისარიც დამელია...

28.16 ვეფხისტყაოსნის კომენტარი - 607 (599) მომეჯარნეს, ვეღარა ვქმენ...

▲back to top

607 (599) მომეჯარნეს, ვეღარა ვქმენ...

მომეჯარნეს – მომიახლოვდნენ, ირგვლივ ჯარად შემომერტყენ.

გავაცბუნვე – გავაკვირვე, გავაოცე (საწყ. გაცბუნება).

ვერ შემომხვდის – ვერ მეწეოდა ხოლმე.

ა. შემომერტყენ, ვერ გავუძელ, ნავიდან ცხენი გადავახტუნე,

ბ. ზღვა-ზღვა ცურვით გამოვექეცი, ჩემი მჭვრეტნი გავაკვირვე;

გ. ყველა თანამყოლი დამიხოცეს, იქვე დარჩნენ,

დ. ხოლო ვინც მე მდევდა, ვერ მეწეოდა, მივბრუნდებოდი და იმწამსვე მივაბრუნებდი.

28.17 ვეფხისტყაოსნის კომენტარი - 608 (600) აწ იგი იქმნას, რაცაღა...

▲back to top

608 (600) აწ იგი იქმნას, რაცაღა...

დილსა – რითმისთვისაა, დილასა უნდა იყოს.

ვაქნევ – ვაქმნევინებ.

სადილი – წვეულება.

ა. ახლა ის იქნას, რაც ღმერთს სწადიან;

ბ. ვფიქრობ ჩემი სისხლი არ შერჩებათ თუ ძალი შემწევს ქადილისა,

გ. ოხრად გავუხდი არსებობას (ყოფას), მოვუსპობ მათ საღამოსა და დილას, ე.ი. სიცოცხლეს,

დ. მოვუხმობ ყვავ-ყორანთ და მათ ვაქმნევინებ, გავმართავ წვეულებას.

28.18 ვეფხისტყაოსნის კომენტარი - 609 (601) ამა ყმამან შემიკვეთა...

▲back to top

609 (601) ამა ყმამან შემიკვეთა...

შემიკვეთა – მომხიბლა.

დაიხოცნენ იგი მუნ და – სადაც ისინი დაიხოცნენ. უკანასკნელი და ზმნისწინია წინა ზმნისა, აზრის გასაძლიერებლად მოხმობილი.

მეომარი – აქ მოწინააღმდეგე.

ა. ამ ყმამ მომხიბლა გული მისკენ მიმიბრუნდა.

ბ.მოვახსენე, რომ სრულიადაც არაა საჭირო შენი აჩქარება,

გ. მე თან წამოგყვები იქ, სადაც შენი მხლებელნი დაიხოცნენ.

დ. ჩვენ ორსავე მოწინააღმდეგე არ შეიძლება რომ არ შეგვიძრწუნდეს.

28.19 ვეფხისტყაოსნის კომენტარი - 610 (602) ესეცა ვუთხარ: „ამბავი...“

▲back to top

610 (602) ესეცა ვუთხარ: „ამბავი...“

ა. ესეცა ვუთხარ. ჩემი ამბავი შენ არ გაგეგონება,

ბ. ცოტა უფრო წყნარად გიამბობ, თუ ჩვენ დრო გვექნება.

გ. მან მიპასუხა: საჩემო ლხინი მაგს როგორ შეეფარდება!

დ. დღეიდან სიკვდილამდე ჩემი სიცოცხლე შენ დაგემონება.

28.20 ვეფხისტყაოსნის კომენტარი - 611 (603) მივედით მისსა ქალაქსა...

▲back to top

611 (603) მივედით მისსა ქალაქსა...

ცოტა – პატარა.

ისხმიდეს მისთვის ოტასა – თავს ნაცარს იყრიდნენ.

სალტე-კოტა, სალტე – რკინის რგოლია ქარქაშზე შემოკრული.

ა. მივედით მის პატარა, მაგრამ კოხტა ქალაქს;

ბ. გამოეგებნენ ჯარისკაცები და თავს ნაცარ-ტუტას იყრიდნენ (მწუხარების ნიშნად),

გ. პირს იხოკდნენ და ნახოკს ყრიდნენ, როგორც ნაფოტს,

დ. ეხვეოდნენ და ჰკოცნიდნენ მის სალტე-კოტას.

28.21 ვეფხისტყაოსნის კომენტარი - 612 (604) კვლა მოვეწონე, ვეტურფე...

▲back to top

612 (604) კვლა მოვეწონე, ვეტურფე...

იდარი – იდარე, რითმისთვისაა – იდარი.

ზარქაში – ოქროზიდული, ზარ-ქაშ – იგივეა, რაც ოქრო-განაზიდარი.

ა. ისევ და ისევ მოვეწონე და ვეტურფე მე მისი მეგობარი;

ბ. შემასხამდნენ ხოლმე ქებას, მზეო, შენ ჩვენთვის იდარე!

გ. მივედით, ვნახეთ მისი ქალაქი ტურფა და მდიდარი,

დ. ყველას ტანზე ემოსა ოქროქსოვილი განზიდული.

29 ვეფხისტყაოსნის კომენტარი - შველა ტარიელისაგან ფრიდონისა

▲back to top

29.1 ვეფხისტყაოსნის კომენტარი - 614 (606) მათი მესმა დაპირება...

▲back to top

614 (606) მათი მესმა დაპირება...

დაპირეზა – განზრახვა.

ჩაბალახი – სპილენძის ჩაფხუტი თავის დასაცავად ბრძოლის დროს.

ამოდ –აქ: ტყუილუბრალოდ, უნაყოფოდ.

ა. მათი გავიგე განზრახვა ჩაბალახთა ჩამობურვა;

ბ. წინ ნავი მომაგება, არ ვიცი, რვა თუ იქნებოდა.

გ. სწრაფად შევეჯახე, მათ დაიწყეს ამაოდ ცურვა:

დ. ვკარ ქუსლი და ნავი გადავაბრუნე, მათ დაიწყეს დიაცური ყვირილი: ვაი, ვაი, ვაი.

29.2 ვეფხისტყაოსნის კომენტარი - 615 (607) კვლა სხვასა მივე, მოვჰკიდე...

▲back to top

615 (607) კვლა სხვასა მივე, მოვჰკიდე...

ნავის ბაგე – ნავის პირი.

დავანთქი – დავახეთქე, დავანარცხე.

ომიმცა რაღა აგესა – ომს როგორ შეძლებდნენ.

საქულბაგე – აქ: სადგომი.

ა. კიდევ სხვა ნავს მივმართე, მოვკიდე ხელი ნავის კიდეს,

ბ. ზღვას დავანარცხე, ხალხი დავხოცე, აბა, ომს როგორ გაბედავდნენ!

გ. სხვები გამექცნენ, მიჰმართეს თავთავის სადგომს,

დ. ვინც მე მიჭვრეტდა, ყველას უკვირდა, მაქებდნენ, არ მაძაგებდნენ.

ვინცა მიჭვრეტდეს, უკვირდეს, მაქებდეს, არ მაძაგესა – პერველი სამი ზმნა ნამყო უწყვეტელშია, ბუნებრივია, მეოთხეც უწყვეტელში უნდა იყოს.

არ მაძაგებდეს – რითმისათვის, აგრეთვე მარცვალთა სიმეტე რომ დაეძლია, პოეტმა ზმნა ნამყო წყვეტილში დასვა: არ მაძაგესა.

29.3 ვეფხისტყაოსნის კომენტარი - 616 (608) ზღვა გავიარეთ, გავედით...

▲back to top

616 (608) ზღვა გავიარეთ, გავედით...

ა. ზღვა გავიარეთ, გავედით შემოგვიტიეს ცხენებით,

ბ. ისევ შევებით ერთმანეთს, მარცხი ხან აქით, ხან იქით იყო.

გ. აქ მომეწონა მე ფრიდონის სიქველე, სიფიცხე:

დ. იგი ალვის ხე და პირად მზე, იბრძოდა როგორც ლომი.

29.4 ვეფხისტყაოსნის კომენტარი - 617 (609) თვით ორნივე ბიძა-ძენი...

▲back to top

617 (609) თვით ორნივე ბიძა-ძენი...

ბიძა-ძენი – ბიძაშვილები.

მათნი – მისნი.

მისნი – თვისნი.

ა. თვით, ორივე თავისი ბიძაშვილი, ხმლით ცხენებიდან ჩამოყარა,

ბ. ხელები დაეკვეთათ, ამგვარად ისინი საპყრებად გახადა,

გ. ორივე ზურგზე შეისვა და მხარდაკრულები წამოიყვანა,

დ. მათი ყმანი აატირა, ხოლო თავისი – გაამხიარულა, ამაყარა.

29.5 ვეფხისტყაოსნის კომენტარი - 618 (610) მათნი ლაშქარნი გაგვექცეს...

▲back to top

618 (610) მათნი ლაშქარნი გაგვექცეს...

ა. მათი ლაშქარი გაგვექცა, ვეცით და კიდევაც გავფანტეთ.

ბ. ფიცხლად, სასწრაფოდ წავართვით ქალაქი, თავი არ გაგვიზანტებია.

გ. წვივები ქვით დავულეწეთ, ჩვენ იგი ნატად ვაქციეთ, ტყავივით მოვქენით.

დ. იმდენი ქონება, სიმდიდრე წამოვიღეთ, რომ იმას ვერ დალევდით ვერც აკიდებით ვერც ტენით, ჩატენით.

29.6 ვეფხისტყაოსნის კომენტარი - 619 (611) ფრიდონ ნახნა საჭურჭლენი...

▲back to top

619 (611) ფრიდონ ნახნა საჭურჭლენი...

ა. ფრიდონმა ნახა საჭურჭლე და თავისი ბეჭედი დასვა, დაადო.

ბეჭედნი მისნი დასხნა – ობ. – ბეჭედნი მრავლობითშია. ამიტომე დასხნა გვაქვს.

ბ. ორივე ბიძაშვილი შეპყრობილი წამოიყვანა.

გ. მათ მაგიერ ველზე სისხლი მათი მოასხა, მოღვარა;

დ. ჩემ შესახებ კი ამბობდნენ: მადლი ღმერთს, რომელმაც ასეთი ალვის ხე გაზარდა.

29.7 ვეფხისტყაოსნის კომენტარი - 620 (612) მივედით, მოქალაქეთა...

▲back to top

620 (612) მივედით, მოქალაქეთა...

ზარი – აქ: ყიჟინი, ხმაურობა.

ზმიდიან – (საწყ. ზმა) შვრებოდნენ, იზამდნენ.

აჯაბთა მქმნელნი – მეთვალთმაქცენი, საკვირველებათ ჩამდენნი.

ა. მოვედით, ისმოდა მოქალაქეთა ზარი, ხმაურობა და ყიჟინი,

ბ. მეთვალთმაქცენი მჭვრეტელთა გულს იპყრობდნენ;

გ. მე და ნურადინ ფრიდონს ყველანი გვაქებდნენ,

დ. გვეუბნებოდნენ: მკლავთა თქვენთაგან ჯერ კიდევ მათი სისხლი იღვრება!

29.8 ვეფხისტყაოსნის კომენტარი - 621 (613) ლაშქარნი ფრიდონს მეფედ და...

▲back to top

621 (613) ლაშქარნი ფრიდონს მეფედ და...

სეფე – ბატონი, უფალი, მეფე.

... ვერ მპოვეს ვეროდეს ვარდის მკრეფობით – ვარდის მკრეფელი არ ვიყავ, ვარდს არ ვკრეფდი, ე.ი. არ ვიყავ მხიარული. მაშასადამე: დაღრეჯით ვიყავ.

ლექსის ორივე ნახევარში ერთი და იგივე აზრია გამოთქმული – დაღრეჯით ვიყავ, ე.ი. არვიყავიმხიარული.

ა. ლაშქარი ფრიდონს მეფეს, ხოლო მე, მეფეთ მეფეს გვიწოდებდა,

ბ. თავის თავს მონებად თვლიდნენ, ხოლო ჩემს მხლებლებს სეფედ, ბატონად;

გ. მოწყენით ვიყავ, არ მხიარული,

დ. ჩემი ამბავი ვერ გაეგოთ, რადგან არც მითქვამს, არც გამიცხადებია.

30 ვეფხისტყაოსნის კომენტარი - ფრიდონისაგან ნესტან-დარეჯანის ამბის მბობა

▲back to top

30.1 ვეფხისტყაოსნის კომენტარი - 622 (614) დღესა ერთსა მე და ფრიდონ...

▲back to top

622 (614) დღესა ერთსა მე და ფრიდონ...

ა. ერთ დღეს მე და ფრიდონ სანადიროდ გამოვედით,

ბ. ზღვაზე წაწურვილ, წაშვერილ ქედზე გადავედით;

გ. ფრიდონმა მითხრა: გეტყვი რასმე. ერთხელ, აქ ცხენზე ვიჯექი,

ფრიდონ მითხრა: „გითხრობ რასმე, ვთამაშობდით, ცხენსა ვსხედით“ – უჩვეულო წყობაა რაც რიტმითაა გამოწვეული. ცხენსა ვსხდეთ – რითმის გამოა. უნდა იყოს ცხენს ვიჯექით.

დ. საკვირველი რაღაცა დავინახე.

30.2 ვეფხისტყაოსნის კომენტარი - 623 (615) მე ვჰკითხევდი, ფრიდონ მეტყვის...

▲back to top

623 (615) მე ვჰკითხევდი, ფრიდონ მეტყვის...

მე ვჰკითხევდი – ახალი ქართულით მე ვჰკითხავდი.

ფრიდონ მეტყვის – ფრიდონ მეტყოდა.

ა. მე ვეკითხებოდი და ფრიდონი მეტყოდა ამისთანა ამბავს.

ბ. ერთ დღეს მოვიწადინე ნადირობა და შევჯექი ამ ჩემს ცხენზე.

გ. …

დ. …

30.3 ვეფხისტყაოსნის კომენტარი - 624 (616) ზოგჯგერ ზღვისკე მივიხედნი...

▲back to top

624 (616) ზოგჯგერ ზღვისკე მივიხედნი...

მივიხედნი – ხოლმეობითია, მივიხედავდი ხოლმე.

ა. ზოგჯერ ზღვისკენ მივიხედავდი ხოლმე, წამდგარი ამ გორაზე;

ბ. ზღვაში ცოტა რამე დავინახე, თუმცა ძალიან შორს კი იყო.

გ. აგრე სწრაფად სირბილი არ შეუძლია არაფერს მის თანაბარს,

დ. ვერაფრით ვერ ვიცანი.

30.4 ვეფხისტყაოსნის კომენტარი - 625 (617) ვთქვი: რა არის, რას ვამსგავსო...

▲back to top

625 (617) ვთქვი: რა არის, რას ვამსგავსო...

თვალი ამად დავაცეცი – თვალი ამიტომ დავაცეცე დავაშტერდი.

ცა მეშვიდე მასცა ვეცი – იხ. განმ. 281 სტრ.

ა. ვთქვი: რა არის, რას ვამსგავსო, ფრინველია თუ მხეცი?

ბ. ნავი იყო, გარეშემო ეფარა მრავალკეცი სამოსელი;

გ. წინ კაცები ეზიდებოდნენ, თვალი ამიტომ დავაცეცე,

დ. მთვარე უჯდათ კიდობანში, ცა მეშვიდე მას მივეცი (მივსცე).

30.5 ვეფხისტყაოსნის კომენტარი - 626 (618) ამოძვრეს ორნი მონანი...

▲back to top

626 (618) ამოძვრეს ორნი მონანი...

ა. ამოძვრა ორი მონა, ისეთი შავი, როგორც ფისი.

ბ. გადმოსვეს ქალი, დავინახე მისი თმის მსხვილი ნაწნავები.

გ. მისგან რომ ელვა, ბრწყინვალება გამოჰკრთოდა, არ ვიცი, არ ფერს დავამგვანო!

დ. მან გაანათლა, გააბრწყინა მთელი ქვეყანა. მზის შუქი, მასთან. შედარებით არაფერი არ იყოს.

30.6 ვეფხისტყაოსნის კომენტარი - 627 (619) სიხარულმან ამაჩქარა....

▲back to top

627 (619) სიხარულმან ამაჩქარა....

არ ეხეწა – ხვეწა. ხეწა, ხოკვა, ფხეკა (შდრ. ხაწი).

რომე თოვლსა არ ეხეწა – რომელიც თოვლს, არ ეხეწა, რომელიც თოვლს არ დაეხვეწა, არ დაესერა.

ა. სიხარულმა ამაჩქარა, ამათრთოლა და კიდევაც დამლეწა, •.

ბ. ის ვარდი შემიყვარდა, რომელიც თოვლს, სუსხს არ ეხეწა;

გ. განვიზრახე შეტევა, ვიფიქრე, მოდი, მათკენ წავალ-მეთქი,

დ. როგორ შეიძლება ჩემს შავს ცხენს რომელიმე სულიერი გაექცეს, გადაეხვეწოს.

30.7 ვეფხისტყაოსნის კომენტარი - 628 (620) ცხენი გავქუსლე, იქმოდის...

▲back to top

628 (620) ცხენი გავქუსლე, იქმოდის...

მზის ტიალი – მზის დასავალი.

ა. ცხენი გავქუსლე შამბს გრიალი გაქონდა,

ბ. ვეღარ. მივუსწარ, გამასწრეს, მიუხედავად იმისა, რომ ცხენს მაგრად ვცემდი დეზებს.

გ. ზღვის პირს მივედი, გავიხედე, ჩანდნენ მხოლოდ მზის წვერზე,

დ. ამრიგად გამშორდნენ, წამივიდნენ. ამის გამო ალმა დამწვა, დამდაგა.

30.8 ვეფხისტყაოსნის კომენტარი - 629 (621) ესე მესმა ფრიდონისგან...

▲back to top

629 (621) ესე მესმა ფრიდონისგან...

ა. ეს რომ გავიგონე ფრიდონისაგან, ცეცხლი მწველი მომემატა,

ბ. ცხენიდან გადავიჭერ და დავუწყე ჩემს თავს გმობა და კიცხვა,

გ. ღაწვები დავიკაწრე და მრავალი სისხლი ვიდინე.

დ. ფრიდონს ვუთხარი მომკალი, თუ ჩემს გარდა ვისმე ენახოს ის ხე [ნესტანი]

30.9 ვეფხისტყაოსნის კომენტარი - 630 (622) •ესე ჩემგან გაუკვირდა...

▲back to top

630 (622) •ესე ჩემგან გაუკვირდა...

გაუკვირდა, ეუცხოვა – სინონიმებია.

შემეპოვა – მოწიწებით შემეხვეწა.

ა. ჩემი ნათქვამი ფრიდონს მეტად გაუკვირდა და ეუცხოვა,

ბ. მაგრამ ამასთანავე მეტად შევებრალე და ტირილით მომეფერა;

გ. როგორც შვილი დამაწყნარა, მეტად მემუდარა,

დ. და თვალთაგან, როგორც მარგალიტი ცხელი ცრემლი გადმოყარა.

30.10 ვეფხისტყაოსნის კომენტარი - 631 (623) ვაგლახ მეო, რა მიამბე...

▲back to top

631 (623) ვაგლახ მეო, რა მიამბე...

ნურა გაგვა – ნუ ინაღვლი.

ა. ვაიმე, შევცდი, რატომ გიამბე ასე სულელურად და გიჟურად მე შემცთარმა!

ბ. ვუპასუხე: ნუ ინაღვლი მაგის გამო,

გ. ის მთვარე ჩემია და მიტომაც მედება ცეცხლი მწველი;

დ. ახლა გიამბობ [ჩემს ამბავს], რადგან შენ გინდა ჩემი ამხანაგობა.

30.11 ვეფხისტყაოსნის კომენტარი - 632 (624) ფრიდონს ვუთხარ ყველაკაი...

▲back to top

632 (624) ფრიდონს ვუთხარ ყველაკაი...

გაბასრული – შერცხვენილი.

საჯდომი და ტახტი – სინონიმებია.

ა. ფრიდონს ვუამბე ჩემი თავგადასავალი;

ბ. მან მითხრა: რას ვიფიქრებდი მე შემცდარი და შერცხვენილი!

გ. შენ, მაღალი ინდოთ მეფე ჩემთან ხარ მოსული,

დ. სახელმწიფო საჯდომი, ტახტი და სასახლე გეკუთვნის სრული.

30.12 ვეფხისტყაოსნის კომენტარი - 633 (625) კვლაცა მითხრა: „ვისცა ღმერთი...“

▲back to top

633 (625) კვლაცა მითხრა: „ვისცა ღმერთი...“

… ვისცა ღმერთი საროს მორჩსა ტანად უხებს – ღმერთი რომ ახალგაზრდა კვიპაროზს ახეირებს, ხედ გაზრდის.

გადატ. – რომელ ადამიანსაც ღმერთი ახეირებს, წყალობას მისცემს.

ა. ისევ მითხრა: ღმერთი რომ ახალგაზრდა საროს გაზრდის,

ბ. იგი მას ლახვარს, უბედურებას მოაშორებს; თუმცა პირველად გულს შეახებს (ლახვარს),

გ. იგი წყალობას მოგვცემს, ზეცით მოგვიქუხებს,

დ. ჭირს ლხინად შეგვიცვლის, არასოდეს არ შეგვაწუხებს.

ვეფხისტყაოსნის ჩვეულებრივი მოტივია გადმოცემული: ჭირი და ლხინი თანაარსია, უერთურთოდ წარმოუდგენელია, საბოლოოდ ჭირი ლხინად შეიცვლება.

30.13 ვეფხისტყაოსნის კომენტარი - 634 (626) წაზნოვედით ნატირებნი...

▲back to top

634 (626) წაზნოვედით ნატირებნი...

ა. წამოვედით ნატირები და სასახლეში დავსხედით მარტოდმარტონი;

ბ. ფრიდონს ვუთხარი: ჩემი შემწე, დამხმარე, შენს გარდა სხვა არავინ არის,

გ. ისე როგორც ღმერთმა შენი მსგავსი სხვა არავინ მოავლინა ამ სოფლად,

დ. რადგან შენ მიცანი რადგან შენ გაიგე ჩემი, სხვა მეტი არაფერი მინდა.

30.14 ვეფხისტყაოსნის კომენტარი - 635 (627) არ ავი გესვა მოყვარე...

▲back to top

635 (627) არ ავი გესვა მოყვარე...

ა. ცუდი არა გყავს მოყვარე, თუ დრო შემხვდება დროულად,

ბ. ენა და გონება მომახმარე ამის გამოსარჩევად:

გ. რა მოვაგვარო, რა იქნება საუკეთესო მისთვის და ჩემთვის?

დ.•თუ ვერ გარგებ, ასე იცოდე, ერთ წამსაც ვერ დავყოფ, ვერ დავრჩები მოვკვდები.

30.15 ვეფხისტყაოსნის კომენტარი - 636 (628) მან მითხრა: „ბედი ღმრთისაგან...“

▲back to top

636 (628) მან მითხრა: „ბედი ღმრთისაგან...“

ა. მან მიპასუხა: ღმერთი ამის უკეთეს ბედს რას მაღირსებდა:

ბ. შენ ინდოეთის მეფე მოსულხარ ჩემდა წყალობად,

გ. მეც რად უნდა ვიყო ამისთვის რაიმე წყალობის მნდომელი,

დ. მე ვარ თქვენ წინაშე მონა მონებად, თქვენდა სამსახურად მდგომელი.

30.16 ვეფხისტყაოსნის კომენტარი - 637 (629) ესე ქალაქი გზა არის...

▲back to top

637 (629) ესე ქალაქი გზა არის...

ა. ეს ქალაქი გზა არის, სადაც ნავი ყოველი მხრიდან. მოდის,

ბ. სადაც მრავალი უცხო ამბავი იყრის ხოლმე თავს;

გ. აქ გავიგებთ იმ ამბავს, შენ რომ ალით დაუწვავხარ.

დ. ნუთუ ღმერთი არ იზამს, რომ შენ შენი ჭირი და ვალი არ მოიხადო, არ მოისტუმრო.

30.17 ვეფხისტყაოსნის კომენტარი - 638 (630) ჩვენ გავგზავნნეთ მენავენი...

▲back to top

638 (630) ჩვენ გავგზავნნეთ მენავენი...

ყოლა ჭირი არ ეგების, თუმცა ლხინმან არ. დასძლია – ყოვლად, სრულებით შეუძლებელია ჭირი, რომ საბოლოოდ, ლხინმა არ დასძლიოს.

ა. ჩვენ გავგზავნოთ მენავენი, რომელთაც კიდევაც უვლიათ,

ბ. მოგვინახონ ის მთვარე, რომლის ძებნისათვის ჭირი არ გვაკლია;

გ. მანამდის გაიჭირვე, გონებამ არ „დაგლიოს.

დ. რადგან ყოვლად შეუძლებელია ჭირი, რომ საბოლოოდ ლხინმა არ დასძლიოს.

30.18 ვეფხისტყაოსნის კომენტარი - 639 (631) კაცნი იხმნა მასვე წამსა...

▲back to top

639 (631) კაცნი იხმნა მასვე წამსა...

ა. იმ წამსვე კაცები იხმო და ეს საქმე დააკისრა:

ბ. წადით ნავებით, მთელი ზღვა მოიცურვეთ,

გ. მონახეთ, საყვარელი საყვარელსა მოასურვეთ,

დ. ძებნისას არავითარ ჭირს არ დაერიდოთ.

30.19 ვეფხისტყაოსნის კომენტარი - 640 (632) აჩინნა კაცნი, სადაცა...

▲back to top

640 (632) აჩინნა კაცნი, სადაცა...

ა. აჩინნა კაცნი – გაგზავნა კაცნი.

გ. მოლოდნა მიჩნდა სალხინოდ, პატიჟნი მო-რე-მლხენოდეს – იშვიათი პარალელიზმია. მოლოდნა – იგივე ტანჯვა, იგივე პატიჟია. მაშასადამე, I ნახევარი იქნება: პატიჟნი მიჩნდა სალხინოდ, რასაც II ნახევარი ადასტურებს: პატიჟნი მო-რე-მლხინობდეს.

ტარიელი აღნიშნავს, რომ პატიჟი, ტანჯვა ჩემთვის ლხენააო, რომ:

დ. უმისოდ ლხინი მინახავს, ამა დღისათვის მრცხვენოდეს – ე.ი. უნესტანოდ ბევრჯერ მილხენია და დღეს ამის გამო მრცხვენიაო.

30.20 ვეფხისტყაოსნის კომენტარი - 641 (633) ფრიდონ საჯდომნი დამიდგნა...

▲back to top

641 (633) ფრიდონ საჯდომნი დამიდგნა...

საჯდომი – ტახტი .

ვერ მივჰხვდი გასაგონოსა – ვერ მივწვდი, ვერ გავიგე მისახვედრი, გასაგონი, გასაგები.

ა. ფრიდონმა დამიდგა ტახტი სამეფო ადგილას,

ბ. და მითხრა: აქამდის შემცდარი ვიყავი, რადგან ვერ გავიგე, რაც იმთავითვე უნდა გამეგო:

გ. შენ ინდოთა დიდი მეფე ხარ როგორ შეიძლება ვინმემ თავი მოგაწონოს!

დ. როგორ შეიძლება გაჩნდეს კაცი რომელმაც თავი არ დაგამონოს?!

30.21 ვეფხისტყაოსნის კომენტარი - 642 (634) რას ვაგრძელებდე! მოვიდეს...

▲back to top

642 (634) რას ვაგრძელებდე! მოვიდეს...

ა. მოკლედ: მოვიდნენ ყოველი მხრიდან ამბის მომტანნი,

ბ. გაცუდებულნი და ამაოდ დამშვრალნი;

გ. ვერაფერი ვერ გაეგოთ და

დ. ამიტომაც უფრო და უფრო მდიოდა თვალთაგან ცრემლი შეუშრობელი.

ცუდი – გაცუდებული, ამაოდ, ფუჭად დამაშვრალი. ეს აზრი რომ უფრო დამაჯერებლად გადმოგვცეს, სტრიქონის მეორე ნახევარში კვლავ გაძლიერებულადაა ნათქვამი: „…ცუდთა ადგილთა თავისა დამაშრობელნი“. ხოლო მესამე სტრიქონში ეს გარემოება ანაფორული ალიტერაციითაა ხაზგასმული:

„ვერა ვერ ეცნა, ვერ იყვნეს ვერას ამბისა მბობელნი“.

30.22 ვეფხისტყაოსნის კომენტარი - 643 (635) მე ფრიდონს ვუთხარ: „ესე დღე...“

▲back to top

643 (635) მე ფრიდონს ვუთხარ: „ესე დღე...“

ა. მე ფრიდონს ვუთხარ, რომ ეს დღე მე საშინლად, საზარლად მიმაჩნია,

ბ. ღმერთია ამის მოწამე, ხოლო სათქმელად მეძნელება;

გ. უშენოდ ღამე და დღეც ღამედ მიმაჩნია,

დ. მოვშორებულვარ ყოველგვარ ლხინს და ამიტომაც გული ჭირს დაუბამს, დაუტყვევებია.

30.23 ვეფხისტყაოსნის კომენტარი - 644 (636) მაშა მე მისსა ამბავსა...

▲back to top

644 (636) მაშა მე მისსა ამბავსა...

ა. რადგან მე მის (ნესტანის) ამბავს არავითარს არ მოველი,

ბ. ვეღარ გავჩერდები გამიშვი, ვითხოვ საამისოდ ბრძანებას!

გ. გაიგონა თუ არა ეს ფრიდონმა, ატირდა

დ. და მითხრა: ეჰ, ძმაო, ამიერიდან ფუჭია და ცუდი ყოველგვარი ჩემი ლხინიო.

ვეღარ ვიქმნები – ვეღარ გავჩერდები, ვეღარ დავდგები.

დღესითგან – დღეიდან, ამიერიდან.

30.24 ვეფხისტყაოსნის კომენტარი - 645 (637) თუცა დია მოიჭირვეს..

▲back to top

645 (637) თუცა დია მოიჭირვეს..

ა. თუმცა ძალიან გაუჭირდათ, მაგრამ ვერ დამაკავეს;

ბ. მისი სპა მუხლ-მოყრილი წამოვიდა ჩემკენ,

გ. მეხვეოდნენ, მაკოცებდნენ, ატირდნენ და ამატირეს:

დ. ნუ წახვალო, მეუბნებოდნენ, მთელი სიცოცხლე დაგემონებითო.

30.25 ვეფხისტყაოსნის კომენტარი - 646 (638) ეგრე ვუთხარ: „თქვენი გაყრა...“

▲back to top

646 (638) ეგრე ვუთხარ: „თქვენი გაყრა...“

ა. ეგრე ვუთხარ; თქვენი გაშორება მეც დიდად მეძნელება,

ბ. მაგრამ უმისოდ ვერავითარ ლხინს ვერ ავიტან;

გ. ჩემს ნესტანს ვერ გავწირავ, თქვენც მეტად გებრალებათ.

დ. ნუ მიშლით, სულერთია, არ დავდგები, არც შეიძლება ვინმემ დამიშალოს წასვლა.

30.26 ვეფხისტყაოსნის კომენტარი - 648 (640) ფრიდონ გამომყვა, წავედით...

▲back to top

648 (640) ფრიდონ გამომყვა, წავედით...

ა. ფრიდონ გამომყვა, წავედით, ორივემ ცრემლი ვღვარეთ,

ბ. იქ ერთმანეთს ვაკოცეთ, ყვირილით, შეძახებით გავშორდით ერთმანეთს,

გ. მთელი ლაშქარი მტიროდა მართლა გულით და არა ენით.

დ. ჩვენ ჩვენი თავი დავადარეთ გაზრდილ-გამზრდელთა გაყრას.

30.27 ვეფხისტყაოსნის კომენტარი - 649 (641) ფრიდონისით წამოსრულმან...

▲back to top

649 (641) ფრიდონისით წამოსრულმან...

ა. ფრიდონისაგან წამოსული წავედი საძებნელად და იმდენი ვიარე,

ბ. რომ აღარ დამრჩენია არც ხმელეთი და არც ზღვა,

გ. მაგრამ მის მნახავს კაცს ვერსად ვერ შევეყარე,

დ. გული სრულად გამიშმაგდა, თავი მხეცთა დავადარე

30.28 ვეფხისტყაოსნის კომენტარი - 650 (642) ვთქვი თუ: „ჩემგან აღარა ხამს...“

▲back to top

650 (642) ვთქვი თუ: „ჩემგან აღარა ხამს...“

შვიდი, თუ რვა – ლექსისთვისაა, ნიშნავს: ორიოდე.

ა. ვთქვი, ვიფიქრე, რომ ამიერიდან აღარა ხამს ჩემგან ტყუილა-უბრალოდ სიარული და სერვა,

ბ. იქნება, ეგების მხეცებთან სიახლოვემ უკუმყაროს გულის დარდი, გულის ნაღველი!

გ. მონებს და ასმათს ვუთხარო ორიოდე სიტყვა:

დ. ცხადია, დამირჯიხართ, გამიწვალებიხართ, ამიტომაც, კიდევაც გმართებთ ჩემდამი სამდურავი.

30.29 ვეფხისტყაოსნის კომენტარი - 651 (643) აწ წადით და მე დამაგდეთ...

▲back to top

651 (643) აწ წადით და მე დამაგდეთ...

ეტერენით – (საწყ. ტერება), ეუფლენით.

ნუ მოასმენ – ნუ მოასმენინებ.

ა. აწ წადით, მე დამტოვეთ, მოუარეთ თქვენს თავს,

ბ. ამიერიდან ნუღარ უჭვრეტთ ჩემ თვალთაგან მონადენ ცხელ ცრემლს.

გ. მაგრამ ამათ, მოისმინეს თუ არა ჩემი სიტყვები,

დ. მითხრეს: რასა ბრძანებთ, არ გაგვაგონოთ მეორედ მაგისთანა რამე.

30.30 ვეფხისტყაოსნის კომენტარი - 652 (644) უშენოსა ნუცა ვნახავთ...

▲back to top

652 (644) უშენოსა ნუცა ვნახავთ...

უშენოსა. ნუცა ვნახავთ, ნუ პატრონსა, ნუ უფალსა – უარყოფითი კატეგორიულობა გამოხატულია სამჯერ განმეორებული ანაფორული ალიტერაციით: ნუ, რასაც აძლიერებს სინონიმური პარალელიზმი: პატრონსა უფალსა.

ნატერფალი – ნაკვალევი. •

მოაღაფლებს – (საწყ. მოღაფლება) მოადუნებს, ხალისს დაუკარგავს.

ღაფალი – დუნე, უხალისო. არ ღაფალი – მტკიცე, ურყევი, ცოცხალ მეტყველებაში ახლა ღაფალს შეესატყვისება – ღალბათი – სუსტი, დუნე.

ა. შენ გარდა არც ვნახოთ ჩვენ სხვა პატრონი, სხვა უფალი,

ბ. იქნება ღმერთმა არ გაგვყაროს, არ მოგვაშოროს თქვენი ცხენის ნაკვალევს, კვალდაკვალ გვატაროს თქვენთან,

გ. რომ თქვენ, მშვენიერს, ტურფა საჭვრეტელს მარად გიჭვრეტდეთ.

დ. მაგრამ აგრეა თურმე. ბედი ხანდახან მოადუნებს მაგარ, მტკიცე კაცსაც.

30.31 ვეფხისტყაოსნის კომენტარი - 653 (645) ვეღარ გავგზავნენ, სიტყვანი...

▲back to top

653 (645) ვეღარ გავგზავნენ, სიტყვანი...

სიტყვანი მესმნეს – მესმა სიტყვა, გავიგონე, დავიჯერე სიტყვა, ნაუბარი.

მაგრა დავყარენ არენიმე კაცრიელთა თემთანი – მაგრამ დავტოვე მე კაცთა დასახლებული ადგილები.

ა. ვეღარ გავუშვი მონები, რადგან გავიგონე მათი სიტყვა,

ბ. მაგრამ დავაგდე, დავტოვე კაცთა დასახლებული ადგილები;

გ. და სახლად მივიჩნიე თხათა და ირემთა ბინა.

დ. გავიჭერ და სრულად მოვიარე ქვევით მინდორი და ზევით მთა და ბარი.

30.32 ვეფხისტყაოსნის კომენტარი - 654 (646) ესე ქვაბნი უკაცურნი...

▲back to top

654 (646) ესე ქვაბნი უკაცურნი...

უკაცური – კაცთაგან დაუსახლებელი.

ყოლა ვერას მეხაფნეს – სრულიად ვერა ვერ შემაშინეს, ვერ წინაღმიდგნენ.

ხაფვა, ხაფება – შეშინება.

ჯაჭვნი ავად მოექაფნეს – ჯაჭვი, საჭურველი ცუდად ჩაეცვათ, კარგად ვერ შეიარაღებულიყვნენ. ქაფი – საჭურველი, იარაღი. •

საწუთრომან დამაღრიჯა, ცქაფნი მისნი კვლა მეცქაფნეს – სტრიქონი ორად იყოფა. ორივე ნახევარში ერთი და იგივე აზრია გამოთქმული: საწუთრომ დამამწუხრა, მაშასადამე, ცქაფი – აქ მწუხარებაა, სუსხია რომელიც ზეცამ თავს დაატეხა ტარიელს. ცქაფნი – მეცქაფნეს – პარანომაზიული თქმაა. |

ა. ეს გამოქვაბული, კაცთაგან დაუსახლებელი, რომელიც დევებს შეეკაფათ, ვპოვე;

ბ. შევები და ამოვწყვიტე წინააღმდეგობა სრულიად ვერ გამიწიეს,

გ. მონები კი დამიხოცეს, რადგან ცუდად შეიარაღებული იყვნენ;

დ. საწუთრომ დამამწუხრა, სუსხი მისი კვლავ მესუსხა.

30.33 ვეფხისტყაოსნის კომენტარი - 655 (...) დევთა ყვირილი, ზახილი...

▲back to top

655 (...) დევთა ყვირილი, ზახილი...

ლახტი – ლითონის წნული მათრახი.

ა. დევების საშინელი ყვირილი ზეცამდის ადიოდა;

ბ. მათი ლახტის ცემისაგან ქვეყანა ირყეოდა;

გ. ისეთი ბუღი აადინეს, რომ მზეს აბნელებდა და ალვის ხეს არხევდა,

დ. ახლა კი მე უნდა წავიდე მასთან, ვისგანაც დამწვარი ვარ (თინათინთან).

ყვირილი, ზახილი – სინონიმებია. აზრის გასაძლიერებლადაა მოხმობილი. ამავე მიზანს ემსახურება – დავფრიწე, დაიხეოდა.

აქ მოცემული დევთა მოტივი ხალხურია. ხალხურობის გარეშე ეს მოტივი გაუგებარია. ბუნებრივია რომ შოთამ ხალხისაგან აიღო იგი. აღსანიშნავია, რომ ამ მოტივის შემცველი სტროფიც ხალხური კილოთი, ხალხური ზომითაა თქმული. ხალხური:

„დევების კარზე მივედით, სიმღერა გამოდიოდა,

არ დაგვპატიჟეს შევედით, ამირანს პური შიოდა“.

30.34 ვეფხისტყაოსნის კომენტარი - 656 (647) აჰა, ძმანო, მაშინდლითგან...

▲back to top

656 (647) აჰა, ძმანო, მაშინდლითგან...

ა. აი, ძმაო, იმ დროიდან აქ ვარ და აქ ვკვდები;

ბ. გიჟი მინდორს გავიჭრები ხოლმე, ზოგჯერ ვტირი და ზოგჯერ ბნედა მომდის ხოლმე,

გ. ეს ქალი (ასმათი) არ მტოვებს, მისთვისაც (ნესტანისთვის) ცეცხლმოკიდებული,

დ. ჩემი სიკვდილისთვის მეტს არაფერს ვცდილობ, მეტს არაფერს ვაკეთებ.

აქა ვარ და აქა ვკვდები – განმეორებაა ანაფორული ალიტერაციით.

30.35 ვეფხისტყაოსნის კომენტარი - 657 (648) რომე ვეფხი შვენიერი...

▲back to top

657 (648) რომე ვეფხი შვენიერი...

მომიმახავს – (მომახვა) გამილესავს,

ა. რადგან ვეფხი მშვენიერი მის (ნესტანის) სახედ დამისახავს,

ბ. ამიტომ მიყვარს მისი ტყავი, ჩემთვის სამოსლად მომინახავს, ამირჩევია:

გ. ეს ქალი (ასმათი) მიკერავს, ხშირად სულთქვამს, ხშირად ოხრავს,

დ. რადგან თავი დღემდის არ მომიკლავს, ჩანს, ხრმალი მაქვს ცუდად მომახული.

30.36 ვეფხისტყაოსნის კომენტარი - 658 (649) მისსა ვერ იტყვის ქებასა...

▲back to top

658 (649) მისსა ვერ იტყვის ქებასა...

ბრძენთა ენები – ბრძენთა ენა.

სიცოცხლისა მთმენები – სიცოცხლის მომთმენი.

მთმენები და ენები – გამოწვეული რითმით: მხსენები, მქენები.

ა. მის (ნესტანის) ქებას ვერავინ იტყვის, ყველა ბრძენი რომ ერთად შეჰკრიბო;

ბ. ვიგონებ მას დაკარგულს მე (ტანჯული) სიცოცხლის მომთმენი;

გ. მას აქეთ მხეცებთან ვარ, მხეცებრ თავისა მგონები;

დ. სხვას არაფერს ვითხოვ ღვთისაგან ვარ სიკვდილის მთხოვნელი.

30.37 ვეფხისტყაოსნის კომენტარი - 659 (650) პირსა იცა, გაისეთქა...

▲back to top

659 (650) პირსა იცა, გაისეთქა...

…გაიხეთქა ღაწვი, ვარდი აიხეწა – სინონმური თქმაა, პარალელიზმი, ღაწვი გაიხეთქა იგივეა, რაც ვარდი აიხეწა, ე.ი. ლოყები დაიკაწრა.

ბროლი – აქ: პირისახე.

ერთსახე – ერთი სახის, გამუდმებული, უწყვეტი. ცრემლთა უწყვეტელობა გაძლიერებულია ანაფორული ალიტერაციით; „... წასდის წამწამთაგან ერთ-სახე, წა“.

ა. სახეზე ხელები დაიშინა, ლოყები დაიკაწრა,

ბ. სახე გაყვითლდა და სრულიად დაილეწა;

გ. ავთანდილსაც ცრემლი წასკდა გამუდმებული, უწყვეტი,

დ. შემდეგ ასმათმა გააჩუმა მუხლმოყრილი შეეხვეწა.

30.38 ვეფხისტყაოსნის კომენტარი - 660 (651) ტარიელ უთხრა ავთანდილს…

▲back to top

660 (651) ტარიელ უთხრა ავთანდილს…

სიცოცხლე – გაარმებული – სიცოცხლე გაცუდებული.

ნახვისა მოჟამებული – ვისაც ნახვის დრო დაგიდგათ, ნახვას მონატრებული.

ა. ასმათის მიერ გაჩუმებულმა ტარიელმა უთხრა ავთანდილს:

ბ. შენ ყველაფერი გაამე, მე ვერაფრით ვერ ნასიამოვნებმა;

გ. გითხარი ჩემი ამბავი სიცოცხლე გამწარებულმა, სიცოცხლე გაცუდებულმა,

დ. ახლა კი წადი და ნახე შენი მზე (თინათინი) ნახვის მონატრულმა, ნახვას მოსურვებულმა.

30.39 ვეფხისტყაოსნის კომენტარი - 661 (652) ავთანდილ უთხრა: „მე შენი...“

▲back to top

661 (652) ავთანდილ უთხრა: „მე შენი...“

ა. ავთანდილმა უთხრა: მე შენგან გაყრას ვერ მოვითმენ;

ბ. თუ გაგეყრები, ასე იცოდე, თვალთაგან ცრემლი დამედინება.

გ. მართალს გეტყვი და ნუ გეწყინება,

დ.•ვისთვისაც შენ კვდები შენი საქციელით მას არავითარი ლხენა არ ექნება.

30.40 ვეფხისტყაოსნის კომენტარი - 662 (653) რა აქიმი დასნეულდეს...

▲back to top

662 (653) რა აქიმი დასნეულდეს...

ა. რა გინდ საქები ექიმი იყოს, თუ იგი დასნეულდება,

ბ. აუცილებლად მკურნალად, მაჯის შემტყობად სხვა ექიმი უნდა მოიხმოს;

გ. მას უამბოს, რაც სენი ჭირს,

დ. რადგან სხვისა სხვამან უკეთ იცის სასარგებლო საუბარი.

მაჯაში – მაჯა.

შემტყვებარი – შემტყობი, გამომცნობი.

30.41 ვეფხისტყაოსნის კომენტარი - 663 (654) რაცა გითხრა, მომისმინე...

▲back to top

663 (654) რაცა გითხრა, მომისმინე...

ა. რაც გითხრა, მომისმინე, ბრძენი გელაპარაკები და არა გიჟი;

ბ. ასჯერ უნდა გაიგონო, არ გეყოფა, არა, ერთხელ გაგონება.

გ. 'შენსავით გულფიცხელი კაცი ვერაფერს კარგს ვერ მოიგვარებს.

დ. ახლა კი მე უნდა წავიდე მასთან, ვისგანაც დამწვარი ვარ (თინათინთან).

30.42 ვეფხისტყაოსნის კომენტარი - 664 (655) იგი ვნახო, სიყვარული...

▲back to top

664 (655) იგი ვნახო, სიყვარული...

შემიჯერო – (შეფერება), დამაჯერო, დამარწმუნო.

ღმერთი იღმრთო, ცაცა იცნო – ღმერთი ღმერთად გაიხადო, ცა კი ცად. პარანომაზიული თქმაა ფიცის გასაძლიერებლად მოხმობილი,

ამასვე ემსახურება: ერთმანერთი არ გავწიროთ, მაფიცო და შემომფიცო.

სტროფი გრამატიკულად დაკავშირებულია წინა სტროფთან, ამიტომ იგი იწყება კავშირებითი კილოთი: „უნდა წავიდე მასთან რომ ვნახო, სიყვარული დავამტკიცო“ და სხვა.

ა. იგი რომ ვნახო და სიყვარული მისდამი დავამტკიცო;

ბ. მოვახსენო, რაც გავიგე, სხვა მეტი საქმე არ მაქვს, არ მიქს;

გ. შენ კი გეხვეწები, დამიჯერო, ლმერთი იღმრთო, ცაც იცო,

დ. რომ ერთმანეთი არ გავწიროთ გაფიცო და შემომფიცო.

30.43 ვეფხისტყაოსნის კომენტარი - 665 (656) რომე აქათ არ წახვიდე...

▲back to top

665 (656) რომე აქათ არ წახვიდე...

აქათ – აქედან.

შემეპირო (შეპირება) ვნებითის II კავშირებითია: თუ შემპირდები.

უკან დაბრუნების კატეგორიულობა გადმოცემულია ანაფორული ალიტერაციით: კვლა მოვიდე შენად ნახვად, შენთვის მოვკვდე, შენთვის ვირო.

ა. რომ აქედან არ წახვიდე, შენ თუ ამას შემპირდები,

ბ. მეც ფიცით დაგარწმუნებ, რომ არასგზით არ გაგწირავ,

გ. ისევ მოვალ შენს სანახავად, შენთვის რომ მოვკვდე, შენთვის ვიარო,

დ. ღმერთმა ჰქმნას ვისთვისაც შენ ჰკვდები, მისთვის არ გატირო.

30.44 ვეფხისტყაოსნის კომენტარი - 666 (657) მან მიუგო, უცხოს უცხო...

▲back to top

666 (657) მან მიუგო, უცხოს უცხო...

უკუ მქარდი – (უკუქარვა, უკუ-ქარება) დამავიწყდი. რაგვარამცა უკუ მქარდი – როგორ უნდა დამავიწყდე.

მორჩი, განაზარდი – სინონიმებია. ალვა მორჩი, განაზარდი – ახალგაზრდა ალვა – ეპითეტია ავთანდილისა.

ა. მან (ტარიელმა) მიუგო: უცხოს (უცნობს) უცხო ასე როგორ შეგიყვარდი.

ბ. გასაყრელად გეძნელები (გაყრა ძნელდება), როგორც იადონს ვარდისაგან:

გ. როგორ უნდა დამავიწყდე, როგორ უნდა აღმოგიფხრა გულიდან!

დ. ღმერთმა ინებოს და ისევ გნახო ალვა მორჩი, განაზარდი.

30.45 ვეფხისტყაოსნის კომენტარი - 667 (658) პირი შენი ნახვად ჩემად...

▲back to top

667 (658) პირი შენი ნახვად ჩემად...

პირი შენი – მოწიწებისაა, თავაზიანობისაა – შენ.

ტანი იხოს – ტანი ხედ გაიზარდოს, ცოცხალი იყოს.

არ იირმოს, არცა ითხოს – ირემივით, თხასავით არ გაიჭრას.

გიტყუო, მოგაღორო – სინონიმებია.

მომაქარვოს სევდა, მითხოს – მომაქარვოს, მითხოს – სინონიმებია: გამიქარვოს სევდა, გამითხელოს სევდა.

ა. თუ შენ ცოცხალი იყო და ჩემ სანახავად მობრუნდე,

ბ. მაშინ გული მინდორს არ გაიჭრება ირემივით, თხასავით,

გ. თუ გიტყუო, მაშინ ღმერთმა რისხვით გამიკითხოს!

დ. შენმა ჭვრეტა-სიახლემ გამიქარგოს, გამითხელოს სევდა.

30.46 ვეფხისტყაოსნის კომენტარი - 668 (659) ამას ზედა შეიფიცნეს...

▲back to top

668 (659) ამას ზედა შეიფიცნეს...

შეუყვარდა – ახლა: შეუყვარდათ.

დაგი – ცეცხლი.

ა. ამაზე შეიფიცნენ გულწრფელი მოყვრები,

ბ. რომელთა იაგუნდი ქარვის ფერი იყო, რომელნიც სიტყვაბრძენნი იყვნენ და ცნობა შმაგნი;

გ. შეუყვარდათ ერთმანეთი, მათ გულს მარად ცეცხლი სწვავდა,

დ. იმ ღამეს მშვენიერი ამხანაგები ერთად იყვნენ.

30.47 ვეფხისტყაოსნის კომენტარი - 669 (660) ავთანდილცა მასვე თანა...

▲back to top

669 (660) ავთანდილცა მასვე თანა...

ტიროდა და ცრემლი ღვარა – ტიროდა უწყვეტელშია, ხოლო ღვარა – წყვეტილში: უნდა ყოფილიყო – ტიროდა და ცრემლსა ღვრიდა. ღვარა – რითმამ გამოიწვია.

ა. ავთანდილიც მასთან ერთად ტიროდა და ცრემლსა ღვრიდა.

ბ. რა გათენდა, აკოცა, გაეყარა და წამოვიდა.

რა გათენდა, წამოვიდა, აკოცა და გაეყარა – გაშორების მომენტების თანმიმდევრობა მოითხოვდა ასეთ წყობას: რა გათენდა, აკოცა, გაეყარა და წამოვიდა, მაგრამ ამგვარი წყობა რიტმს დაარღვევდა, ამიტომაც პოეტმა იგი შეცვალა პროზისათვის უჩვეულო წყობით.

30.48 ვეფხისტყაოსნის კომენტარი - 670 (661) ავთანდილს ასმათ ჩამოჰყვა...

▲back to top

670 (661) ავთანდილს ასმათ ჩამოჰყვა...

ა. ავთანდილს ასმათი ჩამოჰყვა და ფიცით ეუბნებოდა;

ბ. მუხლთა უყრიდა, ტიროდა, თითით ეხვეწებოდა;

გ. ადრე მისვლას ევედრებოდა, თითქოს ია ქკნებოდა;

დ. ავთანდილმა უპასუხა: ჩემო დაო, თუ არ თქვენ, სხვა ვინ უნდა მაგონდებოდესო.

30.49 ვეფხისტყაოსნის კომენტარი - 671 (662) ადრე მოვალ, არ გაგწირავ...

▲back to top

671 (662) ადრე მოვალ, არ გაგწირავ...

არას დავზამ – არ დავყოფ.

ოდენ სხვამან არ წავიდეს, ნუ სად არებს იმა ტანსა – პარალელიზმია.

არებს – არონინებს.

ა. ადრე მოვალ, არ გაგწირავ, არ დავყოფ შინ დიდხანს,

ბ. მხოლოდ სხვაგან არ წავიდეს, ნურსად არონინებს თავის ტანს;

გ. დღეიდან თუ ორი თვე ვერ მოვედი, უმსაგვსო საქმეს ჩავიდენ,

დ. გაიგეთ, რომ ჩავვარდნილვარ რაღაცა დაუსრულებელ ჭირში.

31 ვეფხისტყაოსნის კომენტარი - ამბავი ავთანდილისა არაბეთს შექცევისა

▲back to top

31.1 ვეფხისტყაოსნის კომენტარი - 672 (663) იგი მუნით წამოსრული...

▲back to top

672 (663) იგი მუნით წამოსრული...

განამხოკლა – მისი ფუძეა ხოკა – კაწრვა, ფხაჭნა ხოჭა. ის, ვინც იხოკს იქნება მხოკელი (მხოკავი).

განამხოკლა – მხოკელად გახადა, გადააქცია.

პირს იფხოჭნის, ლოყებს აზრობს, 'ხელი მხოკელად გადააქცია.

განამლოკლა – მლოკელად, მლოკავად გახადა.

ა. იგი (ავთანდილი) იქიდან დაბრუნებული სევდამ ნუთუ მოკლა!

ბ. პირს იხოკს, ლოყებს აზრობს, ხელი მისი მხოკელია;

გ. მისგან დადენილმა სისხლმა ყოველი მხეცი მლოკავად გადააქცია,

დ. მისმა ჩქარა სიარულმა შარა გრძელი შეამოკლა.

31.2 ვეფხისტყაოსნის კომენტარი - 673 (764) მუნ მოვიდა, სადა იგი...

▲back to top

673 (764) მუნ მოვიდა, სადა იგი...

ვისთვის ლხინი გაგვემწარნეს – ნამდვილად უნდა: ვისაც ლხინი გაგვემწარა.

ა. იქ მოვიდა, სადაც თავისი ჯარი დაეტოვებინა.

ბ. დაინახეს, იცნეს როგორც ჰმართებს, იმგვარადვე გაუხარდათ.

გ. შერმადინსაც ახარებდნენ, საჩქაროდ მისკენ წავიდნენ:

დ. მოვიდა ის, ვისთვისაც აქამდის ლხინი წამწარებული გვქონდა.

31.3 ვეფხისტყაოსნის კომენტარი - 674 (765) გაეგება, მოეხვია...

▲back to top

674 (765) გაეგება, მოეხვია...

ა. გაეგება, მოეხვია და ხელზე აკოცა,

ბ. სიხარულით დიდძალი ცრემლი ღვარა;

გ. თქვა: დიდება შენდა ღმერთო! ცხადია, თუ სიზმარი?

დ. მე არა ვარ ღირსი ჩემი თვალები მრთელს გხედავდნენ.

31.4 ვეფხისტყაოსნის კომენტარი - 675 (666) ყმამან მდაბლად მოიკითხა...

▲back to top

675 (666) ყმამან მდაბლად მოიკითხა...

ზარსა სცემდეს – მხიარულობდნენ.

ა. ყმამ (ავთანდილმა) მდაბლად მოიკითხა და პირზე აკოცა;

ბ. უბრძანა: ვმადლობ ღმერთს, რომ კარგად ხართ!

გ. დიდებულებმა თაყვანი სცეს, ღირსეულებმა აკოცეს,

დ. მხიარულობდნენ ყველანი გახარებული იყვნენ – როგორც დიდნი, ისე მცირენი.

მისალმების ცერემონიალი სავსებით დაცულია: შერმადინმა თავდაპირველად ავთანდილს ხელზე აკოცა ნიშნად იმისა რომ იგი უმცროსია ავთანდილისა. სამაგიეროდ ავთანდილმა ღირსად მიიჩნია და: ზედა დასვა პირი პირსა ე.ი. პირზე აკოცა დანარჩენი დიდებულები თაყვანს სცემდნენ მაგრამ ღირსეულები კოცნიდნენ.

31.5 ვეფხისტყაოსნის კომენტარი - 676 (667) მივიდეს, სადა სამყოფლად...

▲back to top

676 (667) მივიდეს, სადა სამყოფლად...

ა. მივიდნენ იქ, სადაც სადგომი სახლი იყო აგებული.

ბ. მის სანახავად მოვიდა მთელი ქალაქის კრებული.

გ. მაშინვე დაჯდა ნადიმად მორჭმული, ლაღი, შვებული,

დ. იმ დღის მხიარულებას სრულიად ვერ იტყვის (ვერ აწერს) ენა კლებული, არა სრული.

31.6 ვეფხისტყაოსნის კომენტარი - 677 (668) შერმადინს უთხრა, უამბო...

▲back to top

677 (668) შერმადინს უთხრა, უამბო...

ავთანდილს ცრემლი უყოფდა, უბნობდა თვალ-დაფახული – თვალდაფახული მხოლოდ მაშინ ლაპარაკობს ადამიანი, როცა მას მრავლად ედინება ცრემლი, რომელიც წამწამებს ყოფს, უყოფს.

ა. უამბო შერმადინს ყველაფერი ნახული,

ბ. თუ როგორ პოვა ის ყმა (ტარიელი), მისგან მზედ დასახული.

გ. ავთანდილი თვალცრემლიანი ამბობდა:

დ. უმისოდ ჩემთვის ერთია – გინდა დარბაზი, გინდ ხულა.

31.7 ვეფხისტყაოსნის კომენტარი - 678 (669) მუნ ამბავი შინაური...

▲back to top

678 (669) მუნ ამბავი შინაური...

შენი წასლვა არვინ იცის, რაცა მითხარ, აგრე ვქმენა –

ვქმენა – აქ ა უფუნქციოა, მხოლოდ რითმისთვისაა მოხმობილი.

ცისკრად – იგივეა, რაც – დღე რა მზემან განათენა.

ა. შინაური ამბავი ყველაფერი მოახსენა.

ბ. შენი წასვლა არავინ იცის, რაც მითხარი, ყველაფერი ეგრე ვქმენ!

გ. იმ დღეს იქიდან არ წასულა, ინადიმა, მოისვენა,

დ. ხოლო გათენებისას კი შეჯდა ცხენს და გაემართა.

31.8 ვეფხისტყაოსნის კომენტარი - 679 (670) არცაღა დაჯდა ნადიმად...

▲back to top

679 (670) არცაღა დაჯდა ნადიმად...

წავა – წავალს, მიდის.

ფიცხლად წავიდა, სავალი სამ დღე ვლო დღისა ათისა – წასვლის სიფიცხე სისწრაფე განმარტებულია სტრიქონის II ნახევარში.

ა. არც ნადიმად დამჯდარა, არც თავისთვის დაუსვენია;

ბ. მახარობლად შერმადინი წავიდა,

გ. სწრაფად იარა, ათი .დდღის სავალი სამ დღეს გავლო.

დ. ავთანდილს უხარია, რომ მზის მოცილეს (თინათინს) ნახავს.

31.9 ვეფხისტყაოსნის კომენტარი - 680 (671) შესთვალა: „მეფე უკადრი...“

▲back to top

680 (671) შესთვალა: „მეფე უკადრი...“

ხარმცა მორჭმით და დიდობით – იყავ მორჭმით და დიდებით. დიდობით – რითმისთვისაა.

შიშით, კრძალვით და რიდობით – პლეონასტური თქმაა: შიში კრძალვა და რიდი – სინონიმებია.

რიდობით – რითმისთვისა, უნდა: რიდით.

ა. შესთვალა: მეფე უკადრი (ამაყი) იყავ მორჭმით და დიდებით!

ბ. მოგახსენებ შიშით, კრძალვით და რიდით,

გ. ტარიელის საქმის ვერმცნობი ჩემ თავს ფლიდად, ფუჭად ვთვლიდი,

დ. ახლა კი ყველაფერს გაცნობებთ, მოვალ ლხენით და მშვიდობით.

31.10 ვეფხისტყაოსნის კომენტარი - 681 (672) როსტევან, მეფე უკადრი...

▲back to top

681 (672) როსტევან, მეფე უკადრი...

უკადრი, მორჭმული, შეუპოველი – სინონიმებია.

სააჯო და სათხოველი – სინონიმებია.

ა. როსტევანი – მეფე უკადრი, მორჭმული, შეუპოველი!

ბ. შერმადინმა ყველაფერი მოახსენა:

გ. ავთანდილი მოდის თქვენ წინაშე უცნობი ყმის მპოველი.

დ. მან ბრძანა: მივიღე ღვთისაგან, რაც სათხოველი, სახვეწელი მქონდაო.

31.11 ვეფხისტყაოსნის კომენტარი - 682 (673) თინათინს ჰკადრა შერმადინ...

▲back to top

682 (673) თინათინს ჰკადრა შერმადინ...

ნათელსა მას უღამოსა – ნათელს, დაუღამებელს – ეპითეტია თინათინისა.

ამო – სასიამოვნო.

აკრთობს (კრთობა) – აქ: ფრქვევა.

უთამამოსა – რითმისთვისა, უნდა: უთამამესსა.

თამამა – სრულს აღნიშნავს, უთამამესი – უსრულესი.

ა. შერმადინმა ჰკადრა თინათინს, ნათელს დაუღამებელს:

ბ. ავთანდილ მოდის თქვენ წინაშე და მოგახსენებსთ სასიამოვნო ამბავს.

გ. იგი (თინათინი) კი აფრქვევს ელვარებას, მზისაზე უსრულესს,

დ. შერმადინს საბოძვარი მისცა და მისი ყველანი დამოსა.

31.12 ვეფხისტყაოსნის კომენტარი - 683 (674) მეფე შეჯდა, გაეგება...

▲back to top

683 (674) მეფე შეჯდა, გაეგება...

ა. მეფე შეჯდა და გაეგება იქიდან მომავალ ყმას (ავთანდილს);

ბ. ამას პირ-მზე (თინათინი) ივალებდა, ვითა ვალსა.

გ. მეფე მიეგება, ისიც (ავთანდილი) მხიარული, გულმხურველი მოეგება მეფეს,

დ. დიდებულთა ჯარი გამხიარულდა, ზოგი კი მთვრალს დაემგვანა.

31.13 ვეფხისტყაოსნის კომენტარი - 684 (675) რა მიეახლა, გარდახდა...

▲back to top

684 (675) რა მიეახლა, გარდახდა...

ნიშატი – მხიარულება, სიხარული.

მიმხვდარმან ნიშატთა სიიეფესა – მიწვდომილმა მრავალ სიხარულს.

მეკრეფე – კრების მონაწილე.

დარბაზსა სეფესა – სამეფო დარბაზს.

ა. რა მიუახლოვდა ყმა, გადახტა ცხენიდან და მეფეს თაყვანი სცა;

ბ. მრავალ სიხრულს მიმწვდარმა როსტევანმა აკოცა ავთანდილს;

გ. გულ-მხიარულნი, შვებულნი მივლენ სამეფო დარბაზში;

დ. ავთანდილის მოსვლა უხარია, ყველას იქ შეკრებილთ.

31.14 ვეფხისტყაოსნის კომენტარი - 685 (676) მას ავთანდილ თაყვანი-სცა... •

▲back to top

685 (676) მას ავთანდილ თაყვანი-სცა... •

ა. ლომთა ლომმა ავთანდილმა თაყვანისცა მზეთა მზეს (თინათინს).

ბ. ბროლი (კბილები) და ვარდ-გიშერი (ლოყა, შავი წამწამი) გაეშვენებინა, გაელამაზებინა სინაზეს.

გ. მისი პირი (სახე) უფრო ნათელია, ვინემ ზესთა-ზე სინათლე,

დ. სამყოფად სახლი არ მართებს, უკმარია, უმჯობესია ცა გაიხადონ დარბაზად.

31.15 ვეფხისტყაოსნის კომენტარი - 686 (677) მას დღე დასხდეს ნადიმობად...

▲back to top

686 (677) მას დღე დასხდეს ნადიმობად...

დრამა – წვრილი ვერცხლის ფულია უთუოდ წვრილი, რადგან აქ ის აზრი უნდა გამოიხატოს, რომ მარგალიტს, როგორც წვრილ ფულს, ისე არიგებდნენ.

ა. ამ დღეს დასხდნენ სანადიმოდ, გაამრავლეს სმა და ჭამა;

ბ. მეფე ისე უჭვრეტს ავთანდილს, როგორც ტკბილი მამა თავის საკუთარ შვილს.

გ. მათ ორთავეს შვენოდა უხდებოდა ლოყების დაფიფქვა დანამვა ე.ი. ნაზად ტიროდნენ.

დ. უხვად გასცეს საბოძვარი, მარგალიტი დაარიგეს, როგორც წვრილი ფული.

31.16 ვეფხისტყაოსნის კომენტარი - 687 (678) სმა გარდახდა, თავის-თავის...

▲back to top

687 (678) სმა გარდახდა, თავის-თავის...

ა. სმა გათავდა, მსმელნი დაიშალნენ;

ბ. დიდებულები არ გაუშვეს, ყმა (ავთანდილ) ახლოს, წინ დაისვეს;

გ. მეფე ჰკითხავს, ავთანდილი უპასუხებს, რაც ჭირი დაეთმინა,

დ. უც:ობი ყმის რა ენახა, რა გაეგონა.

31.17 ვეფხისტყაოსნის კომენტარი - 688 (679) მას ვახსენებდე, ნუ გიკვირს...

▲back to top

688 (679) მას ვახსენებდე, ნუ გიკვირს...

ა. მას რომ ვახსენებ, ნუ გიკვირს, რომ მარად „ახს“ ვიძახი,

ბ. მზე თუ შეიძლება იყოს მისი ან მისი სახის მსგავსი,

გ. ვინც უნახავად გახადა გონება ყოველი კაცის მნახვისა.

დ. ვარდი დამჭკნარი ეკალთა შორის იმყოფება, ახ, ისა.

ვინ უნახავ ქმნის – ვინც უნახავად ქმნა, გახადა.

ამგვარი თქმა ხალხურია, დღესაც დაცულია საუბარში: „ისეთი ლამაზია, რომ ბავშვის უნახავად გაგხდის“; ასე ამბობენ როდესაც უნდათ რომელიმე ბავშვის უჩვეულო სილამაზე აღნიშნონ.

31.18 ვეფხისტყაოსნის კომენტარი - 690 (681) ქვაბნი წაუხმან დევთათვის...

▲back to top

690 (681) ქვაბნი წაუხმან დევთათვის...

ქვაბნი წაუხმან – ქვაბი წაურთმევია. წაუხმან – როდესაც ობ. მრავლობითშია.

სტავრა-ნახლები – ძვირფასი ქსოვილები.

ა. გამოქვაბული წაურთმევია დევებისათვის, სახლად დევების სახლი აქვს.

ბ. თან ახლავს მისი სატრფოს მოახლე,

გ. ვეფხის ტყავი აცვია, ცუდად მიაჩნია ძვირფასი ქსოვილები,

დ. გაკიდეგანებულია, ხალხს აღარ ნახულობს, სულ ახალ-ახალი ცეცხლი წვავს.

31.19 ვეფხისტყაოსნის კომენტარი - 691 (682) რა დაასრულა ამბავი...

▲back to top

691 (682) რა დაასრულა ამბავი...

მეოთხე სალექსო სტრიქონს მე ასე ვკითხულობ:

ეგე კმა სიმხნე სიმხნისად, რადგან ხარ მამხვე ჭირისა – ე.ი. ეს სავსებით საკმარისია შენი სიმხნისათვის, რადგან შენ ხარ დამამხობელი ჭირისა აქ არავითარ მოხვეჭაზე არაა ლაპარაკი, არამედ: შენ ავთანდილ, დიდი გმირობა გამოიჩინე, დავალებული საქმე შეასრულე და ჭირი დაამხეო. გარდა ამისა, უნდა შევნიშნოთ, რომ შოთას შეიძლება ჰქონდეს ტავტოლოგიური რითმები. მაგ., მე-19 სტროფში ორი მიქია, ქება სიტყვიდანაა ნაწარმოები და არაა საჭირო მი ქია – ხელოვნური ფორმის შემოტანა.

31.20 ვეფხისტყაოსნის კომენტარი - 692 (683) გამხიარულდა თინათინ...

▲back to top

692 (683) გამხიარულდა თინათინ...

ა. ამ ამბის მოსმენით თინათინი გამხიარულდა;

ბ. ავთანდილი იმ დღეს იხარებდა სმითა და ჭამით.

გ. როდესაც საწოლს დაბრუნდა, მას თინათინის მონა დახვდა.

დ. მისვლა ებრძანებინა „ენით არ ითქმის ისე ეამა.

31.21 ვეფხისტყაოსნის კომენტარი - 693 (684) ყმა წავიდა მხიარული...

▲back to top

693 (684) ყმა წავიდა მხიარული...

ლმობიერი, არგამწყრალი – ჰენდიადისია.

მენდორს რული – მინდორს ნასიარულევი.

ხასიათი – აქ: ხალისი, მშვენება.

სოფლისა ხასიათი – სოფლის, ქვეყნის მშვენება, ქვეყნის ხალისი.

ჯავარი – ძვირფასი ქვა.

ჯავარ-სრული – სიკეთით სავსე.

მრავალ-წყალი – მრავალ-ბრწყინვალე.

ავთანდილისათვის თინათინის ხმობა მეტისმეტად სასიხარულოა, სასიამოვნოა. სტროფში ეს უჩვეულო ალიტერაციითა და სიტყვების სათანადო შერჩევითაა გადმოცემული.

31.22 ვეფხისტყაოსნის კომენტარი - 694 (685) მზე უკადრი ტახტსა ზედა...

▲back to top

694 (685) მზე უკადრი ტახტსა ზედა...

არ ნადევრი – არ დევნილი, არ ჩაგრული, არ ნადევრი, იგივეა, რაც მორჭმული, მაშასადამე, აქაც ერთი აზრი ორი საშუალებითაა გამოთქმული. ამათგან ერთი დადებითი კონსტრუქციითაა, მეორე – უარყოფითით.

მჭევრი – აქ: კოხტა შნონიანი: ალვა მჭევრი – კოხტა ალვა.

ბროლ-ბადახშსა აშვენებდა თმა-გიშერი, წარბი ტევრი – ლოყა-კბილებს ამშვენებდა შავი თმა და ხშირი წარბები.

31.23 ვეფხისტყაოსნის კომენტარი - 695 (686) ყმა მხიარული წინაშე...

▲back to top

695 (686) ყმა მხიარული წინაშე...

სხენან – სხედან. •

უბნობენ ლაღნი, წყლიანნი, არა სიტყვითა მქისითა – ლექსი ორად იყოფა ორსავე ნახევარში ერთი და იგივეა ნათქვამი. სახელდობრ, მშვიდად, ლამაზად საუბრობდნენ.

ჰპოვეა – ა კითხვითი ნაწილაკი. იხმარება ისეთ წინადადებაში, სადაც კითხვა საჭიროა, მაგრამ კითხვითი სიტყვა არ მოიპოვება – ჰპოვე , თუ არა.

ა. ყმა მხიარული (ავთანდილი) დაისვა თავის სკამით წინ;

ბ. სხედან სავსე ლხინით, ორისავე შესაფერით;

გ. ლაპარაკობენ ლაღად, წყლიანად და არა მკვახე სიტყვით;

დ. ჰკითხა: იპოვე თუ არა ის, ვისი ძებნით მრავალი ტანჯვა გამოიარე?

31.24 ვეფხისტყაოსნის კომენტარი - 696 (687) ჰკადრა: „რა კაცსა სოფელმან...“

▲back to top

696 (687) ჰკადრა: „რა კაცსა სოფელმან...“

… ხე ტანი ალვისა, სოფლისა წყალთა რწყულისა – … პირი მსგავსი ვარდისა, ..აწ ფერ-ნაკლულისა – ტარიელის ატრიბუტებია. :

ა. უპასუხა: როდესაც კაცს გულის წადილი აუსრულდება,

ბ. მას აღარ ჰმართებს გადასული ჭირის გახსენება.

გ. ვპოვე ტარიელი – ხე, ალვის ტანი, ქვეყნის წყალით მორწყული.

დ. პირი მსგავსი ვარდისა, მაგრამ ახლა ფერ-ნამკრთალი ვარდისა.

31.25 ვეფხისტყაოსნის კომენტარი - 697 (688) მუნ სარო, მსგავსი ვარდისა...

▲back to top

697 (688) მუნ სარო, მსგავსი ვარდისა...

სარო – აქ: ტარიელი.

… ვნახე, მისჭირდა მი-ნები – ვნახე, უჭირდა, უსუსტდებოდა ნება, ნებისყოფა.

... დავკარგე ბროლი და სადა ჰრთავს ბროლსა მინები – მინები მრავლობითშია რითმისთვის. უნდა: მინაც დავკარგე, ბროლი და სადა რთავს ბროლსა მინა; ბროლი აქ თეთრი კბილები და სადა რთავს (უერთდება) ბროლსა მინა – ბაგე-ტუჩია.

ა. იქ სარო მსგავსი ვარდისა (ტარიელი) ვნახე უჭირდა ნებისყოფა;

ბ. ამბობს: დავკარგე ბროლი და სადა რთავს ბროლსა მინები (ნესტანი).

გ. იმიტომ ვიწვი რადგან ჩემსავით უშრეტი ცეცხლი სწვავს.

დ. შემდეგ ისევ უთხრა ამბავი მისგან (ტარიელისგან) გაგონილი.

31.26 ვეფხისტყაოსნის კომენტარი - 699 (690) ნუ მკითხავ, ქება რა გკადრო...

▲back to top

699 (690) ნუ მკითხავ, ქება რა გკადრო...

… ვით მზისა ციაგსა, დაეღონების – როგორც მზის ციალს, ელვარებას დაუსუსტდება, ვერ გაუმაგრდება.

კ. ნუ მკითხავ, ქება მისი როგორ მოგახსენო, ჩემგან როგორ გაგეგონება.

ბ. მის მნახველს ნახული აღარ მოეწონება;

გ. მჭვრეტელთა თვალნი, როგორც მზის ციაგს, ისე მას ვერ გაუმაგრდება:

დ. ვარდი შექმნილია ზაფრანად (ღაწვები მისი გაყვითლებულა), ახლა ია შეიძლება მისგან შეიკონოს.

31.27 ვეფხისტყაოსნის კომენტარი - 700 (691) წვრილად ჰკადრა რა იცოდა...

▲back to top

700 (691) წვრილად ჰკადრა რა იცოდა...

წავარნა და ქვაბი – სინონიმებია, გამოქვაბული.

სახლი და მენი – სინონიმებია.

ვა, სოფელმან სოფელს მყოფი ყოვლი დასვა ცრემლთა დენად – ჩვეულებრივი მოტივია ვეფხისტყაოსნისა: სოფელი, წუთისოფელი უხანო, გაუტანელია.

ა. დაწვრილებით მოახსენა რა იცოდა, რა ნახა და რა მოისმინა:

ბ. როგორც ვეფხს ქვაბი აქვს სახლად,

გ. ქალი ახლავს სასურველი, სულის ჩამდგმელი და ჭირთა მთმობი,

დ. ვაი, ასეთია სოფელი: სოფელში მყოფს ყველას ატირებს, ცრემლს ადენს.

31.28 ვეფხისტყაოსნის კომენტარი - 701 (692) ქალსა რა ესმის ამბავი...

▲back to top

701 (692) ქალსა რა ესმის ამბავი...

განათლდა პირი მთვარისა, ვით ნათლად ნავანებისა – ნავანები – მთვარესავით გავსებული, განათებული. ასე რომ საბოლოოდ გამოდის: განათლდა პირი მთვარისა, ვით ნათლად განათებულისა. სინათლის სიძლიერე ტავტოლოგიურადაა გადმოცემული.

რა ვუთხრა პასუხი მისთა ნებისა თნებისა – რა ვუთხრა პასუხი მისი სურვილის სათნო, მოსაწონი რომ იქმნეს.

ა. რა ქალს ესმა ეს ამბავი, მას აუსრულდა წადილი ნებისა,

ბ. განათლდა პირი მთვარისა (თინათინისა) ნათლად გაბრწყინვებულისა;

გ. ამბობს. რა ვუთხრა პასუხი, რომ მისი სათნო, მოსაწონი იქმნეს,

დ. რაა წამალი, რომ მისი წყლული განკურნოს.

31.29 ვეფხისტყაოსნის კომენტარი - 702 (693) ყმა ეტყვის: „ვის აქვს მინდობა...“

▲back to top

702 (693) ყმა ეტყვის: „ვის აქვს მინდობა...“

მომცქაფავი – მატყუარა, არა გულწრფელი.

დრო დამიც – დრო მიძევს, დრო მაქვს.

ა. ყმა ეტყვის: ვის აქვს მინდობა მატყუარა, უგულწრფელო კაცის?

ბ. მან ჩემთვის გადაწყვიტა არდასაწვავი თავის დაწვა,

გ. მეც დრო მომცა მისთვის, რომ მივიდე და დავდო მისთვის თავი,

დ. საამისოდ, ჩემი მზე შემიფიცავს, ჩემგან მზედ მისაჩნევი.

31.30 ვეფხისტყაოსნის კომენტარი - 703 (694) ხამს მოყვარე მოყვრისათვის...

▲back to top

703 (694) ხამს მოყვარე მოყვრისათვის...

დ. აჰა მაქვსმცა უმისობა ლხინი არმად, თავი ფლიდად – აჰა, მქონდეს უიმისოდ ლხინი არმად, თავი ფლიდად.

შდრ. – „მით ვცნათ სიყუარული მისი, რამეთუ მან სული თვისი ჩუენთვის დასდვა და ჩუენცა თანაგუაძ ძმათათვის სულთა ჩვენთა დადებაი“ (იოან. 3,10).

„უფროჲსი ამისა სიყუარული არავის აქუს, რაჲთა სული თჳსი დადვას მეგობართა თჳსთათჳს“ (იოან. 15,13).

31.31 ვეფხისტყაოსნის კომენტარი - 704 (696) მზე ეტყვის: „მომხვდა ყოველი...“

▲back to top

704 (696) მზე ეტყვის: „მომხვდა ყოველი...“

დანერგულისა – სწორი, რითმის საჭიროებით არაა გამოწვეული, მაგრამ ახლა ვიტყვით: დანერგილისა.

ა. მზე (თინათინი) ეტყვის: ამისრულდა, ყოველი ჩემი წადილი გულისა:

ბ. ჯერ ერთი – შენ მოხველ მშვიდობით, დაკარგულის მპოვნელი,

გ. მეორეც, ჩემგან დანერგილი სიყვარული გაგიზრდია,

დ. მაშასადამე, ვპოვე წამალი გულისა, აქამდის დადაგულისა!

31.32 ვეფხისტყაოსნის კომენტარი - 705 (696) საწუთრო კაცსა ყოველსა...

▲back to top

705 (696) საწუთრო კაცსა ყოველსა...

ვითა ტაროსი უხდების – გამოცემებში წერია „ვითა ტაროსი უხვდების“.

ა. საწუთრო ყოველ კაცს, როგორც ტაროსი ასე უხვდება:

ბ. ზოგჯერ მზეა და ზოგჯერ ცა რისხვით მოქუხდება,

გ. მაშინ ჭირი იყო ჩემ თავზე, ახლა კი ლხინი უხვად მომევლინა,

დ. რადგან ქვეყანას შვება აქვს, კაცი როგორ შეწუხდება?

სტროფი მეტად საგულისხმოა; აქ მოცემულია შოთას შეხედულება სიცოცხლეზე და ქვეყნის განვითარებაზე: ამ ქვეყნად არ არსებობს ერთხელ დადგენილი: ყველაფერი მოძრაობს, იცვლება. ეს ქვეყანა, მარად მდინი და ცვალებადია.

სტროფი გადმოგვცემს თინათინის სოფლგაგებას ყველაფერი მოძრაობს, ყველაფერი იცვლება, ერთი მოვლენა მეორეს ცვლის. საწუთრო ზოგჯერ ძვირია, ზოგჯერ უხვი.

განვითარების ამგვარი გაგება ვ.ტ-ის ყველა გმირის ძვალსა და რბილშია გამჯდარი. ამით აიხსნება თვითეულის სიმტკიცე და შეუპოვრობა.

შდრ. „მწუხრსა განისვენის ტირილმან და ცისკარსა სიხარულმან“ (ფს. 25,50, ფს. 125, ესაია 54,8).

31.33 ვეფხისტყაოსნის კომენტარი - 706 (697) შენ არ გატეხა კარგი გჭირს...

▲back to top

706 (697) შენ არ გატეხა კარგი გჭირს...

ზენაარი – ფიცი .

ზენაარი, ფიცი – სინონიმური წყვილია.

მზე მიმეფაროს, მი-ცისა – მზე მიმეფაროს, მიმეფაროს ცისა – ე.ი. მოვკვდე.

ა. შენ კარგი თვისება გჭირს, რომ ფიცს არ სტეხ, ასრულებ.

ბ. მოყვრის მტკიცე სიყვარული საჭიროა რომ შეასრულო.

პარალელია ბიბლიის შემდეგი ადგილისა. „კაცმან, რომელმან აღუთქუას აღთქმა უფალსა, ანუ ფუცოს ფიცი, დროებით, ანუ დრო ყოს თავისა თჳსისათჳს, არა განაცრუვოს სიტყუა თჳსი, ყოველი, რაოდენი გამოჰჴდეს პირისა მისისაგან, ყოს იგი“. (რიცხვ. 30,3).

31.34 ვეფხისტყაოსნის კომენტარი - 707 (698) ყმამან ჰკადრა: „სიახლითა...“

▲back to top

707 (698) ყმამან ჰკადრა: „სიახლითა...“

ა. ყმამ ჰკადრა: შენთან სიახლოვით ჭირი გავიმრავლე.

ბ. უსარგებლოა დამზრალის გასათბობად წყალს რომ უბერავდე.

გ. ....

დ. ...

31.35 ვეფხისტყაოსნის კომენტარი - 708 (699) ვა თუ გავიჭრა, გაჭრილსა....

▲back to top

708 (699) ვა თუ გავიჭრა, გაჭრილსა....

დამწვავს სამ ალი – დამწვავს სადმე ალი.

საგანი – აქ: მიზანი; სამიზნოა.

გული ძეს საგნად ისრისა – გული ძევს, გამზადებულია ისრის სამიზნედ.

სამალი – ისრის გასატყორცნი მოწყობილობაა.

გარდახდა. ჟამი პატიჟთა სამალი – გავიდა დრო ტანჯვათ დასამალავი.

ა. ვაჲ თუ გავიჭრა, გაჭრილს [ვინ იცის] სად [უბედურს] სადმე დამწვავს ალი!

ბ. ჩემი გული ისრის სამიზნედაა გამზადებული; მესვრის მოსაკლავად სამალი;

გ. ჩემი სიცოცხლის დრო სამადაა გაყოფილი, გამესამედებულია;

დ. მსურს ფარვა, მაგრამ უკვე წავიდა დრო ტანჯვათ სამალავი.

31.36 ვეფხისტყაოსნის კომენტარი - 709 (700) მესმა თქვენი ნაუბარი...

▲back to top

709 (700) მესმა თქვენი ნაუბარი...

ა. მესმა თქვენი ნაუბარი, გავიგონე, რაცა ბრძანე!

ბ. ვარდს ქაცვი მოაპოვებს ცალკე ეკალს რად ვეფხანო, რად უნდა ვძებნო!

გ. მაგრამ მზეო, (თინათინ) ჩემთვის შენი თავი მზეს დააგვანე,

დ. და სიცოცხლის რამე ნიშანი თან გამატანე.

31.37 ვეფხისტყაოსნის კომენტარი - 710 (701) ყმა ტკბილი და ტკბილ-ქართული...

▲back to top

710 (701) ყმა ტკბილი და ტკბილ-ქართული...

ყმა ტკბილი და ტკბილ-ქართული – ყმა ტკბილი და ტკბილად მოლაპარაკე. ქართული აქ სიტყვას ნიშნავს.

ა. ყმა ტკბილი და ტკბილ-ქართული, სიკეთის ხელისმყოფელი,

ბ. მზეს (თინათინს) ისე ეუბნება როგორც გაზრდილს გამზრდელი;

გ. ქალმა მისცა მარგალიტი, აუსრულა სურვილი,

დ. ღმერთმა ქმნას რომ მას დღევანდელი ლხინიც აუსრულდეს.

31.38 ვეფხისტყაოსნის კომენტარი - 711 (702) რა სჯობს, რა კაცმან გიშერი...

▲back to top

711 (702) რა სჯობს, რა კაცმან გიშერი...

თანა ახიოს – თან შეეხოს.

მორწყოს, ახიოს– მორწყოს, ხედ აქციოს (ე.ი. გაზარდოს).

ახი ოს ეყოს – როდესაც ახი მოუვა, როდესაც ოხვრას დაიწყებს.

ა. რა სჯობს, რომ კაცმა გიშერი (შავი ულვაშები) ბროლ-ლალს (ლალისფერ ბაგეებს) შეახოს,

ბ. ან ალვა (თინათინი) საროს (ავთანდილს) ახლოს რგოს, მორწყოს, ხედ აქციოს,

გ. მათი მჭვრეტელი გაახაროს, ვერ მჭვრეტი შეაწუხოს:

დ. [მაგრამ[ ვაი გაყრილ (გაშორებულ) მოყვარეს, როდესაც მას ახი და უბედურება ეწვევა.

31.39 ვეფხისტყაოსნის კომენტარი - 712 (703) მათ მიჰხვდა ლხინი ყოველი...

▲back to top

712 (703) მათ მიჰხვდა ლხინი ყოველი...

ა. მათ შეხვდათ ყოველგვარი ლხინი ერთმანეთის ჭვრეტით;

ბ. ყმა (ავთანდილი) წამოვიდა გაყრილი (გაშორებული), მიდის დარეტიანებული გულით.

გ. მზე (თინათინი) ტირის სისხლით ცრემლით, ზღვაზე უფრო მეტითა.

დ. და ამბობს: ვერ გაძღა ქვეყანა ჩემი სისხლის სმითა.

31.40 ვეფხისტყაოსნის კომენტარი - 713 (704) ყმა წავიდა სევდიანი…

▲back to top

713 (704) ყმა წავიდა სევდიანი…

ამად ილებს – ამად ამიტომ ილებებს, ამიტომ ილურჯებს.

კაცსა მიჯნურობა ატირებს და აგულჩვილებს – ხაზგასმულია ის გარემოება, რომ ტირილი მიჯნურობის თანდაყოლილი ბუნება და თვისებაა.

კვლა აბინდებს, არ ადილებს – ერთი აზრი ორი საშუალებითაა გამოთქმული.

ა. ყმა წავიდა სევდიანი, მკერდს იცემს და ამიტომ ილებებს (ცემით ილურჯებს).

გ. რომ კაცს მიჯნურობა ატირებს და აგულჩვილებს,

გ. ღრუბელი რომ მიეფარება, მზე ხმელეთს დააჩრდილებს,

დ. ხოლო მოყვრის (სატრფოს) მოშორება ისევ აბინდებს, არ ადილებს.

31.41 ვეფხისტყაოსნის კომენტარი - 714 (705) სისხლმან და ცრემლმან გარევით...

▲back to top

714 (705) სისხლმან და ცრემლმან გარევით...

ა. სისხლმა და ცრემლმა ერთმანეთში გარევით ღაწვები დაღარა;

ბ. ამბობს: მზე ჩემი თავის დასადებლად აღარ კმარა;

გ. მიკვირს, გული ჩემი ალმასი (მტკიცე) შავმა წამწამმა (თინათინმა) რატომ დადაღა!

დ. ვიდრე მე მას ვნახავდე, სოფელო, სალხინოდ აღარ მინდიხარ, აღარა!

31.42 ვეფხისტყაოსნის კომენტარი - 715 (706) ვინ უწინ ედემს ნაზარდი...

▲back to top

715 (706) ვინ უწინ ედემს ნაზარდი...

მომრწყო, მახია – მომრწყო, ხედ მაქცია, გამზარდა.

დანასა მახია – დანას შემახო.

დამიბა მახია – დამიბა მახე.

ზღაპარია და ჩმახია – სინონიმური თქმაა.

ა. ვინც წინეთ ედემს ნაზარდი ალვა მრგო, მომრწყო და ხედ მაქეია,

ბ. დღეს მან ლახვარს მიმცა, დანას დამახია,

გ. დღეს ჩემი გული უშრეტი ცეცხლის მახეს დამიბა.

დ. აწყა ვცან, სოფლისა საქმე არის ზღაპარი და ჩმახი (ჭორი, მოგონილი).

31.43 ვეფხისტყაოსნის კომენტარი - 716 (707) ამას მოსთქვამს, ცრემლსა აფრქვევს...

▲back to top

716 (707) ამას მოსთქვამს, ცრემლსა აფრქვევს...

ათრთოლებს და აწანარებს – თრთის და კანკალებს, (ჰენდიადისია).

მიაწარებს – მი-ა-წა-რებს – კოხტად არონინებს.

ასუდარებს, აზეწარებს – სუდარა და ზეწარი ერთი და იგივეა.

ა. ამას ტირის, ცრემლს აფრქვევს, თრთის და კანკალებს.

ბ. გულ-ამოსკვნით, ოხვრა-კვნესით ტანს კოხტად არონინებს;

გ. საყვარლის სიახლოვეს მოშორება გაამწარებს,

დ. აგრეა სოფელი: საბოლოოდ ის სუდარას, ზეწარს ახვევს ადამიანს.

31.44 ვეფხისტყაოსნის კომენტარი - 717 (708) ყმა მივიდა, საწოლს დაჯდა...

▲back to top

717 (708) ყმა მივიდა, საწოლს დაჯდა...

ა. ყმა წავიდა და საწოლში დაჯდა, ზოგჯერ ტიროდა, ზოგჯერ ბნდებოდა,

ბ. მაგრამ გონებით საყვარელთანაა, არ მოსწყვეტია;

გ. როგორც მწვანილს თრთვილისაგან, ისე მის სახეს ფერი მოაკლდა,

დ. ხომ ხედავთ, ვარდს უმზეობა როგორ ადრე დააჩნდება ხოლმე.

31.45 ვეფხისტყაოსნის კომენტარი - 719 (710) რა გულსა უთხრა გულისა...

▲back to top

719 (710) რა გულსა უთხრა გულისა...

საგულისო – აქ: საგულისხმო.

სამეყვისო – მოყვასისათვის განკუთვნილი.

მე – ყავის (მყავის, ყავის) ი-ნის მიმატებით მეყავის გასუბსტანტივდა – მეყავისი, საბოლოოდ – მეყვისი, ე.ი. ვინც მე მყავს, მოყვასი, მოყვარე.

ა. რა გულს უთხრა გულის საგულისხმო სიტყვები,

ბ. მან მოიღო მარგალიტი თინათინის ნაქონი,

გ. თინათინის მკლავზე ნაბამი და მისი კბილების შესაფერი,

დ. დაიდვა პირზე, აკოცა, ცრემლი სდის ვითა ბისონი (ბისონის ფერი, წითელი, ე.ი. სისხლის ცრემლები სდის).

▲back to top

32.1 ვეფხისტყაოსნის კომენტარი - 720 (7I1) რა გათენდა, კაცი მოვა...

▲back to top

720 (7I1) რა გათენდა, კაცი მოვა...

მომკითხავი, დარბაზს მხმობი – მომკითხავი და მხმობი სინონიმებია.

ნაღვიძები, ძილნაკრთობი – ჰენდიადისია.

მსწრობი – დამსწრე.

რა გათენდა, კაცი მოვა – ორივე წინადადებაში დრო შეთანხმებული უნდა იყოს, მაშასადამე, უნდა: რა გათენდა, კაცი მოვიდა.

კაცი მოვა – რიტმმა, მეტრმა გამოიწვია.

ა. რა გათენდა, მოვიდა კაცი რომელმაც ავთანდილი დარბაზს მოიხმო.

ბ. ავთანდილიც ლაღი, ნაზი, მაგრამ ძილნაკრთობი, წავიდა.

გ. იქ დამსწრე ჯარი ერთმანეთს ეკრვოდა;

დ. მეფე კი მინდორში ეკაზმებოდა (იჭურვებოდა) დოლ-საყვირი მოემზადებინა.

32.2 ვეფხისტყაოსნის კომენტარი - 721 (712) მეფე შეჯდა, მაშინდელი...

▲back to top

721 (712) მეფე შეჯდა, მაშინდელი...

ქოს-დაბდაბი – სპილენძის დოლი.

ა. მეფე შეჯდა, მაშინდელი ზარი (ხმაურობა) როგორ შეიძლება ახლა წარმოვიდგინოთ:

ბ. ქოს-დაფდაფთა ცემისგან ვერაფერს ვერ გაიგონებდი,

გ. იმდენი ქორი იყო, რომ მზეს აბნელებდა;

დ. იმ დღეს დანაღვარი სისხლით ველი მორწყეს.

32.3 ვეფხისტყაოსნის კომენტარი - 722 (713) ინადირეს, შემოიქცეს...

▲back to top

722 (713) ინადირეს, შემოიქცეს...

რულნი – ნასიარულევი (მრ.).

სრულნი – მთელი.

სრულნი – (სრა) სასახლისა.

რულნი – სადაური.

ა. ინადირეს, შემობრუნდნენ მინდორში ნასიარულევი,

ბ. შეიყვანეს (დარბაზში) დიდებულნი, თავადნი და მთელი სპა;

გ. მეფე დაჯდა და მას დახვდა მოკაზმული საჯდომი სასახლე,

დ. ჩანგი კასტანიეტს ეხმაურება, სადაურნი არ იყვნენ მომღერალნი!

32.4 ვეფხისტყაოსნის კომენტარი - 723 (714) ყმა ახლოს უჯდა მეფესა...

▲back to top

723 (714) ყმა ახლოს უჯდა მეფესა...

ა. ავთანდილი ახლოს უჯდა მეფეს და ამბავს ეკითხებოდა;

ბ. ბაგეთაგან ბროლ-ლალი (ბაგე-კბილები) გამოსჭვირდა ბროლთაგან ელვა ირეკლებოდა.

გ. ახლოს ღირსეულნი ისხდნენ, შორს ჯარი იყო,

დ. და ყველა ტარიელს ახსენებდა.

32.5 ვეფხისტყაოსნის კომენტარი - 724 (715) ყმა მივიდა გულ-მოკლული,...

▲back to top

724 (715) ყმა მივიდა გულ-მოკლული,...

ა. ყმა წავიდა გულმოკლული, ცრემლი ველთ მოედინება.

ბ. თინათინის სიყვარული გარს უვლიდა თვალის წინ.

გ. ზოგჯერ ადგებოდა, ზოგჯერ დაწვებოდა ხოლმე, აბა ხელს, გიჟს რა დააძინებდა!

დ. რაც დათმობის სააჯო და სახვეწარია გულმა ვის მოუსმინოს!

32.6 ვეფხისტყაოსნის კომენტარი - 725 (716) წევს იტყვის: „გულსა სალხინო...“

▲back to top

725 (716) წევს იტყვის: „გულსა სალხინო...“

ნიშატი – სიხარული, ლხენა.

სავაგლახე – სივაგლახე.

ა. წევს, ამბობს. გულს სალხინო რაღა უნდა დავუსახო?

ბ. მოგშორდი ედემს ნაზარდო ტანო ლერწამო და ხეო.

გ. შენთა მჭვრეტელთათვის სიხარულო, ვერმჭვრეტთათვის – სივაგლახე,

დ. ცხადად ნახვას ვერ ვეღირსები, ნეტავი სიზმრად გნახო.

32.7 ვეფხისტყაოსნის კომენტარი - 726 (717) ამას მოსთქმიდის ტირილით...

▲back to top

726 (717) ამას მოსთქმიდის ტირილით...

თუ ლხინი გვინდა ღმრთისაგან, ჭირნიცა შევიწყნაროთა – ეს ადგილი უთუოდ ეხმაურება ბიბლიას, იობის წიგნს. ცნოლია იობის ვნებანი ცოლმა ვერ მოითმინა წამება ქმრისა და ურჩია მას: შენ მტკიცე და ურყევი ხარ შენს უბიწობაში, ჰგმე „უფალი და მერმე მოკვდიო.

მაშინ იობმა უთხრა: რად ვითარცა ერთი უგუნურთაგანი იტყვი, უკეთუ კეთილი შევიწყნაროთ ხელისაგან უფლისა, ბოროტი არა მოვითმინოთა? (იობ. 2,10).

ა. ამას მოთქვამდა ტირილით და ცრემლის ღვრით;

ბ. ისევ გულს ეუბნება: დათმობა სჯობია სიბრძნის თანახმად.

გ. თუ არ დავთმეთ, რა ვქმნათ, სევდას როგორ უნდა მოვუგვაროთ?

დ. თუ ლხინი გვინდა ღვთისაგან (ხანდახან) ჭირიც უნდა შევიწყნაროთ, ჭირსაც შევურიგდეთ.

32.8 ვეფხისტყაოსნის კომენტარი - 727 (718) კვლა იტყვის: „გულო, რაზომცა...“

▲back to top

727 (718) კვლა იტყვის: „გულო, რაზომცა...“

ა. ისევ ამბობს: გულო, მიუხედავად იმისა, რომ დიდი წადილი გაქვს სიკვდილისა,

ბ. მაინც სიცოცხლეს უნდა გაუძლო და მისთვის თავი უნდა დასდო;

გ. მაგრამ (ამასთანავე) დამალე, არ დაიჩინო შენ შენი ცეცხლის დება,

დ. რადგან არ შეეფერება მიჯნურს მიჯნურობის გაცხადება.

სტროფის შინაარსთან დაკავშირებით საჭიროა გაირკვეს როგორი უნდა იყოს მიჯნური მიჯნურისადმი. ამის პასუხი მოცემულია ჯერ 27-ე სტროფში:

არს პირველი მიჯნურობა, არ-დაჩენა ჭირთა, მალვა

ე. ი. მიჯნურობით გამოწვეული ჭირი არ უნდა დაიჩინო, მიჯნურობამ არ უნდა შეგაწუხოს.

ეგევეა გამეორებული 31-ე სტროფში:

არ დააჩნდეს მიჯნურობა, სჯობს, თუ კაცსა იახლების

ამაზევეა ლაპარაკი 28-ე და 29-ე სტროფებში:

ხამს, თავისსა ხვაშიადსა არვისთანა ამჟღავნებდეს...

მას უშმაგო ვით მიენდოს, ვინ მოყვარე გაამჟღავნოს...

ეგევე გარემოებაა ზემოხსნებულ სტროფში ხაზგასმული. მიჯნურობის არ გამჟღავნება იმას კი არ ნიშნავს, რომ შენ არავის უთხრა, რომ შეყვარებული ხარ, არამედ იმას, რომ არ უნდა დაგაჩნდეს, არ შეგამჩნიოს ვინმემ, რომ შენ მიჯნურობის გამო ხარ შეწუხებული.

32.9 ვეფხისტყაოსნის კომენტარი - 728 (7198) რა გათენდა, შეეკაზმა...

▲back to top

728 (7198) რა გათენდა, შეეკაზმა...

ა. რა გათენდა, შეეკაზმა, ყმა გავიდა ადრე გარე;

ბ. ამბობს ნეტავი თუ მიჯნურობა არ დამაჩნდეს და დავფარო.

გ. გულს თხოვს დათმობა შემაძლებინე, როგორმე საქმე მომიგვარე;

დ. შეჯდა ცხენზე და ვაზირისას წავიდა.

32.10 ვეფხისტყაოსნის კომენტარი - 729 (720) ვაზირმა ცნა, გაეგება...

▲back to top

729 (720) ვაზირმა ცნა, გაეგება...

ა. ვაზირმა გაიგო და გაეგება: ჩემსას მზე (ავთანდილი) მოვიდაო,

ბ. ამას თურმე მახარებდა დღეს სასიხარულო ნიშანი; •

გ. მიეგება, თაყვანისცა და სრული ქება უთხრა ყოველმხრივ სრულს, შემკულს.

დ. ასედაცაა: თუ სტუმარი სასურველია, მაშინ მასპინძელიც მხიარულია.

წინა გამოცემებში იყო: დღეს ნიშანი სიხარული, რაც უაზრობას წარმოადგენდა; უთუოდ სწორია: დღეს ნიშანი სახარული, ე.ი. ნიშანი სახარელი, გასახარელი.47

32.11 ვეფხისტყაოსნის კომენტარი - 730 (721) ყმა გარდასვა მასპინძელმან...

▲back to top

730 (721) ყმა გარდასვა მასპინძელმან...

არ ღაფალმან, ავმან, უქმან – არ უარყოფითი ნაწილაკი სამსავე სიტყვას ეკუთვნი: არ ღაფალმან, არ ავმან, არ უქმან. სამივე სიტყვა სინონიმებია. მათგან აღსანიშნავია: უქმან, უქი – ვისაც ვერ აქებ, არ საქები. არ უქი – აქ ორი უარყოფა, რაც დადებითობას იძლევა – ე.ი. საქები. საერთოდ, სამივე სიტყვა ნიშნავს კარგს.

ა. ყმა კარგმა მასპინძელმა გადმოსვა

ბ. და ფეხქვეშ ბეწვი დაუფინა;

გ. ყმამ გაანათლა სახლი, როგორც მზემ სამყარო

დ. და თქვეს: დღეს სურნელოვანი ვარდის სუნი მოგვბერა ქარმაო.

32.12 ვეფხისტყაოსნის კომენტარი - 731 (722) დაჯდა, მისთა შემხედველთა...

▲back to top

731 (722) დაჯდა, მისთა შემხედველთა...

გული მათი მართლად ხელეს – თავისი გული მართლაც გაახელეს, გააგიჟეს.

მისთვის ბნედა თავისათვის ისახელეს – მისი გულისთვის ბნედა თავს იდვეს.

ბევრი აათასეს, აღარა თუ აერთხელეს – ათასი-არ ერთხელი ჩვეულებრივი დაპირისპირებაა აზრის გასამკაფიოებლად.

გაიყარნეს, ჯალაბობა გაათხელეს – გაიყარნეს იგივეა, რაც ჯალაბობა გაათხელეს.

ა. დაჯდა, მისმა შემხედველებმა თავიანთი გული მართლაც გაახელეს,

ბ. მისი გულისთვის თავს ბნედა დაატეხეს,

გ. ოხვრა გაამრავლეს, არა თუ აერთხელეს.

დ. გასცეს განკარგულება, რომ გაყრილიყვნენ გაიყარნენ და შეკრებილობა დამალეს, გაათხელეს.

32.13 ვეფხისტყაოსნის კომენტარი - 732 (723) რა ჯალაბი გაიყარა...

▲back to top

732 (723) რა ჯალაბი გაიყარა...

საურავი – აქ: თანამდებობა.

რაცა გწადდეს საურავი – რაც გსურდეს თანამდებობა.

მეფე იქმს და შენ გეთნების – მეფე იზამს (მოგცემს) და შენც მოგეწონება.

ა. როდესაც ჯალაბი გაიყარა, ავთანდილმა ვაზირს უთხრა:

ბ. შენთვის სასახლეში დამალული არაფერი არ შეიძლება იყოს;

გ. რაც თანამდებობა გსურს, მეფე მოგცემს და შენც მოგეწონება,

დ. გაიგე ჩემი გაჭირვება და მიმკურნალე, როგორადაც კი შეიძლება მკურნალობა.

32.14 ვეფხისტყაოსნის კომენტარი - 733 (724) მის ყმისა ცეცხლი მედების...

▲back to top

733 (724) მის ყმისა ცეცხლი მედების...

ა. იმ ყმის (ტარიელის) ცეცხლი მედება, მწვავს მისი მწველი (ნესტანი);

ბ. მკლავს სურვილი და უნახველობა ჩემი სასურველისა;

გ. მას ჩემთვის სული არ შურს, საჭიროა, მეც გადავუხადო სამაგიერო (გადაუხდელი);

დ. ხამს სიყვარული მოყვრისა უხვისა, უშურველისა.

32.15 ვეფხისტყაოსნის კომენტარი - 734 (725) მისი ნახვა გულსა ჩემსა...

▲back to top

734 (725) მისი ნახვა გულსა ჩემსა...

დაებადა I – ბადედ გადაექცია.

დაება და II – დაება, დაება – და დაებას პირველი მარცვალია.

დაებადა III – დაებადებინა.

და ებადა IV – და ჰყავდა.

ა. მისი ნახვა ჩემს გულში როგორც ბადე, ისე გაიბა,

ბ. იქვე დარჩა და დაება;

გ. ღმერთს მზედ დაუბადებია, რადგან მოახლეს (ახლომყოფს) დასწვავს;

დ. რაც შეეხება ასმათს, იგი ჩემთვის ყოველი დის უფრო და არის.

32.16 ვეფხისტყაოსნის კომენტარი - 735 (726) ოდეს წამოვე, შევჰფიცე...

▲back to top

735 (726) ოდეს წამოვე, შევჰფიცე...

ფიცითა საშინელითა – დიდი ფიცით.

პირითა არ მტერთა საწუნელითა – კარგი პირით, შეურცხვენელით.

შენსა მე ვეძებ ნათელსა, შენ ხარ გულითა ბნელითა – დაპირისპირებაა.

ა. როდესაც წამოვედი, შევჰფიცე დიდი ფიცით,

ბ. რომ ისევ მოვალ, დავბრუნდები და კარგი პირით გნახავ;

გ. შენს სატრფოს მოვძებნი რადგან შენ ახლა მწუხარე ხარ;

დ. დროა ჩემგან წასვლისა, წაუსვლელობა ცხელი ცეცხლით მწვავს.

32.17 ვეფხისტყაოსნის კომენტარი - 736 (727) ყოველსავე მართლად გითხრობ...

▲back to top

736 (727) ყოველსავე მართლად გითხრობ...

ა. ყველაფერს მართალს გეტყვი, კვეხნას არ დავიწყებ.

ბ. მიმელის და რომ ვერ მივსულვარ, სწორედ ეს მიდებს ცეცხლს გულში;

გ. ვერ გავუტეხ ფიცს, ვერ გავსწირავ (სიყვარულით) გახელებული გახელებულს,

დ. (ვინაიდან) სად გაუმარჯვდეს კაცსა რომელიც ფიცს გასტეხს.

32.18 ვეფხისტყაოსნის კომენტარი - 737 (728) რაცა გითხარ, ჩემმაგიერ...

▲back to top

737 (728) რაცა გითხარ, ჩემმაგიერ...

მიედ – მიდი.

თავმან მისმან, ფიცით გეტყვი – თავისებური ტავტოლოგია – ვფიცავ მის თავს.

მაქნევს რასა – სიტყვასიტყვით – რას მაქნევინებს, ე.ი. რა უნდა ვქმნა მე მისთვის, რა უნდა მას ჩემგან.

არ დამიჭრას არა სრასა – სინონიმური პარალელიზმია. არ დამიჭრას იგივეა, რაც არა სრასა. ე.ი. არ დასეროს.

ა. რაც გითხარი, მიდი სასახლეში და მოახსენე ჩემმაგიერ როსტევანს;

ბ. ვფიცავ მის თავს და გელაპარაკები შენ, ვაზირს, სასახლის უფროსს:

გ. თუ არ შემიპყრობს, არ დავდგები (არ გავჩერდები), თუ შემიპყრობს, რა უნდა ჩემგან?

დ. აბა, მიშველე რამე, რომ ჩემი გული ცეცხლმა არ დაჭრას, არ დასეროს.

32.19 ვეფხისტყაოსნის კომენტარი - 738 (729) ჰკადრე: „ვინ გაქოს ყოველმან...“

▲back to top

738 (729) ჰკადრე: „ვინ გაქოს ყოველმან...“

შეუზრახი, უზრახი – არამეტყველი, პირუტყვი უზრდელი. არ შეუზრახი – მეტყველი, ზრდილი, არ კადნიერი და პირუთვნელი. უნდა: შეუზრახმან (შეუზრახემან რითმისთვისაა).

ვინ – აქ: სად.

გაცნობოს ღმერთმან ნათელთა მსახემან – (მსახე – კვალად რითმისაა) შეგაგნებინოს ღმერთმა ნათლის მსახავმა.

ა. ჰკადრე, მოახსენე მეფეს, სად გაქოს კაცმა პირუთვნელმა.

ბ. როგორ ვშიშობ, შეგაგნებინოს ღმერთმა ნათლის მსახავმა, გამომხატველმა;

გ. მაგრამ იმ ყმამ (ტარიელმა) ალვის სახისამ, ცეცხლით დამწვა;

დ. გული წამსვე წამართვა მან, ვერასგზით ვერ შევინახე.

IV სტრ. ინვერსიული წყობაა რიტმით (მეტრით) გამოწვეული.

32.20 ვეფხისტყაოსნის კომენტარი - 739 (730) აწ, მეფეო უმისობა...

▲back to top

739 (730) აწ, მეფეო უმისობა...

აქა ხელი რა მეხდების – აქა ხელი რა გამოვიღო!

ა. ამიერიდან, მეფევ, უმისობა (უტარიელობა) სრულიად შეუძლებელია;

ბ. გული (სიმამაცე) მას აქვს გულოვანს, მე რა ხელი მომემართება;

გ. [მაგრამ] თუ რასმე ვარგებ, თავდაპირველად ეს თქვენი სახელი იქნება.

დ. და თუ ვერას ვარგებ, თავს მაინც დავსდებ და ფიცი ჩემი არ გატყდება.

32.21 ვეფხისტყაოსნის კომენტარი - 740 (731) წასდვა ჩემი გულსა თქვენსა...

▲back to top

740 (731) წასდვა ჩემი გულსა თქვენსა...

დავებრუნდეს – დაბრუნდესვე.

ა. ჩემი წასვლა თქვენს გულს არ ეწყინოს, იგი არ დამწუხრდეს;

ბ. რაც ჩემ თავზე დადგენილია, რაც ღმერთს უნდა, იგი იქმნეს;

გ. ღმერთმა ქმნას და გაგიმარჯვდეს, თქვენი თქვენკენ დავბრუნდე.

დ. და თუ არ დავბრუნდე, თქვენ კარგად იყავით, თქვენი მტერი დალაჩრდეს, წახდეს.

32.22 ვეფხისტყაოსნის კომენტარი - 741 (732) კვლა პირმზე ეტყვის ვაზირსა...

▲back to top

741 (732) კვლა პირმზე ეტყვის ვაზირსა...

შევინვიდოდეს – შე-ვიდოდეს-ვინ.

გაიგმირე – გმირად გაიხადე.

ა. ისევ ავთანდილი ეუბნება ვაზირს: მე სიტყვა შევამცირე,

ბ. შენ წადი და მეფეს მოახსენე, ვიდრე ვინმე შევიდოდეს;

გ. ითხოვე ჩემთვის ამოდ გაშვება და თავი გმირად გაიხადე,

დ. სამაგიეროდ ასი ათასი წითელი (ოქრო) მიიღე ჩემგან ქრთამად.

32.23 ვეფხისტყაოსნის კომენტარი - 742 (733) ვაზირმან უთხრა სიცილით...

▲back to top

742 (733) ვაზირმან უთხრა სიცილით...

კმა – საკმაოა, კმარა.

რომე გზა გაგიჩენია – ჩემთვის გზა, დავალება, რომ მოგიცია.

ამავსებს – აქ: გამამდიდრებს, ამაშენებს.

შოება – შოვნა, მოპოვება.

ა. ვაზირმა უთხრა სიცილით: შენი ქრთამი შენ გქონდეს;

ბ. შენგან ისიც კმარა ჩემთვის წყალობად, რომ ასეთი გზა გამიჩინე, ასეთი დავალება მომეცი;

გ. როგორც კი ვჰკადრებ მეფეს, რაც ახლა თქვენგან გავიგონე.

დ. დარწმუნებულად, აუცილებლად ამავსებს, გამამდიდრებს და შოვნა და მოპოვება რა საწყენია.

32.24 ვეფხისტყაოსნის კომენტარი - 743 (734) თავმან მისმან, მუნვე მომკლავს...

▲back to top

743 (734) თავმან მისმან, მუნვე მომკლავს...

წამიცა არ წამაროს – წამიც არ წამარონინოს.

რა გინდა ვინ მისაგმაროს – რა გინდა, ვინ მისაყვედუროს, გამკიცხოს.

საგმარი – საგმობი. მისაგმაროს – საგმობი გამხადოს.

ა. ვფიცავ მის თავს, იქვე მომკლავს, ვფიქრობ ერთ წამსაც არ მარონინებს (ცოცხლად);

ბ. შენი ოქრო შენვე დაგრჩება და მე კი უბედურს, მიწა მესამარება;

გ. მომკალ, კაცს სიცოცხლის მსგავსად თუ რამე მოეხმაროს;

დ. ამიტომ არ ითქმის და ვერც ვიტყვი, რაც გინდა ვინ გამკიცხოს.

32.25 ვეფხისტყაოსნის კომენტარი - 744 (735) გზა არ წავა თავსა წინა...

▲back to top

744 (735) გზა არ წავა თავსა წინა...

გზა – აქ: სიცოცხლე.

გზა არ წავა თავსა წინა, სიცოცხლე, გლახ, ვით გათნიო – სიცოცხლე არ წავა თავსა წინა, სიცოცხლე, გლახ, ვით გათნიო ე.ი. სიცოცხლეს თავისი ბუნებრივი მსვლელობა, თავისი ბუნებრივი გზა აქვს, იგი დროზე ადრე არ გათავდება და რატომ დაგითმო, რატომ შემოგწირო იგი შენ!

ა. სიცოცხლეს თავისი გზა აქვს, თავის თავს ვერ გადაშორდება და რატომ შემოგწირო იგი შენ?

ბ. ამიკლებს, ან მომკლავს: როგორ გაბედე შენ ეგ სიტყვაო,

გ. რატომ იქვე არ გაიგონე, რატომ ხარ აგეთი შმაგიო.

დ. სჯობს სიცოცხლე აკლებასა, ამგვარად ვწრთი ჩემ თავს, უნდა ჩავაგონო მე ჩემ თავს:

32.26 ვეფხისტყაოსნის კომენტარი - 745 (736) თუ მეფეცა გაგიშვებდეს...

▲back to top

745 (736) თუ მეფეცა გაგიშვებდეს...

ა. მეფე რომ გაგიშვებდეს, ლაშქარნი რატომ უნდა მოტყუვდნენ?

დ. რატომ უნდა გაგიშვან, მზეს (ავთანდილს) რატომ უნდა მოშორდნენ.

გ. შენ რომ წახვიდე და ჩვენი მტრები გაგვიკადნიერდნენ, გაგვითამამდნენ და დაგვამარცხონ!

დ. ეს აგრე არ მოხდება, როგორც ჩიტები არ შეიძლება გაქორდნენ, ქორად გადაიქცნენ.

32.27 ვეფხისტყაოსნის კომენტარი - 746 (737) ყმა ატირდა, ცრემლით უთხრა...

▲back to top

746 (737) ყმა ატირდა, ცრემლით უთხრა...

ა. ავთანდილი ატირდა და აცრემლებულმა უთხრა ვაზირს: ისეა საქმე, რომ დანას ვიცემდე გულში,

ბ. ეჰ, ვაზირო, გეტყობა რომ არ იცი, თუ რა არის სიყვარული!

გ. ანუ სხვა ნუთუ არ გინახავს არც მოყვრობა, არცა ფიცი.

დ. და თუ გინახავს, უმისოდ (უმათოდ) როგორ განამტკიცებ ჩემს ლხინს.

32.28 ვეფხისტყაოსნის კომენტარი - 748 (739) მეფე ანუ მისი სპანი...

▲back to top

748 (739) მეფე ანუ მისი სპანი...

ნეტარ ხელსა რასა მხდიან – ნეტავი გიჟთან რა საქმე. აქვთ, ან – ნეტავი რა ხელი აქვთ ჩემთან, რა საქმე აქვთ ჩემთან.

ჭირნი მისგან უნახავნი, კაცსა ვისმცა გარდუხდიან – ჭირი (მას) ტარიელს რომ არ ენახოს, შეუძლებელია სხვა ვისმე გარდაეხადოს.

ა. მეფეს, ან მის ჯარს ჩემთან რა ხელი აქვთ!

ბ. აწ როგორც უცნობოს, განუწყვეტლივ ცრემლი მდის!

გ. სჯობს წავიდე და არ გავტეხო ფიცი, კაცს ფიცი გამოსცდის.

დ. ჭირი, ტარიელს რომ არ ენახოს, შეუძლებელია სხვას ვისმეს გარდაეხადოს.

კაცსა ფიცნი გამოსცდიან – შდრ. „რამეთუ კაცთა უფროჲსისა მიმართ ფუციან და ყოვლისა ცილობისა მათისა დასასრულსა დასამტკიცებელად ფიცი არს“ (ებრ. 6,16).

32.29 ვეფხისტყაოსნის კომენტარი - 749 (740) აწ, ვაზირო, მაგა პირსა...

▲back to top

749 (740) აწ, ვაზირო, მაგა პირსა...

მაგა პირსა – მაგ სიტყვას.

ა. ახლა, ვაზირო, მაგი სიტყვა გულმა კრულმა როგორ მოითმინოს?

ბ. ჩემ მაგიერ რომ რკინა იყოს, ისიც სანთლად, ცვილად გადაიქცევა, დადნება და არ გამაგრდება;

გ. ვერ ავიტან, ვერ გადვიხდი მის (ტარიელის) ცრემლს, ჯეონიც რომ თვალთაგან მდინდეს;

დ. მომეხმარე, ეგების შენც დაგჭირდეს ოდესმე ჩემი დახმარება.

32.30 ვეფხისტყაოსნის კომენტარი - 750 (741) არ გამიშვებს, გავიპარვი...

▲back to top

750 (741) არ გამიშვებს, გავიპარვი...

შეუგებლად – გაუგებლად, შეუტყობინებლად.

ვითა მნუკევს – ვით მენუკვის, ვით მეხვეწება.

ცეცხლთა მოსადებლად – ცეცხლის მოსაკიდებლად.

წაგეკიდოს – დაგემართოს.

ა. თუ არ გამიშვებს, გავიპარები, წავალ მის გაუგებლად;

ბ. როგორც მეხვეწება (ტარიელი), ეგრე დავრთო ჩემი გული ცეცხლთა მოსაკიდებლად;

გ. ვიცი, რომ ჩემთვის არაფერს არ გიზამს, თუ არ უნდიხარ გასაძევებლად;

დ. თქვი, რაც უნდა დაგემართოს, თავი დადევ საწამებლად.

32.31 ვეფხისტყაოსნის კომენტარი - 751 (742) ვაზირმან თქვა: „შენი ცეცხლი...“

▲back to top

751 (742) ვაზირმან თქვა: „შენი ცეცხლი...“

სოფელიცა გაქარდების – სოფელიც, ქვეყანაც მოისპობა, გაქრება.

არა მგამა – არას ვინაღვლი, არ მენაღვლება.

ჩემი მზემცა თქვენ მოგხვდების – მზე სიცოცხლის ნაწილია, სიცოცხლეა, მოკვდება ადამიანი და მზეც მისი დაბნელდება. ნაადრევად მკვდარს სიცოცხლე, მზე გამოუყენებელი დარჩა, მზე დააკლდა; მაშასადამე, ჩემი მზემცა თქვენ მოგხვდების – უტოლდება დღევანდელ ხალხურ თქმას – რაც მას (მკვდარს) დააკლდა, იგი შენ შეგემატოს. .

ა. ვაზირმა უპასუხა: შენი ცეცხლი, მეც ცეცხლად მედება;

ბ. აღარ შემიძლია შენი ცრემლების ჭვრეტა, ამით ქვეყანაც•გაქრება, მოისპობა;

გ. ზოგჯერ თქმა სჯობს არა თქმას, ზოგჯერ თქმითაც დაშავდება

დ. და გადავწყვიტე შენი გულისათვის რომ მოვკვდე, არას ვინაღვლი, ჩემი მზეც თქვენ მოგხვდეს.

32.32 ვეფხისტყაოსნის კომენტარი - 752 (743) რა ვაზირმან ესე უთხრა...

▲back to top

752 (743) რა ვაზირმან ესე უთხრა...

პირი მზეებრ ეწაღმართა – პირი მზესავით ეწაღმართებინა – პირი სახე წაღძმართი, კეთილი ჰქონდა, ლამაზი შესახედავი იყო.

ვერ შეჰმართა – ვერ შეჰკადრა, ვერ გაუბედა.

დაყრით დადგა – დადრეკით, თავჩაღუნული დადგა.

ა. თქვა თუ არა ეს ვაზირმა, ადგა და სასახლეში წავიდა;

ბ. მეფე გამოწყობილი დახვდა, სახე მზესავით უნათებდა.

გ. ვაზირს შეეშინდა და საწყინარის მოხსენება ვერ გაუბედა.

დ. დადრეკით, თავჩაღუნული დადგა, ფიქრობდა არა საომარ საქმეებზე.

32.33 ვეფხისტყაოსნის კომენტარი - 753 (744) მეფემან ნახა ვაზირი...

▲back to top

753 (744) მეფემან ნახა ვაზირი...

დაღრეჯით დაყმუნვებული – მოწყენით დადუმებული.

დაყმუნვება – დადუმება.

ვებული – ვაებული, ვაით შეპყრობილი, მოვალალე.

ამბავი გაკვირვებული – გასაოცარი ამბავი.

ა. მეფემ დაინახა ვაზირი, რომელიც მოწყენილი და დადუმებული იყო.

ბ. და ჰკითხა; რა გჭირს, რად მოხვედი აგრე შეწუხებული?

გ. ვაზირმა უპასუხა: არაფერი არ ვიცი, მართლაც რომ ვაებული ვარ, სავალალო მდგომარეობაში ვარ;

დ. მართალი იქნებით, თუ მომკლავთ, როდესაც გაიგონებთ გასაოცარ ამბავს,

32.34 ვეფხისტყაოსნის კომენტარი - 754 (745) ჩემი ჭმუნვა ჭირსა ჩემსა...

▲back to top

754 (745) ჩემი ჭმუნვა ჭირსა ჩემსა...

გეთხოვების – გეთხოვება, გშორდება.

ა. ჩემი მწუხარება ჩემს გაჭირვებას მთლიანად შეეფერება – არც მეტია, არც ნაკლები.

ბ. მეშინიან, თუმცა მოციქული შიშს არ უნდა ერიდებოდეს;

გ. ავთანდილი გეთხოვება ხვეწნით და არა ჩხუბით:

დ. უმისყმისოდ, უტარიელოდ მთელი ეს ქვეყანა ჩემთვის ფუჭი და გამოუსადეგარიაო.

32.35 ვეფხისტყაოსნის კომენტარი - 755 (746) რაცა იცოდა, ყველაი...

▲back to top

755 (746) რაცა იცოდა, ყველაი...

რამცა სცან სიტყვითა ესოდენითა – რა სცნა ამდენი თქმით, ამდენი ლაპარაკით, რას გაიგებ ამდენი სიტყვით, თუ რა მდგომარეობაშია იგი.

რისხვანი ჩემთვის იანაზდენითა – რისხვა იანაზდეთ, – ანაზდად მოულოდნელად რისხვა თავს დამატეხეთ.

ა. რაც იცოდა, ყველაფერი მოწიწებით უთხრა;

ბ. შემდეგ მოახსენა: რა სცნა, რა გაიგო (როგორც კი გაიგებ) ამ ჩემი სიტყვებით,

გ. თუ რაგვარ მყოფი მინახავს, თუ როგორ ცრემლთა დენითაა იგი,

დ. მართალი იქნებით, თუ მოულოდნელად თავს რისხვას დამატეხთ.

32.36 ვეფხისტყაოსნის კომენტარი - 756 (747) რა მეფემან მოისმინა...

▲back to top

756 (747) რა მეფემან მოისმინა...

გაგულისდა გაავცნობდა – სინონიმებია: მეტად გაბრაზდა, ძალზე განრისხდა.

გასაშიშრდა – საშიშრად გადაიქცა.

შეაშთობდა – დაარჩობდა.

ა. ეს რომ მეფემ მოისმინა, ძალზე გაბრაზდა;

ბ. ფერი წაუვიდა და ისე საშიშრად გადაიქცა, გეგონებოდათ, შემხედველთ დაახრჩობსო;

გ. შეუყვირა რა სთქვი შმაგო, მაგას სხვა ვინ მეტყოდა!

დ. ამიტომაც ავ კაცს ურჩევნია, რაც უფრო ადრე გაიგებს ის, მასზე დატეხილ სიავეს (რაც უფრო ადრე დავატეხ მას სიავეს).

32.37 ვეფხისტყაოსნის კომენტარი - 757 (748) ვითამც რამე სახარული...

▲back to top

757 (748) ვითამც რამე სახარული...

ვითამც რამე სახარული საქმე – სახარული ძველი ფორმაა, მაგრამ ვამჯობინებ სახარელი ფორმას. საშუალო. ქართულისათვის ეს უფრო მისაღებია: სახარელი, გასახარელი.

მუხთლად, ღადრად – (მუხთალი, ღადარი) სინონიმებია.

ა. ვითომ რამე გასახარელი საქმე მითხარი საჩქაროდ.

ბ. მაგის მეტი რა უნდა მიყოს ვინმემ, თუ არ მომკლას მუხანათურად, ღალატით (მაგის ქმნას მერჩია მუხანათურად მოგეკალი)

გ. გიჟო, როგორ დააბრუნე შენ ენა მაგის ჩემთვის საკადრებლად;

დ. აგრე შმაგი არც ვაზირად და არც არაფრად არ ვარგხარ.

IV სტრიქონი საგულისხმოა ანაფორული ალიტერაციით, სადაც მეტობს მტკბარი ბგერა „რ“. ვაზირის თავს დატეხილი რისხვა განსაკუთრებულ ეფექტურობას იძლევა და ამასთანავე, რაკი მტკბარი ბგერა „რ“ ტემპს ანელებს, მკითხველის ყურადღებაც უფრო დიდხანს ჩერდება მასზე და მეფის რისხვის სიდიადე უფრო ხაზგასმულად გამოიყოფა.

32.38 ვეფხისტყაოსნის კომენტარი - 858 (7498) ხამსა კაცმან პატრონისა...

▲back to top

858 (7498) ხამსა კაცმან პატრონისა...

ხამსა – ა კითხვის გამომხატველი; ნუ თუ ხამს, ნუთუ შეჰფერის.

საწყინარსა არ დახედნეს – საწყინარსა მხოლოობითშია. მაგრამ დახედნეს უკავშირდება სიტყვას თვალნი – საწყინარსა თვალნი არ დახედნეს.

სიტყვა უმეცრული უალაგოდ დაიყბედნეს – სიტყვა აქ გაგებულია კრებითად ამიტომ დაიყბედნეს მრავლობითშია.

სისხლნი შენნი ჩემმან ქედმან მიიქედნეს – შენი სისხლი ჩემს ქედზე, ჩემს კისერზე იყოს. – მე ვიყო პასუხისმგებელი.

ა. ნუთუ შეჰფერის კაცს, რომ პატრონის (მეფის) საწყინარს არ დახედოს, არ დაუკვირდეს.

ბ. და მხოლოდ უმეცრული სიტყვა უადგილოდ წამოროშოს?

გ. მე მაგის მოსმენამდის რატომ ყურები არ შემეჭედა, არ დამეგუბა,

დ. და შენ თუ მოგკლა, შენი სისხლი ჩემს კისერზე იყოს.

32.39 ვეფხისტყაოსნის კომენტარი - 759 (750) კვლა უბრძანა: „თუმცა მისგან...“

▲back to top

759 (750) კვლა უბრძანა: „თუმცა მისგან...“

თუმცა მისგან აწ არ იყავ მოგზავნილი – მისგან რომ არ იყო მოგზავნილი.

წა, უკუდეგ! – სინონიმებია.

ა. ისევ უბრძანა: მისგან რომ არ იყო მოგზავნილი,

ბ. ვფიცავ ჩემ თავს, უცილობლად თავს მოგკვეთდი.

გ. წა, უკუდეგ! ავო, შმაგო, უმეცარო, შლეგო, წბილო!

დ. შაბაშ სიტყვა, შაბაშ კაცი, შაბაშ საქმე, მისგან ქმნილი – არაჩვეულებრივი ირონია, უდიდესი დაცინვა: ყოჩაღ სიტყვა, ყოჩაღ კაცი, ყოჩაღ საქმე...

32.40 ვეფხისტყაოსნის კომენტარი - 760 (751) დადრკა, სკამნი შემოსტყორცნა...

▲back to top

760 (751) დადრკა, სკამნი შემოსტყორცნა...

დადრკა (დადრეკა) – დაიღუნა.

აალმასნა, არ აძეწნა – ალმასად გახადა (ე.ი. მაგრად, მტკიცედ) და არა ძეწნად (ე.ი. რბილად). ალმასი მკვეთრია, მაგარია, ძეწნა მოქნილი, რბილი...

ვინ ალვისა მორჩი ხე წნა – ვინ ნორჩი ალვის ხე, დიდ ხედ გაიზარდა.

ღაწვნი თეთრნი აახეწნა – ღაწვი თეთრი აიხეწა – თეთრი ღაწვი (ლოყები) დასერა (სისხლით).

ა. დაიღუნა, სკამი მოუქნია, ესროლა, დააცდინა, კედელს შეალეწა.

ბ. მაგრამ რბილად კი არა, არამედ მეტისმეტად სასტიკად მაგრად [უთხრა]:

გ. როგორ მიამბე მე მისი წასვლა, ვინც ალვა ნორჩი ხედ გაიზარდა.

დ. ვაzირის ცხელმა ცრემლმა თეთრი ლოყები დასერა.

32.41 ვეფხისტყაოსნის კომენტარი - 761 (752) ვაზირმან, გლახ, გამოჰრიდნა... :

▲back to top

761 (752) ვაზირმან, გლახ, გამოჰრიდნა... :

ვერ იძრწივნებს – (ძრწნა, ძრწენა – შიში) – ვერ დაიშინებს თავს.

ირონიული თქმაა: ვაზირს ისეთი ამბავი დაემართა, რომ ამიერიდან ვეღარ შეშინდება.

შეის ხარობს, გაის ქუშობს – შესვლისას მხიარულია, გამოსვლისას მწყრალი.

ა. უბედურმა ვეზირმა თავი გამოარიდა, მართლაც მეტი შიში შეუძლებელია;

ბ. გამოძრწა და მელიასავით გამოიპარა, დაჭრილ, დაკოდილ გულს მოიმტკივნებს;

გ. შესვლისას მხიარული იყო, გამოსვლისას მწყრალი, ენა თურმე ასრე, შეარცხვენს.

დ. და [მართლაც] მტერი მტერს იმდენს ვნებას ვერ მოუტანს, რამდენსაც კაცი თავის თავს ავნებს.

32.42 ვეფხისტყაოსნის კომენტარი - 762 (753) თქვა: „ცოდვათა ჩემთა მსგავსი...“

▲back to top

762 (753) თქვა: „ცოდვათა ჩემთა მსგავსი...“

ა. თქვა: ჩემი მსგავსი უბედურება (ამაზე მეტი უბედურება) ღმერთმა რაღა უნდა. მიჩვენოს?

ბ. რატომ მოვსტყუვდი, რატომ დამიბნელდა (თვალები), ნეტა ვინ გამითენებს?

გ. ვინც პატრონს (მეფეს) კადნიერად, უზრდელად რამე მოახსენოს.

დ. ჩემი დღე დაადგება მას რაც გინდა მოსვენებულად და მშვიდად იყოს.

32.43 ვეფხისტყაოსნის კომენტარი - 763 (754) ვაზირი გაწბილებული...

▲back to top

763 (754) ვაზირი გაწბილებული...

დავაშავითა – და ვვაშ ა ვითა.

ა. გაწბილებული, ბედშავი ვაზირი მოდის.

ბ. და ავთანდილს ეუბნება მწყრალი და მწუხარის პირით:

გ. რა მადლობა გითხრა, არ ვიცი, ვაი, როგორ გავთამამდი,

დ. ვა რა კარგი, უებარი დავკარგე და აი როგორ ვვაშ (ვვაშობ), როგორ ვწუხვარ ამის გამო.

32.44 ვეფხისტყაოსნის კომენტარი - 764 (755) ქრთამსა სთხოვს და ამხანაგობს,...

▲back to top

764 (755) ქრთამსა სთხოვს და ამხანაგობს,...

ა. ქრთამს სთხოვს და მხიარულობს, თუმცა ცრემლს ვერ იწურავს (ბევრი მოსდის);

ბ. მიკვირს, სად სცალია ენაწყლიანობისათვის, რატომ გულშეწუხებული არაა!

გ. ვინც. დაარსებულს არ მისცემს, ის მოურავს მოიმდურვებს

დ. და თქმულა: ქრთამი ჯოჯოხეთსაც კი მოისყიდის.

32.45 ვეფხისტყაოსნის კომენტარი - 765 (756) ვით გამხადა, რა მიბრძანა...

▲back to top

765 (756) ვით გამხადა, რა მიბრძანა...

რა სიავე, რა სირეგვნე, რა შლეგობა, რა შმაგობა – როსტევანის არაჩვეულებრივი სიფიცხე და სისასტიკე გადმოცემულია ანაფორული ალიტერაციით.

ა. როგორ გამხადა, რა მითხრა, ყოვლად შეუძლებელია ჩემგან თქმა:

ბ. რა სიავე, რა სირეგვნე რა შლეგობა, რა შმაგობა!

გ. ამიერიდან. მე კაცად აღარ ვარგვარ, აღარა მაქვს თავში ცნობა;

დ. მიკვირს კი რატომ არ მომკლა, ალბათ ღმერთმა მოათმენინა.

32.46 ვეფხისტყაოსნის კომენტარი - 766 (757) მეცა ვიცოდი, რაცა ვქმენ...

▲back to top

766 (757) მეცა ვიცოდი, რაცა ვქმენ...

ა. მეც ვიცოდი, რას ვშვრებოდი, შეცდომით არ მომსვლია, შეცდომით არ დამმართია;

ბ. ვფიქრობდი გამიწყრებოდა, ამიტომაცაა მეტად რომ ვწუხვარ;

გ. განგებით მოსულ რისხვას ვერავინ მოერიდება

დ. და შენთვის სიკვდილი ლხინად მიმაჩნია, გაჭირვებას (ჭირს) ტყუილუბრალოდ არ ჩაუვლია.

32.47 ვეფხისტყაოსნის კომენტარი - 767 (758) ყმამან უთხრა: „აღარ წასლვა“...

▲back to top

767 (758) ყმამან უთხრა: „აღარ წასლვა“...

I – არ ოს – არასოდეს.

II აროს – არონინოს.

ა. ყმამ უთხრა: ჩემი წაუსვლელობა ყოვლად შეუძლებელია;

ბ. იადონი მაშინ მოკვდება, როდესაც ვარდი დაჭკნება;

გ. ამიტომ საჭიროა მოუნახოს მას ცვარი წყლისა და საამისოდ მიმოიაროს მთელი ქვეყანა;

დ. თუ არ უპოვა, რა ქმნას, ან გული რით, როგორ დაიწყნაროს.

32.48 ვეფხისტყაოსნის კომენტარი - 768 (759) უმისოდ მყოფი ვერ გავძლებ...

▲back to top

768 (759) უმისოდ მყოფი ვერ გავძლებ...

ა. უმისოდ (უტარიელოდ) არ შემიძლია არც ჯდომა, არც წოლა.

ბ. უკეთესია ნადირივით გავიჭრა და მათთან დავიწყო რბოლა;

გ. ამგვარ მდგომარეობაში მყოფს რად მეხვეწება მის (როსტევანის) მებრძოლთ (მოწინააღმდეგეთ) ვებრძოლო?

დ. სჯობს უყოლობა კაცისა მომდურავისა ყოლასა.

32.49 ვეფხისტყაოსნის კომენტარი - 769 (760) მოვახსენებ ერთხელ კვლაცა...

▲back to top

769 (760) მოვახსენებ ერთხელ კვლაცა...

ვით იწვის და ვით ენთების – პლეონასტური თქმაა: ძლიერ იწვის.

ა. მიუხედავად იმისა, რომ მეფე წყრება, ერთხელ კიდევ მოვახსენებ:

ბ. შეიძლება (ეგების) გაიგოს, როგორ იწვის და ენთება ჩემი გული!

გ. თუ არ გამიშვებს, იმედი გადამიწყდება და გავიპარები;

დ. მე თუ მოვკვდები, ჩემი წილი ქვეყანაც გადაიფხვრას, მოისპოს.

32.50 ვეფხისტყაოსნის კომენტარი - 770 (761) მოიუბნეს. ვაზირმან ქმნნა...

▲back to top

770 (761) მოიუბნეს. ვაზირმან ქმნნა...

ყმა წავიდა, სახლად ჩადგეს მზისა წვერნი – ელიფსისია: ყმა წავიდა, როდესაც სახლად ჩადგეს მზისა წვერნი, ე.ი. ყმა წავიდა საღამოს. • •

ა. მოილაპარაკეს, ვაზირმა დიდი (მათი შესაფერი) მასპინძლობა გამართა; •

ბ. მშვენიერს მშვენიერი ძღვენი უძღვნა:

გ. ავთანდილის მხლებელნი აავსო, როგორც ყმა, ისე ბერი.

დ. გაიყარნენ, ყმა წავიდა, როცა დასაღამოვდა.

32.51 ვეფხისტყაოსნის კომენტარი - 772 (763) შესთვალა თუ: „რაცა გმართებს...“

▲back to top

772 (763) შესთვალა თუ: „რაცა გმართებს...“

ვით მოგცე და ვით გაქონო – სინონიმური თქმაა.

სიყვარული სიყვარულსა შეგიცალო, შეგიწონო – ჩემი სიყვარული შენს სიყვარულს ცალად გავუხადო, გავუთანაბრო (მისი წონის გავხადო).

ა. შეუთვალა: რაც გეკუთნის, როგორ მოგცე, როგორ გაქონო?

ბ. შენი ვალის გადასახდელად მაგიერი, სანაცვლო რა მოვიგონო?

გ. თუ დავრჩი„ შენთვის მოვკვდები, თავსა ჩემსა დაგამონებ;

დ. ჩემი სიყვარული, შენს სიყვარულს ცალად, ტოლად გავუხადო, გავუთანაბრო.

32.52 ვეფხისტყაოსნის კომენტარი - 773 (764) მე ვითა ვთქვა უებრობა...

▲back to top

773 (764) მე ვითა ვთქვა უებრობა...

ა. მე როგორ ვთქვა უებრობა (შეუდარებლობა), სიკეთე•და ქება მისი (ვაზირისა);

ბ. ის იყო კაცი საქმის შესაფერი, შესატყვისი;

გ. აგრე უნდა მოხმარება, ვისაც ვისი დარდი, ნაღველი აქვს;

დ. ვინაიდან: ოდეს კაცსა გაუჭირდეს, მაშინაა საჭირო ძმა და მეგობარი.

33 ვეფხისტყაოსნის კომენტარი - ავთანდილისაგან შერმადინის საუბარი

▲back to top

33.1 ვეფხისტყაოსნის კომენტარი - 774 (765) შერმადინს ეტყვის, უბრძანებს...

▲back to top

774 (765) შერმადინს ეტყვის, უბრძანებს...

ა. შერმადინს ეუბნება პირ-მზე, ნათლის მომფენი:

ბ. დღევანდელი დღე ჩემთვის საიმედოა, გულის მალხენი,

გ. შენცა შენი თავის საჩემოდ (ჩემთვის) გამომჩენი

დ. მათი ამბის (ავთანდილისა და შერმადინის) საქებრად საჭირონი არიან მკითხავი და მსმენელი.

33.2 ვეფხისტყაოსნის კომენტარი - 775 (766) იტყვის „როსტან არ გამიშვა...“

▲back to top

775 (766) იტყვის „როსტან არ გამიშვა...“

რაცა საქმე უსამართლო, ღმერთმან ვისმცა, შეარჩინა – ყველა გამოცემაში საიუბილეოშიც, რაცა ერთად წერია. რაცა არაა სწორი, უნდა რაც ა. მაშინ იგი პირველ წინადადებაში შემასმენელი იქნება. ე.ი. რაც არის საქმე უსამართლო, ღმერთმა ვისმცა შეარჩინა, ე.ი. უსამართლობას ღმერთი არავის შეარჩენს.

ლექსი შორეული ანარეკლია ბიბლიისა:

„უფალი სულგრძელ არს და დიდად მოწყალე და ჭეშმარიტ, მიმტოვებელ უშჯულოებათა, სიცრუვეთა და ცოდვათა, განწმედით არა განწმიდის თანამდები იგი, მიაგის ცოდვანი მამათანი შჳლთა, ვიდრე სამად და ოთხად ნათესავადმდე (რიცხვთა, 14,18).

ა. ამბობს: როსტევანმა არ გამიშვა, სიტყვაც არ მომისმინა;

ბ. მან არ იცის, რა გაჭირვება მაქვს, ან ვისგან ვსულდგმულობ;

გ. უმისოდ (უტარიელოდ) ცოცხალიც ნუ ვიყო, ნურც გარე, ნურც შინ, (ე.ი. არსად)

დ. და რაც უსამართლო საქმეა, ღმერთმა ვის შეარჩინოს, ვის აპატიოს.

33.3 ვეფხისტყაოსნის კომენტარი - 777 (768) სამი არის მოყვრისაგან...

▲back to top

777 (768) სამი არის მოყვრისაგან...

ნდომა სიახლისა, სიშორისა ვერ მოთმენა – ნდომა სიახლოვისა, სიშორის ვერ მოთმენა (ჰენდიადისი).

მისად რგებად – მის სასარგებლოდ.

ა. სამი რამ არის იმისათვის, რომ მეგობარმა მეგობრობა გამოიჩინოს:

ბ. პირველი – სურვილი, რომ მეგობართან ახლოს იყოს;

გ. მეორე – მიცემა და არაფრის დაშურება მეგობრისთვის;

დ. მესამე – განსაკუთრებული ყურადღება და მისთვის (თუ საჭირო შეიქნა) ველად გაჭრა.

33.4 ვეფხისტყაოსნის კომენტარი - 778 (769) რადღა ვაგრძელებ სიტყვასა...

▲back to top

778 (769) რადღა ვაგრძელებ სიტყვასა...

რადღა ვაგრძელებ სიტყვასა, მეორე ნახევარი – ჟამია შემოკლებისა განამტკიცებს პირველ ნახევარს.

ამა გულისა ლებისა – ამ დალებებული, ამ ნაცემი გულისა.

ვირე დრო გქონდეს ხლებისა – ვიდრე შენ ჩემთან ხარ.

შენ გაამაგრე დაჭირვა ჩემისა ნასწავლებისა – კარგად დაიმახსოვრე ჩემი ნასწავლები, ჩემი დარიგება. ცოტათი ხელოვნური თქმა სტრიქონის სათანადოდ გამართვის საჭიროებითაა გამოწვეული.

ა. რატომ ვაგრძელებ სიტყვას, დროა, რომ შევამოკლო!

ბ. ახლა ამ ჩემი დალებებული გულის წამალი მხოლოდ გაპარვაა;

გ. რასაც გეხვეწები, მოისმინე, სანამ ჩემთან ხარ

დ. და კარგად დაიმახსოვრე ჩემი ნასწავლები.

33.5 ვეფხისტყაოსნის კომენტარი - 779 (770) აწ მეფეთა სამსახურად...

▲back to top

779 (770) აწ მეფეთა სამსახურად...

უკლებლობა – სისრულე.

სპათა ჩემთა ეთავადე – ჩემს ჯარს ეუფროსე, ესარდლე.

კვლა გავლენა გააკვლადე – ტავტოლოგიური თქმაა აზრის გასაძლიერებლად, შენი გავლენა, შენი ყურადღება ისევ და ისევ განაგრძე, ოდნავ არ შეანელო.

ა. ახლა თავდაპირველად მეფის სამსახურისთვის მოამზადე თავი;

ბ. შენი სიკეთე და სისრულე მთლიანად გამოაცხადე, გამოააშკარავე.

გ. ჩემი სახლი შეინახე (კარგად მოუარე) ჩემს ჯარს ესარდლე.

დ. და დღემდე რომ მსახურებდი, იგი კიდევ უფრო გააძლიერე, არ გაწყვიტო, არ შეამცირო.

33.6 ვეფხისტყაოსნის კომენტარი - 780 (771) მტერთა ჩემთა ენაპირე...

▲back to top

780 (771) მტერთა ჩემთა ენაპირე...

ენაპირე – ბძრანებითია ნაპირობა ზმნისა, ხოლო ნაპირობა ზმნაა ნაპირ სიტყვისაგან. ნაპირი – აქ: საზღვარი.

მტერთა ჩემთა ენაპირე – ჩემს მტერს საზღვარზე დაუეხვდი, საზღვარზე შეებრძოლე, საზღვარში არ შემოუშვა.

ა. ჩემს მტრებს ებრძოლე, ძალა არ მოგაკლდეს.

ბ. ერთგულთათვის კარგს ნუ დაიშურებ, ხოლო ორგული შენი მოკვდეს (გაანადგურე);

გ. თუ მოვბრუნდი, შენს ვალს უთუოდ კარგად გადავიხდი,

დ. [ვინაიდან[ მეფის სამსახური არასოდეს არ დაიკარგება.

33.7 ვეფხისტყაოსნის კომენტარი - 781 (772) ესე ესმა, ცრემლი ცხელი...

▲back to top

781 (772) ესე ესმა, ცრემლი ცხელი...

სდინდი – უწყვეტელია, ნახმარია ნაცვლად: სდინდისა.

გინდი – ახლა ქართულით: გინდივარ.

ა. ეს რომ გაიგონა, შერმადინს თვალთაგან ცხელი ცრემლი ჩამოსდინდა,

ბ. მოახსენა: მარტოობით ჭირს როგორ უნდა შევუშინდე, ჭირს არ შევუშინდები,

გ. მაგრამ რა ვქნა, რომ უშენობით გულს ბინდი, ბნელი ჩამომაწვება;

დ. ამიტომ: წამიყვანე სამსახურად, რომ მოგეხმარო, რაშიაც დაგჭირდები,

33.8 ვეფხისტყაოსნის კომენტარი - 782 (773) ვის ასმია მარტოსაგან...

▲back to top

782 (773) ვის ასმია მარტოსაგან...

ა. ვის გაუგონია მარტოხელას მიერ ასეთი დიდი მგზავრობა?

ბ. ვის გაუგონია, რომ პატრონი ჭირში იმყოფებოდეს და ყმას ერიდებოდეს?

გ. შენ დაკარგულს გიგონებდე რა ვიქმნები, რად ვეღირები მე აქ უსაქმური, გამოუდეგარი?

დ. ავთანდილმა უთხრა: ვერასგზით ვერ წაგიყვან, რამდენიც ცრემლი არ უნდა ჰღვარო.

33.9 ვეფხისტყაოსნის კომენტარი - 783 (774) შენგან ჩემი სიყვარული...

▲back to top

783 (774) შენგან ჩემი სიყვარული...

ვითამც არა დამეჯერა – როგორ თუ არ დავიჯერო!

ვერ წაგიტან, ვერა, ვერა – ვერ წაყვანის კატეგორიულობა გამოხატულია ანაფორული ალიტერაციით.

ა. შენგან ჩემი სიყვარული როგორ თუ არ დავიჯერო.

ბ. მაგრამ დრო ისე გადამემტერა, რომ საქმე (შენი წაყვანა) არ მოხდება.

გ. ვის მივანდო, ვის დავუტოვო ჩემი სახლი, შენ გარდა სხვა შესაფერი არაა, სხვა ვინ უნდა შემეფეროს? ვინ უნდა იყოს ჩემი შესაფერი?

დ. დაწყნარდი, გული დადევ, დამიჯერე, ვერასგზით ვერ წაგიყვან.

33.10 ვეფხისტყაოსნის კომენტარი - 784 (775) თუ მიჯნური ვარ, ერთი ვხამ...

▲back to top

784 (775) თუ მიჯნური ვარ, ერთი ვხამ...

ერთი ვხამ – ერთს შემფერის.

ხელი მინდორსა მე რებად – გიჟი მინდორს რომ დავიარებოდე.

არ მარტო უნდა გაჭრილი ცრემლისა სისხლსა ფერებად? – ნუთუ გაჭრილი მარტო არ უნდა იყოს, რომ ცრემლს სისხლით იღებავდეს რომ სისხლის ცრემლს ღვრიდეს?...

გაჭრა ხელია მიჯნურთა – გაჭრა საქმეა, ხელობაა მიჯნურთა.

რად სცალს თავისა ფერებად – რატომ მოიცლის იგი, რომ თავის ფერება დაიწყოს.

ა. თუ მიჯნური ვარ, ერთს შემფერის, რომ მინდორში ხელი დავდიოდე;

ბ. ნუთუ გაჭრილი მარტო არ უნდა იყოს და სისხლის ცრემლს ღვრიდეს, ცრემლს სისხლით იფერავდეს, იღებავდეს?

გ. გაჭრა მიჯნურის საქმეა, რად სცალია მას თავის მოსაფერებლად!

დ. ასეთია ეს სოფელი, დაიჯერე და დარწმუნდი.

33.11 ვეფხისტყაოსნის კომენტარი - 785 (776) რა მოგშორდე, მახსენებდი...

▲back to top

785 (776) რა მოგშორდე, მახსენებდი...

ა. როდესაც მოგშორდები, ხშირად მახსენე, ჩემი სიყვარული გქონდეს;

ბ. არ მეშინია ჩემი მტრების, რადგან ჩემი თავი ჩემ ხელთაა;

გ. საჭიროა, რომ გაგულოვნდეს და ჭირში მტკიცედ იყოს, არ დაღონდეს:

დ. მძულს, როდესაც კაცი სასირცხო, გასაკიცხს საქმეს არ შეიფარდებს, არ მიიღებს.

33.12 ვეფხისტყაოსნის კომენტარი - 786 (777) მე იგი ვარ, ვინ სოფელსა...

▲back to top

786 (777) მე იგი ვარ, ვინ სოფელსა...

ვინ სოფელსა არ ამოვკრეფ კიტრად, ბერად – ვინც სოფელს (ქვეყანას) არ ჩავაგდებ, არ მივიჩნევ ბერ კიტრადაც.

თამაშად და მიჩანს მღერად – თამაშად მიმაჩნია მხოლოდ.

ა. მე ის ვარ, ვინც ამ სოფელს, ქვეყანას ბერ კიტრადაც არ ჩააგდებს.

ბ. ვისაც სიკვდილი მოყვრისათვის (მეგობრისათვის) თამაშად და მხოლოდ თამაშად მიაჩნია.

გ. ჩემს მზეს (თინათინს) მოვშორდი, მან გამიშვა და რატომ უნდა დავდგე?

დ. მას თუ დავსთმობს როგორ არ შემიძლია ჩემი სახლის დათმობა და დატოვება.

33.13 ვეფხისტყაოსნის კომენტარი - 787 (778) აწ ანდერძსა ჩემსა მოგცემ...

▲back to top

787 (778) აწ ანდერძსა ჩემსა მოგცემ...

ამას ზედა – ამას იქით.

იტირებდი, დაიდებდი – უწყვეტლის ხოლმეობითია, იტირე, დაიდე ხოლმე. •

დაიდებდი თვალთა მილსა – დიდი ცრემლი ღვარე.

ა. ახლა მოგცემ ჩემს ანდერძს როსტევანის წინაშე დაწერილს;

ბ. შენ გავედრებ მას, რომ დაგიჭიროს, როგორც შეეფერება ჩემს გაზრდილს;

გ. თუ ვინიცობაა მოვკვდე, თავს ნუ მოიკლავ, ეშმაკის საქმეს ნუ იზამ!

დ. ამას იქით იტირე და დაიდე ხოლმე თვალთა მილი, მრავალი ცრემლი ღვარე.

34 ვეფხისტყაოსნის კომენტარი - ავთანდილის ანდერძი

▲back to top

34.1 ვეფხისტყაოსნის კომენტარი - 788 (779) დაჯდა წერად ანდერძისად...

▲back to top

788 (779) დაჯდა წერად ანდერძისად...

ა. დაჯდა ანდერძის დასაწერად, საბრალოს, სავალალოს სათქმელად:

ბ. ეჰ, მეფეო, გავიპარე, რომ ჩემი საძებარი ვძებნო,

გ. არ შემიძლია დავდგე, გავჩერდე ჩემი ცეცხლის მომდების შეუყრელად, შეუხვედრელად;

დ. [ამიტომ] შემინდე, მაპატიე და დამლოცე და გამატანე ღვთაებრივი მოწყალება.

34.2 ვეფხისტყაოსნის კომენტარი - 789 (780) ვიცი ბოლოდ არ დამიგმობ...

▲back to top

789 (780) ვიცი ბოლოდ არ დამიგმობ...

ა. ვიცი, საბოლოოდ არ დამიგმობ ჩემს ამ განზრახულს, ჩემს ამ საქციელს,

ბ. ვინაიდან კაცი ბრძენი – გონიერი ვერ გასწირავს საყვარელ მეგობარს;

გ. მე მოგახსენებ ერთ სიტყვას, პლატონ–ფილოსოფოსის თქმულსა:

დ. სიცრუვე და ორპირობა თავდაპირველად ავნებს ხორცს, შემდეგ სულს.

34.3 ვეფხისტყაოსნის კომენტარი - 790 (781) რათგან თავია სიცრუე...

▲back to top

790 (781) რათგან თავია სიცრუე...

ა. რადგან ყოვლის უბედურების სათავეა სიცრუე,

ბ. რატომ გავწირო მე მოყვარე – მეგობარი , რომელიც ყველა ძმის უმტკიცესია?

გ. თუ არ ვიქმთ, თუ არ გამოვიყენებთ ცხოვრებაში, მაშინ რად გვინდა, რას გვარგებს ფილოსოფოსთა ბრძნობა, ფილოსოფოსთა სწავლება.

დ. და სწორედ იმიტომ ვსწავლობთ, იმიტომ ვისწავლებით, რომ ზესთა მწყობრთა წყობას შევერთო, შევუერთდე.

34.4 ვეფხისტყაოსნის კომენტარი - 791 (782) წაგიკითხავს, სიყვარულსა...

▲back to top

791 (782) წაგიკითხავს, სიყვარულსა...

ა. ხომ წაგიკითხავს, თუ როგორ სწერენ სიყვარულის შესახებ მოციქულნი?

ბ. როგორ იტყვიან, როგორ აქებენ? გაიგე სცან და ცნობა-გონება შესაფერად მოიხმე, შესაფერად შეუფარდე.

გ. სიყვარული აგვამაღლებსო, როგორც ეჟვანი ამას ჟღერენ, ამას ღაღადებენ.

დ. შენ თუ არ გჯერა, უსწავლელი ხალხი როგორ დავაჯერო.

სტროფში ისეა სიყვარული დახასიათებული, როგორც ეს აქვთ მოცქულთ, კერძოდ, პავლე მოციქულს თავის პირველ ეპისტოლეში კორინთელთა მიმართ (იხ. 1 კორინ. 8, 13).

34.5 ვეფხისტყაოსნის კომენტარი - 792 (783) ვინ დამბადა, შეძლებაცა...

▲back to top

792 (783) ვინ დამბადა, შეძლებაცა...

ა. ვინც დამბადა, ვინც გამაჩინა, მანვე მომცა შეძლება მტერთა დასაძლევად,

b. ვინც უხილავი ძალა და შემწეა ყოველთა მიწიერთა;

გ. ვინც უმწესებს საზღვარს ყველას, ვინც უკვდავი ზის ღმერთი ღმერთად,

დ. იგი ერთის წამის ყოფით ერთს ასად გადააქცევს და ასს ერთად.

იგი გაჰხდის წამის-ყოფით ერთსა ასად, ასსა ერთად – ამგვარ ლექსს ეწოდება ხიაზმისი. მას მაშინ მიმართავენ ხოლმე, როცა გაძლიერებული აზრის გადმოცემა უნდათ.

შდრ. მთლიანად სტროფი:

„და შექმნნა ერთისაგან სისხლისა ყოველნი ნათესავნი კაცთანი დამკჳდრებად ყოველსავე ზედა პირსა ქუეყანისასა, განაჩინნა დაწესებულნი ჟამნი და საზღვრის დადებანი დამკჳდრებისა მათისანი მოძიებად ღმრთისა (საქმე მოც. 17,26).

34.6 ვეფხისტყაოსნის კომენტარი - 793 (784) რაცა ღმერთსა არა სწადდეს...

▲back to top

793 (784) რაცა ღმერთსა არა სწადდეს...

ა. რაც ღმერთს არ სურს, ის საქმე არ მოხდება;

ბ. უმზეოდ ია და ვარდი ჭკნება და ხმება.

გ. თვალებს ტურფა საჭვრეტელი რამე საუცხოოდ შვენის, უხდება.

დ. და მე როგორ გავძლო უმისობა (უტარიელობა) ან სიცოცხლე როგორ იქნება ჩემთვის სათნო, მოსაწონი.

34.7 ვეფხისტყაოსნის კომენტარი - 794 (785) რაზომცა სწყრები, შემინდევ...

▲back to top

794 (785) რაზომცა სწყრები, შემინდევ...

ა. მიუხედავად იმისა რომ სწყრები (რამდენადაც სწყრები) მაინც მაპატიე შენი მცნების შეცვლა;

ბ. ტყვექმნილს, ძალა არ მქონდა, რომ მომეთმინა,

გ. ამიტომ ჩემი ანთებული ცეცხლის წამალია მხოლოდ წასვლა;

დ. სადაც უნდა ვიყო, არ ვინაღვლი, ოღონდ ჩემს ნებაზე ვიყო.

34.8 ვეფხისტყაოსნის კომენტარი - 795 (786) არას გარგებს სიმძიმილი...

▲back to top

795 (786) არას გარგებს სიმძიმილი...

არას გარგებს სიმძიმილი, უსარგებლო ცრემლთა დენა – ჩვეულებრივი პარალელიზმია.

არ გარდავა გარდუვალად – არ აშორდება, არ ასცილდება (კაცს).

გარდავლენა – გადალახვა.

არვის ძალუც ხორციელსა განგებისა გარდავლენა – თავისებური გამოძახილია ახალი აღთქმის სიტყვებისა: „..ნებასა მისსა [ღმრთისა] ვინ-მე წინაღუდგა?“ (რომ. 9,19).

ა. არაფრად არ გარგებს მწუხარება, უსარგებლო ცრემლთა დენა,

ბ. არ ასცილდება (კაცს), რაც ზეგარდმო მომავალია,

გ. წესია, რომ მამაკაცმა ჭირს გაუძლოს, ჭირს მოითმენდეს,

დ. რადგან არვის ხორციელს ძალუც აშორება იმისა რაც განგებით დადგენალია.

34.9 ვეფხისტყაოსნის კომენტარი - 796 (787) რაცა ღმერთსა გაუგია...

▲back to top

796 (787) რაცა ღმერთსა გაუგია...

ა. რაც ღმერთს დაუდგენია ჩემთვის გადასავლად,

ბ. გადამხდეს და დავბრუნდე და აღარ დამრჩეს გულში ფერფლად (ხენჯად, მწუხარებად);

გ. თქვენ გნახო მხიარულად, დიდებულად და მდიდრად;

დ. მას თუ ვარგე, თუ მოვეხმარე, ეს ჩემთვის დიდება და სიკეთე იქნება.

34.10 ვეფხისტყაოსნის კომენტარი - 797 (788) მეფეო, ესე თათბირი...

▲back to top

797 (788) მეფეო, ესე თათბირი...

ა. მეფევ, მომკალი, თუ ვინმემ დამიწუნოს ჩემი ეს მოსაზრება!

ბ. მეფევ, ნუთუ ჩემმა წასვლამ შენ დაგამწუხროს?

გ. ვერ ვეცრუები, ვერ ვუმტყუნებ, ვერ ვუზამ სალაჩრო, საძაბუნო საქმეს;

დ. აგრე რომ მოვიქცე, საიქიოს რომ მივალთ – ორნივე, პირის-პირ შემარცხვენს (პირში წამიდგება და შემარცხვენს).

34.11 ვეფხისტყაოსნის კომენტარი - 798 (789) არ დავიწყება მოყვრისა...

▲back to top

798 (789) არ დავიწყება მოყვრისა...

ვჰგმობ კაცსა აუგიანსა – ვგმობ კაცსა სირცხვილიანსა. ძველ გამოცემებში და ზოგ ხელნაწერშია: ვგმობ კაცსა უაუგოსა. ე.ი. ვგმობ კაცსა უსირცხვილოსა. ეს ვარიანტი სჯობია. უაუგოს – შეცვალა აუგიანსა-თი მხოლოდ იმიტომ რომ ღალატიანსა – ფორმას ერითმება, ჩემის აზრით არაა მიზანშეწონილი.

რა უარეა მამაცსა – უარე, უარესი მოითხოვს ნათესაობით ბრუნვას (არა უარეა მამაცისა). სულ-დიდსა (სულ-დიდი) უპირისპირდება სულმოკლეს –ე.ი. აჩქარებულს, სულწასულს, ე.ი. სულ-დიდი არის თავდაპირველად დინჯი, შემდეგ აუჩქარებელი, დასასრულ, ზარმაცი, რომელიც ყველგან იგვიანებს, მაშასადამე, სულ-დიდი იგივეა, რაც წასვლა გვიანი. აქ სულდიდი არასგზით არ შეიძლება გააზრიანდეს დადებითად, როგორც სულგრძელი.

ა. მეგობრის არ დავიწყება ზიანს არასოდეს მოგვიტანს;

ბ. ვჰგმობ კაცს უსირცხვილოს, ცრუს და მოღალატეს;

გ. ვერ ვეცრუები, ვერ ვუზამ (ცუდს) იმ მზიანს ხელმწიფეს.

დ. შეიძლება იყოს უარესი იმ მამაცისა, რომ აუჩქარებელია და წასვლა გვიანი.

34.12 ვეფხისტყაოსნის კომენტარი - 799 (790) რა უარეა მამაცსა...

▲back to top

799 (790) რა უარეა მამაცსა...

პირის მხმეჭელი – პირის მღმეჭელი, რომელიც მარად იღმიჭება, იჯღანება.

შედრეკილ-შეშინებულსა – შემდრკალსა შეშინებულსა.

სიკვდილისა მეჭველსა – რომელიც მარად სიკვდილზე ფიქრობს.

ქსლისა მბეჭველსა – ქსლის მბეჭავი. ქსოვა ამგვარად წარმოებს: საქსელავზე გასწვრივ გაიბმება ქსელი (ლარი), შემდეგ განივ მისაქსელი. მქსელავი (მქსოვი) მისაქსელს სპეციალური ხელსაწყოთი, რომელსაც ეწოდება ბეჭი, მიამკვდარებს ქსელს ერთმანეთზე, რომ ნაქსოვი მტკიცე, მკვიდრი გამოვიდეს.

ა. რა არის უარესი იმ მამაცზე, რომელიც ომში მარად იღმიჭება, მარად ტირის,

ბ. რომელიც შედრეკილ-შეშინებულია და მარად სიკვდილზე ფიქრობს!

გ. ძაბუნი, მხდალი კაცი რით სჯობს ქსლის მბეჭავ დედაკაცს?

დ. სჯობს სახელის მოხვეჭა, დამსახურება ყოველგვარ მოსახვეჭელს, ყოველგვარ სიმდიდრეს!

34.13 ვეფხისტყაოსნის კომენტარი - 801 (792) მერმე ვიშიშვი, მეფეო...

▲back to top

801 (792) მერმე ვიშიშვი, მეფეო...

ა. მერმე ვშიშობ, მეფევ რომ გითხრა:

ბ. ცდება და ცდება ყოველი, რომელიც სიკვდილს არ მოელის ყოველ წამს.

გ. მოვა ყოველთა ერთგან შემყრელი, შემოქმედი დღისა და ღამისა...

დ. და თუ ცოცხალმა ვერ გნახე, ასე იცოდე, რომ ყოფა მქონია ჟამიერი, წუთიერი.

34.14 ვეფხისტყაოსნის კომენტარი - 802 (793) თუ საწუთრომან დამამხოს,...

▲back to top

802 (793) თუ საწუთრომან დამამხოს,...

ვეღარ შემსუდრონ დაზრდილთა და ვერცა მისანდობელმან უნდა: ვეღარ შემსუდრონ დაზრდილთა და ვერცა მისანდობელთა. მხოლოობთი მისანდობელმან რითმამ გამოიწვია: მლბომელმან – ლმობა სიტყვის მიმღეობა, შემატკივარი.

გული მლმობელი – გული შემატკივარი, გული შემბრალე.

ა. თუ ყოველთა დამამხობელმა მომსპობმა საწუთრომ მომსპოს, დამამხოს,

ბ. თუ უცხოობაში (მოხეტიალე) მოვკვდი და მშობელმა ვერ დამიტირა,

გ. ვეღარ შემსუდრონ ჩემ მიერ დაზრდილებმა და ვერც მისანდობლებმა,

დ. მაშინ შემიწყალოს თქვენმავე მოწყალე და ლმობიერმა გულმა.

34.15 ვეფხისტყაოსნის კომენტარი - 804 (795) რაცა თქვენთვის არ ვარგიყოს...

▲back to top

804 (795) რაცა თქვენთვის არ ვარგიყოს...

ა. რაც თქვენთვის არ ვარგოდეს საგანძურში (სალაროში) დასადებლად, შესანახად.

ბ. ზოგი მიეც სამადლო სახლს, ზოგიც – ხიდთ ა ასაგებლად;

გ. არ დაიშურო ჩემი ქონება ჩემთვის •დასახარჯავად, წასაბურავად.

დ. შენ გარდა მე არავინ მყავს რომ ჩემი ცეცხლი (მწველი) დაავსოს.

34.16 ვეფხისტყაოსნის კომენტარი - 805 (796) ამას იქით ჩემგან ჩემი...

▲back to top

805 (796) ამას იქით ჩემგან ჩემი...

ამბავიცა არ გეცნევის – ამბის ცნობა არ მოგივა, ამბავი არ გეცნობა.

არას მარგებს, ეშმაკისა საქმეთაგან დაეძლევის – წიგნი არას მარგებს, მხოლოდ ეშმაკის საქმეს დაეძლევის (ენიანი ვნებითია, მოქმედებითში იქნება – დასძლევს).

ა. ამიერიდან შენ ჩემს ამბავს ვერ შეგატყობინებ,

ბ. ამიტომ გავედრებ ჩემ სულს, წიგნი მოგახსენებს, არ გეპირმოთნება,

გ. იგი არას მარგებს. [მხოლოდ] ეშმაკის საქმეებისგან დაძლევას მოგვცემს.

დ. მაპატიე და შემიწყალე, მკვდარს რაღა მოეთხოვება, მკვდარს რაღა უნდა გადამხდეს.

34.17 ვეფხისტყაოსნის კომენტარი - 806 (797) გვედრებ, მეფეო, შერმადინს...

▲back to top

806 (797) გვედრებ, მეფეო, შერმადინს...

ა. გავედრებ, მეფევ, ჩემს რჩეულ მონას შერმადინს,

ბ. უბედურებად დაეკვება მას ჭირი ამ წრევანდედ წელიწადს,

გ. ნუგეში ეც წყალობით, ჩემგან წყალობა დაჩვეულს

დ. და ნუ დაადენ თვალებიდან სისხლიან ცრემლს.

34.18 ვეფხისტყაოსნის კომენტარი - 807 (798) გასრულდა ჩემი ანდერძი...

▲back to top

807 (798) გასრულდა ჩემი ანდერძი...

ა. დასრულდა ჩემი ანდერძი ჩემი ხელით დაწერილი

ბ. აჰა, გამზრდელო, მოგშორდი, წაველ გახელებული გულით,

გ. ნუ დარდობთ ჩემთვის მეფენი, ნუ ხართ ბნელით (შავით) მოსილი.

დ. სუფევით (დღეგრძელი) იყავი, მტერთაგან მოსარიდებელი, მტერთაგან საკრძალავი.

34.19 ვეფხისტყაოსნის კომენტარი - 808 (799) მისცა ანდერძი შერმადინს...

▲back to top

808 (799) მისცა ანდერძი შერმადინს...

საქმითა მეცნიერითა – გონივრულად, საქმის ცოდნით,

შენ დაგამეტებს ვერავინ – შენ ვერავინ ვერ გაჯობებს.

ა. გაათავა ანდერძი, მისცა შერმადინს

ბ. და უთხრა, რომ მეფეს გონივრულად, საქმის ცოდნით მოახსენეო.

გ. შენ ვერავინ ვერ გაჯობებს ვერავითარი სამსახურით.

დ. მოეხვია და ატირდა, ცრემლითა სისხლის გვარითა.

35 ვეფხისტყაოსნის კომენტარი - ლოცვა ავთანდილისა“

▲back to top

35.1 ვეფხისტყაოსნის კომენტარი - 809 (800 ) ილოცავს, იტყვის: „მაღალო...“

▲back to top

809 (800 ) ილოცავს, იტყვის: „მაღალო...“

ა. ილოცავს, ამბობს: მაღალო, ღმერთო ხმელთა და ცათაო

ბ. ზოგჯერ მომცემო ტანჯვათა, ზოგჯერ კი სიკეთისა

გ. უცნაურო და უთქმელო, უფალო უფლებათაო.

დ. მომეც დათმობა სურვილთა, მფლობელო გულის თქმათაო.

35.2 ვეფხისტყაოსნის კომენტარი - 810 (801) ღმერთო, ღმერთო, გეაჯები...

▲back to top

810 (801) ღმერთო, ღმერთო, გეაჯები...

ღმერთო, ღმერთო, გეაჯები, რომელი ჰფლობ ქეეყნათ ზესა – შდრ.

„უფალო ღმერთო, შენ ხარ, რომელმაც ჰქმენ ცაჲ და ქუეყანაჲ და ზღუაჲ და ყოველი, რაჲ არს მათ შინა“ (საქმე მოციქულთა, 4,24).

აგრეთვე იოანე მტბევარის საგალობელში:

„რამეთუ მფლობელი ცათაჲ, შემოქმედი ზღუათაჲ და მპყრობელი ქუეყანისაჲ ... უფალი უფლებათაჲ, მთავარი ზეცისა მთავრობათაჲ“ (პ. ინგოროყვა, ძვ. ქართ. სას. პოეზი – გვ. 108).

საზოგადოდ მთელი ლოცვა ჰიმნოგრაფების შემოქმედებასთან უნდა იყოს დაკავშირებული. ლოცვაში მოყვანილი ყველა ეპითეტი: „მაღალო ღმერთო, ხმელთა და ცათაო“, „უცნაურო და უთქმელო“, უთუოდ ქართული ჰიმნოგრაფიის ნაკითხობით შეიძლება მხოლოდ აიხსნას.48

ა. ღმერთო, ღმერთო, გევედრები შენ რომელიც ჰფლობ მთელ სამყაროს (ქვენათ ზესა),

ბ. შენ შექმენ მიჯნურობა, შენ აწესებ მის წესს.

გ. მე საწუთრომ მომაშორა საუკეთესოს ჩემს მზეს,

დ. ნუ აღმოჰფხვრი სიყვარულსა რომელიც მან (თინათინმა) ჩემთვის დათესა.

35.3 ვეფხისტყაოსნის კომენტარი - 811 (802) ღმერთო, ღმერთო, მოწყალეო...

▲back to top

811 (802) ღმერთო, ღმერთო, მოწყალეო...

ა. ღმერთო, ღმერთო, მოწყალეო, არვინ მყავს შენ გარდა,

ბ. შენგან ვითხოვ დახმარებას, რამდენადაც გზაში ვიყო,

გ. მტერთა ძლევა (მტერზე გამარჯვება), ზღვათა ღელვა ღამით მავნე (ბოროტი სული) მომაშორე!

დ. და თუ გადავრჩი, გემსახურები, თაყვანს გცემ და მსხვერპლს შემოგწირავ.

35.4 ვეფხისტყაოსნის კომენტარი - 812 (303) რა ილოცა, ცხენსა შეჯდა...

▲back to top

812 (303) რა ილოცა, ცხენსა შეჯდა...

ა. რა გაათავა ლოცვა, შეჯდა ცხენზე და მალულად კარები გავლო;

ბ. შერმადინი დააბრუნა, საბრალომ ცრემლი ღვარა.

გ. ტირის და მკერდსა იცემს, მისმა სისხლმა კლდენი დაღარა,

დ. [და მართლაც] პატრონის ვერ მჭვრეტელმა ყმამ როგორ უნდა გაიხაროს,

ყმამან რამცა გაიხარნა – უნდა: ყმამან რამცა გაიხარა. გაიხარნა რითმითაა გამოწვეული.

▲back to top

36.1 ვეფხისტყაოსნის კომენტარი - 813 (804) აწ ამბავი სხვა დავიწყო...

▲back to top

813 (804) აწ ამბავი სხვა დავიწყო...

ა. ახლა დავიწყო სხვა ამბავი და ყმას წავყვე წასულს:

ბ. იმ დღეს როსტევანი გულ-გამწყრალი იყო და დარბაზობა არ ჰქონია.

გ. გათენდა, მწყრალი ადგა, ასე გეგონებოდა, პირიდან ალს ადენსო, ალს აფრქვევსო.

დ. ბრძანა, ვაზირი მომიხმეთო და იმასაც მოიყვანდნენ მეტად შეშინებულს.

სტროფები 813-829 განსაკუთრებით საყურადღებოა რადგან სწორედ აქ, ამ სტროფებშია მოცემული ნაწარმოების ტირილის მოტივი და მისი დანიშნულება.

ცნობილია: მეტად დიდი ადგილი უჭირავს ტირილს ვ.ტ-ში. ტირიან ყველანი ტირიან მარად – როგორც გაჭირვებისას, ისე დალხინებისას. ვ.ტ-ში ცრემლთა წარღვნაა, თუ შეიძლება ასე ითქვას, მაგრამ იგი თავისთავად არაფრის მაჩვენებელია. საქმე ის არის, თუ რა განწყობა ამოძრავებს ადამიანს ცრემლთა ფრქვევისას, რისთვის აქვს ადამიანს ცრემლი მომარჯვებული.

ცრემლი ვ.ტ-ში ოდნავადაც არ მოასწავებს მოქმედ პირთა სისუსტეს და სილაჩრეს. ვ.ტ-ში მტირალი ბევრია მაგრამ ტირია არც ერთი. ტირილი ვ.ტ-ში სიმტკიცისა და სიმაგრის მაუწყებელია, ცრემლთა ფრქვევას ნაწარმოებში სწორედ ეს მიზანი და ეგ დანიშნულება აქვს. ამგვარი გაგება ცრემლისა უთუოდ ხალხურია:

იტიროს, იტიროს, გულს მოიოხებს და გამაგრდებაო.

არა-მტირალი ბეჩავია, მოდუნებული, მტირალი კი მისთვის ტირის, რომ გულით ჯავრი ამოიყაროს და შემდეგ გაათკეცებბული ენერგიით ეკვეთოს დაბრკოლებას.

როსტევანი წინააღმდეგი იყო, რომ ავთანდილი მეორედ წასულიყო. ავთანდილი მაინც გაიპარა. ავთანდილის გაპარვა სიკვდილის მსგავსი საქმეა, მაშასადამე, რეაქციაც ასეთი უნდა მოჰყვეს მას, როგორც უძვირფასესი ადამიანის სიკვდილს მოჰყვება ხოლმე.

36.2 ვეფხისტყაოსნის კომენტარი - 814 (805) რა ვაზირი მოწიწებით...

▲back to top

814 (805) რა ვაზირი მოწიწებით...

ვერ დავიღე დიდხანს სული – დიდხანს ვერ გავჩუმდი, დიდხანს ვერ დავწყნარდი.

გულისგული – უგულითადესია, უსაყვარლესი.

ა. როდესაც ვაზირი დაინახა მოწიწებით დარბაზს შემოსული

ბ. როსტევანმა უთხრა: აღარ მახსოვს გუშინდელი შენი ნათქვამი

გ. მეტად გაწყენინე, დიდხანს სული ვერ მოვითქვი, დიდხანს ვერ დავწყნარდი,

დ. იმდენად გაგლანძღე შენ ჩემი გულითადი, უსაყვარლესი ვაზირი.

36.3 ვეფხისტყაოსნის კომენტარი - 815 (806) თუღა გახსოვს, რად უნდოდა...

▲back to top

815 (806) თუღა გახსოვს, რად უნდოდა...

წყენააო ჭირთა ბადე – უმჯობესია: წყენააო ჭირთა მბადე, ე.ი. წყენაა ჭირის წარმომშობი, ჭირის დამბადებელი.

საქმე ხოლე გაიცადე – საქმე ხოლმე განსჭვრიტე, საქმეს წინასწარ შეხედე.

ა. თუ გახსოვს, რა უნდოდა (ავთანდილს) აგრე ცუდად რატომ გაგხადე?

ბ. მართლად (სწორად) უთქვამთ მეცნიერებს: წყენააო ჭირთა მბადე.

გ. ამგვარი რამ არასოდეს არ ჩაიდინო, საქმე წინასწარ გაარჩიე ხოლმე, საქმეს წინასწარ გახედე;

დ. ახლა კი მითხარი დაწვრილებით ყველაფერი.

36.4 ვეფხისტყაოსნის კომენტარი - 816 (807) კვლა მოახსენა ვაზირმან...

▲back to top

816 (807) კვლა მოახსენა ვაზირმან...

ნაგუშინდელევი სიტყვა – გუშინ ნათქვამი სიტყვა.

შესთვალა პასუხი არ ნაგრძელევი – მოკლედ უპასუხა.

უშმაგო – არაშმაგი, ჭკუიანი.

ვარმცა ურია მე ლევი – ეს თქმა ბიბლიიდანაა, სახელდობრ, შესაქმეთა 34-ე თავში: ებრაელთა მამამთავრის ქალი დინა უპატიო ჰყო სვიქემ, ქორძეველმა მთავარმა; სვიმონმა და ლევიმ შური იძიეს, შევიდენ შეურაცხმყოფელის სამეფოში და ამოწყვიტეს ყველა მამაკაცი, ე.ი. სასტიკად, დაუნდობლად მოიქცნენ – ე.ი. შენ თუ უშმაგო მგონიხარ, მაშინ მე ურია ლევი ვყოფილვარ.

თვარა მე სრულად გელევი – თორემ მე სრულიად, სავსებით შეგელევი, ე.ი. გაგწირავ, მოგსპობ. მოიპოვება სხვა ვარიანტიც: თვარა მე სულად გელევი – თორემ მე სულად გელევი – ე.ი. მოგკლავ, ან შემოგაკვდები.

ა. ვაზირმა ისევ მოახსენა გუშინ ნათქვამი.

ბ. გაიგონა თუ არა ეს როსტევანმა, მოკლედ უპასუხა:

გ. შენ თუ შმაგი, გიჟი არ მეგონო, მაშინ ვიყო მე ურია ლევი;

დ. ამის მეტად არ მითხრა, არ გამაგონო თორემ მე სრულიად, სავსებით შეგელევი, მოგსპობ.

36.5 ვეფხისტყაოსნის კომენტარი - 817 (808) რა გამოვიდა, ვაზირმან...

▲back to top

817 (808) რა გამოვიდა, ვაზირმან...

ა. ვაზირი გამოვიდა და დაუწყო ძებნა ავთანდილს;

ბ. მტირალი მონები უთხრობდნენ, რომ გაიპარაო,

გ. ვაზირმა თქვა მე დარბაზში ვერ შევალ, მახსოვს, რაც მე გაჭირვება დამადგა,

დ. ვისაც უნდა, მან მოახსენოს, მე რაც ვთქვი, იმასაც ვნანობ.

მინანი – აქ: ავთანდილი.

36.6 ვეფხისტყაოსნის კომენტარი - 818 (809) რა ვაზირი არ შევიდა...

▲back to top

818 (809) რა ვაზირი არ შევიდა...

გზავნის – მრავალგზისია, უნდა: გაგზავნის: გზავნის რიტმმა გამოიწვია.

ჭმუნვა გაათავნის – ჭმუნვა გააათკეცა, გაამრავლა.

ვინ მარტომან ასთა ავნის – ის, ვინც მარტოდ მარტო ასს მოერევა: ავთანდილი.

ა. რაკი ვაზირი არ შევიდა, მეფემ ისევ კაცი გაგზავნა;

ბ. კაცმა გაიგო ყველაფერი და გარეთ დადგა, წასვლა ვერავინ გაამჟღავნა;

გ. როსტევანს ეჭვი შეეპარა და ამის გამო ჭმუნვა, მწუხარება გაამრავლა.

დ. და თქვა: ავთანდილი უთუოდ გაიპარაო.

36.7 ვეფხისტყაოსნის კომენტარი - 819 (810) თავდადრეკით იგონებდა...

▲back to top

819 (810) თავდადრეკით იგონებდა...

ა. თავდადრეკით იგონებდა, (ავთანდილს) გულში დიდი მწუხარება ჰქონდა,

ბ. ერთი ამოიოხრა და აიხედა და მონას უბრძანა: წადი,

გ. მოვიდეს ის ფლიდი (ვაზირი) და მიამბოს, რაშია საქმე!

დ. ვაზირი შემოვიდა, ფერმკრთალი და მორიდებული.

36.8 ვეფხისტყაოსნის კომენტარი - 820 (811) კვლა შევა დარბაზს ვაზირი...

▲back to top

820 (811) კვლა შევა დარბაზს ვაზირი...

დაღრეჯით, არ მხიარულად – ჰენდიადისია.

წასულა მზე დაუდგომლაღლ მთვარულად – დაუდგრომელი – ერთ ადგილას ვერ მდგომი, გაუჩერებელი, სწრაფი ჩქარი. მთვარული – მთვარის მსგავსი. მთვარულად – ისე როგორც მთვარე გაიპარება, უჩინრად.

მზე აღარ მზეობს ჩვენთანა, დარი არ დარობს დარულად – ანფორული ალიტერაციითა და პარანომაზიული თქმით არაჩვეულებრივად ხაზგასმულია ავთანდილის გაპარვის ამბავი.

ა. ვაზირი მეტად მოწყენილი იყო,

ბ. მეფემ ჰკითხა: წასულა მზე (ავთანდილი) დაუდგომლად, მთვარესავით?

გ. ვაზირმაც მოახსენა ყველაფერი, თუ როგორ წასულიყო ფარულად,

დ. მზე აღარ მზეობს დღეს მზეებრ დარი არ დარობს დარულად.

36.9 ვეფხისტყაოსნის კომენტარი - 821 (812) რა მეფემან მოისმინა...

▲back to top

821 (812) რა მეფემან მოისმინა...

სინათლისა ეგე სვეტნი – ნათელი ტანი, იგულისხმება ავთანდილი.

ა. მეფემან მოისმინა და მეტისმეტად შეიკივლა;

ბ. მოთქვამს, ამბობს, ვაი ჩემო გაზრდილო, ამიერიდან ვეღარ გნახავენ ჩემი გარეტიანებული თვალები;

გ. პირის ხოკით (კაწვრით), წვერების გლეჯით გააკვირვა ყველანი;

დ. რად წახვედი და სად დაკარგე შენ ეს ნათელი ტანი.

36.10 ვეფხისტყაოსნის კომენტარი - 822 (813) თუ თავი შენი შენ გახლავს

▲back to top

822 (813) თუ თავი შენი შენ გახლავს

აწ სახლად მმართებს სენები – სენა ოთახია ქვედა სართულში, ბნელი. ძველად მწუხარების ნიშნად მემგლოვი საცხოვრებელი ბინიდან სენაში გადადიოდა და იქ ერთ წელიწადს ცხოვრობდა.

ა. თუ თავი შენი შენ გახლავს (თუ ცოცხალი იქენი) ცხადია, მარტოდ, ობლად არ იქნები.

ბ. მაგრამ მე რა ვქმნა, ჩემო გაზრდილო, ამიერიდან სენაში (ბნელში) უნდა გადავსახლდე;

გ. გამაღარიბე, დამტოვე, საწყალი ჩემი გული ვის უნდა ენებოს.

დ. და სანამ შენ გნახავდე ჩემს ტანჯვას ვერავითარი ენა ვერ იტყვის.

36.11 ვეფხისტყაოსნის კომენტარი - 823 (814) ოდეს გნახავ მხიარულსა...

▲back to top

823 (814) ოდეს გნახავ მხიარულსა...

სასმენელად მე მას რულსა – სასმენელად მე მას რაულს, როგორს.

საჯდომსა და სრასა სრულსა – ტახტსა და სასახლეს.

სრულსა – სრული ზედსართავია სრა სახელისაგან.

36.12 ვეფხისტყაოსნის კომენტარი - 824 (815) ვიცი, არ მოგკლავს შიმშილი...

▲back to top

824 (815) ვიცი, არ მოგკლავს შიმშილი...

ა. ვიცი არ მოგკლავს შიმშილი, რამდენიც ბევრი არ იარო,

ბ. შენ შენი მკლავი და შენი მშვილდისარი დაგარჩენს,

გ. ეგების ღმერთმა წყალობა მოიღოს ჩვენზედ და ჭირი გაგვიადვილდეს, ეგების დაბრუნდე! •

დ. მაგრამ, თუ მოვკვდი, ჩემო გაზრდილო, ვისგანღა დავიტირები, ვინ დამიტირებს?

36.13 ვეფხისტყაოსნის კომენტარი - 825 (816) ზარი გაისმა, შემოკრბა...

▲back to top

825 (816) ზარი გაისმა, შემოკრბა...

ა. „გაისმა ზარი, მრავალი კაცი შემოკრბა,

ბ. დარბაზში დიდებულნი წვერებზე ხელს იტაცებდნენ,

გ. იგლეჯდნენ, ყველანი თავში იცემდნენ;

დ. ამიერიდან გვმართებს, რომ . სიბნელეში ვიყოთ, რადგან მზე ჩვენი•(ავთანდილი) ჩაესვენა.

36.14 ვეფხისტყაოსნის კომენტარი - 826 (817) რა მეფემან დიდებულნი...

▲back to top

826 (817) რა მეფემან დიდებულნი...

ა. როდესაც მეფემ დიდებულნი დაინახა, ამოიოხრა და შესტირა:

ბ. ხედავთ, მზემ შუქი როგორ სრულად გაგვიძვირა?

გ. რა ვაწყენინეთ, რა შევცოდეთ, რატომ მიგვატოვა, რატომ გაგვწირა,

დ. სპათა, მისგან ნაჭირნახულევს მისგან ნაპატრონებს, ამიერიდან ვინ უჭირნახულოს, ვინ უპატრონოს?

36.15 ვეფხისტყაოსნის კომენტარი - 827 (818) ყოვლნი ტიროდის, მოსთქმიდეს...

▲back to top

827 (818) ყოვლნი ტიროდის, მოსთქმიდეს...

ა. ყველანი ტიროდნენ, მოთქვამდნენ, შემდეგ დაგვიანებით დაწყნარდნენ.

ბ. მეფემ ბრძანა: აბა, იკითხეთ, მარტო წავიდა თუ ყმა ახლავს?

გ. მოვიდა შერმადინი მოშიშრად, სირცხვილიანად

დ. ანდერძი მოართვა და ატირდა, სიცოცხლე ეზარებოდა.

რუსთაველი განსაკუთრებული ხელოვნებით ადამიანის ფსიქოლოგიის იშვიათის ცოდნით გადმოგვცემს როსტევანის თანდათან მზარდს მწუხარებას. ფსიქოლოგიურად აქ ისეთი მდგომარეობაა, თითქოს ესესაა ძვირფასი ადამიანი მომკვდარაო. ბუნებრივია, მაშინვე იგონებ გარდაცვლილის ცხოვრების სხვადასხვა მომენტს, ეს გახსენება იწვევს დიდ მწუხარებას („თავდადრეკით იგონებდა“), მაგრამ ამგვარი მდომარეობა დიდხანს არ შეიძლება გაგრძელდეს: არ გჯერა სიკვდილი ახლობლისა, ცდილობ შეამოწმო სამწუხარო ამბავი („უში ქმნა და აიხედნა“, უბრძანებდა მონას „მიდი, მოვიდეს და აწ მიამბოს“). ვაზირი შემოვიდა დაღრეჯით. მაშასადამე, ვაზირის სახე ყველაფერს ამბობს, ამიტომ მეფემ კი არ ჰკითხა, სად არის ავთანდილიო, არამედ თავისთავს დაუდასტურა ავთანდილის გაპარვა („წასულა მზე დაუდგომლად“). პირველ შეცხადებას მოჰყვა მოთქმა-გოდება. აქ ყოველი დეტალი გადმოგვცემს ჩვენში გავრცელებულ ხალხურ რიტუალს.

საგულისხმოა ერთი დეტალი. ჩვენში წინათ, უკანასკნელ დრომდე განმტკიცებული იყო შემდეგი წესი: როდესაც ვისმე ძვირფასი ადამიანი მოუკვდებოდა, ჭირისუფალი, ნიშნად დიდი გლოვისა თავის ბინას ტოეებდა განსაზღვრული დროის განმავლობაში სპეციალურად გაკეთებულ ბნელ სადგომში – სენაში გადადიოდა („აწ სახლად მმართებს სენები“).

ავთანდილის გაპარვის ამბავი სხვებმაც გაიგეს: მეგობრებმა, ნათესავებმა („ზარი გაისმა, შემოკრბა ჯარი მრავალი კაცისა“).

მაგრამ მაღალი ტირილი მარად შეუძლებელია, ხმა თანდათან ეშვება, იწყება ტირილი („ყოველნი ტიროდეს, მოსთქმიდეს“).

36.16 ვეფხისტყაოსნის კომენტარი - 828 (819) მოახსენა: „საწოლს ვპოვე“...

▲back to top

828 (819) მოახსენა: „საწოლს ვპოვე“...

ა. მოახსენა, ეს ანდერძი მისგან დანაწერი, საწოლში ეპოვე,

ბ. მონები ნატირები იდგნენ, ყველას თმა და წვერი დაეგლიჯა,

გ. იგი მარტო გაპარულა, არავინ არ ახლავს,

დ. და მე თუ მომკლავ, მემართლებით, სიცოცხლე ჩემთვის შეუფერებელია.

36.17 ვეფხისტყაოსნის კომენტარი - 829 (820) რა ანდერძი წაიკითხეს...

▲back to top

829 (820) რა ანდერძი წაიკითხეს...

ა. წაიკითხეს ანდერძი და ისევ დიდხანს იტირეს.

ბ. მერმე როსტევანმა ბრძანა: ჩემი ჯარი მხიარულს ნუ ჩაიცვამს,

გ. ვამლოცველოთ დავდრომილნი, ობოლნი და ქვრივნი,

დ. შევეწიოთ, ღმერთმა რომ მშვიდობის გზა მისცეს.

▲back to top

37.1 ვეფხისტყაოსნის კომენტარი - 830 (821) მთვარე მზესა მოეშორვოს...

▲back to top

830 (821) მთვარე მზესა მოეშორვოს...

ა. მთვარე მზეს რომ მოშორდეს (დასცილდეს), მას მოშორება გაანათლებს (სინათლეს , მისცემს); •

ბ. თუ ეახლება (დაუახლოვდა), შუქი დაწვავს, თუ გაეყრება, ვერ დაიახლოვებს;

გ. ვარდს უმზეობა გაახმობს და ფერს წაართმევს;

დ. ჩვენც საყვარლის ვერ ჭვრეტა (უნახველობა) ძველ პირს გაგვიახლებს.

37.2 ვეფხისტყაოსნის კომენტარი - 831. (822) აწყა დავიწყებ ამბავსა...

▲back to top

831. (822) აწყა დავიწყებ ამბავსა...

ა. ახლა დავიწყებ მიმავალი ყმის ამბავს.

ბ. მიდის და მისტირის გულმდუღარედ, ვერ ვიტყვით რომ ცოტა ცრემლს ღვრიდეს;

გ. წამ-წამ მობრუნდებოდა ხოლმე, იხვეწებოდა, რომ მზე (თინათინი) მისთვის მზედ ყოფილიყო;

დ. უჭვრეტდა ხოლმე, თვალს ვერ აშორებდა, თუ მოაშორებდა,. ცნობა ეკარგებოდა.

37.3 ვეფხისტყაოსნის კომენტარი - 832 (823) რა მიეახლის დაბნედად... •

▲back to top

832 (823) რა მიეახლის დაბნედად... •

ა. როდესაც დაბნედას უახლოვდებოდა, ვერ ახერხებდა ენის დაძვრას,

ბ. თვალებიდან ცრემლი მოსდიოდა, თითქოს დილაჯის დენააო,

გ. ზოგჯერ უკან დაბრუნდებოდა ხოლმე, რომ ტანჯვა დაეთმინა.

დ. და როდესაც გაემართებოდა, არ იცოდა, თუ სად არბევდა ხოლმე მას ცხენი.

37.4 ვეფხისტყაოსნის კომენტარი - 833 (824) თქვა: „ჩემო, შენი შორს მყოფი...“

▲back to top

833 (824) თქვა: „ჩემო, შენი შორს მყოფი...“

ა. შენგან შორს მყოფი, კრულ იყოს, ვინც გაჩუმდეს,

ბ. რადგან ჩემი გონება შენთან დარჩა, გულიც [ბარემ] შენკენვე დაბრუნდეს,

გ. ჩემს მტირალ თვალებს მხოლოდ შენი შეხედვა სწადდეს და უნდოდეს.

დ. სჯობს საყვარელს მეგობარი რამდენადაც არ დაუძაბუნდეს იგი.

37.5 ვეფხისტყაოსნის კომენტარი - 834 (825) მე რა ვქმნა შენად შეყრამდის...

▲back to top

834 (825) მე რა ვქმნა შენად შეყრამდის...

ა. მე რა ვქმნა შენთან შეხვედრამდე, ან როგორ ვიფიქრო ლხენა,

ბ. თავს მოვიკლავ, რომ ვიცოდე, შენ არ გეწყინება.

გ. მაგრამ შენ არ გაწყენინებ, როდესაც მოისმენ [გაიგებ] ჩემს არ სიცოცხლეს, სიკვდილს,

დ. [ამიტომ] მოდი ცოცხალმა ვიტირო და კვლავ ცრემლი ვღვარო.

37.6 ვეფხისტყაოსნის კომენტარი - 836 (826) იტყვის: „ჰე, მზეო, ვინ ხატად...“

▲back to top

836 (826) იტყვის: „ჰე, მზეო, ვინ ხატად...“

იმ ატრიბუტების მიხედვით, რომელიც აქ მზეს მიეწერება, უცილობელია, რომ აქ ღმერთზეა ლაპარაკი. „უფალი ღმერთი მზე არს და ფარი“ (ფს. 83,12). ე.ი. ერთარსება, ე.ი. სამპიროვნება მხოლოდ ერთი ღმერთია და არა სხვა ვინმე. ამასთანავე აქ სხვა ნიშნებიცაა იმისთანა რომლის მიხედვით მზეში ღვთის ხატება და მსგავსება უნდა შევიცნოთ.

მზიანი ღამე – აქ: ღმერთის ატრიბუტია, ღმერთია.

„ღმერთი ნათელ არს“ ე.ი, მზიანია, ამავე დროს „ნათელი იგი ბნელსა შინა ჩანს“ (იოან. 1,5). ღმერთი ბნელია, გამოუცნობია, მაგრამ თვით ღმერთი გამოუცხადებს თავისთავს ადამიანს ამდენად იგი ნათელია, დღეა, მზეა... ერთი სიტყვით, ღმერთი ნათელ-ბნელია, ე.ი. მზიანი ღამეა („ვინ ხატად გთქვეს მზიანისა ღამისად“). ღმერთი დაუსაბამოა, დროით განუსაზღვრელია, მარად არსია, ე.ი. უჟამოა. რაღაა ჟამისად? – ჟამიერი, დროზე მოვლენილი.

37.7 ვეფხისტყაოსნის კომენტარი - 837 (827) ვის ხატად ღმრთისად გიტყვიან...

▲back to top

837 (827) ვის ხატად ღმრთისად გიტყვიან...

ვის ხატად ღმრთისად გიტყვიან – აქ ქრისტესადმი მიმართვა უნდა იყოს, ვინაიდან ხატად ღმრთისად სწორედ ქრისტეა წოდებული. „რომელი-იგი ხატი ღმრთისაჲ იყო“ (ფილიპ. მიმართ. 2,6).

ა. ვისაც ღვთის ხატად გთვლიან წინანდელი ფილოსოფოსები,

ბ. შენ მიშველე მე ტყვედ-ქმნილს, რომელსაც ჯაჭვი, რკინა მაბია,

გ. ბროლ-ბადახშის (ტარიელის) მძებნელმა, სათი, მინანქარი (თინათინი) დავკარგე,

დ. მაშინ (ამას წინეთ) ვერ გავძელ სიახლოვე (თინათინისა), ახლა სიშორეს ვნანობ.

37.8 ვეფხისტყაოსნის კომენტარი - 838 (828) ამას მოთქმიდის, იწვოდის...

▲back to top

838 (828) ამას მოთქმიდის, იწვოდის...

ა. ამგვარად მოთქვამდა, იწვოდა, როგორც სანთელი დნებოდა,

ბ. დაყოვნების ეშინოდა, და ამიტომ მეტად ისწრაფოდა,

გ. შეუღამდებოდა და ვარსკვლავთა ამოსვლა ეამებოდა,

დ. მას (თინათინს) ამსგავსებდა, ილხენდა, უჭვრეტდა, თითქოს ესაუბრებოდა.

37.9 ვეფხისტყაოსნის კომენტარი - 839 (829) მთვარესა ეტყვის: „იფიცე...“

▲back to top

839 (829) მთვარესა ეტყვის: „იფიცე...“

ა. მთვარეს ეუბნება: იფიცე შენი ღვთის სახელი, იწამე ღმერთი,

ბ. შეენ ხარ, რომ მიჯნურთ მიჯნურობის სენს შეჰყრი,

გ. [მაგრამ] შენვე გაქვს წამალი იმისა რომ ჭირი დათმოს,

დ. შემახვეწე, რომ შენ გამო, შენის წყალობით შენებრ მშვენს (თინათინს) შევეყარო.

37.10 ვეფხისტყაოსნის კომენტარი - 840 (830) ღამე ალხენდის, დღე სჯიდის...

▲back to top

840 (830) ღამე ალხენდის, დღე სჯიდის...

ა. ღამე ალხენდა ხოლმე, დღე სჯიდა (აწუხებდა), ელოდებოდა მზის ჩასვლას,

ბ. წყალს რომ დაინახავდა, გადახტებოდა, უჭვრეტდა მის ჭავლს, მის ჩქერს,

გ. მას თან ურთავდა თავის სისხლის ცრემლთა ნაკადს.

დ. და ისევ და ისევ მიისწრაფოდა თავის გზაზე.

37.11 ვეფხისტყაოსნის კომენტარი - 841 (831) მარტო მოსთქმიდის, ტიროდის...

▲back to top

841 (831) მარტო მოსთქმიდის, ტიროდის...

მოკლის, შეწვის, ჭამის, წავიდის – ნამყო ხოლმეობითია, მრავალგზისი საქმიანობაა გადმოცემული: კლავდა ხოლმე...

გულ-მარიხიანი – მარიხი ომის ღმერთია, გულადი, შეუპოვარი აქედან გულ-მარიხიანი – გულადი, მტკიცე, შეუპოვარი.

ა. მარტოდ-მარტო მოთქვამდა ხოლმე და ტიროდა ტანად ალვისა ხიანი,

ბ. მინდორში თხას მოკლავდა ხოლმე, სადაც კლდიანი ადგილი დახვდებოდა,

გ. შეწვავდა, ჭამდა და მიდიოდა ხოლმე პირმზე გულ-მარიხიანი.

დ. და ამბობდა ხოლმე: დავყარე, დავტოვე მე ვარდი და ია.

37.12 ვეფხისტყაოსნის კომენტარი - 842 (832) აწ ვერ ვიტყვი მაშინდელსა...

▲back to top

842 (832) აწ ვერ ვიტყვი მაშინდელსა...

ა. ახლა ვერ ვიტყვი ვერ გადმოვცემ იმ ყმის მაშინდელ ნაუბარს,

ბ. რას ამბობდა, რას მოთქვამდა, როგორ ტურფას, როგორ გვარსა,

გ. ზოგან თოვლი გაეწითლა ლოყას ბრჭალით ნახოკარს,

დ. დაინახა გამოქვაბული, გაუხარდა ზე გამოვიდა გამოქვაბულის კარს.

37.13 ვეფხისტყაოსნის კომენტარი - 843 (833) რა ასმათმან დაინახა...

▲back to top

843 (833) რა ასმათმან დაინახა...

ა. ასმათმა რომ დაინახა, მოეგება, ცრემლი სწვთებოდა,

ბ. როგორ ეამა, სათანადო სიხარულს მართლაც ვერ მისწვდებოდა;

გ. ყმა გადახდა, მოეხვია, აკოცა და ლაპარაკი დაუწყო,

დ. კაცი კაცს რომ მოელოდეს, მოსვლა დიაღაც ეამება.

37.14 ვეფხისტყაოსნის კომენტარი - 844 (834) ყმა ქალსა ეტყვის: „პატრონი...“

▲back to top

844 (834) ყმა ქალსა ეტყვის: „პატრონი...“

ა. ყმა ქალს ეუბნება: სადაა და როგორ პატრონი (ტარიელი);

ბ. ქალი მეტად ატირდა და უპასუხა:

გ. შენ რა წახვედი, მას გაუჭირდა ქვაბში ყოფნა და გაიჭრა

დ. და ახლა მისი არაფერი ვიცი არც ამბად და არც ნახვით.

37.15 ვეფხისტყაოსნის კომენტარი - 845 (835) ყმა დაჭმუნდა, ვითამც რამე...

▲back to top

845 (835) ყმა დაჭმუნდა, ვითამც რამე...

ა. ყმა დამწუხრდა, თითქოს ლახვარი რამე ჰკრეს გულში;

ბ. ქალს უთხრა: აჰა, ჩემო დაო, მაგისთანა კაცი არც უნდა იყოს ქვეყანაზე;

გ. როგორ გატეხა ფიცი, მე არ ვეცრუვე, თვითონ როგორ მეცრუა,

დ. თუ ვერ იქმოდა (ვერ შეასრულებდა), რატომ დამპირდა და თუ დამპირდა, რატომ მოიტყუა?

37.16 ვეფხისტყაოსნის კომენტარი - 846 (836) მე უმისოდ სოფელს ყოფა...

▲back to top

846 (836) მე უმისოდ სოფელს ყოფა...

ა. რადგან უმისოდ ყოფნა ამ ქვეყნად ჩირადაც არ მიღირდა, •

ბ. რატომ დავავიწყდი როგორც მოვშორდი, რატომ ვერ გაძლო, როგორც კი გაუჭირდა;

გ. მან ფიცის გატეხა რატომ იკადრა, რადგან დამპირდა?

დ. მაგრამ ჩემი ავი ბედისაგან როგორ უნდა გამიკვირდეს?

37.17 ვეფხისტყაოსნის კომენტარი - 847 (837) კვლა ქალი ეტყვის: „მართალ ხარ...“

▲back to top

847 (837) კვლა ქალი ეტყვის: „მართალ ხარ...“

ა. ისევ ქალი ეუბნება: მართალი ხარ, რომ მაგ ამბავმა შენ დაგამძიმა,

ბ. მაგრამ თუ მართალი გაბრჭო, ე.ი. თუ მართალი გითხრა, ნუ იფიქრებ შენ, ნუ შეიტან ეჭვს, რომ მე ვპირმოთნეობ;

გ. ნუთუ გული არ უნდა ფიცისა და პირობის შესრულებას;

დ. იგი კი (ტარიელი) უგულოდაა და მართლაც მოელის დღეთა შემოკლებას სიკვდილს.

37.18 ვეფხისტყაოსნის კომენტარი - 848 (838) გული, ცნობა და გონება...

▲back to top

848 (838) გული, ცნობა და გონება...

კაცთაგან განაკიდიან. უნდა: კაცთაგან განაკიდია.

განაკიდიან – რითმისთვისაა.

ა. გული, გრძნობა და გონება ერთმანეთზეა დამოკიდებული;

ბ. რა გული წავა, შეაჩერებს თავის მოქმედებას, ისინიც წავლენ და იმავე გზას დაადგებიან;

გ. კაცი [ასეთ დროს] ვერ კაცობს, ადამიანთაგან იგი გაკიდეგანებულია.

დ. შენ არ გინახავს, არ იცი, მას რომ ცეცხლი სწვავდა.

37.19 ვეფხისტყაოსნის კომენტარი - 849 (839) შენ უმართლე ხარ, ემდურვი...

▲back to top

849 (839) შენ უმართლე ხარ, ემდურვი...

ა. შენ უფრო მართალი ხარ, ემდური, შენ გაეყარე ძმობილს;

ბ. მაგრამ როგორ ითქმის, თუ როგორც გახდა (მოიქცა) როგორ გიამბობ გონიერს;

გ. ენა დაშვრება (დაიქანცება), გაცვდება, გულს შეებრალება მტკივნეულს.

დ. ამას იმიტომ ვფიქრობ აგრე, რომ მე, უბედურს, თავად მინახავს იგი [ამგვარ•მდგომარეობაში].

37.20 ვეფხისტყაოსნის კომენტარი - 850 (840) ჯერთ მისი მსგავსი სასჯელი...

▲back to top

850 (840) ჯერთ მისი მსგავსი სასჯელი...

ა. ჯერჯერობით მისი მსგავსი სასჯელი არვის ამბადაც არ გაუგონია;

ბ. არამც თუ კაცს, ამგვარი სასჯელი ქვათაც კი შეაძრწუნებს;

გ. დიჯლადაც იკმარებს, მას რომ თვალთაგან ცრემლი სდენია

დ. და თვით თქეენ რასაც ბრძანებთ, მართალი იქნებით, ვინაიდან სხვა სხვის ომში ბრძენია.

37.21 ვეფხისტყაოსნის კომენტარი - 851 (841) მას წამავალსა ვკითხევდი...

▲back to top

851 (841) მას წამავალსა ვკითხევდი...

ა. მას დამწვარს ცეცხლმოდებულს წასვლისას ვკითხავდი:

ბ. მითხარი, რა ქმნას ავთანდილმა, რა მოვიდეს, დამაბარე ავთანდილის დობილს (ე.ი. მე);

გ. მიბრძან: მომნახოს სადმე, მე მისთვის გაცუდებული, მისთვის დაკარგული;

დ. ამ არე-მარეს არ დავყრი, არ დავაგდებ, არ გავტეხ დაპირებულს.

37.22 ვეფხისტყაოსნის კომენტარი - 852 (842) მას ზენაარსა არ გავსტეხ...

▲back to top

852 (842) მას ზენაარსა არ გავსტეხ...

ა. მას ფიცს არ გავუტეხ, არ ვეცრუები;

ბ. დანიშნულ, დაპირებულ დრომდე მოვიცდი, მიუხედავად იმისა, რომ ცრემლის რუ გამდის;

გ. თუ მკვდარი მნახოს, დამმარხოს, ივაგლახოს

დ. და თუ ცოცხალი დავხვდი, გაუკვირდეს რადგან სიცოცხლე საეჭვოა.

37.23 ვეფხისტყაოსნის კომენტარი - 853 (843) ჩემთვის გარდახდა მას აქათ...

▲back to top

853 (843) ჩემთვის გარდახდა მას აქათ...

ა. მას აქეთ ჩემთვის დასრულდა მზის ჩასვენება, მას აქეთ მზე ჩემთვის ჩაესვენა;

ბ. მარტოოდენ ცრემლებს ვღვრი, ველთა დასალამებელს,

გ. ხელქმნილს მტანჯავს განუწყვეტელი ოხვრის გამრავლება.

დ. [ერთი სიტყვით], დავვიწყებივარ სიკვდილსა, ნახეთ ბედის უკუღმართობა.

37.24 ვეფხისტყაოსნის კომენტარი - 854 (844) ესე არაკი მართალი...

▲back to top

854 (844) ესე არაკი მართალი...

ა. ეს მართალი ამბავი ჩინეთში ქვაზე სწერია;

ბ. ვინც მოყვარეს (მეგობარს) არ ეძებს, იგი თავის მტერია;

გ. ახლა ზაფრანაა, გაყვითლებულა, ვისაც უწინ ვერც ვარდი შეედრებოდა, ვერც ია;

დ. და თუ მონახავ, მონახე, ქმენ რაც შენ შეგეფერება.

37.25 ვეფხისტყაოსნის კომენტარი - 855 (845) ყმამან უთხრა: „უმართლე ხარ...“

▲back to top

855 (845) ყმამან უთხრა: „უმართლე ხარ...“

ა. ყმამ უთხრა: მართალი ხარ, რომ არ მამართლებ მის სამდურავად,

ბ. მაგრამ განსაჯე, რა სამსახური გამიწევია ტყვეს ტყვისთვის:

გ. ჩემი სახლიდან წამოვსულვარ, როგორც ირემი წყლის საძებნად,

დ. მას ვეძებ და ვერ მინახავს, დავდივარ ველიდან ველზე.

„ვითარცა სახედ სურინ ირემსა წყაროთა მიმართ წყალთასა, ეგრე სურინ სულსა ჩემსა შენდამი, ღმერთო“ (ფს. 41,1).

37.26 ვეფხისტყაოსნის კომენტარი - 856 (846) ბროლ-სადაფნი მარგალიტსა...

▲back to top

856 (846) ბროლ-სადაფნი მარგალიტსა...

ბ. თინათინს მოვშორდი, ვერ ვეახელი, ვერ ვისურვე (ჩემთვის) ვერ ვასურვე (მას);

გ. გამოპარვით წამოსულმა ღვთის სწორი (როსტევანი) მოვიმდურვე

დ. და იმის ნაცვლად, რომ მისგან წყალობანი მიმეღო, მისი გული შევაწუხე, დავაღონე.

37.27 ვეფხისტყაოსნის კომენტარი - 857 (847) პატრონი ჩემი გამზრდელი...

▲back to top

857 (847) პატრონი ჩემი გამზრდელი...

ა. ჩემი გამზრდელი პატრონი, ღვთის წყალობით ცოცხალი,

ბ. მშობლიური, ტკბილი, მოწყალე, ცა, წყალობის გადმომთოვი;

გ. მასს ვუორგულე, წამოველ და დავივიწყე ყოველი;

დ. მისი შემცოდე ღმრთისაგან არავითარ სიკეთეს არ მოველი.

37.28 ვეფხისტყაოსნის კომენტარი - 858 (848) ესე ყველაი ასრე მჭირს...

▲back to top

858 (848) ესე ყველაი ასრე მჭირს...

ა. ეს ყველაფერი აგრე მჭირს მისი წყალობით;

ბ. არ ვიტყუვე, და დღისით და ღამით ნამგზავრი, მოვედი;

გ. ის კი, ვისი ცეცხლით ვიწვი სხვაგან წასულა; •

დ. ტყუილუბრალოდ დაქანცული, მტირალი, ვზივარ, მოწყენილი, მოღუშული.

37.29 ვეფხისტყაოსნის კომენტარი - 859 (849) დაო მეტსა საუბარსა...

▲back to top

859 (849) დაო მეტსა საუბარსა...

ა. დაო, ამის მეტს საუბარს დრო არ მაძლევს;

ბ. არ ვინანი გარდასრულს, რაც გარდამხდა, რომ ბრძენთა სიტყვა არ გავაწბილო;

გ. წავალ, ვძებნი, ან ვპოვებ, ან სიკვდილს მოვიადრებ,

დ. თორემ ბედი ამზომ თუ გადამიწყვეტს, მაშინ ღშერთს რაღა ვუთხრა, რაღა ვჰკადრო.

37.30 ვეფხისტყაოსნის კომენტარი - 860 (850) ამის მეტი აღარა თქვა...

▲back to top

860 (850) ამის მეტი აღარა თქვა...

ა. ამის მეტი აღარაფერი თქვა, ატირდა და წამოვიდა;

ბ. გამოქვაბული ჩავლო, წყალი გარდაიარა, შამბი გავლო, ველს გავიდა;

გ. ველიდან მონაქროლი ქარი მის ლალისფერ ღაწვებს ყინავდა

დ. და რად მიმეც ამისთანა ჭირსო, ბედს ამას ემდუროდა.

უეჭველია გამობრუნებული ავთანდილი აჩქარებულად წამოვიდოდა, რაც პოეტს მეტი ექსპრესიისათვის იშვიათი უკავშირობით აქვს გადმოცემული.

37.31 ვეფხისტყაოსნის კომენტარი - 861 (851) იტყვის: „ღმერთო, რა შეგცოდე...“

▲back to top

861 (851) იტყვის: „ღმერთო, რა შეგცოდე...“

ა. ამბობს: ღმერთო, რა შეგცოდე შენ, უფალსა, არსებათ მხედველსა;

ბ. რატომ გამყარე, მომაშორე მოყვარეთ რატომ შემასწარ ამისთანა ბედს;

გ. ერთი ორის მხსენებელი (თინათინისა და ტარიელის) სასიკვდილო, დასაღუპავ საქმეში ვარ ჩავარდნილი;

დ. ბარემ, მოვკვდე, თავი არ მებრალება ჩემი სისხლი ჩემს კისერზე იყოს.

37.32 ვეფხისტყაოსნის კომენტარი - 862 (852) მოყვარემან ვარდის კონა...

▲back to top

862 (852) მოყვარემან ვარდის კონა...

ა. მოყვარემ (მეგობარმა) ვარდის კონა გულში მკრა და დამიწყლულა,

ბ. ფიცი, ჩემგან შესრულებული, მან აღარ შემისრულა;

გ. მას თუ გამყრი, თუ მომაშორებ, საწუთრო, მაშინ ჩემი ლხინი გათავებულა,

დ. რადგან სხვა მეგობარი ჩემს გულში გაკიცხულა, გაბასრულა.

გაკიცხულა, გაბასრულა – სინონიმებია: გალანძღულა, შერცხვენილა.

37.33 ვეფხისტყაოსნის კომენტარი - 863 (853) კვლა იტყვის: „მიკვირს ნავღელი...“

▲back to top

863 (853) კვლა იტყვის: „მიკვირს ნავღელი...“

ა. ისევ ამბობს: მიკვირს წუხილი ჭკუიანი კაცისაგან;

ბ. რო მჭმუნვარებდეს, რო დარდობდეს, რას არგებს, რად გამოადგება ცრემლთა დენა;

გ. სჯობს გამორჩევა, მოფიქრება შესაფერი საქმისა.

დ. და ჩემთვისაც უკეთესი იქნება, რომ მოვნახო მზე ლერწამტანი (ტარიელი).

37.34 ვეფხისტყაოსნის კომენტარი - 864 (854) ყმა გაემართა საძებრად...

▲back to top

864 (854) ყმა გაემართა საძებრად...

ა. ყმა ავთანდილი გაემართა საძებრად, მტირალი, ცრემლთა მფრქვეველი;

ბ. ეძებს, უძახის, უყივის ღამეებს დღესავით ათენებდა.

გ. მესამე დღისთვის მან უკვე მოვლო მრავალი ხევი, შამბნარი, ტყე და ველი;

დ. ვერ ნახა, განაგრძობდა გზას მწუხარე, ვერავითარი ამბის გამგები.

37.35 ვეფხისტყაოსნის კომენტარი - 865 (855) იტყვის: „ღმერთო, რა შეგცოდე...“

▲back to top

865 (855) იტყვის: „ღმერთო, რა შეგცოდე...“

ა. ამბობს: ღმერთო, რა შეგცოდე, ასე დიდი რა გაწყენინე,

ბ. რატომ შემასწარ ამისთანა ბედს, სასჯელი რად მომივლინე,

გ. გამკითხველო (უზენაესო მოსამართლე!) გამიკითხე, სამართალი მოიღე ჩემზე, ხვეწნა ჩემი შეისმინე.

დ. დაამოკლე ჩემი სიცოცხლე, ამით გამიქარვე ჭირი.

38 ვეფხისტყაოსნის კომენტარი - პოვნა ავთანდილისაგან დაბნედილის ტარიელისა

▲back to top

38.1 ვეფხისტყაოსნის კომენტარი - 866 (856) მივიდოდა, მიუბნობდა...

▲back to top

866 (856) მივიდოდა, მიუბნობდა...

სადავე უკუყრილი – აღვირახსნილი, სადავე აშვებული.

ა, მიდიოდა და მოლაპარაკობდა ყმა მტირალი, ფერშეცვლილი.

ბ. გადაადგა ერთს ქედს და გამოჩნდა მზიან-ჩრდილიანი ველი,

გ. დაინახა, რომ შავი ცხენი დგას სადავე აშვებული,

დ. თქვა უცილოდ იგია (ტარიელის ცხენია), არ უნდა ამას დავა, ლაპარაკი.

38.2 ვეფხისტყაოსნის კომენტარი - 867 (857) რა შეხედნა, ყმასა გულმან...

▲back to top

867 (857) რა შეხედნა, ყმასა გულმან...

რა შეხედნა – იგულისხმება თვალნი,

გულმან გაუფეთქნა – იგულისხმება ობიექტი მრავლობითში.

უათასდა არ უათდა – გაძლიერებული სიხარული დაღმავალი გრადაციითაა გამოწვეული.

ვარდმან ფერი განანათლა – თავისთავა დ ეს თქმა მხატვრულია, მაგრამ სტრიქონის II ნახევარში პარანომაზიული თქმით გაძლიერებულია I ნახევრის მხატვრული სახე: ბროლი ბროლდა, სათი სათდა – ე.ი. ბროლი ბროლად, სათი (შავი გიშერი) სათად გადაიქცა.

ა. როგორც კი შეხედა, გულმა სიამოვნებით დაუწყო ძგერა, გულიც გაუნათდა.

ბ. მანამდე მოწყენილს ლხინი არა ათად, არამედ ათასად გაუმრავლდა.

გ. ლოყებმა ფერი იცვალა, ბროლი კვლავ გაბროლდა სათიც სათად გადაიქცა.

დ. და როგორც გრიგალმა ჩაირბინა, თან თვალს არ აშორებდა ნახულს.

38.3 ვეფხისტყაოსნის კომენტარი - 868 (858) რა ტარიელ დაინახა...

▲back to top

868 (858) რა ტარიელ დაინახა...

განაღამცა დაეღრიჯა – დიაღაც მოეწყინა.

პირი დაებღნიჯა – პირი დაეღმიჭა.

სოფლით გაღმა გაებიჯა – ამ ქვეყნიდან წასულიყო, მომკვდრიყო.

ა. დაინახა, ტარიელი, დიაღაც დაეღრიჯა, მოეწყინა:

ბ. სიკვდილს მოახლოვებული იჯდა და პირი დაეღმიჭა,

გ. საყელო გადეხია, თავი მთლიანად დაეკაწრა, დაეგლიჯა,

დ. მას უკვე აღარაფერი ესმოდა, მკვდარივით იყო.

38.4 ვეფხისტყაოსნის კომენტარი - 869 (859) ერთკერძ უც ლომი მოკლული...

▲back to top

869 (859) ერთკერძ უც ლომი მოკლული...

ერთკერძ უც – ერთ მხარეზე უძევს.

უსულო, მკვდარი, ქვედანარცხებული – პლეონასტური თქმა სრულიადი სიკვდილის მაუწყებელი.

ცრემლი სდის გაფიცხებული – ცხარე, ცხელი ცრემლი სდის.

ცეცხლი მცხინვარე, ცხებული – მცხინვარე, ცხებული – სინონიმებია.

ა. ერთ მხარეზე უძევს მოკლული ლომი და სისხლმოცხებული ხმალი,

ბ. მეორე ადგილას – დანარცხებული მკვდარი ვეფხვი,

გ. თვალებიდან მას ცხარე ცრემლი სდის,

დ. მის გულში დანთებული იყო მცხინვარე ცეცხლი გაცხელებული.

38.5 ვეფხისტყაოსნის კომენტარი - 870 (860) თვალთა ახმადცა ზარ-ედვა...

▲back to top

870 (860) თვალთა ახმადცა ზარ-ედვა...

თვალთა ახმადცა ზარ-ედვა – თვალების გაღებაც, გახელაც უჭირდა (ზარ-ედვა – ეზარებოდა).

სრულად მიჰხდოდა ცნობასა – სრულიად, სავსებით დაჰკარგოდა ცნობა.

მიახლებოდა – მიახლოვებულიყო.

მოჰშორვებოდა თმობასა – თმენა დაჰკარგოდა.

სახელდებით უყივის – სახელს (ტარიელს) უძახის.

ჰლამის სიტყვითა კრთობასა – ცდილობს, აპირებს სიტყვით გამოფხიზლებას.

ა. თვალების გახელაც ეზარებოდა, სავსებით წასვლოდა ცნობა,

ბ. მიახლებოდა სიკვდილს, მოთმენა დაკარგვოდა.

გ. ავთანდილი სახელდებით (ტარიელ) უყივის, ცდილობს გამოაფხიზლოს სიტყვით.

დ. ვერაფერს გახდა, ვეღარ ასმინა, გადაიჭრა ცხენიდან, ძმა გამოაჩენს ძმობასა.

38.6 ვეფხისტყაოსნის კომენტარი - 871 (861) ხელითა ცრემლსა უწურავს...

▲back to top

871 (861) ხელითა ცრემლსა უწურავს...

თვალთა ავლებდა სახელსა – თვალებს ავლებდა სახელოს.

მას არა დია – მას დიაღაც არა.

რეტსა, თვალდაუფახველსა – გარეტიანეაბულს, თვალებდაუხუჭავს, თვალებგადატევებულს.

ა. ხელით ცრემლს უწურავს, თვალებზე სახელოს ავლებდა. (თვალებს სახელოთი უწმენდდა),

ბ. ახლოს უზის და უძახის; ტარიელ, ტარიელ;

გ. ეუბნება: ვერ მიცნობ ავთანდილს, შენთვის გამოგრილს და ხელს?

დ. მას დიაღაც არაფერი ესმოდა რეტსა და თვალდაუფახველს.

38.7 ვეფხისტყაოსნის კომენტარი - 872 (862) ესე ყველაი ასრეა...

▲back to top

872 (862) ესე ყველაი ასრეა...

ა. ეს ყველაფერი აგრეა, რაც ახლა ჩემგან თქმულა.

ბ. ცრემლი მოსწურა თვალებიდან, ცოტათი გონს მოიყვანა.

გ. მხოლოდ მაშინ იცნო ტარიელმა ავთანდილი, აკოცა, მოეხვია, მოეძმობილა,

დ. მოწმად მყავს ღმერთი ცხოველი, რომ მათებრი არვინ შობილა.

38.8 ვეფხისტყაოსნის კომენტარი - 873 (863) უთხრა: „ძმაო, არ გეტყუვე...“

▲back to top

873 (863) უთხრა: „ძმაო, არ გეტყუვე...“

ა. უთხრა ტარიელმა: ძმაო, არ გეტყუვე, გიყავ რაც შემოგფიცე,

ბ. ცოცხალმა გნახე, ჩემი ფიცი ამგვარად დავამტკიცე;

გ. ახლა კი დამეხსენ, რომ სიკვდილამდის ვიტირო და თავში ვიცე,

დ. მხოლოდ გთხოვ დამარხვას, რომ მხეცების საჭმელად არ გავხდე.

38.9 ვეფხისტყაოსნის კომენტარი - 874 (864) ყმამან უთხრა: „რაშიგან ხარ...“

▲back to top

874 (864) ყმამან უთხრა: „რაშიგან ხარ...“

ა. ავთანდილმა უპასუხა: რა მოგივიდა, რას შვრები?

ბ. ვინ არ ყოფილა შეყვარებული, ვინ არ დამწვარა სიყვარულის ცეცხლით,

გ. ვის, რომელ კაცს უქმნია შენი მსგავსი საქმე!

დ. რატომ წაუღიხარ ეშმაკს, რატომ იკლავ ნებით თავს?

38.10 ვეფხისტყაოსნის კომენტარი - 875 (865) თუ ბრძენი ხარ, ყოვლნი ბრძენნი...

▲back to top

875 (865) თუ ბრძენი ხარ, ყოვლნი ბრძენნი...

აპირებენ ამა პირსა – ასე დაუდგენიათ ასე ფიქრობენ ასე მსჯელობენ (შდრ. ასე და ამა პირსა ზედა), ასე ამბობენ.

ა. თუ ბრძენი ხარ, ყველა ბრძენს ასე დაუდგენია, ყველა ბრძენი ასე ფიქრობს:

ბ. საჭიროა მამაცი მამაცურად იყოს, სჯობს რაც ნაკლებად ტირის;

გ. ჭირსა შიგან გამაგრება ასრე უნდა ვით ქვიტკირსა – გაჭირვებას, სიძნელეს ქვიტკირივით უნდა გაუძლო.

დ. თავისი საკუთარი გონებისგან (აზრისაგან) ჩავარდება ხოლმე კაცი გაჭირვებაში.

38.11 ვეფხისტყაოსნის კომენტარი - 876 (866) ბრძენი ხარ და გამორჩევა...

▲back to top

876 (866) ბრძენი ხარ და გამორჩევა...

ვერ მიჰხვდები – ვერ მისწვდები, ვერ შეხვდები.

თავსა მრთელსა რად – შდრ. ხალ. უტკივარ თავს რად იტკივებ.

ა. ბრძენი ხარ და საქმის მოგვარება არ იცი ბრძენთა თქმულებისამებრ,

ბ. მინდორში სტირ და მხეცებთან დადიხარ, რა სურვილს აისრულებ?

გ. ვისთვისაც შენ კვდები, მას ვერ მისწვდები, თუ ქვეყანას მოიძულებ,

დ. უტკივარ თავს რად იტკივებ, წყლულს ახლად რად იწყლულებ.

38.12 ვეფხისტყაოსნის კომენტარი - 877 (867) ვინ არ ყოფილა მიჯნური...

▲back to top

877 (867) ვინ არ ყოფილა მიჯნური...

ვის არ უნახვან პატიჟნი – ვის არ უნახავს პატიჟი, უნახვან პატიჟნი.

უსახო რა ქმნილა – უმაგალითო რა ქმნილა, მაშასადამე, უსახო უმაგალითო ყოფილა. სახე-მაგალითი როგორ? თავდაპირველად სახე: პირის სახე, გამოხატულება, ხატება, მსგავსება, მაგალითი. მაგ. პავლე მოციქულის I ეპისტოლეში ტიმოთეს მიმართ ვკითხულობთ: „ნუმცა ვინ სიჭაბუკესა შენსა შეურაცხჰყოფნ; არამედ სახე ექმნენ მორწმუნეთა მათ სიტყჳთა, სლვითა, სიყუარულითა, სულითა, სარწმუნოებითა, სიწმიდითა“ (1.2).

ა. ვინ არ ყოფილა შეყვარებული, ვის არ მოსდებია სიყვარულის ცეცხლი,

ბ. ვის არ უნახავს ტანჯვა ვის ვისთვის არ შეწუხებია გული?

გ. მითხარი, აბა, უსახო, უმაგალითო რა ქმნილა, შენისთანა მაგალითი ვის არ ჰქონია, სული რატომ ამოგხდება, სულს რატომ იხდი?

დ. ნუთუ არ იცი, რომ ვარდი უეკლოდ არავის მოუკრეფია!

38.13 ვეფხისტყაოსნის კომენტარი - 878 (868) ვარდსა ჰკითხეს: „ეგზომ ტურფა“...

▲back to top

878 (868) ვარდსა ჰკითხეს: „ეგზომ ტურფა“...

38.14 ვეფხისტყაოსნის კომენტარი - 879 (869) რათგან ვარდი ამას იტყვის...

▲back to top

879 (869) რათგან ვარდი ამას იტყვის...

ეს ორი სტროფი ერთად უნდა განვიხილოთ. აქ ყველაზე მძაფრადაა გამოვლენილი წინააღმდეგობათა ერთიანობა: ეკალი||ვარდი; მწარე||ტკბილი; ჭირი||ლხინი, ბოროტი||სიკეთე. ყველა ეს დაპირისპირება კანონზომიერია. იგი ამტკიცებს რომ ყოველი მოვლენა თავის წიაღში ატარებს თავის საწინააღმდეგო ელემენტს. ყველაფერი წინააღმდეგობათა მთლიანობას, ერთიანობს წარმოადგენს. დიდმა გაჭირვებამ დიდი შეტევა უნდა გამოიწვიოს ჩვენში. ტარიელმა უნდა შეიგნოს, რომ ჭირი ლხინად შეიცვლება, ბოროტების წიაღში სიკეთე დაისადგურებს.

უასაკოს – ასე განმარტავენ: მცირეწლოვანი, უდღეური, დღემოკლე, ეს განმარტება შეიძლება სწორი იყოს საერთოდ, მაგრამ აქ, ვ.ტ-ში უასაკო ნიშნავს არაცოცხალი. ამას ადასტურებს მისი პარალელური სიტყვა: უსულო... კიდევ უფრო მკაფიოდ ჩანს ეს 898-ე სტროფში, სადაც უასაკო კვალად სინონიმურადაა წარმოდგენილი „უასაკო და უსულო, არ სიტყვიერი, ცნობილი“, ე.ი. არა-ცოცხალი, უსულო, უტყვი. (არ) ცნობილი, ე.ი. უგონო.

879-გ. ამ სტრიქონს დღემდე ასე კითხულობდნენ:

„უბოროტო ვის ასმია, რაცა საქმე საეშმაკო“, ე.ი. როგორ შეიძლება უბოროტო არ იყოს ის, რაც არის საეშმაკო, ე.ი. ბოროტი.

ეს სტროფი საერთოდ ასე განიმარტება: არ არსებობს ვარდი უეკლოდ, ტკბილი მწარის გარეშე, ჭირი ლხინის უმისოდ. თუ ჭირი არ განიცადე, ისე ლხინს ვერ მოიმკი. მაშასადამე, ჭირი და ლხინი აქ უპირისპირდება ერთმანეთს, ამიტომ ეს სტრიქონი ასე უნდა იქნას წაკითხული.

„უბოროტო ვის ასმია, რაც ა კარგი, უეშმაკო“. ე.ი. როგორ შეიძლება ბოროტება არ ახლდეს მას, რაც არის კარგი, მაშასადამე აქ ერთმანეთს კანონზომიერად უპირისპირდება ბოროტი და კარგი. ამგვარი სინონიმური წყვილები, როცა წყვილის ერთი წევრი მოცემულია დადებითი კონსტრუქციისა და მეორე უარყოფითი, ვ. ტ-ში ბევრია: 130,3 – დასტურია, არ ნაჭორად,; 162,1 – მართლად გითხრობ, არა ჭრელად; 169,4 – გლოვა გმართებს, არ სიცილი.

ამგვარივე მდგომარეობა გვაქვს აქაც, ამიტომ „კარგის“ სინონიმი იქნება „უეშმაკო“, და „საეშმაკოს“, ნაცვლად იგი უნდა დაიწეროს.

მაშინ ჩვენ გვექნება ერთის მხრივ – ბოროტი, მეორეს მხრივ – კარგი – უეშმაკო. გაფორმების მხრივაც: უასაკო უმუშაკო უეშმაკო უარაკო – ჩამოსხმული იქნება. საბოლოოდ გვექნება შინაარსობრივად უტყუარი და ენობრივად სწორად გაფორმებული სტროფი.

38.15 ვეფხისტყაოსნის კომენტარი - 880 (870) ისმინე ჩემი თხრობილი...

▲back to top

880 (870) ისმინე ჩემი თხრობილი...

ა. გაიგონე ჩემი ნათქვამი, შეჯექ, წავიდეთ ნელ-ნელა,

ბ. ნუ აჰყვები მხოლოდ საკუთარ რჩევა-დარიგებასა და მოსაზრებას.

გ. რაც არ გწადდეს, იგი ქმენ, ნუ მისდევ სურვილთა ნებას,

დ. აგრე რომ არ სჯობდეს, არ გეტყვი, ნუ იფიქრებ, რომ მე შენ გეპირმოთნები.

38.16 ვეფხისტყაოსნის კომენტარი - 881 (871) მან უთხრა: „ძმაო, რა გითხრა...“

▲back to top

881 (871) მან უთხრა: „ძმაო, რა გითხრა...“

ა. ტარიელმა უთხრა: ძმაო, რა უნდა გითხრა, ენის დაძვრაც რომ არ შემიძლია,

ბ. გაგიჟებულს ძალა არ მაქვს, რომ შენი სიტყვა მოვისმინო,

გ. რა ადვილია შენთვის მოთმენა იმისა, მე რომ სასჯელს, ტანჯვას ვითმენ!

დ. ახლა კი მივწურულვარ სიკვდილს, მაშასადამე, დროც მომიახლოვდა ლხენისა.

38.17 ვეფხისტყაოსნის კომენტარი - 882 (872) ამას მოკვდავი ვილოცავ...

▲back to top

882 (872) ამას მოკვდავი ვილოცავ...

ა. ამას მოკვდავი ვილოცავ, არასოდეს არ ვითხოვ ენით:

ბ. აქ გაყრილნი მიჯნურები იქ შევიყარნეთ (შევიყაროთ),

ბ. იქ ერთმანეთი კვლავ ვნახოთ, კვლავ გავიხაროთ;

დ. მოდით, მოყვრებმა დამმარხეთ და მიწა მომაყარეთ.

38.18 ვეფხისტყაოსნის კომენტარი - 883 (873) საყვარელმან საყვარელი...

▲back to top

883 (873) საყვარელმან საყვარელი...

ა. საყვარელმა საყვარელი როგორ არ უნდა ნახოს როგორ გაწიროს!

ბ. მე მისკენ მივალ მხიარული, შემდეგ მან ჩემკენ იაროს,

გ. მივეგებები, მომეგებება, ატირდეს და მეც ამატიროს,

დ. ჰკითხე ასს, მაგრამ შენ შენი გულის მიხედვით მოიქეცი, რაც გინდა ვინმემ გირჩიოს, გივაზიროს.

38.19 ვეფხისტყაოსნის კომენტარი - 884 (874) მართ გარდაწყვეტით იცოდი...

▲back to top

884 (874) მართ გარდაწყვეტით იცოდი...

გეტყვი მართალსა პირასა – გეტყვი მართალ პირს, გეტყვი მართალ სიტყვას: პირას ნაცვლად პირი-სა რითმისთვისა. აქ აღნიშნავს სიტყვას.

მცირასა – მცირეს, მცირასა რითმამ გამოიწვია.

რას მაქნევ – რას მაქნევინებ. ე.ი. რა გინდა ჩემგან.

ხელსა მხდი რასა – ორგვარად შეიძლება გავიგოთ: რა ხელი გაქვს ჩემთან, ან – გიჟს რას მემართლები. მაგრამ თუ მხედველობაში მივიღებთ პარალელიზმებს, ე.ი. ერთი აზრის ორი მხატვრული სახით გადმოცემას უნდა ვიგულოთ, რომ „ხელსა მხდი რასა“ ნიშნავს: რა ხელი გაქვს ჩემთან რაც სინონიმური პარალელი იქნება თქმისა „რას მაქნევ“.

დამშლიან ჩემნი კავშირნი, შევრთვივარ სულთა სირასა – დაშლილა ჩემი შემადგენელი ნაწილები, შევერთებივარ სულთა კატეგორიას.

ა. მართლაც გადაწყვეტილად იცოდე, გეტყვი მართალ სიტყვას:

ბ. სიკვდილი მახლავს, მომშორდი, მცირე ხანს დავჰყოფ, დავრჩები ამ ქვეყნად.

გ. მოვკვდე, რა გინდა ჩემგან, ცოცხალი დავრჩე, გიჟთან რა ხელი გაქვს?

დ. დამშლია ჩემი კავშირნი, შევერთებივარ სულთა სირას (კატეგორიას).

38.20 ვეფხისტყაოსნის კომენტარი - 885 (875) რა სთქვი, რას იტყვი, არ მესმის...

▲back to top

885 (875) რა სთქვი, რას იტყვი, არ მესმის...

რა სთქვი, რას იტყვი, არ მესმის – ანაფორული ალიტერაციაა, რომლითაც გაკვირვება და ავთანდილის წინადადებების უარყოფა მეტის კატეგორიულობითაა გადმოცემული.

აწ გამიარმდა სიცოცხლე – ახლა არმად შემექმნა სიცოცხლე – ცუდად წამივიდა საქმე.

მუნ მეცა მივალ, ცრემლისა მიწად სად გამდის ლამი, სად – სიტყვები მეტრის გამოა გადაადგილებული. უნდა: მუნ მეცა მივალ სად ცრემლისა ლამი გამდის მიწად. ე.ი. ახლა მეც იქ მივდივარ, სადაც ცრემლის ღვარი მიწად გამდის, სად.

ა. რა თქვი, რას ამბობ, არ მესმის, არც მცალია, მაგის მოსასმენად,

ბ. გაგიჟებულს სიკვდილი მახლავს, სიცოცხლე კი დარჩენილა წამისა (ხანმოკლე);

გ. ახლა არმად წავიდა ჩემი სიცოცხლე ყოველი დროის უარესად,

დ. ახლა მეც იქ მივალ (მივდივარ), სადაც ცრემლის ლამი მიწად გამდის.

38.21 ვეფხისტყაოსნის კომენტარი - 886 (876) ბრძენი, ვინ ბრძენი, რა ბრძენი...

▲back to top

886 (876) ბრძენი, ვინ ბრძენი, რა ბრძენი...

ბრძენი, ვინ. ბრძენი, რა ბრძენი, ხელი ვითა იქმს ბრძნობასა – შეძახილია გამწარებული კაცისა რომელსაც ხელი აუღია ბრძოლაზე და საერთოდ სიცოცხლეზე.

ა. ბრძენი ვინ ბრძენი, გიჟი როგორ იზამს ბრძნობას!

ბ. ეგ საუბარი მაშინ იქნებოდა კარგი, ცნობაზე რომ ვიყო;

გ. ვარდი ვერ გაძლებს უმზეოდ, თუ დარჩა დაიწყებს ჭკნობას;

დ. მაწყენინებ, არა მცალია, თავი დამანებე, აღარც შემიძლია მეტის მოთმენა.

38.22 ვეფხისტყაოსნის კომენტარი - 887 (877) კვლა ეუბნების ავთანდილ...

▲back to top

887 (877) კვლა ეუბნების ავთანდილ...

ნუ ხარ თავისა მტერითა – ნუ ხარ თავის მტერი, თა – თავისა-ს პირველი მარცვლის განმეორებაა.

ა. ავთანდილი ისევ ეუბნება მრავალფერი სიტყვით.

ბ. თუ მოკვდები, რაღას არგებ შენი ცუდი საქციელით?

გ. ნუ იზამ, საქმისათვის ეს არ ვარგა, ნუ ხარ თავის მტერი.

დ. ვერ იქნა, ვერავითარი სიტყვით ვერ წაიყვანა.

38.23 ვეფხისტყაოსნის კომენტარი - 888 (878) მერმე უთხრა: „აჰა, რათგან...“

▲back to top

888 (878) მერმე უთხრა: „აჰა, რათგან...“

ა. მერმე უთხრა რადგან არასგზით არ მომისმინე,

ბ. ამიერიდან ჩემი ენაც აღარ გაწყენინებს, აქამდისაც ტყუილუბრალოდ მომცდარა;

გ. თუ სიკვდილი გირჩევნია, მოკვდი, რაც დასაჭკნობია, დაჭკნეს ბარემ!

დ. მხოლოდ ერთს რასმე გეხვეწები, ქენი სიკეთე, – მდუღარე ცრემლი გადმოჰყარა.

38.24 ვეფხისტყაოსნის კომენტარი - 889 (879) სადა ინდონი ბროლ-ვარდსა...

▲back to top

889 (879) სადა ინდონი ბროლ-ვარდსა...

ა. სადაც თეთრ ყირმიზ პირისახეს (ბროლ ვარდს) შემოვლებული აქვს გიშრის სარები (წარბები და წამწამები),

ბ. მას (თინათინს) •მოვშორდი, სიჩქარით წამოველ;

გ. მეფე მშობლურად მელაპარაკა, მაგრამ ვერ დამიჭირა,

დ. და შენ თუ არ შემიყრი და გამშორდები (მომიძულებ), მაშინ ჩემი ლხინი როგორ ვთქვა როგორ ვილხინო.

38.25 ვეფხისტყაოსნის კომენტარი - 890 (880) ნუ გამგზავნი გულმოკლულსა...

▲back to top

890 (880) ნუ გამგზავნი გულმოკლულსა...

ა. ნუ გამაბრუნებ გულმოკლულს, ერთი ნატვრა ამისრულე,

ბ. ერთხელ შეჯექი, ცხენოსანი დაგინახო ჩემი სულთა მხდელი,

გ. ეგების მაშინ მოვიქარვო ახლანდელი ჩემი სევდა;

დ. მე წავალ და შენ დაგტოვებ, იქმნას, შესრულდეს შენი სურვილი.

38.26 ვეფხისტყაოსნის კომენტარი - 891 (881) ეხვეწებოდა: „შეჯეო...“

▲back to top

891 (881) ეხვეწებოდა: „შეჯეო...“

ლერწმისა სარსა დასდრეკდა, გიშერსა დააკარვებდა – სტრიქონში გაუგებარია ტარიელზეა ლაპარაკი თუ ავთანდილზე.

შეიძლება ასეთი სურათი წარმოვიდგინოთ: ლომ-ვეფხვთან შეტაკების შემდეგ ტარიელი დამარცხებულია და ხელი აუღია ბრძოლაზე. მას თავზე ადგას ავთანდილი თავწახრილი – ლერწმისა სარსა დასდრეკდა და შავ თვალ-წარბებს კარვად აფარებდა კარვად უჩრდილებდა.

ა. ეხვეწებოდა, შეჯექო, სათხოვარს მუდარებით არვებდა,

ბ. იცოდა, რომ შეჯდომა დარდს გააქარვებდა,

გ. ლერწმის სარს (ტარიელს) გამართავდა, წამწამებს, თვალებს აამოძრავებდა;

დ. [ტარიელი] დაემორჩილა, (მას) ეამა. (მან) არ ივაგლახა. არ ვაებდა.

38.27 ვეფხისტყაოსნის კომენტარი - 892 (882) ცხადად უთხრა: „შევჯდებიო...“

▲back to top

892 (882) ცხადად უთხრა: „შევჯდებიო...“

ა. ცხადად, გარკვევით უთხრა: შევჯდები და ცხენი მომიყვანეო.

ბ. მანაც (ავთანდილმა) მოჰგვარა ცხენი და ზედ წყნარად შესვა;

გ. მინდვრისაკენ წაიყვანა, კოხტა ტანი აამოძრავებინა,

დ. გაიარეს რამდენიმე ხანს, სიარულმა მოჯობინება დაატყო.

38.28 ვეფხისტყაოსნის კომენტარი - 893 (883) შეაქცევს და ეუბნების...

▲back to top

893 (883) შეაქცევს და ეუბნების...

ა. ართობს და უმართავს მშვენიერ საუბარს,

ბ. მისთვის სძრავდა სასაუბროდ თავის ბაგეთ ძოწისფერთა;

გ. მისი მოსმენა გააახალგაზრდავებდა მსმენელის მოხუცებულ ყურს.

დ. და მოიშორა კაეშანი და დათმობაც მას შეუერთდა.

38.29 ვეფხისტყაოსნის კომენტარი - 894 (884) რა შეატყო მოჯობება...

▲back to top

894 (884) რა შეატყო მოჯობება...

ა. რაკი შეატყო მოჯობინება მან, სევდის გამაქარვებელმა,

ბ. მაშინვე გაანათლა პირი-ვარდი წარმოუდგენელმა სიხარულმა,

გ. გონიერთა ექიმმა უგუნურთათვის მაოხრელმა;

დ. გონიერი სიტყვა უთხრა უცნობოსა რისამე მზრახველმან.

38.30 ვეფხისტყაოსნის კომენტარი - 895 (885) შერასმეჰყვეს საუბარსა...

▲back to top

895 (885) შერასმეჰყვეს საუბარსა...

ა. შეჰყვეს რასმე საუბარს, ავთანდილმა ცხადად უთხრა:

ბ. ერთს რასმე მოგახსენებ და გამიცხადე დაფარული:

გ. ეს სამხრე (სამკლავე) იმისი, ვისგან შენ წყლული გაჩნია,

დ. როგორ გიყვარს როგორ გიღირს მხოლოდ ეს მითხარი და მერმე ხმას არ ამოვიღებ.

38.31 ვეფხისტყაოსნის კომენტარი - 896 (886) მან უთხრა: „სახე რა გითხრა...“

▲back to top

896 (886) მან უთხრა: „სახე რა გითხრა...“

ა. მან უთხრა: როგორ გითხრა რა სახისაა ეს უმაგალითო სახე!

ბ. ესეა ჩემი სიცოცხლე, ჩემი მომცემი ახისა,

გ. მჯობი ყოვლისა სოფლისა, წყლის, მიწის და ხისა (მთელი ქვეყნის მჯობი);

დ. და არ სასმენლისა მოსმენა არს უმჟავესი წმახისა.

38.32 ვეფხისტყაოსნის კომენტარი - 897 (887) ავთანდილ უთხრა: „ვლამოდი.,..“

▲back to top

897 (887) ავთანდილ უთხრა: „ვლამოდი.,..“

ა. ავთანდილმა უთხრა: ვლამოდი, მინდოდა მაგის თქმევინება შენგან;

ბ. ახლა რადგან გითქვამს (რადგან თქვი) პასუხს გკადრებ და ნუ იფიქრებ, რომ ვპირმოთნეობ:

გ. სჯობს ასმათის არ შელევა, მაგ სამხრის შელევას,

დ. ამიტომ არ ვისურვებ უარესი საქმის რჩევას შენთვის.

38.33 ვეფხისტყაოსნის კომენტარი - 898 (888) სამხრე გაბია ოქროსა...

▲back to top

898 (888) სამხრე გაბია ოქროსა...

ა. გაბია ოქროს სამხრე, ოქრომჭედლის დნობილი, გაკეთებული,

ბ. არა ცოცხალი, უსულო, უსიტყვო, უგონო,

გ. ამავე დროს აღარად გინდა ასმათი, ნახე, გაიგონე მართალი განსჯილი,

დ. [ასმათი] თავდაპირველად საბრალო, ნესტანის ნაჭვრეტი და შემდეგ, შენი დობილი.

იხ. 879-ე სტროფის განმარტება. მეორე სტრიქონი ასე გაიაზრება: გაბია ოქროს სამხრე, არა ცოცხალი, უსულო, უსიტყვო, უგონო. ყველაფერი ეს უპირისპირდება ცოცხალ ასმათს: რა საკადრისია, უსულო სამხრეს უპირატესობას აძლევ, ვინემ ცოცხალ ასმათს.

38.34 ვეფხისტყაოსნის კომენტარი - 899 (889) თქვენს შუა მქმნელი საქმისა...

▲back to top

899 (889) თქვენს შუა მქმნელი საქმისა...

შენგან ღირს-ქმნილი ხმობისა – შენგან ღირსქმნილი, რომ მოხმობილი, მოწოდებული, მოწვეული იქნას.

ა. თქვენ ორ შუა საქმის მომწყობი (გამკეთებელი), შენ მიერ დად წოდებული,

ბ. თქვენი ერთად შემყრელი მოსამსახურე, შენგან ღირსი ხმობისა,

გ. მისი (ნესტანის) გამზრდელი, ზრდილი, მისთვის (ნესტანისათვის) ცნობა მიხდილი,

დ. საბრალო დაგიგდია, არ ნახულობ, ყოჩაღ მართალსა ბჭობასა!

38.35 ვეფხისტყაოსნის კომენტარი - 900 (890) მან უბრძანა, „რაცა გითქვამს...“

▲back to top

900 (890) მან უბრძანა, „რაცა გითქვამს...“

გვალე – იარე. აქ ჩართული სიტყვაა: მიდი, როგორც მაგ., სახარებაში „მერმე ამისა შემდგომად ჰრქუა მოწაფეთა თჳსთა გუალეთ წარვიდეთ კუალად ჰურიასტანად“ (იოან. 11,7. შდრ. აგრ. 11,16), რაც ნიშნავს: მოდი, კვალად წარვიდეთ ჰურიასტანად.

ა. ტარიელმა უპასუხა: რაც გითქვამს, ყველაფერში მართალი ხარ მეტისმეტად;

ბ. საბრალოა ასმათი მისი (ნესტანის) მგონებელი და ჩემი მჭვრეტელი (ჩემი შემხედვარე),

გ. მე სიცოცხლე არ მაგონდებოდა (არ მეგონა), შენ მომისწარ ცეცხლის შრეტად;

დ. და რადგან [გა]დავრჩი, მოდი, ვნახოთ, თუმცა ჯერ კიდევ გარეტიანებული ვარ.

38.36 ვეფხისტყაოსნის კომენტარი - 901 (891) დაჰმორჩილდა, გაემართნეს...

▲back to top

901 (891) დაჰმორჩილდა, გაემართნეს...

ვერ მიგია (გება – შეძლება, მოხერხება რისამე), ვერ მომიხერხებია.

ბაგე-ვარდი ნაპობარი – ბაგე-ვარდი პობილი, ვარდი გაშლილი.

ა. დაჰმორჩილდა, გაემართნენ ავთანდილი და ტარიელი;

ბ. ვერ მომიხერხებია, ვერ შემძლებია მათი ვერავითარი ქება, სათანადო,

გ. კბილები, როგორც მარგალიტი, ბაგე, როგორც ვარდი გაშლილი;

დ. გველს ხვრელიდან ამოიყვანს ენა ტკბილად მოუბარი.

38.37 ვეფხისტყაოსნის კომენტარი - 902 (892) ამას ეტყვის: „შენთვის დავსდებ...“

▲back to top

902 (892) ამას ეტყვის: „შენთვის დავსდებ...“

ა. ამას ეუბნება, შენთვის დავსდებ გონებასა, სულსა, გულსა,

ბ. მაგრამ შენც ნუ ხარ აგრე, ნუ იწყლულებ ხელახლა წყლულს;

გ. არაფრად არ გამოგადგება სწავლა, თუ არ მოიქცევი ბრძენთა თქმულის თანახმად:

დ. თუ არ მოიხმარ, რად გინდა საუნჯე დაფარული.

„სიბრძნე დაფარული და საუნჯე გამოუჩენელი რაჲ სარგებელ არს“ – (ისო ზირაქი, 20,30).

38.38 ვეფხისტყაოსნის კომენტარი - 903 (893) არას გარგებს შეჭირვება...

▲back to top

903 (893) არას გარგებს შეჭირვება...

ა. არას გარგებს მწუხარება, რო სწუხდე, ამით რა სარგებლობა გექნება!

ბ. ნუთუ არ იცი რომ უგანგებოდ არც ერთი კაცი არ მოკვდება?

გ. მზის შუქის მომლოდინე, ვარდი სამ დღეს არ დაჭკნება.

დ. ბედი ცდაა, გამარჯვება თუ ღმერთს უნდა შეგხვდება, გერგება კიდეც.

მეოთხე სტრიქონს დღემდე ასე კითხულობდნენ „ბედი, ცდა და გამარჯვება, ღმერთსა უნდეს, მოცაგხვდების“. ვ.ტ-ში ფატალიზმის მაძიებელთ ამით ცოტაოდენი დირექტივი შეჰქონდათ ნაწარმოებში ოდნავ ფატალიზმს ანელებდნენ „შენც ადამიანო, უნდა ეცადოო“.

სულ სხვაგვარ გაგებას იძლევა ამ სტრიქონის ახალი წაკითხვა რომელსაც ივ. გიგინეიშვილმა მიაქცია ყურადღება ერთ ხელნაწერში: „ბედი ცდაა, გამარჯვება, ღმერთსა უნდეს, მოცაგხვდების“. ამ წაკითხვით სავსებით უარყოფილია ბედი, როგორც ფატუმი, ე.ი. ბედის ცდაა. ბედი ისეა გაგებული, როგორც ეს ესმით განგების აღმსარებელთ, რომელნიც მთლიანად უარყოფენ ბედს როგორც ფატუმს როგორც წერას როგორც ადამიანის ნების შემბოჭველს და მის საქმიანობის საფუძვლად განგებას და მხოლოდ განგებას აღიარებენ. აქ განგებაში ღვთის ასე ვთქვათ, ხვედრითი წონა, სავსებით განსახღვრულია: განგება გაგებულია როგორც ღვთაებრივი მზრუნველობა იმისათვის რაც არსებობს: ღმერთი ცდილობს, რათა „კაცი იყოს დასაბამ თვისთა საქმეთა და თვით ხელმწიფე“. აქ არა ჩანს ფატუმი, წერა.

ამით ფატალიზმი ვ.ტ-ში უთუოდ მოხსნილად უნდა ჩაითვალოს. •

38.39 ვეფხისტყაოსნის კომენტარი - 904 (894) მოახსენა: „ეგე სწავლა...“

▲back to top

904 (894) მოახსენა: „ეგე სწავლა...“

ა. ტარიელმა მოახსენა: ეგ სწავლა ჩემთვის მთელ ქვეყნად ღირს.

ბ. გონიერს მწრთვნელი უყვარს, უგუნურს გულს უგმირავს. •

გ. მაგრამ რა ვქმნა, როგორ გავძლო, მეტის-მეტი რომ გამიჭირდეს!

დ. შენც გჭირს ჩემი ჭირი, ჩემი უბედურება და რომ არ მამართლო, ე.ი. რომ გამამტყუნო არ გამიკვირდება.

38.40 ვეფხისტყაოსნის კომენტარი - 905 (895) ცვილსა ცეცხლის სიმხურვალე...

▲back to top

905 (895) ცვილსა ცეცხლის სიმხურვალე...

ა. ცვილს ცეცხლის სიმხურვალე ეგუება, ეწყობა, ამიტომ აენთება ხოლმე,

ბ. მაგრამ წყალს, პირიქით, არავითარი განწყობა არა აქვს ცეცხლთან, ამიტომ ჩავარდება თუ არა ცეცხლი წყალში, იმ წამსვე დაიშრიტება;

გ. რაც ვისმე საქმე თვით სჭირს სხვისთვისაც ევარგება, სხვისთვისაც სავარგისოდ მიიჩნევს;

დ. იმთავითვე რად არ იცი, ვისთვის დნება ჩემი გული!

39 ვეფხისტყაოსნის კომენტარი - მბობა ტარიელისგან ლომ-ვეფხის დახოცისა

▲back to top

39.1 ვეფხისტყაოსნის კომენტარი - 906 (896) რა წამეკიდა, ყველაი...

▲back to top

906 (896) რა წამეკიდა, ყველაი...

ა. რაც მომივიდა, ყველაფერს დაწვრილებით გიამბობ,

ბ. მერმე შენ თვითონ განსაჯე შენი ბრძენი გულით;

გ. შენ მოგელოდი, გამიჭირდა შენს მოლოდინში,

დ. გამოქვაბულში ვეღარ გავძელ, მომინდა მინდორთა მოვლა ცხენითა.

39.2 ვეფხისტყაოსნის კომენტარი - 907 (897) იმა ქედსა გარდავადეგ...

▲back to top

907 (897) იმა ქედსა გარდავადეგ...

ა. იმ ქედს გადავადეგ, ის შამბი მოვიარე;

ბ. ერთმა ლომმა და ვეფხვმა თავი მოიყარეს,

გ. გვანდნენ შეყვარებულთ, მათი ნახვა გამიხარდა,

დ. მაგრამ თუ რა უყვეს ერთმანეთს, მეტად გამიკვირდა, შემეზარა, შემძაგდა.

39.3 ვეფხისტყაოსნის კომენტარი - 908 (...) ქედსა გარდავდეგ, ლომ-ვეფხი...

▲back to top

908 (...) ქედსა გარდავდეგ, ლომ-ვეფხი...

ა. გადავადეგ ქედს, მოვიდნენ ლომ-ვეფხი ერთად ნასიარულევი,

ბ. შესახედავად შეყვარებულთ ვამსგავსე, ცეცხლი დამევსო,

გ. ერთად შეიყარნენ და შეიბნენ, გამწარებულად იბრძოდნენ,

დ. ლომი სდევს, ვეფხი გაურბის, ჩემგან ქება ვერ დაიმსახურეს.

39.4 ვეფხისტყაოსნის კომენტარი - 909 (898) პირველ ამოდ ილაღობეს...

▲back to top

909 (898) პირველ ამოდ ილაღობეს...

დედათამცა გამოჰრიდნეს – დედათაღა გამოჰრიდონ; გამოჰრიდნეს – კავშირებითისაა;

იგი ვერვინ დაამშვიდნეს – უნდა: იგი ვერვინ დაამშვიდა; დაამშვიდნეს – რითმისთვისაა.

ა. თავდაპირველად სასიამოვნოდ ლაღობდნენ, შემდეგ მედგრად წაიკიდნენ:

ბ. თითო ტოტი ერთმანეთს ჰკრეს, სასიკვდილოდ არ მოერიდნენ;

გ. ვეფხვმა გული (თავი) მოარიდა, ვეფხი გაუხტა (წესადაა), დედალი უნდა მოერიდოს,

დ. მაგრამ ლომი მედგრად გაეკიდა, იგი ვერავინ დაამშვიდა.

39.5 ვეფხისტყაოსნის კომენტარი - 910 (899) ლომსა დავუგმე ნაქმარი...

▲back to top

910 (899) ლომსა დავუგმე ნაქმარი...

ა. ლომს დავუგმე საქციელი, ვუთხარი, არ ხარ ცნობას,

ბ. უგონოდ ხარ, შენ რატომ აწყენინებ საყვარელს, ფუ შენს ვაჟკაცობას! •

გ. ხმალ-ამოღებული მივუხტი და ლახვარი ჩავეც.

დ. თავს გადავკარ, მოვკალი კიდეც, მოვაშორე ქვეყნის ტანჯვას.

39.6 ვეფხისტყაოსნის კომენტარი - 911 (900) ხრმალი გასტყორცე. გარდვიჭერ...

▲back to top

911 (900) ხრმალი გასტყორცე. გარდვიჭერ...

მის გამო კოცნა მომინდა, ვინ მწვავს ცეცხლითა ცხელითა – უნდა: მის გამო, ვინ მწვავს ცეცხლითა ცხელითა, კოცნა მომინდა; სიტყვათა გადანაცვლება რიტმისთვისაა.

ა. ხმალი გადავაგდე, გადავიჭერი და ვეფხი შევიპყარ ხელითა;

ბ. ნესტანის გამო, ნესტანის მოგონებაზე მომინდა მისი კოცნა,

გ. მიღრენდა და ბრჭყალებით მკაწრავდა,

დ. ვეღარ გავუძელ და გახელებული გულით ისიც მოვკალი.

39.7 ვეფხისტყაოსნის კომენტარი - 912 (901) რაზომსაცა ვამშვიდებდი...

▲back to top

912 (901) რაზომსაცა ვამშვიდებდი...

ა. რამდენსაც არ ვამშვიდებდი, ვეფხი ვეღარ დავამშვიდე,

ბ. გავგულისდი, მოვიქნიე, ვჰკარ და მიწას დავახეთქე;

გ. მომაგონდა როდესაც ჩემსა საყვარელს წავეკიდე.

დ. და სული სრულად რომ არ ამომხდა და ცრემლს რომ ვღვრი, რატომ გიკვირს!

39.8 ვეფხისტყაოსნის კომენტარი - 913 (902) აჰა, ძმაო, მითხრობია...

▲back to top

913 (902) აჰა, ძმაო, მითხრობია...

მითხრობია ჭირი ჩემი, რაცა მჭირდა – მჭირდა რითმისთვისაა.

ა. აჰა, ძმაო, მითქვამს ჩემი ჭირი, რაც მჭირს.

ბ. სულსაც არ უნდა ვითქვამდე და რატომ გაგიკვირდა ჩემი გასელა, გაჭრა!

გ. სიცოცხლეს გავეყარე, მაგრამ სიკვდილიც რომ არ მოდის, იგიც რომ დამიძვირდა.

დ. დაასრულა სიტყვა ტარიელმა და დაიწყო ოხვრა და ტირილი.

39.9 ვეფხისტყაოსნის კომენტარი - 914 (903) ავთანდილცა მასთანავე...

▲back to top

914 (903) ავთანდილცა მასთანავე...

პირველ ერთად არ შეგყრიდა – ახლა: პირველ ერთად არ შეგყრიდათ. ძველ და საშ. ქართულში ობიექტი ვერ ითანხმებდა შემასმენელს რიცხვში.

ა. ავთანდილიც მასთან ერთად ტიროდა და ცრემლს ღვრიდა;

ბ. უთხრა: დათმე, ნუ მოკვდები, გულს მთლიანად, სავსებით ნუ დაიჭრი!

გ. ღმერთი მოწყალეა, თუმცა ჯერჯერობით ჭირი არ მოგშორდა, ჭირმა თავი არ დაგანება;

დ. მაგრამ რომ უნდოდეთ გასაყრელად, გასაშორებლად, თავდაპირველად ერთად არ შეგყრიდათ.

39.10 ვეფხისტყაოსნის კომენტარი - 915 (904) სდევს მიჯნურსა ფათერაკი...

▲back to top

915 (904) სდევს მიჯნურსა ფათერაკი...

გასწავლული – საგულისხმოა საშ. ქართულისათვის ეს ფორმა. გარდამავალ ხანაში, როდესაც რეფორმის სურვილი მკეეთრად აღინიშნება, ცდილობენ რაც შეიძლება ძველზე მეტად დაშორებული ფორმა იხმარონ. მხოლოდ შემდეგ ხანებში, როდესაც ახალმა ფორმებმა ფეხი მოიკიდა, სიმკვეთრე თანდათან ცხრება და ძველსაც იწყნარებენ.

ძველად იქნება – განსწავლული. გარდამავალ ხანაში – გასწავლული, ახლა – განსწავლული.

ა. მიჯნურს ფათერაკი სდევს, ხშირად საწუთრო დაანაღვლებს, სიცოცხლეს დააწყევლინებს,

ბ. მაგრამ საბოლოოდ ლხინს მისცემს მას, ვინც პირველად ჭირს გაუძლებს;

გ. მიჯნურობა საჭიროა (ჭირის მომგვრელია) ხშირად სიკვდილს მიგვაახლოვებს.

დ. განსწავლულს გააშმაგებს, ხოლო უსწავლელს გაასწავლებს.

▲back to top

40.1 ვეფხისტყაოსნის კომენტარი - 916 (905) იტირეს და გაემართნეს...

▲back to top

916 (905) იტირეს და გაემართნეს...

რა ასმათმან დაინახა, განაღამცა გაეხარნესა – აქ ქვემდებარე მხოლობითშია. (ასმათმან) მაშასადამე უნდა: განაღამცა გაეხაროს, უმცანაწილაკოდ. დიაღაც გაეხარა, დიაღაც გაუხარდა.

ა. იტირეს და გაემართნენ გამოქვაბულისაკენ;

ბ. დაინახა ასმათმა და დიაღაც გაუხარდა;

გ. ტირილით მიეგება, მისმა ცრემლმა კლდეც კი დაღარა,

დ. აკოცეს და ატირდნენ, საჩქაროდ მოიკითხეს ერთმანეთი.

40.2 ვეფხისტყაოსნის კომენტარი - 917 (906) ასმათ თქვა: „ღმერთო, რომელი...“

▲back to top

917 (906) ასმათ თქვა: „ღმერთო, რომელი...“

შენ ხარ სავსება ყოველთა, აგვავსებ მზეებრ ფენითა – ღვთაების აქ მოცემული ბუნება და თვისებას შორეული ანარეკლი უნდა იყოს პავლე მოციქულის ეპისტოლეს ერთი ადგილისა ეფესელთა მიმართ: „რომელ – იგი არს გუამი მისი, აღსავსებაჲ იგი, რომელმან ყოველივე ყოველსა შინა აღავსო“ (ეფეს. 1.23).

ა. ასმათმა თქვა: ღმერთო, შენ, რომელიც არ შეიძლება ითქვა კაცთა ენით,

ბ. შენ ხარ სისრულე ყოველთა, აგვავსებ მზეებრ ფენით;

გ. გაქო, როგორ გაქო, რომ არ ხარ საქებელი სმენითა!

დ. დიდება შენდა, რადგან არ მომკალ ამათთვის ცრემლთა დენითა!

40.3 ვეფხისტყაოსნის კომენტარი - 918 (907) ტარიელ ეტყვის: „ჰე დაო...“

▲back to top

918 (907) ტარიელ ეტყვის: „ჰე დაო...“

ა. ტარიელი ეუბნება: ჰე, დაო, მით ცრემლი აქ მდენია,

ბ. საწუთრო გვატირებს იმის მაგიერ, რაც წინათ გაგვიცინია (ლხენა გვინახავს).

გ. ეს ძველი წესია, ძველი თვისებაა ქვეყნისა და არა ახლად მოსასმენი.

დ. ვაი, შენი ბრალი, თორემ სიკვდილი ჩემთვის ლხინია!

40.4 ვეფხისტყაოსნის კომენტარი - 919 (908) სწყუროდეს, წყალსა ვინ დაღვრის...

▲back to top

919 (908) სწყუროდეს, წყალსა ვინ დაღვრის...

კაცი უშმაგო. ცნობილი – არა გიჟი, გონიერი; ცნობილი – ცნობას მყოფი, გონიერი, მაშასადამე, უშმაგო და ცნობილი აბსოლუტური სინონიმებია.

უწყალობა ჰკლავს, წყალი სდის აროდეს არ გახმობილი – უკანსკელ გამოცემებშია – „უწყლოობა ჰკლავს, წყალი სდის“, ე.ი. უწყლობა აწუხებს და ამავე დროს წყალი სდის.

სჯობია ძველი წაკითხვა: „უწყალობა ჰკლავს“ რადგან უწყალობა – უწყლობაცაა (რეალურად) და ამავე დროს შეუბრალებლობაცაა, არ მოწყალებაცაა. თუ ამას მივიღებთ, მაშინ გვექნება მეტაფორული თქმა, იშვიათი სიტყვათთამაში.

უწყალობა, ე.ი. უმოწყალობა, შეუბრალებლობა ნესტაანისა ჰკლავს თვალებს, რადგან იგი დაშორებულია ნესტანს და ამავე დროს წყალი დის შეუშრობელი. ე.ი. გამუდმებით ტირის, ე.ი. ცრემლითაა ლტობილი.

აქ რომ ნესტანზეა ლაპარაკი, ამას ადასტურებს მეოთხე, სტრიქონი: ვა, წარხდა ვარდი პობილი – ე.ი. დაიკარგა ვარდი. პობილი (ნესტანი).

ა. რომელი გონიერი კაცი დაღვრის წყალს, როცა მას სწყურია?

ბ. მე ჩემი თვალების მიკვირს რატომ ვარ აგრე ცრემლით დასველებული!

გ. უწყალობა, შეუბრალებლობა ნესტანისა ჰკლავს თვალებს (რადგან დაშორებულია ტარიელს) და ამავე დროს ცრემლი სდის შეუშრობელი!

დ. ვაჰ, წახდა, დაიკარგა ნესტანი, ვაჰ, მარგალიტი წყობილი!

40.5 ვეფხისტყაოსნის კომენტარი - 920 (909) ავთანდილსცა მოეგონა...

▲back to top

920 (909) ავთანდილსცა მოეგონა...

ვით ვეგები – როგორ ვიქნები. გება – ყოფნა, არსებობა. ჰგიე – ხარ, ჰგიეს – არის, ეგო – იყო, ეგოს – (-იყოს) ეგების – იქმნება, არ ეგების – არ იქმნებ. გითხრამცა ვინ – გითხრას ვინმემ.

ა. ავთანდილსაც გაახსენდა თავისი მზე და საყვარელი;

ბ. ამბობს. ჩემო, როგორ ვიქმნები მე უშენოდ სულდგმული?

გ. შენ არ გახლავარ, შენთან არ ვარ, ჩემი სიცოცხლე ჩემთვის სანანებელია,

დ. გითხრას ვინმემ, რა მჭირს, ანუ როგორი ცხელი ცეცხლი მწვავს!

40.6 ვეფხისტყაოსნის კომენტარი - 921 (410) ვარდი ამას ვით იაზრებს...

▲back to top

921 (410) ვარდი ამას ვით იაზრებს...

ა. ვარდი ამას როგორ მოიფიქრებს, როგორ მოისაზრებს, მზე მომშორდეს და არ დავჭნეო,

ბ. ან ჩვენ, საბრალოთ, რა გვერგება, მთის გადაღმა მზე რომ ჩასვენდეს?

გ. გულო, გირჩევნია, გაუმაგრდე ჭირს და თავი სრულად, სავსებით გაიკლდეო,

დ. ეგების მოგხვდეს (გერგოს) მისი ნახვა და სულს ნუ დალევ, თავს ნუ მოიკლავ.

40.7 ვეფხისტყაოსნის კომენტარი - 922 (911) სული დაიღეს, დადუმდეს...

▲back to top

922 (911) სული დაიღეს, დადუმდეს...

ა. დადუმდნენ, ორსავე ცეცხლი მოჰკიდებოდა;

ბ. ასმათი შეჰყვა, მასაც მათებრ ცეცხლი ეკიდებოდა;

გ. დაეგო ვეფხის ტყავი, რომელიც წინეთ მუდამ ეგო,

დ. ორნივე დასხდნენ, უბნობდნენ რაც მათ ეამებოდათ.

40.8 ვეფხისტყაოსნის კომენტარი - 923 (912) მწვადი შეიწვეს, შეიქმნა...

▲back to top

923 (912) მწვადი შეიწვეს, შეიქმნა...

მუნ უპურობა პურისა – უპურობა პურობა იყო, დიდი პურობა არ ყოფილა, რასაც ადასტურებს სტრიქონის მეორე ნახევარი: არ სიდიადე ჯამისა. ჩვ. პარალელიზმი რუსთველისა. ცხადია, თუ ცოტა პურობა იყო, ჯამ-ჭურჭელი ნაკლებად იქნებოდა.

ა. მწვადი შეიწვეს, შეიქმნა პურობა ჟამის, დროის შესაფერი,

ბ. იქ მცირედი პურობა იყო, ჯამ-ჭურჭელი ბევრი არ ყოფილა.

გ. შეეხვეწნენ ტარიელს „ჭამეო“, ჭამის ძალა არ ჰქონდა,

დ. დაცოხნა, ლუკმა გამოაგდო, დრამის წონა ძლივს ჭამა.

40.9 ვეფხისტყაოსნის კომენტარი - 924 (913) ამოა, რომე კაცი კაცს...

▲back to top

924 (913) ამოა, რომე კაცი კაცს...

ა. სასიამოვნოა, რომ კაცი კაცს სასიამოვნო რასმე ეუბნებოდეს;

ბ. მან გაუგონოს, რაც თქვას, ტყუილუბრალოდ არ ჩაუვლიდეს,

გ. ცოტათი მაინც დაუვსებს ცეცხლს, რამდენიც არ უნდა ჰქონდეს ცეცხლი მოდებული.

დ. დიდი ლხინია ჭირთა-თქმა თუ კაცს შეემთხვევოდეს, ექნება ამის შემთხვევა.

40.10 ვეფხისტყაოსნის კომენტარი - 925 (914) მას ღამესა ერთგან იყვნეს...

▲back to top

925 (914) მას ღამესა ერთგან იყვნეს...

ა. იმ ღამეს ერთად იყვნენ ის გმირები,

ბ. ილაპარაკეს და გააცხადეს თითოეულმა თავის ჭირი.

გ. რა გათენდა, ისევ დაიწყეს გაბმული ლაპარაკი;

დ. ერთმანეთს მოუსმინეს პირველ დანაპირი ფიცი.

40.11 ვეფხისტყაოსნის კომენტარი - 926 (915) ტარიელ ეტყვის: „რად უნდა...“

▲back to top

926 (915) ტარიელ ეტყვის: „რად უნდა...“

ა. ტარიელი ეუბნება: რა საჭიროა მრავალი სიტყვის თქმა?

ბ. რაც შენ ჩემთვის სიკეთე გიქმნია, ღმერთმა გიზღოს სამაგიერო;

გ. საკმაოა ფიცი ფიცად, ყოველივე ეს არაა მთვრალის საქმე,

დ. არ დავიწყება და მოყვრობა მიმავალი მოყვრისა.

40.12 ვეფხისტყაოსნის კომენტარი - 927 (916) აწ შემიხვეწე, ნუ დამწვავ...

▲back to top

927 (916) აწ შემიხვეწე, ნუ დამწვავ...

ა. ახლა შემიხვეწე (მახვეწარი გამხადე), ნუ დამწვავ ისევ ცეცხლითა უცხელესითა.

ბ. მე რომ ცეცხლი მედება, კვესით არაა დანთებული.

გ. ვერ დამშრეტ, ვერ ჩამაქრობ, შენც დაიწვები, როგორც ეს ქვეყნადაა დადგენილი.

დ. და ამიტომ წადი, დაბრუნდი, შეიქეც იქითკენ, სადაც შენი მზეა.

40.13 ვეფხისტყაოსნის კომენტარი - 928 (917) ვინ დამბადა, განკურნება...

▲back to top

928 (917) ვინ დამბადა, განკურნება...

ა. ვინც დამბადა (გამაჩინა) მასაც ჩემი განკურნება მეტად ეძნელება,

ბ. ვისაც გესმისთ, გაიგეთ, ამიტომ გაჭრილვარ ხელი ველად;

გ. რაც მართებს, რაც შეეფერება გონიერს, იყო დრო, მეც ვიქცეოდი მაგგვარად,

გ. ახლა ჩემი ხელობის ჯერი დამდგარა და მიტომაც ვარ ხელად.

40.14 ვეფხისტყაოსნის კომენტარი - 929 (918) ავთანდილ ეტყვის: „რა გითხრა...“

▲back to top

929 (918) ავთანდილ ეტყვის: „რა გითხრა...“

ა, ავთანდილი ეუბნება: რა უნდა გითხრა შენი თქმულის საპასუხოდ:

ბ. შენვე სთქვი ეგ სიტყვა ბრძენი კაცისა:

გ. ღმერთს როგორ არ შეუძლია წყლულის კვლავ განკურნება,

დ. იგია მხრდელი ყველაფრის დანერგულ-დათესულისა!

40.15 ვეფხისტყაოსნის კომენტარი - 930 (919) ღმერთსამცა ესე რად ექმნა...

▲back to top

930 (919) ღმერთსამცა ესე რად ექმნა...

ა. ღმერთმა რატომ უნდა ქმნას რომ ამგვარი დაებადეთ,

ბ. აღარ შეგყარათ, გაგაშორათ, გიჟი გქმნა ცრემლთა დადენით!

გ. შეყვარებულს ფათერაკი სდევს, განჭვრიტეთ, კვლავ განჭვრიტეთ,

დ. და თუ თქვენ ერთმანეთს არ შეჰხვდეთ, მაშინ მე სული ამომხადეთ.

40.16 ვეფხისტყაოსნის კომენტარი - 931 (920) ნეტარ მამაცი სხვა რაა...

▲back to top

931 (920) ნეტარ მამაცი სხვა რაა...

ა. ნეტავი მამაცი სხვა რაა, არ გაძლოს რაცა ჭირია!

ბ. ჭირს შეშინება რად უნდა (ჭირს არ უნდა შეუშინდე) რა სალაპარაკოა ეს!

გ. ნუ გეშინია, ღმერთი დიდია, თუმცა სოფელი ძუნწია, მუხანათია,

დ. რაც დამირიგებიხარ, მიწვრთიხარ, გაიგონე, თორემ (უკაცრავად!) უწვრთელი, წვრთნას რომ არ იფერებს – ვირია.

40.17 ვეფხისტყაოსნის კომენტარი - 932 (921) თუ რა გესმის, გაიგონე...

▲back to top

932 (921) თუ რა გესმის, გაიგონე...

ა. თუ რა გესმის, გაიგონე; ეს სწავლა სწავლად კმარა;

ბ. ჩემს მზეს დავეთხოვე, რომ თქვენ წინაშე მოვსულიყავი,

გ. მოვახსენე თინათინს: რადგან მას ჩემი გული დაუფერფლავს (დაუწვავს),

დ. ვერას ირგებ (ჩემგან) არ დავდგები, არ მოვიცდი, მეტი რაღა ვილაპარაკო?

40.18 ვეფხისტყაოსნის კომენტარი - 933 (922) მან მიბრძანა: „მადლიერ ვარ...“

▲back to top

933 (922) მან მიბრძანა: „მადლიერ ვარ...“

ა. მან (თინათინმა) მიბრძანა, მადლიერი ვარ, კარგად მოხველ, მამაცურად,

ბ. შენგან ტარიელის გავლენას მე მივიჩნევ, როგორც ჩემთვის სამსახურს,

გ. მისი (თინათინის) კითხვით წამოსულვარ, მთვრალი არ ვარ, არც ზარხოში,

დ. და უკან დავბრუნდე, რა ვუთხრა, ხომ მკითხავს რად მოხვედი ჯაბან-მხდლურად?

40.19 ვეფხისტყაოსნის კომენტარი - 934 (923) მაგ საუბარსა ესე სჯობს...

▲back to top

934 (923) მაგ საუბარსა ესე სჯობს...

ა. ამ ლაპარაკს ეს სჯობს, ისმინე ჩემი თხრობილი:

ბ. ძნელი საქმის მქმნელი ყოველთვის გონიერი კაცი უნდა იყოს;

გ. ვერავითარ ნაყოფს ვერ გამოიღებს ვარდი უმზეოდ დამჭკნარი

დ. შენ ვერაფერს ირგებ, მე გარგებ, ძმა ძმისა უნდა ძმობილი.

40.20 ვეფხისტყაოსნის კომენტარი - 935 (924) სადაცა გწადდეს, მუნ იყავ...

▲back to top

935 (924) სადაცა გწადდეს, მუნ იყავ...

ა. სადაც გსურდეს, იქ იყავ იმავე წესით, როგორც ახლა ხარ,

ბ. გსურდეს ბრძენი გულით, (გონივრულად), გსურდეს – გაშმაგებული;

გ. ისე როგორც ახლა ხარ ქცევით ტურფა და აგებულებით კოხტა,

დ. მხოლოდ გამაგრდი, არ მოკვდე და ცეცხლით არ დაიდაგო.

40.21 ვეფხისტყაოსნის კომენტარი - 936 (925) ამის მეტსა არას გნუკევ...

▲back to top

936 (925) ამის მეტსა არას გნუკევ...

ა. ამის მეტს არაფერს გეხვეწები: წლის თავზე (სწორზე),

ბ. სწორედ ამ ქვაბშივე დამხვდი (მომნახე) მე, მრავალ ადგილიდან ამბის მკრეფი;

გ. ნიშნად მოგცემ ვარდ-იეფობის, ვარდ-უხვობის, ვარდ-მრავლობის დროს, ვარდობისთვეს,

დ. ვარდის ნახვა გაკვირვებდეს, ისე, თითქოს ძაღლი ყეფდეს.

40.22 ვეფხისტყაოსნის კომენტარი - 937 (926) ამა დროსა გარდავსცილდე...

▲back to top

937 (926) ამა დროსა გარდავსცილდე...

ა. ამ დროს თუ გადავცილდი, აქ ქვაბს არ მოვედი,

ბ. გაიგე რომ ცოცხალი აღარ ვარ, აუცილებლად მოვკვდი;

გ. ნიშნად ჩემი სიკვდილისა ისიც კმარა, რომ შენ ცრემლებს ღვრიდე,

დ. მაშინ, გსურდეს გაიხარე, გსურდეს იმწუხარე.

40.23 ვეფხისტყაოსნის კომენტარი - 938 (927) აწ, რაცა გკადრე, ამისთვის...

▲back to top

938 (927) აწ, რაცა გკადრე, ამისთვის...

ა. ახლა, რაც გკადრე, ამის გამო შენ ნუ იმწუხარებ!

ბ. მალე მოგშორდები და არ ვიცი ცხენი გადმომაგდებს, თუ ნავი გადამაბრუნებს;

გ. არა, უთქმელობა არ ივარგებდა, პირუტყვი ხომ არა ვარ, რომ უსიტყვოდ რასმე მიგახვედრო,

დ. არ ვიცი ღმერთი რას მიზამს ან ცა მარად მბრუნავი.

40.24 ვეფხისტყაოსნის კომენტარი - 939 (928) მან უბრძანა: „აღარ გაწყენ...“

▲back to top

939 (928) მან უბრძანა: „აღარ გაწყენ...“

ა. ტარიელმა უთხრა: აღარ გაწყენინებ, სიტყვასაც მეტს არ გეტყვი,

ბ. რადგან არ მომისმენ, რამდენიც საუბარი არ გავახშირო:

გ. თუ საყვარელი არ მოგყვეს, შენ მიჰყევ მას როგორც სწადდეს,

დ. საბოლოოდ ყოველი დამალული საქმე ხათლად გამოცხადდეს.

40.25 ვეფხისტყაოსნის კომენტარი - 940 (929) რა დაიჯერო, მაშინ სცნა...

▲back to top

940 (929) რა დაიჯერო, მაშინ სცნა...

შენ რაცა გითქვამს, მაგას ვიქმ, მრჯის რაზომც გინდა ხელობა – როგორც შენ მითხარი, მაგრე მოვიქცევი, რამდენადაც არ უნდა შემაწუხოს სიგიჟემ.

არ-დია – ცოტა.

არ დია დღეთა გრძელობა – ცოტა ღღეთ გრძელობა, ცოტახანს სიცოცხლე.

ა. რა დაიჯერო, მაშინ გაიგებ ჩემი საქმის სიძნელეს.

ბ. ჩემთვის სულერთია: გაჭრა და გაუჭრელობა;

გ. შენ როგორც თქვი, მაგრე მოვიქცევი, რაზომამდეც გინდა შემაწუხოს ხელობამ,

დ. [მაგრამ] რა ვქმნა, თუ უშენოდ მოეკვდე!

40.26 ვეფხისტყაოსნის კომენტარი - 941 (930) საუბარი გარდაწყვიდეს...

▲back to top

941 (930) საუბარი გარდაწყვიდეს...

ა. საუბარი დაასკვნეს და დაადგინეს;

ბ. ცხენებზე შესხდნენ, მოვლეს მინდორი და თითო ნადირი მოკლეს;

გ. შემობრუნდნენ, ანატირი გული ისევ აატირეს,

დ. ხვალ გაშორების ფიქრმან კიდევ უმატა მათ ჭირი.

40.27 ვეფხისტყაოსნის კომენტარი - 942 (931) ლექსთა მკითხველნო, თქვენიმცა...

▲back to top

942 (931) ლექსთა მკითხველნო, თქვენიმცა...

ა. ლექსთა მკითხველნო, თქვენც ღვარეთ მაგათთვის ცრემლი,

ბ. რა ქმნას საბრალო გულმა უგულოდ, თუ გული გულს შეელევა, მიატოვებს;

გ. მოშორება და გაყრა კაცის მკვლელია,

დ. და ვინც ეს არ იცის, მას არ ესმის თუ რამდენად ძნელია გაყრის დღე.

40.28 ვეფხისტყაოსნის კომენტარი - 943 (932) დილა გათენდა, შესხდეს და...

▲back to top

943 (932) დილა გათენდა, შესხდეს და...

გაესალამნეს – გამოესალმნენ, გამოემშვიდობნენ.

თვალთაგან ცრემლი დალამნეს – თვალებიდან ცრემლი ღვარეს (დალამება – დანამება, დაცვარვა – დაღვრა).

არღავანი – ხე მოჭირებული წითელი ფერისა.

თავნი მხეცთავე ალამნეს – თავი მხეცებს მოასურვეს (ლამი, ლამვა – სურვილი).

ა. გათენდა დილა, შესხდნენ ცხენებზე და გამოესალმნენ, გამოემშვიდობნენ ასმათს.

ბ. ტარიელმა, ასმათმა და ავთანდილმა ცრემლი თვალთაგან დაღვარეს;

გ. სამივემ ღაწვთა ალამი (ლოყები) არღავნის ფერად ააფრიალეს, არღავნის ფერად გაიხადეს,

დ. ლომებმა, მარად მხეც-ქმნილება თავიანთი თავი მხეცებს მოასურვეს.

40.29 ვეფხისტყაოსნის კომენტარი - 944 (933) ქვაბი ჩავლეს და წავიდეს...

▲back to top

944 (933) ქვაბი ჩავლეს და წავიდეს...

ა. გამოქვაბული ჩავლეს და წავიდნენ ყვირილით ცრემლთა მფრქვეველნი.

ბ. ასმათი ტირის და მოთქვამას: ჰე, ლომებო ვისი როგორ გიტირებსთ ენა.

გ. მზემ დაგწვათ და დაგდაგათ თქვენ ზენა ცის მნათობნი,

დ. ვაი, ჩემი ჭირი ამდენი, ვაი სიცოცხლის ამდენი დათმენა.

40.30 ვეფხისტყაოსნის კომენტარი - 945 (934) მათ ყმათა, მუნით წასრულთა...

▲back to top

945 (934) მათ ყმათა, მუნით წასრულთა...

ა. იქიდან წასულმა ყმებმა ის დღე ერთად იარეს,

ბ. ზღვის პირს მოვიდნენ, იქ დადგნენ, ხმელეთის არე არ უვლიათ,

გ. არ გაყრილან იმ ღამეს ისევ ცეცხლი მწველი გაიზიარეს,

დ. და ერთმანეთის მომავალი დაშორება იტირეს, იმგლოვიარეს.

40.31 ვეფხისტყაოსნის კომენტარი - 946 (935) ტარელს ეტყვის ავთანდილ...

▲back to top

946 (935) ტარელს ეტყვის ავთანდილ...

ა. ავთანდილი ეუბნება ტარიელს. გახმა, გაშრა ცრემლის რუ, წყარო!

ბ. რატომ მოიშორე შენ ფრიდონი, მაგ ცხენის მომცემი?

გ. იქიდან შეიძლება ამბის გაგება, თუ რა ღონეა საჭირო, ნესტანის სალხენად,

დ. მე წავალ იქ, მასწავლე გზა შენი ძმადნაფიცისა.

40.32 ვეფხისტყაოსნის კომენტარი - 947 (936) ტარიელ სიტყვით ასწავლის...

▲back to top

947 (936) ტარიელ სიტყვით ასწავლის...

ა. ტარიელი ზეპირად (სიტყვიერად) ასწავლის ფრიდონის მხრის გზას,

ბ. ყველაფერი აუხსნა რაც კი შეიძლება ენას ეთქვა:

გ. აღმოსავლეთით წადი, ზღვის პირს იარე

დ. და თუ ნახო და გკითხოს ჩემი ამბავი, უამბე.

40.33 ვეფხისტყაოსნის კომენტარი - 948 (937) თხა მოკლეს და მიითრიეს...

▲back to top

948 (937) თხა მოკლეს და მიითრიეს...

ა. თხა მოკლეს, მიითრიეს, ცეცხლი დაანთეს ზღვის პირს,

ბ. სვეს და ჭამეს რაც საჭმელი მათ გაჭირვებას შეეფერებოდა;

გ. იმ ღამეს ერთად იყვნენ ერთად მიწვნენ ხის ძირს;

დ. ვგმობ მოღალატე ამქვეყანს ზოგჯერ სიუხვით მომმადლებელსა და ზოგჯერ მეტისმეტად ძვირსა, მწუხარების მომავლინებელს.

40.34 ვეფხისტყაოსნის კომენტარი - 949 (938) ცისკრად ადგეს გასაყრელად...

▲back to top

949 (938) ცისკრად ადგეს გასაყრელად...

ა. გათენებისას ადგნენ გასაყრელად, მოეხვივნენ ერთმანეთს;

ბ. მაშინ მათ ნაუბართ თუ ვინმე მოისმენდა აუცილებლად დადნებოდა;

გ. თვალებიდან, როგორც წყაროს სათავიდან, ცრემლი ველს მოადინეს,

დ. და დიდხანს იყვნენ შებოჭილნი, მკერდი მკერდსა შეარკინეს, შეადუღეს.

40.35 ვეფხისტყაოსნის კომენტარი - 950 (939) გაიყარნეს ტირილითა...

▲back to top

950 (939) გაიყარნეს ტირილითა...

ა. გაიყარნენ ტირილით, პირის კაწვრით და თმის გლეჯით,

ბ. ერთი აღმა, მეორე ჩაღმა, უგზოდ (მიხვეულ-მოხვეული გზით) შამბნარში მიდიოდნენ;

გ. სანამ ერთმანეთი უჩნდათ, სანამ ერთმანეთს ხედავდნენ, ერთმანეთს უყვიროდნენ პირის დაღმეჭით,

დ. ისე დაღრეჯილი იყვნენ რომ მათის ღრეჯით (მოწყენით) მზეც კი მოიწყენდა, მზეც კი მოიღუშებოდა.

41 ვეფხისტყაოსნის კომენტარი - წასლვა ავთანდილისგან ფრიდონისასა

▲back to top

41.1 ვეფხისტყაოსნის კომენტარი - 951 (940) ვა, სოფელო, რაშიგან ხარ...

▲back to top

951 (940) ვა, სოფელო, რაშიგან ხარ...

ა. ვა ქვეყანა, რაშიგან ხარ, რას გვიშვები, რა ზნისა ხარ!

ბ. ყოველი, ვინც შენ მოგენდობა, მარად ჩემსავით უნდა ტიროდეს;

გ. სად გადააგდებ ვისმე, ვინ იცის, სად მოკლავ მას!

დ. მაგრამ ღმერთი არ გასწირავს კაცს, შენგან განწირულს!

საერთოდ აქ, ამ სტროფში მოცემულია ლეიტმოტივთაგანი ვ.ტ.-სა; სახელდობრ, აქ უპირისპირდება სოფელი, ქვეყანა შემოქმედს: სოფელი, ქვეყანა უხანოა გაუტანელია, გამწირავია, მაგრამ ღმერთი ყოვლად მოწყალეა, კაცთა მფარველია, უზენაესი მზრუნველია.

41.2 ვეფხისტყაოსნის კომენტარი - 952 (941) ავთანდილ მისი გაყრილი...

▲back to top

952 (941) ავთანდილ მისი გაყრილი...

ვით მაშინ შეყრა და ცამდის – გამოცემებში წერია: ვით მაშინ შეყრა დაცამდის. არაა სწორი; თუნდა: შეყრა და ცამდის ე.ი. შეყრდამდისცა. სხვაგვარად. შეყრამდის გაკვეთილია. გვაქვს ე.წ. ტმესი: შეყრადამდის და შუაში ჩასმულია ცა. საბოლოოდ გვაქვს ჩვეულებრივი დაპირისპირება. ახლა, გაყრისას, ჩემთვის უფრო უარესი მდგომარეობაა, ვინემ წინათ, შეყრამდის იყო.

ა. თინათინს გაყრილი ავთანდილი ტირის, მისი ხმა ცამდის სწვდება,

ბ. ამბობს: სისხლის ცრემლი კიდევაც მდინდა და კიდევაც მდის,

გ. ახლა გაყრა, გაშორება უფრო ძნელია ჩემთვის, ახლა უფრო უარეს მდგომარეობაში ვარ, ვინემ შეყრამდის ვიყავი, –

დ. ყველა კაცი არაა სწორი, დიდი მანძილია კაციდან კაცამდის.

41.3 ვეფხისტყაოსნის კომენტარი - 953 (942) ველს მაშინ მხეცნი ძღებოდეს...

▲back to top

953 (942) ველს მაშინ მხეცნი ძღებოდეს...

ვერ დაივსებდა სახმილსა, იწვის ცეცხლითა ხშირითა – სტრიქონის ორსავე ნახევარში ერთი და იგივე აზრია გამოხატული ორგზის: ვერ დაივსებდა სახმილსა იგივეა, რაც – იწვის ცეცხლითა ხშირითა.

ბაგეთათ ვარდსა ანათობს ბროლი ძოწისა ძირითა – ბაგეთათ – გამოსვლითი ბრუნვაა. ბროლი ძოწისა ძირითა – ბროლი (კბილები) წითელი ძირით, წითელი ღრძილით.

ა. მაშინ ველზე მხეცები ძღებოდნენ, იქ ნადენი სისხლით;

ბ. ვერ ავსებდა, ვერ აქრობდა მოდებულ ცეცხლს;

გ. კვლა თინათინის მოგონება უფრო უმატებდა ჭირს;

დ. ბაგეებიდან ვარდს, ღაწვებს ანათებდა ბროლი კბილები.

41.4 ვეფხისტყაოსნის კომენტარი - 954 (943) ვარდი ჭნებოდა, ღრებოდა...

▲back to top

954 (943) ვარდი ჭნებოდა, ღრებოდა...

ჭნებოდა, ღრებოდა – სინონიმებია, ღრება (ღრობა) დაჭკნობა. ღრებოდა, ჭკნებოდა.

ბროლი და ლალი გათლილი – პირისახე.

ა. ვარდი (ლოყები) ჭკნებოდა, ღრებოდა, ალვის შტო (ავთანდილის ტანი) შეირხეოდა;

ბ. ბროლი და ლალი გათლილი (პირისახე) ლაჟვარდად გადიქცეოდა (ლურჯდებოდა);

გ. სიკვდილს გამაგრებოდა, ამიტომ მხნედ იყო და ამბობს:

დ. რა გასაკვირია, რომ ბნელში ვიყო, რადგანაც მზემ (თინათინმა) დამაგდო, დამტოვა.

41.5 ვეფხისტყაოსნის კომენტარი - 955 (944) მზესა ეტყვის: „მზეო გიტყვი...

▲back to top

955 (944) მზესა ეტყვის: „მზეო გიტყვი...

ა. მზეს ეუბნება, მზეო, ვიტყვი შენს შესახებ, რომ შენ თინათინის ღაწვების შესადარი ხარ.

ბ. შენ მას ჰგავხარ, იგი შენ გგავს, თქვენ ანათებთ მთას და ბარს;

გ. გაგიჟებულს მართობს შენი ნახვა, ამიტომაც გიჭვრეტ დაუმცდარად, განუწყვეტლივ,

დ. მაგრამ სად დააგდე, რად დატოვე ჩემი გული, ცივად გაუმთბარად?

41.6 ვეფხისტყაოსნის კომენტარი - 956 (945) თვე ერთისა მოშორვება...

▲back to top

956 (945) თვე ერთისა მოშორვება...

თვე ერთისა მოშორვება მზე ზამთარსა გაგვიმცივნებს – ასეა საიუბილეო გამოცემაში, უმჯობესია ძველი წაკითხვა – თვე ერთისა მოშორვება მზისა – ე.ი. მზის ერთი თვის მოშორება.

ა. მზის ერთი თვის მოშორება ზამთარს გაგვიცივებს.

ბ. მე საწყალს, ორი დამიტოვებია, ამიტომ გული რატომ არ ივნებს.

გ. მაგრამ კლდეს არ შეეფერება [მოწყენა], იგი არაოდეს არ იმტკივხებს (ტკივილს არ დაიმჩნევს);

დ. [რადგან] წყლულს დანა ვერ ჰკურნავს, ვერ მოარჩენს, გაჰკვეთს, ან გაასივებს.

41.7 ვეფხისტყაოსნის კომენტარი - 957 (946) მიმავალი ცასა შესტირს...

▲back to top

957 (946) მიმავალი ცასა შესტირს...

ა. მიმავალი ცას შესტირის, მზეს ეუბნება:

ბ. აჰა, მზეო, გეხვეწები შენ უმძლესთა მძლეთა მძლესა,

გ. ვინც მდაბალთა აამაღლებ, მეფობას მისცემ, ბედნიერებას.

დ. ნუ მომაშორებ მე საყვარელს, დღეს ღამედ ნუ შემიცვლი.

მხატვრული სახეები შვიდ მნათობთადმი მიმართვაში რუსთაველს აღებული აქეს თავის დროინდელ ვარსკვლავთმრიცხველთაგან.

ამ დროს ჯერ კიდევ ძალაში იყო პტოლომაიოსის კოსმოგრაფია. რუსთველიც იზიარებს ასეთ შეხედულებას. მნათობთა რიგიც, მათი დედამიწიდან დაშორებით მისდევს პტოლომაიოსის სისტემას, რომლის მიხედვით პლანეტები ასეა განრიგებული: მთვარე, ოტარიდი (მერკური), ასპიროზ (ვენერა), მზე, მარიხი (მარსი), მუშთარი (იუპიტერი), ზუალ (სატურნი). ამ სისტემაში მეოთხე ადგილზეა მზე, მაგრამ შოთას იგი პირველ ადგილზე ჰყავს დასმული, რადგან მზე მნათობთა უკეთესია (აღსანიშნავია, ბერძნებიც მზეს პირველ ადგილზე აყენებდნენ).

41.8 ვეფხისტყაოსნის კომენტარი - 958 (947) მო, ზუალო, მომიმატე...

▲back to top

958 (947) მო, ზუალო, მომიმატე...

ა. მოდი ზუალო (სატურნ), მომიმატე ცრემლი ცრემლს და ჭირი ჭირს,

ბ. გული შავად შემიღებე, სიბრძნეს მომეც,

გ. შემომყარე დარდი და მძიმე ტვირთი, როგორც ვირს,

დ. მას (თინათინს) უთხარი, რომ (ავათანდილი) შენია და შენთვის ტირის.

ასტროლოგიური სწავლების მიხედვით მნათობთ პირდაპირი, ნივთიერი, ფიზიკური გავლენა აქვთ ადამიანის ბუნებასა და აგებულებაზე.

თითოეულ მნათობს თავისი საკუთარი ფერი, ბუნება, დანიშნულება და ხასიათი აქვს.

ასე: ზუალი ფერად შავია, ცრემლიანია, სევდიანთა ეტლად იტყვიან.

41.9 ვეფხისტყაოსნის კომენტარი - 959 (948) ჰე, მუშთარო, გეაჯები...

▲back to top

959 (948) ჰე, მუშთარო, გეაჯები...

ა. ჰე მუშთარო (იუპიტერო), გეხვეწები შენ, მართალ, ღვთაებრივ მოსამართლეს;

ბ. მოდი და უყავ სამართალი (მოიღე სამართალი) გული გულს გაებრჭობა. გაეზიარება;

გ. ნუ ამრუდებ უმართლესს (ყველაზე უფრო მართალს), ნუ წაიწყმედ ამით სულს,

დ. მართალი ვარ და განმსაჯე, რატომ მაწყლულებ მისთვის (ისედაც) დაწყლულებულს!

ასტროლოგიური სწავლების მუშთარი (იუპიტერი) ფერად ლურჯია, ადამიანთა ბრჭეა, მოსამართლეთა ეტლად იტყვიან.

41.10 ვეფხისტყაოსნის კომენტარი - 960 (949) მოდი, მარიხო, უწყალოდ...

▲back to top

960 (949) მოდი, მარიხო, უწყალოდ...

ა. მოდი მარიხო (მარს) უწყალოდ დამჭერ შენი ლახვრით,

ბ. შემღებე და შემსვარე კიდეც წითლად სისხლის დენით,

გ. მას უთხარი ჩემი ტანჯვა, მას გააგონე ენით,

დ. როგორ გამხდარვარ, რა დამმართია, გული აღარ არის ლხენით.

ასტროლოგიური სწავლებით მარიხი (მარსი) წითელია, მესისხლეთა ეტლად იტყვიან.

41.11 ვეფხისტყაოსნის კომენტარი - 961 (950) მოდი, ასპიროზ, მარგე რა...

▲back to top

961 (950) მოდი, ასპიროზ, მარგე რა...

ა. მოდი ასპიროზ (ვენერა) მარგე რამე, მან დამწვა ცეცხლთა დაგით,

ბ. ვინც მარგალიტს (კბილებს) გარეშე მოსცავს წითელი ბაგით,

გ. შენ დააშვენებ კეკლუცებს,

დ. და ვისმე უბედურს, ჩემებრ დააგდებ და გააშმაგებ.

ასპიროზ (ვენერა) თეთრია, კეკლუცია, სიყვარულის ბატონია.

41.12 ვეფხისტყაოსნის კომენტარი - 962 (951) ოტარიდო, შენგან კიდე...

▲back to top

962 (951) ოტარიდო, შენგან კიდე...

ა. ოტარიდო (მერკურ) შენ გარდა სხვას მე საქმე არ მიგავს,

ბ. მზე მაბრუნებს, არ გამიშვებს, შემიყრის და წვასა მიმცემს;

გ. დაჯექ, ჩემი ჭირი რომ წერო, მელნად მოგცემ ცრემლთა ტბას;

დ. კალმად გამოგიჭრი ჩემს ტანს წვრილს, როგორც თმას.

ასტროლოგიური სწავლებით ოტარიდი (მერკური) ცისფერია, მწერალია, მწიგნობართა ეტლად იტყვიან, მზესთან ყველაზე უფრო ახლოა.

41.13 ვეფხისტყაოსნის კომენტარი - 963 (952) მო, მთვარეო, შემიბრალე...

▲back to top

963 (952) მო, მთვარეო, შემიბრალე...

ა. მოდი, მთვარეო, შემიბრალე, ვილევი და შენებრ ვმჭლევდები,

ბ. მზე გამავსებს მზევე გამლევს ზოგჯერ ვსხვილდები, ზოგჯერ ვწვრილდები;

გ. უამბე მას ჩემი ტანჯვა რა მჭირს, ან როგორ ვბნდები,

დ. მიდი, უთხარ, ნუ გამწირავს, მისი ვარ და მისთვის ვკვდები.

მთვარე ვერცხლის ფერია მოწყალეთა და სნეულთა ეტლად იტყვიან. მთვარის სიმცხრალე და სისავსე დამოკიდებულია მზეზე.

41.14 ვეფხისტყაოსნის კომენტარი - 965 (954) აწ გულსა ეტყვის: „ვითამცა...“

▲back to top

965 (954) აწ გულსა ეტყვის: „ვითამცა...“

ა. ახლა გულს ეუბნება: ვითარმცა (ვითომ) ცრემლი მდის, არ გაგხმობია,

ბ. რას გარგებს თავის მოკვლა, თურმე ეშმაკი დაგძმობილებია,

გ. მეც ვიცი, ჩემს გამაგიჟებელს თმად ყორნის ბოლო გაუხდია.

დ. მაგრამ თუ ჭირს არ დასთმობ ლხინი რა დასათმობია?

41.15 ვეფხისტყაოსნის კომენტარი - 966 (955) თუ დავრჩეო, ესე მიჯობს...

▲back to top

966 (955) თუ დავრჩეო, ესე მიჯობს...

ა. თუ დავრჩი ეს მიჯობს, სიცოცხლის შესახებ იტყვის ეჭვით,

ბ. იქნებ მზე ვნახო, ნუ ვიძახი მარად „უ“-ს (ნუ ვვაებ)

გ. ტკბილად მიიმღერდა, ცრემლიანი ცრემლთა დენს ოდნავადაც არ წყვეტდა,

დ. მის ხმასთან შედარებით ბულბულის ხმა ბუს ხმას ჰგავდა.

41.16 ვეფხისტყაოსნის კომენტარი - 967 (956) რა ესმოდის მღერა ყმისა...

▲back to top

967 (956) რა ესმოდის მღერა ყმისა...

ა. რა ესმოდა ყმის სიმღერა, სასმენად მხეცები მოდიოდნენ ხოლმე;

ბ. მისი ხმის სიტკბოსაგან წყლიდან ქვებიც კი გამოდიოდნენ ხოლმე;

გ. ისმენდნენ და უკვირდათ ხოლმე, როდესაც ატირდებოდა, ატირდებოდნენ ხოლმე ისინიც,

დ. იმღერის გულ-საკლავ, გულისამაჩუყებელ სიმღერებს, ცრემლი ღვარივით მოდის.

41.17 ვეფხისტყაოსნის კომენტარი - 968 (…) მოვიდიან შესამკობლად...

▲back to top

968 (…) მოვიდიან შესამკობლად...

ა. მოდიოდა ხოლმე შესამკობლად ყველა სულიერი,

ბ. კლდიდან – ნადირი, წყლიდან – თევზი , ზღვიდან – ნიანგი, ციდან – ფრინველი,

გ. ინდოეთიდან, არაბეთიდან, საბერძნეთიდან, აღმოსავლეთიდან და დასავლეთიდან,

დ. რუსნი, სპარსნი, ფრანგნი და მისრეთიდან – ეგვიპტელნი.

41.18 ვეფხისტყაოსნის კომენტარი - 969 (957) ყმა მტირალი სამოცდათ დღე...

▲back to top

969 (957) ყმა მტირალი სამოცდათ დღე...

ყველგან გამოცემებში: ყმა მტირალი სამოცდათ დღე, რაც დიდ უხერხულობას ქმნის ჯერ ერთი ის, რომ მახვილიც არაბუნებრივი გამოდის შეიძლება ვინმემ თქვას რომ მართალია სამოცდათ არ არსებობს, მაგრამ მაგგვარი ხელოვნური სიტყვა რითმისა და რიტმისათვის შოთას ბევრი აქვს ნახმარიო. მაგრამ ეს მხოლოდ იმ შემთხვევაში, როცა პოეტს სხვა გამოსავალი არა აქვს – სამოცდაათ – ერთ მარცვალს ზედმეტს იძლევა ამიტომ მან იხმარა სრულიად კანონზომიერი სამოცათ, რაჲც კიდევაც არის ზოგ ძველ ხელნაწერში.

შორით ნახნა – შეუძლებელია. თუ ნახნა მენავეებსს გულისხმობს, მაშინ მის შემდეგ მძიმე არ უნდა. მაგრამ მენავენი აქ ქვემდებარეა და არა ობიექტი: მენავენი მოდიოდნენ. ამრიგად უნდა იყოს: შორით ნახა (ე.ი. დაინახა), მენავენი მოდიოდეს შიგან ზღვასა.

ა. მტირალი ყმა სამოცდაათი დღის განმავლობაში მიდიოდა ზღვის პირს,

ბ. შორიდან დაინახა, მენავენი მოდიოდნენ ზღვაში,

გ. მოიცადა და ჰკითხა გთხოვთ მითხრათ ვინ ხართ,

დ. ან ეს სამეფო ვისია, ვის მბრძანებლობას ემორჩილება.

41.19 ვეფხისტყაოსნის კომენტარი - 970 (958) მათ მოასსენეს: „ტურფაო...“

▲back to top

970 (958) მათ მოასსენეს: „ტურფაო...“

ა. მათ მოახსენეს (უპასუხეს): ტურფაო სახით და აგებულებით,

ბ. უეცრად გვეჩვენე კეთილად, ამიტომაც ქებით გეუბნებით:

გ. აქამდის თურქების საზღვარია, რომელსაც ფრიდონი ესაზღერება,

დ. ჩვენც გეტყვით ყველაფერს, თუ თქვენი ჭვრეტით არ დავბნდით, თუ თქვენ თვალი გაგიმაგრეთ.

41.20 ვეფხისტყაოსნის კომენტარი - 971 (959) ნურადინ ფრიდონ მეფეა...

▲back to top

971 (959) ნურადინ ფრიდონ მეფეა...

ა. ნურადინ ფრიდონ არის ჩვენი ქვეყნის მეფე,

ბ. მხნე უხვი ძლიერი მოყმე, იშვიათი ცხენოსანი;

გ. მისი ვნება არავის შეუძლია, მისი მზის სწორად მშვენისა,

დ. იგი არის ჩვენი პატრონი (მეფე) მსგავსი ცის მნათობისა.

41.21 ვეფხისტყაოსნის კომენტარი - 972 (960) ყმამან უთხრა: „ძმანო ჩემნო...“

▲back to top

972 (960) ყმამან უთხრა: „ძმანო ჩემნო...“

ა. ყმამ უთხრა ძმებო, სწორედ რომ კარგ კაცებს შეგეყარეთ,

ბ. მე ვეძებ თქვენს მეფეს, მასწავლეთ, თუ საითკენ წავიდე,

გ. რამდენი უნდა ვიარო, როდის მივალ, ან გზას რა სიდიდე აქეს?

დ. მენავეებმაც უწინამძღვრეს, ზღვის კიდეზე მიჰყვებოდნენ.

41.22 ვეფხისტყაოსნის კომენტარი - 973 (961) მოახსენეს: „ესე გზაა...“

▲back to top

973 (961) მოახსენეს: „ესე გზაა...“

მშვილდ-ფიცხელი –კარგი მოისარი.

მახვილ-ხრმალი – ხმლის იშვიათი მომხმარე.

აქადაღმა – აქედან დაღმა – აქედაღმა, აქედან.

დაგვწვენ – ენ პირდ. ობ. მრ. მაჩვენებელია.

ა. უთხრეს: ეს გზა მულღაზანზარს მიდის,

ბ. იქ დაგხვდება ჩვენი მეფე მშვილდ-ფიცხელი, მახვილ-ხმალი,

გ. აქედან ათ დღე მიხვალ, ნაკვთად სარო, ფერად ლალი,

დ. რატომ დაგვწვი უცხომ უცხო, რატომ მოგვიკიდე ცეცხლებრ ალი!

41.23 ვეფხისტყაოსნის კომენტარი - 974 (962) ყმამან უთხრა: „მიკვირს, ძმანო...“

▲back to top

974 (962) ყმამან უთხრა: „მიკვირს, ძმანო...“

გენახენით – წყვეტილია – მე თქვენ.

დავაშვენნით – II ხოლმეობითია – ჩვენ იგინი.

სხდიან – ხოლმ. მრავალგზისი.

ა. ყმამ უთხრა. მიკვირს ძმებო, რატომ ხართ ეგრე ჩემთვის გულ-მოკლული.

ბ. ან როგორ მოგეწონათ ჩემი ზამთრის ღაწვი ფერნაკლული?

გ. თქვენ მაშინ უნდა გენახათ, როდესაც ჩვენ ლაღი, არ საპყარი, ვისხედით (ტახტზე),

დ. როდესაც ჩვენს მჭვრეტელთ ვაშვენებდით და ჩვენთან ისხდნენ მხიარული.

41.24 ვეფხისტყაოსნის კომენტარი - 975 (963) კაცნი წავიდეს: დაბრუნდა...

▲back to top

975 (963) კაცნი წავიდეს: დაბრუნდა...

ლხინასა – რითმისთვისაა, უნდა: ლხინსა.

ნარგისი – ყვავილია, მეტაფ: თვალი.

ნარგისნი ქუხან – თვალთაგან ცრემლსა მოდის.

ა. კაცები წავიდნენ, ყმა თავის გზაზე დაბრუნდა მარტოდ-მარტო,

ბ. ყმა, ვისიც ტანი საროს ჰგავს და ვისი გულიც რკინასა,

გ. მიაცორვებს (მსუბუქად არონინებს) ცხენს და მოთქვამს თავისსავე ლხინზე,

დ. თვალთაგან ცრემლი გამალებულად მოსდის, ისე რომ ჩამორეცხს ბროლსა და მინას, (პირისახეს).

41.25 ვეფხისტყაოსნის კომენტარი - 976 (964) ვინცა გზას ნახნის უცხონი...

▲back to top

976 (964) ვინცა გზას ნახნის უცხონი...

ზმნის ფორმები ამ სტროფში უწყვეტლის ხოლმეობითია, რაც იმის მაჩვენებელია, რომ მოქმედება არ სრულდება. იგი განუწყვეტელია.

გზის ყოლაუზი მისციან, ჰკითხის რა, უამბობდიან – გზის მაჩვენებელს მისცემდნენ ხოლმე, რასაც შეეკითხებოდა ავთანდილი მას, იგი (ყოლაუზი) უამბობდა ხოლმე.

უკეთესი იყო ასე:

გზის ყოლა უზნი მისციან, ჰკითხის რა, უამბობდიან,

ა. ვისაც გზაში ნახავდა უცხოს, ისინი მას ემსახურებოდნენ, ეყმობოდნენ ხოლმე,

ბ. მოდიოდნენ ხოლმე საჭვრეტლად, მასზე ტრფიალებდნენ,

გ. ეძნელებოდათ ხოლმე გაშვება, ძლივ შორდებოდნენ,

დ. გზის მაჩვენებელს მისცემდნენ ხოლმე, თუ რასმე ჰკითხავდა, ის უამბობდა.

41.26 ვეფხისტყაოსნის კომენტარი - 977 (965) მულღაზანზარს მიეახლა...

▲back to top

977 (965) მულღაზანზარს მიეახლა...

ნადირთა ჰგვანდეს მსრველსა – ჰგავდნენ ნადირის მომსვრელს.

ა. მულღაზანზარს მიუახლოვდა, ადრე მოილია გრძელი გზა.

ბ. მინდორში დაინახა დიდძალი ჯარი, რომელიც ნადირთა მსრველს (მკვლელს) ჰგავდა.

გ. ყოველმხრივ ალყა შემოერტყათ, ველს ირგვლივ მოსდგომოდნენ.

დ. ისროდნენ და იძახოდნენ, ნადირს ხოცავდნენ, თითქოს მჭელეულს ჭრიანო.

41.27 ვეფხისტყაოსნის კომენტარი - 978 (966) კაცი ემთხვია: „მას ჰკითხა...“

▲back to top

978 (966) კაცი ემთხვია: „მას ჰკითხა...“

ისი – იგი, ის (დღეს დაცულია ზემოიმერულ თქმაში)

ზათქი და ზარი – დიდი ხმაურობა.

ა. კაცი შეხვდა და მას ჰკითხა ლაშქარის ამბავი,

ბ. რა ამბავია, ვინაა იქ რომ ხმაურობს?

გ. მან უპასუხა: იქ გახლავთ მულღაზანზარის ხელმწიფე, ფრიდონ:

დ. იგი ნადირობს, ამიტომ მან შეკრა ნაპირი ველ-შამბნარისა.

41.28 ვეფხისტყაოსნის კომენტარი - 979 (967) მათ ლაშქართაკე წავიდა...

▲back to top

979 (967) მათ ლაშქართაკე წავიდა...

უსახოთა ქცევითა – უმაგალითო ქცევითა.

შვენება მის ყმისა ვთქვიმცა მე ვითა – შვენება იმ ყმის ვთქვა მე ვითა.

ა. ლაშქრისაკენ გაემართა თავისი უმაგალითო ქცევით;

ბ. ისე გამხიარულდა, რომ მისი შვენება არ ვიცი, როგორ ვთქვა!

გ. მის გაშორებულთ დააზრობს, გაყინავს, შემყრელთ (დაახლოვებულთ) დასწვავს, როგორც მზე,

დ. მისი ნახვა მჭერეტელთ აგიჟებს, ტანი კოხტაობს რხევითა.

41.29 ვეფხისტყაოსნის კომენტარი - 980 (968) მათ ლაშქართა ყოლბსა შუა...

▲back to top

980 (968) მათ ლაშქართა ყოლბსა შუა...

ყოლბი – ალყა.

ა. ლაშქრის შუაგულში საიდანღაც ორბი გადმოფრინდა;

ბ. ყმამ ცხენი შეუტია, ამაყად წავიდა, ოდნავადაც არ შეშინებულა,

გ. ესროლა და ჩამოაგდო, ისიც დაეცა და სისხლი სდინდა,

დ. ყმა გარდახდა და ფრთები დასჭრა, წყნარად შეჯდა, არ აქშინდა.

სტროფი გაწყობილია მაღალი შაირით, რაც განსაკუთრებულ ექსპრესიულობას იძლევა. ავთანდილის მოქმედება უნდა წარმოებდეს ჩქარი ტემპით, მაგრამ არა აფუსფუსებულად, არამედ დინჯად, აუღელვებლად.

41.30 ვეფხისტყაოსნის კომენტარი - 981 (969) იგი რა ნახეს მესროლთა...

▲back to top

981 (969) იგი რა ნახეს მესროლთა...

ა. როგორც კი დაინახეს იგი მესროლებმა, სროლას თავი ანებეს,

ბ. ალყა დაშალეს, ახლოს მივიდნენ, ეხვეოდნენ, ბნდებოდნენ,

გ. იქით და აქით უვლიდნენ, ზოგიც უკან მიჰყვებოდა,

დ. ვერ ჰკადრებდნენ, ვინ ხარო, ერთი სიტყვით, ვერაფერს ეუბნებოდნენ.

41.31 ვეფხისტყაოსნის კომენტარი - 982 (970) მინდორსა შიგანა გორი დგა...

▲back to top

982 (970) მინდორსა შიგანა გორი დგა...

ა. მინდორში გორი იდგა და მასზე ფრიდონი.

ბ. მას თან სროლის ღირსი ორმოცი კაცი ახლდა;

გ. იქ გაემართა ავთანდილი, მას თან ჯარის მთელი კრებული მიჰყვებოდა,

დ. ფრიდონი კი გაკვირვებული იყო, ჯარის მიმართ გამწყრალი იყო, რატომ მოიქცნენ აგრეო.

41.32 ვეფხისტყაოსნის კომენტარი - 983 (971) ფრიდონ მონა გამოგზავნა...

▲back to top

983 (971) ფრიდონ მონა გამოგზავნა...

ა. ფრიდონმა მონა გამოგზავნა: წადი, ნახე ის ჯარი,

ბ. რა ქმნეს, ალყა რატომ მოშალეს, რატომ დადიან როგორც ბრმები?

გ. მონაც ფიცხლად მოეგება, ნახა ავთანდილი (სარო, მორჩი ტანი),

დ. დადგა, რეტი დაესხა, სიტყვის თქმა დაავიწყდა.

41.33 ვეფხისტყაოსნის კომენტარი - 984 (972) ავთანდილ ცნა თუ ისია...

▲back to top

984 (972) ავთანდილ ცნა თუ ისია...

ა. ავთანდილი მიხვდა, რომ ის მონა გამოგზავნილი იყო მისი ამბის გასაგებად,

ბ. [და უთხრა]: წადი და მოახსენე შენ პატრონს ეს ჩემი დავედრებული.

გ. მე ვარ უცხო ვინმე ღარიბი, ჩემს სამყოფთაგან მოშორებული,

დ. ტარიელის ძმად-ფიცი, თქვენ წინ მომგზავრებული.

41.34 ვეფხისტყაოსნის კომენტარი - 985 (973) მონა წავიდა ფრიდონის...

▲back to top

985 (973) მონა წავიდა ფრიდონის...

შეყრად ფრიდონის მქისისად – მქისი აქ ფრიდონის ატრიბუტია. ამავე დროს მქისე ჩვეულებრივ მიღებული გაგებით ნეშნავს: მკაცრს მოღუშულს, მოსაწყენს. არცერთი ამ გაგებათაგანი არ შეიძლება მივუყენოთ ფრიდონს. ამ სიტყვას სხვა გაგება აქვს მთაში (არხოტში) – ჩქარი, სწრაფი, მკვირცხლი: „მქისე ყმაწვილია“, „გაიქე მქისედ“.

მაშინ სტრიქონი მიიღებს შემდეგ აზრს:

– მე ვარ ტარიელის ძმა, მოსული მკვირცხლი ფრიდონის შესაყრელად.

ა. მონა წავიდა რომ ფრიდონისათვის ეთქვა ავთანდილის ამბავი;

ბ. უთხრა, რომ მზე მოსულა და ჩანს დღის მანათობლად;

გ. ვფიქრობ, რომ თუ ბრძენთა სადმე ნახეს, აუცილებლად ისინიც გაგიჟდებიან,

დ. თქვა: ტარიელის ძმა ვარ, მკვირცხლი ფრიდონის შესაყრელად მოსულიო. •

41.35 ვეფხისტყაოსნის კომენტარი - 986 (974) რა ტარიელ მოისმინა...

▲back to top

986 (974) რა ტარიელ მოისმინა...

არ გაუქდა – უქებრად არ დარჩენილა.

ა. გაიგონა თუ არა ფრიდონმა, ტარიელის სახელი, მას ჭირი შეუმსუბუქდა,

ბ. თვალთაგან ცრემლი გადმოსცვივდა, გული აუჩუყდა,

გ. მონაქროლმა ქარმა (იგულისხმება ცრემლები), ვარდი (ღაწვი) დაზრა, მოყინა, წამწამთაგან ცრემლი ღაპა-ღუპით მოდიოდა:

დ. შეიყარნენ ერთმანეთი შეაქეს, უქებრად არ დარჩენილან.

41.36 ვეფხისტყაოსნის კომენტარი - 987 (975) ფიცხლად ჩავლო იგი ქედი...

▲back to top

987 (975) ფიცხლად ჩავლო იგი ქედი...

ა. ფრიდონმა ფიცხლად ჩავლო ქედი და ავთანდილს ჩაეგება,

ბ. რა შეხედა თქვა: უთუოდ მზეა, აბა სხვა ვინ იქნებაო?

გ. იმასაც კი აღემატებოდა, რაც მონისაგან ქება მან მოისმინა;

დ. ორნივე გადახდნენ ცხენებიდან, სიხარულმან ცრემლი აფრქვევინა.

41.37 ვეფხისტყაოსნის კომენტარი - 988 (976) მოეხვივნეს ერთმანერთსა...

▲back to top

988 (976) მოეხვივნეს ერთმანერთსა...

ა. მოეხვივნენ ერთმანეთს, უცნობობით არ მოერიდნენ;

ბ. მოეწონა ფრიდონს ავთანდილი და ავთანდილს ფრიდონი;

გ. მჭერეტელებს რომ ისინი ენახათ, უთუოდ მზეს მათთან შედარებით არაფრად ჩააგდებდნენ,

დ. თავს მოვიკლავ, თუ ბაზარში სხვა მათებრი ან იყიდონ ან გაყიდონ.

41.38 ვეფხისტყაოსნის კომენტარი - 989 (977) ფრიდონისებრნი მოყმენი...

▲back to top

989 (977) ფრიდონისებრნი მოყმენი...

ვინა – სად.

ეგებიან – გება – ყოფნა , არსებობა, ეგოს – იყო ს.

ეგების – იქმნებ; მოყმენი ეგებიან – მოყმენი იქმნებიან.

ა. ფრიდონისებრი მოყმე სად შეიძლება ვინმე იყოს, არსებობდეს!

ბ. მაგრამ მას რომ ქება ახლავს მართლაც რომ მეტი არ შეიძლება სხვას შეხვდეს;

გ. [თუმცა] მზე მნათობთ გააუჩინარებს, თუ მას მიუახლოვდებიან [მზე აქ ავთანდილია].

დ. დღისით სანთელი ვერ ანათებს და ღამით კი შუქი კრთება.

41.39 ვეფხისტყაოსნის კომენტარი - 990 (978) ცხენთა შესხდეს, გაემართნეს,...

▲back to top

990 (978) ცხენთა შესხდეს, გაემართნეს,...

ა. ცხენებზე შესხდნენ, გაემართნენ, მიდიან ფრიდონის სასახლეში,

ბ. დაშალეს ნადირობა, მიატოვეს მხეცთა სრვა;

გ. ავთანდილის საჭვრეტად ჯარი აქა-იქ ჯგუფდებოდა,

დ. ამბობდნენ: ნეტავი ასეთი ხორციელი რას შეუქმნიაო.

41.40 ვეფხისტყაოსნის კომენტარი - 991 (979) ყმა ფრიდონს ეტყვის: „ისწრაფვი...“

▲back to top

991 (979) ყმა ფრიდონს ეტყვის: „ისწრაფვი...“

ა. ავთანდილი ეუბნება ფრიდონს: ვიცი, ისწრაფვი ამბის ცნობას,

ბ. თუ ვინ ვარ, საიდან მოვდივარ,

გ. საიდან ვიცნობ ტარიელს, ან რატომ ვამბობ მის ძმობას,

დ.•ტარიელი ძმად მიწოდებს, ძმა ხარო, მეუბნება თუმცა ძლივს ღირს ვარ მის ყმობას.

41.41 ვეფხისტყაოსნის კომენტარი - 992 (980) მე ვარ ყმა როსტან მეფისა...

▲back to top

992 (980) მე ვარ ყმა როსტან მეფისა...

ა. მე ყმა ვარ როსტევან მეფისა მოყმე (რაინდი) არაბეთში გაზრდილი.

ბ. დიდი სპასპეტი, სახელად ავთანდილი,

გ. მე, დიდებულთა დიდგვართა, მეფის შვილობით გაზრდილი,

დ. მოსარიდებელი და უკადრი, არვისგან ვარ ცილობით, ვერავინ ვერ შემეცილება.

41.42 ვეფხისტყაოსნის კომენტარი - 993 (981) დღესა ერთსა მეფე შეჯდა...

▲back to top

993 (981) დღესა ერთსა მეფე შეჯდა...

ა. ერთ დღეს მეფე შეჯდა და გავიდა სანადიროდ;

ბ. მინდორში დავინხეთ მტირალი ტარიელი,

გ..გაგვიკვირდა, გვეუცხოვა, ვაწვიეეთ და არ მოვიდა,

დ. მეტად გვეწყინა, ჩვენ არ ვიცოდით თუ რა ცეცხლი სწვავდა მას.

41.43 ვეფხისტყაოსნის კომენტარი - 994 (982) მეფემან სპანი შეპყრობად...

▲back to top

994 (982) მეფემან სპანი შეპყრობად...

ა. მეფემ ჯარს დაუძახა, შეიპყრეთო;

ბ. მან ყველანი უჭირველდ, ადვილად დახოცა, ომი მას არ ეძნელებოდა,

გ. ზოგს მხარ-თეძო დაულეწა, და ზოგს კი სული ხდებოდა;

დ. მაშინ კი გავიგეთ, რომ ეტლი მთვარისა არ მობრუნდებოდა, რომ ცუდად იყო ჩვენი საქმე.

41.44 ვეფხისტყაოსნის კომენტარი - 995 (983) მათ სპათაგან ვერ შეპყრობა...

▲back to top

995 (983) მათ სპათაგან ვერ შეპყრობა...

ა. მეფემ გაიგო, რომ ჯარმა ყმა ვერ შეიპყრო, მეტად გაწყრა,

ბ. თავად შეჯდა ცხენზე და შეუტია ამაყსა და არამკრთალსა.

გ. მაგრამ ტარიელმა, გაიგო თუ არა, მეფეა ჩემი მდევნელიო, მოერიდა თავის ხმალს,

დ. მიუშვა ცხენი და თვალწინ დაგვეკარგა.

41.45 ვეფხისტყაოსნის კომენტარი - 996 (984) ვძებნეთ და კვალი ვერ ვპოვეთ

▲back to top

996 (984) ვძებნეთ და კვალი ვერ ვპოვეთ

ა. ვძებნეთ და კვალი ვერ ვპოვეთ, დავწამეთ მავნე სულობა.

ბ. მეფემ მოიწყინა, მიატოვა სმა, ნადირობა, პურობა.

გ. მე ვეღარ გავუძელ ტარიელის ამბის უცოდნელობას

დ. და გამოვიპარე საძებნელად, ცეცხლის ალი მედებოდა.

41.46 ვეფხისტყაოსნის კომენტარი - 997 (985) იგი ვძებნე წელსა სამსა..,

▲back to top

997 (985) იგი ვძებნე წელსა სამსა..,

ა. იგი სამ წელიწადს ვძებნე, ძილიც არ მიმიკარებია თვალთათვის.

ბ. მისგან დაკოდილი ხატაელები ვნახე და მათ მასწავლეს;

გ. ვპოვე ტარიელი (ვარდი მოყვითალო, შუქ-მკრთალი და ფერ-მიხდილი),

დ. მან შემიტკბო და შემიყვარა, ვითა ძმა და ვითა შვილი.

41.47 ვეფხისტყაოსნის კომენტარი - 998 (986) ქვაბნი წაუხმან დევთათვის...

▲back to top

998 (986) ქვაბნი წაუხმან დევთათვის...

ქვაბნი წაუხმან – ქვაბი წაუღია.

სრულიად გამესისხლებია – სავსებით მტრად გადაჰკიდებია.

მესისხლე – სისხლის ამღები, მტერი.

ხლა – მანდილი.

შავი ხლა თავსა ჰხლებია – შავი მანდილი თავს ხლად გაუხდია, ან თავს მოუხვევია.

ჰხლებია – შეიძლება ვაწარმოოთ ხლა სიტყვისაგან, ან ხლება სიტყვისაგან. •

ა. გამოქვაბული წაურთმევია დევებისათვის, სავსებით მტრად გადაჰკიდებია,

ბ. იქ მარტოს ასმათი ახლავს, სხვა არავინ უახლებია,

გ. მას (ტარიელს) მარად ძველი ცეცხლი სწვავს (და არა ახალი),

დ. მის გაყრილს (გაშორებულს) მარად მწუხარება ჰმართებს, შეჰფერის, შავი მანდილი თავს უნდა ეხვიოს.

41.48 ვეფხისტყაოსნის კომენტარი - 999 (987) ქალი მარტო ქვაბსა შიგან...

▲back to top

999 (987) ქალი მარტო ქვაბსა შიგან...

ა. ქალი მარტოდმარტო ზის გამოქვაბულში, მარად მტირალი:

ბ. ყმას მოაქვს ნანადირევი

გ. მოართმევს ხოლმე ასმათს და იმით არჩენს იგი, ერთ ადგილას ვერ დამდგომი,

დ. მის გარდა (ასმათის გარდა) სანახავად არავინ არ უნდა, არავის არ იკარებს.

41.49 1000 (988) მე უცხოს უცხო მანატრა...

▲back to top

1000 (988) მე უცხოს უცხო მანატრა...
ა. მე უცხოს ამიხდა ნატვრა უცხო და სანატრელი ამბის მოსმენით. ბ. მითხრა თავისი და თავის სასურველის ამბავი. გ. რა ჭირი დათმო, ვერ იტყვის ჩემი ენა. დ. ჰკლავს მიუცილებელი სურვილი და ვერ ნახვა თავისა დამმარხველისა (ნესტანისა).

41.50 1001 (989) ვითა მთვარე, დაუდგრომლად...

▲back to top

1001 (989) ვითა მთვარე, დაუდგრომლად...
ა. როგორც მთვარე, დაუდგომლად დადის აქეთ-იქეთ. ბ. არ ჩერდება, შენეულ ცხენზე ზის, არასოდეს არ ჩამოხდება ხოლმე. გ. პირმეტყველს გაურბის, როგორც ნადირი, კაცებს ერიდება. დ. ვაი, მე, მის მგონებელს, ვაი მას, ვინც მისთვის კვდება.

41.51 1002 (990) მის ყმისა ცეცხლი მედების...

▲back to top

1002 (990) მის ყმისა ცეცხლი მედების...
ა. იმ ყმის ცეცხლი მედება, ცხელი ცრემლით ვტირი. ბ. შემებრალა და გავშმაგდი, რა დავინახე გახელებული გულით რომ იყო. გ. მოვინდომე მისი წამლის ძებნა ყველგან, ზღვასა და ხმელეთზე. დ. დავბრუნდი, დამხვდნენ მეფენი დაბნელებული გულითა.

41.52 1003 (991) დავეთხოვე და გამიწყრა...

▲back to top

1003 (991) დავეთხოვე და გამიწყრა...
ა. მეფეს დავეთხოვე, იგი გამიწყრა და მიეცა ჭმუნვას. ბ. დავტოვე ჩემი ლაშქარი, ამიტომ იძახიან ვაის. გ. გამოვეპარე, დავანებე თავი ტირილს. დ. ახლა ვეძებ მის (ტარიელის) წამალს, დავდივარ აქეთ-იქით.

41.53 1004 (992) შენი მან მითხრა ამბავი...

▲back to top

1004 (992) შენი მან მითხრა ამბავი...
ა. შენი ამბავი მან მითხრა, რომ შენ მისი ძმობილი ხარ. ბ. ახლა მიპოვნიხარ შეუდარებელო, შენ საქებარი ენითა. გ. გამომირჩიე, საიდან შეიძლება იმ მზის მონახვა. დ. რომელიც მისთა მჭვრეტელთა ლხინია, ხოლო ვერ მჭვრეტელთათვის ამაზრზენია.

41.54 1005 (993) აწ ფრიდონ იწვის სიტყვითა...

▲back to top

1005 (993) აწ ფრიდონ იწვის სიტყვითა...
ა. ახლა ფრიდონი დაიწვა ავთანდილის ნაუბარით. ბ. ორივე ერთად მოთქვამდა მოთქმითა საქებარითა. გ. გულამოსკვნილი ტიროდნენ გულითა ვერ დამთობითა. დ. ლოყებს ცრემლებით რწყავენ წვერთაგან ნაგუბარითა.

41.55 1006 (994) ლაშქართა შიგან შეიქმნა...

▲back to top

1006 (994) ლაშქართა შიგან შეიქმნა...
ა. ლაშქარმი დიდი ტირილი შეიქნა. ბ. ზოგი პირს იხოკს, ზოგი რიდეს იხევს. გ. შვიდი წლის გაყრილი ფრიდონი ტირის და მოთქვამს ხმა-მაღლა. დ. ვაი, დაუნდობლობა და სიცრუვე საწუთროსა ფლიდისა.

41.56 1008 (996) რა მოგეშორევე, მას აქათ...

▲back to top

1008 (996) რა მოგეშორევე, მას აქათ...
ფრიდონი იწყებს მოთქმა-გოდებას ტარიელისათვის.

41.57 1009 (997) ფრიდონ თქვნა ესე სიტყვანი...

▲back to top

1009 (997) ფრიდონ თქვნა ესე სიტყვანი...
ა. ფრიდონმა ეს სიტყვები მშვენიერი მოთქმით თქვა. ბ. დადუმდნენ, სიმღერით არ მიდიოდნენ. გ. ავთანდილი მჭვრეტელთ ამშვენებს თავისი ლამაზი შესახედაობით. დ. მელნის თვალებს (შავ თვალებს) ბურავს ხშირი გიშრის წამწამებით.

41.58 1010 (998) ქალაქს შევიდეს, მუნ დახვდა...

▲back to top

1010 (998) ქალაქს შევიდეს, მუნ დახვდა...
ა. შევიდნენ ქალაქში, იქ დახვდათ სასახლე სასახლურად მოკაზმული. ბ. სავსებით მოწესრიგებული. გ. მონები ტურფად მოსილი, როგორ წესიერად იყვნენ. დ. ხოტბას შეასხამდნენ ხოლმე ავთანდილს გულით მოუთმენლითა.

41.59 1011 (999) შევიდეს და დიდი შექმნეს...

▲back to top

1011 (999) შევიდეს და დიდი შექმნეს...
ა. შევიდნენ და დიდი შეკრებილობა შექმნეს. ბ. აქეთ-იქით იყვნენ წარიგებით დიდებულები ათჯერ-ათი. გ. თვით ორივე ერთ ადგილას დაჯდა, ვინღა ვით, როგორ თქვას ქება მათი! დ. ბროლ-ბადახშს, პირისახეს ამშვენებდა მინა (თეთრი კბილი) და შავი გიშერი (წვერ-ულვაში).

41.60 1012 (1000) დასხდეს, შეიქმნა პურობა...

▲back to top

1012 (1000) დასხდეს, შეიქმნა პურობა...
ა. დასხდნენ, შეიქმნა პურობა, გაამრავლეს ღვინის სმა. ბ. ავთანდილს უმასპინძლდებოდნენ, როგორც მზახალი მზახალს. გ. მოიტანდნენ ხოლმე სულ ახალახალ ჭურჭელს. დ. მაგრამ ავთანდილის მჭვრეტელთა გული მაინც მიეცა ალსა, ავთანდილმა მაინც ყველას გული დაატყვევა.

41.61 1013 (1001) მას დღე სვეს, ჭამეს, გარდახდა...

▲back to top

1013 (1001) მას დღე სვეს, ჭამეს, გარდახდა...
ა. იმ დღეს სვეს, ჭამეს, გათავდა ნადიმი მსმელებისა. ბ. გათენდა, ავთანდილი დაბანეს, მოიტანეს მრავალი აბრეშუმქსოვილი (ატლასი). გ. მოიტანეს შესამოსი ათიათასჯერ ათას დრაჰკანად ღირებული. დ. წელს ფასდაუდებელი სარტყელი შემოარტყეს.

41.62 1014 (1002) ყმამან დაყვნა დღენი რამე...

▲back to top

1014 (1002) ყმამან დაყვნა დღენი რამე...
ა. ავთანდილმა რამდენიმე დღე დაჰყო, თუმცა ვერ ჩერდებოდა. ბ. ფრიდონთან სანადიროდ დადიოდა და თამაშობდა. გ. ეროვნებად ხოცდა შორს და ახლოს, თუ რასმე კი ხელს მიაპყრობდა. დ. მისი სროლა ყველა მშვილდოსანს აწბილებდა.

41.63 1015 (1003) ყმა ფრიდონს ეტყვის: „გესმოდეს..."

▲back to top

1015 (1003) ყმა ფრიდონს ეტყვის: „გესმოდეს..."
ა. ყმა ეუბნება ფრიდონს: ახლა მოისმინე ჩემი სიტყვა. ბ. მე შენი გაყრა ეგრე მიჩნს, თითქოს გამრავლებოდეს სენი. გ. მაგრამ მე უბედურს, არა მცალია, ცეცხლი მწვავს მოუთმინები. დ. გრძელი გზა და ამავე დროს სასწრაფო საქმე მაქვს და დიდად მაგვიანდება.

41.64 1016 (1004) მართალ არს, შენი გამყრელი...

▲back to top

1016 (1004) მართალ არს, შენი გამყრელი...
ა. მართალი ვიქნები, თუ შენი გამყრელი თვალთაგან ვღვრიდე ცრემლს. ბ. დღეს წაუსვლელი არ შეიძლება ვიყო. გ. მგზავრის დგომა გაჩერება მოცდენაა, კარგს იზამს, რომ თავს სწვრთიდეს. დ. სადაც ის მზე (ნესტანი) გინახავს, წამომყევ იმ ზღვის კიდეს.

41.65 1017 (1005) ფრიდონ უთხრა: „დასაშლელი..."

▲back to top

1017 (1005) ფრიდონ უთხრა: „დასაშლელი..."
ა. ფრიდონმა უთხრა: დასაშლელი ჩემგან არაფერი არ გეთქმის. ბ. ვიცი, რომ აღარ გცალია, შენ სხვა ლახვარი გესობა. გ. წადი, ღმერთი გიწინამძღვრებს, ხოლო შენი მტერი მოისპობა. დ. მაგრამ ეს მითხარი: როგორ შეიძლება ჩემგან უშენობის დათმობა.

41.66 1018 (1006) ამას გკადრებ, არ ეგების...

▲back to top

1018 (1006) ამას გკადრებ, არ ეგების...
ა. ამას მოგახსენებ, რომ ყოვლად შეუძლებელია მარტოდ შენი წასვლა. ბ. თან ყმებს წაგატან, იმსახურე, იახლე. გ. ამას გარდა, ერთ ჯორს და ერთ ცხენს დატვირთულს აბჯრითა და საგებლით. დ. თუ არ წაიტან, იცოდე, ვიტირებ ცრემლნადენი.

41.67 1019 (1007) მოასხნა ოთხნი მონანი...

▲back to top

1019 (1007) მოასხნა ოთხნი მონანი...
ა. მოიყვანა ოთხი მონა გულით მისანდონი. ბ. სრული აბჯარი საკარგყმო, ჯაჭვჭურითა და საბარკულით. გ. სამოცი ლიტრა ოქროს ფული აწონით, უნაკლულოდ. დ. ერთიც ტაიჭი შეუდარებელი, სრულად აღკაზმული.

41.68 1020 (1008) ერთსა ჯორსა წვივმაგარსა...

▲back to top

1020 (1008) ერთსა ჯორსა წვივმაგარსა...
ა. ფრიდონმა აჰკიდა ერთ წვივმაგარ ჯორს საგებელი. ბ. შეჯდა ცხენზე და ავთანდილთან ერთად გამოვიდა. გ. გაყრის მომლოდინეს ცეცხლი ეკიდებოდა, ცეცხლი სწვავდა. დ. მოთქვამს: მზე რომ გვხვდებოდა, ზამთარი ვერ დაგვზრავდა, ვერ დაგვსუსხავდა.

41.69 1021 (1009) ზარი მის ყმისა გაყრისა...

▲back to top

1021 (1009) ზარი მის ყმისა გაყრისა...
ა. გაისმა გაყრის მწუხარება, ყველა წუხილს მიეცა. ბ. მოატყდნენ ვაჭარნი, ლარის თუ ხილის გამყიდველნი. გ. მათი ყიჟინა, ხმაურობა ჰაერის ქუხილს ჰგავდა. დ. ამბობდნენ: მზეს მოვშორდით და მოდით თვალნი დავხუჭოთ.

41.70 1022 (1010) ქალაქი გავლეს, მივიდეს...

▲back to top

1022 (1010) ქალაქი გავლეს, მივიდეს...
გავლეს ქალაქი, მივიდნენ ზღვის პირს, რომელიც მაშინ ფრიდონს ენახა და სადაც მზე (ნესტანი) იჯდა. ფრიდონი უამბობდა ავთანდილს ტყვე ნესტანის ამბავს.

41.71 1023 (1011) აქა მათ ზანგთა მონათა...

▲back to top

1023 (1011) აქა მათ ზანგთა მონათა...
ზანგმა მონებმა ნავით მოიყვანეს ნესტანი. ფრიდონმა სცადა მოტაცება ხმლითა და მკლავით, მაგრამ ნავი ჩქარა გაიქცა.

41.72 1024 (1012) მოეხვივნეს ერთმანერთსა...

▲back to top

1024 (1012) მოეხვივნეს ერთმანერთსა...
მოეხვივნეს ერთმანეთს, გაამრავლეს ცრემლის დენა. აკოცეს ერთმანეთს, ორსავე გაუახლდა თავისი წვა. გაიყარნენ გაუყრელნი, როგორც ძმადფიცნი და ძმანი. ფრიდონი დარჩა, ავთანდილი წავიდა, შემხედველთა მკვლელი ტანი.

▲back to top

42.1 1027 (1015) ავთანდილ მარტო ზღვის პირსა...

▲back to top

1027 (1015) ავთანდილ მარტო ზღვის პირსა...
ავთანდილი მარტოდ მიდის ზღვის პირს ოთხი მონის თანხლებით. რაც შეიძლება ყოველი ღონით ეძებს ტარიელის წამალს. დღე და ღამე მტირალს ცრემლის ნაკადი გასდის, მაგრამ მთელი ქვეყანა ჩალად მიაჩნია.

42.2 1028 (1016) სადაცა ნახნის, ეუბნის...

▲back to top

1028 (1016) სადაცა ნახნის, ეუბნის...
ა. სადაც კი დაინახავდა ზღვის პირს მგზავრთ. ბ. უთუოდ საუბარს გაუმართავდა ხოლმე, ჰკითხავდა ტარიელის ამბავს; ამ წესით ბევრი დღე იარა. გ. ქედს გადაადგნენ, დაინახეს ლარკიდებული აქლემები. დ. ქარავნის პატრონნი დაყრით დაღვრემილი, თავჩაქინდრული, მდუმარედ იდგნენ.

42.3 1029 (1017) მუნ ქარავანი ურიცხვი...

▲back to top

1029 (1017) მუნ ქარავანი ურიცხვი...
ა. იქ, ზღვის პირს, ურიცხვი ქარავანი იდგა. ბ. მეტად შეწუხებული იყვნენ; ვერც დადგომას ახერხებდნენ და ვერც წინ მიდიოდნენ. გ. ყმა (ავთანდილი) მიესალმა, ისინი ქებას ეტყოდნენ. დ. ავთანდილმა ჰკითხა: სადაური ხართ თქვენ, ვაჭრებო? მათ საუბარი გაუმართეს.

42.4 1030 (1018) უსამ იყო ქარავნისა...

▲back to top

1030 (1018) უსამ იყო ქარავნისა...
ა. უსამ იყო ქარავნის უფროსი, მეთაური, კაცი მეტად ჭკვიანი. ბ. მან ავთანდილს ხოტბა შეასხა, დალოცა და ზნე, საქციელი უქო. გ. მოახსენა: ხმელეთის სინათლევ, შენ ჩვენთვის ამოხვედ მალხენად. დ. ჩამობრძანდით ცხენიდან, რომ მოგახსენოთ ჩვენი ამბავი და ჩვენი საქმე.

42.5 1031 (1019) გარდაჰხდა, ჰკადრეს: „ჩვენ ვართო..."

▲back to top

1031 (1019) გარდაჰხდა, ჰკადრეს: „ჩვენ ვართო..."
ა. ჩამოხტა, მოახსენეს: ჩვენ ბაღდათის მკვიდრი ვაჭრები ვართ. ბ. მაჰმადის სჯულის მიმდევარნი, არასოდეს ღვინო არ გვისვამს. გ. ზღვათა მეფის ქალაქს სავაჭროდ წამოვედით, გადმოვიჭერით. დ. საქონელსრული ვართ, მდიდარნი, ნაჭრობით არაფერს ვყიდით.

42.6 1032 (1020) ჩვენ აქა ვპოვეთ ზღვის პირსა...

▲back to top

1032 (1020) ჩვენ აქა ვპოვეთ ზღვის პირსა...
ა. ჩვენ აქ ვნახეთ კაცი უსულოდ მდებარე. ბ. დავეხმარეთ, ენა ამოიღო. გ. ვკითხეთ: სადაური ხარ, მგზავრო, რა საქმეს ეძებ? დ. გვიპასუხა: თუ შეხვალთ, დაგხოცავენ, თუმცა მე ჯერ კიდევ ცოცხალი ვარ.

42.7 1033 (1021) თქვა: „ქარავანი ეგვიპტით..."

▲back to top

1033 (1021) თქვა: „ქარავანი ეგვიპტით..."
ა. თქვა: ეგვიპტიდან წამოვედით ქარავანი და თან ჯარი გვახლდა მცველი. ბ. შევედით ზღვაში მრავალნაირი საქონლით დატვირთული. გ. იქ დაგვესხნენ მეკობრენი და დაგვხოცეს, გვაძგერეს სახნისიანი (რკინის წვეტიანი) ძელი. დ. ყველანი დაიღუპნენ; როგორ გადავრჩი მე, არ ვიცი.

42.8 1034 (1022) ლომო და მზეო, ესეა...

▲back to top

1034 (1022) ლომო და მზეო, ესეა...
ა. ლომო და მზეო, ეს არის მიზეზი ჩვენი აქ დგომის. ბ. რომ დავბრუნდეთ, დიდი ზარალი მოგვეცემა. გ. შევიდეთ (ზღვაში) — ვაი თუ დაგვხოცონ, ომის (ბრძოლის) თავი არ გვაქვს. დ. ვერც გავჩერებულვართ, ვერც მივდივართ და არც დარჩენის ძალა გვაქვს.

42.9 1035 (1023) ყმამან უთხრა: „ვინცა ჭმუნავს..."

▲back to top

1035 (1023) ყმამან უთხრა: „ვინცა ჭმუნავს..."
ა. ყმამ უთხრა: ვინც წუხს (მწუხარებას ეძლევა), ის ცუდია, ე.ი. ტყუილუბრალოდ ცდება. ბ. რაც მოსასვლელია, ის უნდა მოვიდეს, იგი არ აგვცდება. გ. სისხლს, რომელიც ახლა დაიღვრება, ჩემს თავზე მივიღებ, დე დამეწვეთოს. დ. ვინც თქვენ გებრძვისთ, ჩემი ხმალი თქვენს მოწინააღმდეგეთ დააცვდება.

42.10 1036 (1024) მოქარავნენი აივსნეს...

▲back to top

1036 (1024) მოქარავნენი აივსნეს...
ა. მოქარავნენი დიდი სიხარულით აივსნენ. ბ. თქვეს: ვიღაცა მამაცი უნდა იყოს და არა ჩვენსავით მხდალი, ეტყობა, თავის დიდი იმედი აქვს, ამიტომ მშვიდად ვიყოთ. გ-დ. შევიდნენ ზღვაში, ჩასხდნენ ხომალდში, ზღვის პირპირ გაემართნენ.

42.11 1037 (1025) სიამოვნისა დარითა...

▲back to top

1037 (1025) სიამოვნისა დარითა...
ა. სასიამოვნო დარით, ადვილად იარეს. ბ. მათი მეგზური ავთანდილი მამაცად უძღოდა წინა. გ. გამოჩნდა მეკობრეთა ნავი, რომელზეც მეტად გრძელი დროშა იყო. დ. ხოლო ნავზე მოთავსებული იყო სახნისიანი ძელი.

42.12 1038 (1026) კიოდეს და მოდიოდეს...

▲back to top

1038 (1026) კიოდეს და მოდიოდეს...
ა. კიოდნენ და მოდიოდნენ, ყვიროდნენ და ბუკს უკრავდნენ. ბ. ქარავანმა დაინახა დიდი ლაშქარი და შეშინდა. გ. ყმამ უთხრა: ნუ გეშინიათ თქვენ მათი ვაჟკაცობის. დ. ან დავხოც მათ ყველას, ან მოვკვდები დღეს (სხვა გამოსავალი არ არის).

42.13 1039 (1027) უგანგებოდ ვერას მიზმენ...

▲back to top

1039 (1027) უგანგებოდ ვერას მიზმენ...
ა. უგანგებოდ ვერაფერს მიზამენ, მთელი ხმელეთის ჯარიც რომ შემებას. ბ. და თუ განგება ინებებს, არ გადავრჩებით; ჩემთვის ლასვარი მასასადამე უკვე მზად ყოფილა. გ. ვერ მიხსნის ვერც ციხე, ვერც მოყვარე, ვერც ძმა. დ. და ვისაც ეს აგრე აქვს შეგნებული, ის უთუოდ ჩემსავით გულოვანია.

42.14 1040 (1028) თქვენ ვაჭარნი ეგაბანნი ხართ...

▲back to top

1040 (1028) თქვენ ვაჭარნი ეგაბანნი ხართ...
ა. თქვენ ვაჭრები, მხდლები ხართ, ომისაც არაფერი გაგეგებათ. ბ. ძვირიდან ისრით ვერ დაგხოცავენ, ჩაიკეტეთ კარები. გ. მე მარტო მნახეთ, როგორ შევება, როგორ ვიხმარო მამაცი მკლავები. დ. და ნავში მსხდომთა მეკობრეთა სისხლი ნახოთ მონაღვარი.

42.15 1041 (1029) ჩაიცვა ტანსა აბეგარი...

▲back to top

1041 (1029) ჩაიცვა ტანსა აბეგარი...
ა. ტანს ჩაიცვა აბჯარი, ისე იქცეოდა, როგორც ვეფხვი მკაწრავი. ბ. ცალ ხელში ჰქონდა რკინის კეტი. გ. წადგა ნავის პირს მტკიცედ, შიშშეუვალად. დ. როგორც მჭვრეტელნი ჭვრეტით, ისე მტერი დახოცა ხმლითა.

42.16 1042 (1030) კიოდეს იგი ლაშქარნი...

▲back to top

1042 (1030) კიოდეს იგი ლაშქარნი...
ა. მტრები კიოდნენ გამუდმებით, მათი ხმა არ წყდებოდა. ბ. ახვირეს სახნისიანი ძელი. გ. ყმა ნავის პირს უშიშრად იდგა, ოდნავადაც არ შემკრთალა. დ. ჰკრა კეტი, ძელი გაუტეხა; ლომს მკლავი არ უდრკებოდა.

42.17 1043 (1031) ძელი მოსტესა ავთანდილ...

▲back to top

1043 (1031) ძელი მოსტესა ავთანდილ...
ა. ავთანდილმა გაუტეხა მათ ძელი და თვითონ გადარჩა ნავდაულეწელი. ბ. მტერი შეშინდა და დაიწყეს გასაქცევი გზის ძებნა. გ. ვეღარ გაუსწრეს, ავთანდილი გადაუხტა და მტერი მილეწ-მოლეწა. დ. ასე რომ, არ დარჩენილა კაცი ცოცხალი, რომ მას არ დაეფრიწოს.

42.18 1044 (1032) მათ ლაშქართა გულუშიშრად...

▲back to top

1044 (1032) მათ ლაშქართა გულუშიშრად...
ა. მტერთა ლაშქარს ისე ხოცდა, როგორც თხას. ბ. ზოგს ნავს შეანარცხებდა ხოლმე, ზოგს კი ზღვაში ჰყრიდა. გ. ერთმანეთს შეახეთქებდა ხოლმე: რვა ცხრასა და ცხრა ჰკრის რვასა. დ. დაჭრილები მკვდრებს შორის იმალებოდნენ გასუსულნი.

42.19 1045 (1033) გაუმარჯვდა ომი მათი...

▲back to top

1045 (1033) გაუმარჯვდა ომი მათი...
ა. ომი გამარჯვებით გათავდა, როგორც ავთანდილის გულს სწადდა. ბ. დამარცხებულებმა ფიცით სთხოვეს: ნუ დაგვხოცავთ, შენი რჯულის მადლმაო. გ. არ დახოცა, მხოლოდ დაიმონა, ვინც ცოცხალი დარჩა. დ. მართლად იტყვის მოციქული: „შიში შეიქმს სიყვარულსა".

42.20 1046 (1034) კაცო, ძალსა ნუ იქადი...

▲back to top

1046 (1034) კაცო, ძალსა ნუ იქადი...
ა. კაცო, თავი ნუ მოგაქვს შენი ძალით, ნურც იკვეხნი, როგორც მთვრალი. ბ. არას გარგებს ძლიერება, თუ არ შეგწევს ღვთის ძალა. გ. დიდ ხეს მოერევა, დაწვავს მცირე, პატარა ნაპერწკალი. დ. თუ ღმერთი გფარავს, ერთგვარად გასჭრის, როგორც შეშა, ისე ხმალი.

42.21 1047 (1035) მუნ ავთანდილ საჭურვლენი...

▲back to top

1047 (1035) მუნ ავთანდილ საჭურვლენი...
ა. იქ ავთანდილმა ბევრი მათი განძეულობა ნახა. ბ. ნავი ნავს გადააბა, ქარავანს დაუძახა. გ. უსამმა ნახა მხიარული, გაუხარდა, არ ივაგლახა. დ. ხოტბა უთხრა (ავთანდილს), მეტად შეაქო სიტყვებით.

42.22 1048 (1036) ავთანდილის მაქებელად...

▲back to top

1048 (1036) ავთანდილის მაქებელად...
ა. ავთანდილის მაქებელად ათასი ენა უნდა ამოძრავდეს. ბ. მაგრამ ვერც მათ თქვან მისი ნაომრობა ისე, როგორც მას შეეფერება. გ. ქარავანმა იგრიალა: ღმერთო, მადლი შენდა! დ. მზემ შუქი შემოგვანათა, ამიერიდან ბნელი გათენებულია.

42.23 1049 (1037) მოეგებნეს, აკოცებდეს...

▲back to top

1049 (1037) მოეგებნეს, აკოცებდეს...
ა. მოეგებნენ, აკოცებდნენ თავზე, პირზე, ფეხზე, ხელზე. ბ. უსაზომო ქება უთხრეს ავთანდილს, ტურფა საქებელს. გ. მისი ჭვრეტა ისე გახდის ბრძენს კაც, როგორც ხელს. დ. შენის წყალობით გადავრჩით ჩვენ ასე ძნელ ფათერაკს.

42.24 1050 (1038) ყმამან უთხრა: „მადლი ღმერთსა..."

▲back to top

1050 (1038) ყმამან უთხრა: „მადლი ღმერთსა..."
ა. ყმამ უთხრა: მადლი ღმერთს, შემოქმედს, არსთა გამჩენს. ბ. ვისიც ზეციერი ძალა განაგებს აქაურ საქმეებს. გ. მისი საქმეა ყველაფერი, ზოგი იდუმალი, ზოგი ცხადი. დ. საჭიროა, გვმართებს ყველაფრის დაჯერება, ბრძენს სჯერა მომავალი, განგება.

42.25 1051 (1039) ღმერთმან სულსა ეგოდენსა...

▲back to top

1051 (1039) ღმერთმან სულსა ეგოდენსა...
ა. ღმერთმა თქვენ გაპატივათ, თქვენ შეგარჩინათ თქვენი სისხლი. ბ. მე, საწყალი, რა ვარ, მიწა ვარ ცუდი, თვით ჩემი თავით რა უნდა მექნა? გ. მე დავხოცე თქვენი მტერი და შევასრულე, რასაც დაგპირდით. დ. ახლა საქონლით სავსე ნავი მიმიღია, როგორც ძღვენი.

42.26 1052 (1040) ამოა, კარგსა მოყმესა...

▲back to top

1052 (1040) ამოა, კარგსა მოყმესა...
ა. სასიამოვნოა, როდესაც კარგ მოყმეს ომი გაუმარჯვდება. ბ. ამხანაგებს აჯობებს, ვინც მასთანაა ახლებული. გ. ისინი ულოცავდნენ ხოლმე, აქებდნენ, მათ კი რცხვენოდათ. დ. გამარჯვებულს ჰშვენოდეს დაკოდილობა, ცოტა რამე ჰვნებოდეს.

42.27 1053 (1041) იგი ნავი მეკობრეთა...

▲back to top

1053 (1041) იგი ნავი მეკობრეთა...
ა. მეკობრეთა ნავი იმ დღესვე გადმოიღეს, ხვალისთვის არ გადადეს. ბ. იქ დადებულ სიმდიდრეთა რიცხვი როგორ გაიგონ! (დიდძალი სიმდიდრე იყო!) გ. თავიანთ ნავში გადმოიღეს, მტერთა ნავი სრულიად დაცალეს. დ. დალეწეს და ზოგიც დასწვეს, შეშა დრამის ფასად არ უღირდათ (ე.ი. ბევრი იყო!).

42.28 1054 (1042) ავთანდილს უსამ მოართვა...

▲back to top

1054 (1042) ავთანდილს უსამ მოართვა...
ა. უსამმა მოახსენა ავთანდილს ვაჭართა შემონათვალი. ბ. ჩვენ შენგან ვართ გამაგრებული, განმტკიცებული; რაც შეგვეხება ჩვენ, ვიცით ჩვენი სისუსტე. გ. რაცა გვაქვს, შენი იყოს, ეს არ არის სადავო. დ. რასაც მოგვცემ, გვიბოძე, ამისთვის ვართ აქ შეკრებილი.

42.29 1055 (1043) ყმამან შესთვალა: „ჰე ძმანო..."

▲back to top

1055 (1043) ყმამან შესთვალა: „ჰე ძმანო..."
ა. ყმამ შეუთვალა: ჰე, ძმებო, წეღანაც ხომ მოისმინეთ! ბ. ღმერთმა მიიღო, შეიწყნარა, რაც თქვენ ცრემლი გდენიათ. გ. მან დაგარჩინათ; მე რა ვარ, მე, საბრალოს, რა მომილხენია! დ. რა გინდა მომცეთ, რად ჩავაგდებ? მე ვარ და ჩემი ცხენია.

42.30 1056 (1044) მე თუცა რამცა მინდოდა...

▲back to top

1056 (1044) მე თუცა რამცა მინდოდა...
ა. მე თუ რამე მნდომოდა საჭურჭლე დასადებელი. ბ. ჩემსაც ბევრი მქონდა უმაგალითო, ძვირფასი საგებელი. გ. რად მინდა თქვენი რამე, მე მხოლოდ თქვენი მხლებელი ვარ. დ. მე სხვა საქმე მაქვს, თავის დასადები.

42.31 1057 (1045) აწ რაცა აქა ვიშოვე...

▲back to top

1057 (1045) აწ რაცა აქა ვიშოვე...
ა. ახლა, რაც აქ ვიშოვე, უთვალავი სიმდიდრე. ბ. ვისაც რა გინდათ, წაიღეთ, არავის ვიქნები მოშურნე. გ. ერთ რასმე გეხვეწებით, მოიღეთ ჩემი სახვეწელი, არ სარიდი. დ. საქმე რამე მაქვს თქვენში, თავის დასამალავი.

42.32 1058 (1046) ჟამამდის ჩემსა ნუ იტყვით...

▲back to top

1058 (1046) ჟამამდის ჩემსა ნუ იტყვით...
ა. დრომდე ნუ იტყვით, რომ მე თქვენი პატრონი არა ვარ. ბ. მე სავაჭრო ტანსაცმელს ჩავიცვამ, დავიწყებ ვაჭრობას. გ. თქვით: ჩვენი უფროსიათქო და არა ჭაბუკი ვინმე. დ. და ასე შემინახეთ ნამუსი, თქვენსა და ჩემსა ძმობასა.

42.33 1059 (1047) ესე საქმე ქარავანსა...

▲back to top

1059 (1047) ესე საქმე ქარავანსა...
ა. ეს საქმე ქარავანს მეტად გაუხარდა. ბ. მივიდნენ, თაყვანი სცეს, მოახსენეს. გ. რაც სახვეწელი ჩვენ გვინდოდა, იგი თქვენვე გადაგიწყვეტიათ. დ. ამიტომ მას ვემსახურებით, ვისიც პირი მზისა პირად გვიხილავს.

42.34 1060 (1048) მუნით წავიდეს, იარეს...

▲back to top

1060 (1048) მუნით წავიდეს, იარეს...
ა. იქიდან წავიდნენ, იარეს, დიდხანს არ ჩერდებოდნენ ხოლმე. ბ. კარგი ამინდი შეხვდათ, მარად სიამოვნებით მიდიოდნენ. გ. თვალებში შესცქეროდნენ ავთანდილს, ქებას შეასხამდნენ ხოლმე. დ. ავთანდილს მიუძღვნიდნენ მისი კბილისვე ფერის მარგალიტს.

43 ვეფხისტყაოსნის კომენტარი - ამბავი ავთანდილისა გულანშაროს მისლვისა

▲back to top

43.1 1061 (1049) ზღვა გაიარა ავთანდილ...

▲back to top

1061 (1049) ზღვა გაიარა ავთანდილ...
ა. ავთანდილმა გაიარა ზღვა, მიდის კოხტა ტანით. ბ. ნახეს ქალაქი, გარემოცული ბაღების ტყით. გ. უცხო-უცხო მრავალფერი ყვავილები. დ. არ ვიცი, იმ ქვეყნის სიტურფე როგორ გითხრა!

43.2 1062 (1050) მათ ბაღთა პირსა დააბეს...

▲back to top

1062 (1050) მათ ბაღთა პირსა დააბეს...
ა. ბაღის პირას დააბეს ნავი სამი საბლით. ბ. ავთანდილმა ტანს ჯუბა ჩაიცვა, სკამზე დაჯდა. გ. მიიყვანეს მზიდავნი, საგანგებოდ დაქირავებულნი. დ. ავთანდილი ვაჭრობს, უფროსობს და თავს ამით იმალავს.

43.3 1063 (1051) მოვიდა მისი მებაღე...

▲back to top

1063 (1051) მოვიდა მისი მებაღე...
ა. მოვიდა მებაღე და დაიწყო ავთანდილს გაშტერებით ჭვრეტა. ბ. ავთანდილმა მოიხმო თავისთან და ჰკითხა მას, სიტყვა უცთომელი. გ-დ. ვისი ხართ, ვინ ხართ და რა ჰქვიან აქაურ მეფეს?

43.4 1064 (1052) წვრილად მითხარ ყველაკაი...

▲back to top

1064 (1052) წვრილად მითხარ ყველაკაი...
ა. დაწვრილებით მითხარ ყველაფერი, უთხრა ავთანდილმა კაცს. ბ. რა საქონელი იყიდება უფრო ძვირად და რა შეიძლება იაფად გაიყიდოს? გ. მოახსენა: ვხედავ თქვენს პირს, მზის ხატად მეჩვენება. დ. რაც ვიცი, ყველაფერს მართლად მოგახსენებ, მრუდი (ტყუილი) არ შეიძლება შენ გეცნობოს.

43.5 1065 (1053) ესეა ზღვათა სამეფო...

▲back to top

1065 (1053) ესეა ზღვათა სამეფო...
ა. ეს არის ზღვათა სამეფო, ვრცელია, ათი თვის სავალი. ბ. დედაქალაქი, გულანშარო, სავსეა მრავალი ძვირფასეულით. გ. აქ მოაქვთ ყოველგვარი განძეულობა ზღვაზღვა მავალ ნავებს. დ. ამ ქვეყნის ხელმწიფეც მელიქსურხავი — ბედნიერია და დავლა სრული.

43.6 1066 (1054) აქა მოსვლითა გაყმდების...

▲back to top

1066 (1054) აქა მოსვლითა გაყმდების...
ა. აქ მოსვლით გაახალგაზრდავდება კაცი, რაც გინდა ბებერი იყოს. ბ. სმა, გახარება, თამაში, მარად სიმღერებია. გ. ზამთარ-ზაფხულ მარად ფერადფერადი ყვავილები გვაქვს. დ. ვინც გვიცნობს, ყველა შემოგვნატრის, წარმოიდგინეთ, მტერიც კი.

43.7 1067 (1055) დიდვაჭარნი სარგებელსა...

▲back to top

1067 (1055) დიდვაჭარნი სარგებელსა...
ა. დიდ ვაჭარნი ამის მეტს სარგებელს არ ეძებენ. ბ. იყიდიან, გაჰყიდიან, მოიგებენ, წააგებენ. გ. ღარიბები ერთ თვეში გამდიდრდებიან; საქონელს ყოველი მხრიდან ჰკრებენ, ეზიდებიან. დ. უქონელნი საქონელს დაიდებენ ერთი წელიწადის გასვლამდე (გამდიდრდებიან).

43.8 1068 (1056) მე ვარ მებაღე უსენის...

▲back to top

1068 (1056) მე ვარ მებაღე უსენის...
ა. მე უსენის, ვაჭართა უხუცესის, მებაღე ვარ. ბ. ამასაც მოგახსენებ, თუ რა წესი აქვს მას. გ. ეს ბაღი, სადაც დღეს თქვენი სადგომია. დ. მისი გახლავთ და თავდაპირველად საჭიროა, სწორედ მას უჩვენოთ, რაც რამე უძვირფასესი გაქვთ.

43.9 1069 (1057) რა შემოვლენ დიდვაჭარნი...

▲back to top

1069 (1057) რა შემოვლენ დიდვაჭარნი...
ა. როგორც კი დიდვაჭარნი შემოვლენ, პირველად ვაჭართ-უხუცესს ნახავენ და ძღვენს მიუძღვნიან. ბ. უჩვენებენ, რაც საქონელი აქვთ; სხვაგან საქონელს არ გახსნიან. გ. საუკეთესოს მეფისთვის დასდებენ, იქვე ფასს დაუთვლიან. დ. ამის შემდეგ ვაჭართა უხუცესი ნებას აძლევს მათ, როგორც უნდათ, ისე გაჰყიდონ საქონელი.

43.10 1070 (1058) თქვენებრთა საბატიოთა...

▲back to top

1070 (1058) თქვენებრთა საბატიოთა...
ა. თქვენისთანა საპატიო პირთა მათ ჰმართებს, რომ მოგისვენონ. ბ. განმკარგულებელთ უბრძანებს, თუ ვის როგორ ჰმართებს მოსვენება. გ. ახლა იგი აქ არ არის, ამიტომ არც გამოგვადგება მისი ხსენება. დ. განკარგვა, წაყვანა და თქვენი წვევა მას ჰმართებს.

43.11 1071 (1059) ფატმან ხათუნ შინა არის...

▲back to top

1071 (1059) ფატმან ხათუნ შინა არის...
ა. ფატმან ქალბატონი, უსენის ცოლი, შინ არის. ბ. პურად კარგი მასპინძელი, მხიარული, არ ქუში. გ. მას ვაცნობოთ თქვენი მოსვლა, რომ წაგიყვანოს, როგორც ნათესავი. დ. წინ კაცს შემოგაგებებს და ქალაქში შეხვალ, ნათლიე, დღისით.

43.12 1072 (1060) ავთანდილ უთხრა: „წადიო..."

▲back to top

1072 (1060) ავთანდილ უთხრა: „წადიო..."
ა. ავთანდილმა უთხრა: წადი და ისე მოიქეც, როგორიც გსურს. ბ. მებაღე მირბის, იხარებს, ოფლი წურწურით ჩამოსდის. გ. ხათუნს უთხრა ამბავი: მე ეს დამიკვეხია. დ. ყმა მოვა იმისთანა, რომ მის მჭვრეტელებს მისი შუქი მზედ უხილავს.

43.13 1073 (1061) ვაჭარი ვინმე პატრონი...

▲back to top

1073 (1061) ვაჭარი ვინმე პატრონი...
ა. დიდი ქარავნის პატრონია, ვინმე ვაჭარი. ბ. საროსა მჯობი ნაზარდი და მთვარე დღისა შვიდისა. გ. ჰშვენის, უხდება წითელი რიდის მოხვევა. დ. მიმიხმო და მკითხა: რა საქონელი როგორ ფასობსო.

43.14 1074 (1062) ფატმან ხათუნს გაეხარნეს...

▲back to top

1074 (1062) ფატმან ხათუნს გაეხარნეს...
ა. ფატმან ხათუნს გაუხარდა და ათი მონა გააგება. ბ. მოუკაზმა ქარვასრა (სადგომი), დააწყო მათი ბარგი. გ. შემოვიდა (ავთანდილი) ღაწვივარდი, ბროლ-ბადახში, მინა, სათი. დ. მისმა მჭვრეტელებმა მიამსგავსეს მისი ძლიერება ვეფხის ტოტს და ლომის თათს.

43.15 1075 (1063) ზარი გახდა, შემოაკრბეს...

▲back to top

1075 (1063) ზარი გახდა, შემოაკრბეს...
ა. გავარდა ხმა და შემოჰკრბეს ქალაქის მოსახლეობა სრულად. ბ. იქით და აქით ეწყობოდნენ: როგორ ვუჭვრიტოთ ამასო? გ. ზოგი სურვილით, თავდაჭერილად უყურებდა, ზოგიც სულწასული იყო. დ. ცოლებმა თავისი ქმრები მოიძულეს და ისინი დარჩნენ შერცხვენილად.

43.16 1076 (1064) ფატმან, ცოლი უსენისი...

▲back to top

1076 (1064) ფატმან, ცოლი უსენისი...
ა. ფატმანი, უსენის ცოლი, გაეგება კარებში. ბ. მხიარულად მოიკითხა და სიხარული დაიჩინა. გ. ერთმანეთი მოიკითხეს, შევიდნენ და შინ დასხდნენ. დ. ფატმანს, როგორც შევატყვე, მისი მისვლა არ ეწყინა.

43.17 1077 (1065) ფატმან ხათუნ თვალად მარჯვე...

▲back to top

1077 (1065) ფატმან ხათუნ თვალად მარჯვე...
ა. ფატმანხათუნ, შესახედავად მოსაწონი, არ ყმაწვილი, მაგრამ ცოცხალი, მხიარული. ბ. ცქვიტი, ნაკვთად კარგი, შავგვრემანი, პირმსუქანი, არ პირხმელი. გ. მუტრიბთა და მომღერალთა მოყვარული, ღვინის მსმელი. დ. ბევრი ჰქონდა მოსახდენი, საკეკლუცო, დასაბურავ-ჩასაცმელი.

43.18 1078 (1066) მას ღამესა ფატმან ხათუნ...

▲back to top

1078 (1066) მას ღამესა ფატმან ხათუნ...
ა. იმ ღამეს ფატმანხათუნმა ავთანდილს მეტად კარგად უმასპინძლა. ბ. ყმამ უძღვნა ფატმანს ტურფა ძღვენი, მიმღებლებმა (ჩამომრთმეველებმა) თქვეს, რომ ვარგისიაო. გ. ფატმანს მისი მასპინძლობა უღირს, ღმერთმანი, ტყუილად არ დაკარგულა. დ. სვეს და ჭამეს, დასაწოლად ყმა კარში გავიდა.

43.19 1079 (1067) დილასა ლარი ყველაი...

▲back to top

1079 (1067) დილასა ლარი ყველაი...
ა. დილას საქონელი უჩვენა, ყველანი გაახსნევინა. ბ. საუკეთესო მეფისათვის გადადო, ფასიც დაათელევინა. გ. ვაჭართ უთხრა: წაიღეთ, — აჰკიდა, წააღებინა. დ. თქვენ, როგორც გინდათ, ივაჭრეთ, მხოლოდ მე ნუ გამამჟღავნებთ, ვინა ვარ.

43.20 1080 (1068) ყმა ვაჭრულად იმოსების...

▲back to top

1080 (1068) ყმა ვაჭრულად იმოსების...
ა. ყმა ვაჭრულად იმოსება, არაფერს თავისას არ იცვამს. ბ. ზოგჯერ ფატმანი იხმობდა ხოლმე თავისთან, ზოგჯერ კი ფატმანთან მოდიოდა. გ. ერთად სხდებოდნენ ხოლმე, საუბრობდნენ, არა მქისად. დ. ფატმანს კლავდა უავთანდილობა ისე, როგორც რამინს უვისობა.

44 ვეფხისტყაოსნის კომენტარი - ფატმანისგან ავთანდილის გამიჯნურება

▲back to top

44.1 1081 (1069) სჯობს სიშორე დიაცისა...

▲back to top

1081 (1069) სჯობს სიშორე დიაცისა...
ა. სჯობს სიშორე დიაცისა, ვისაც შეუძლია მოითმინოს. ბ. გეპირფერება, შეგიჩვევს, მიგინდობს და მოგენდობა. გ. უეჭველად, მოულოდნელად გიღალატებს, გაჰკვეთს, რაცა დაესობის. დ. ამიტომ დიაცს სამალავი, საიდუმლო არავისთან არ ეთრობა, არ ეთქმის.

44.2 1082 (1070) ფატმან ხათუნს ავთანდილის...

▲back to top

1082 (1070) ფატმან ხათუნს ავთანდილის...
ა. ფატმანხათუნს გულს შეუვიდა ავთანდილის ნდომა, სურვილი. ბ. სიყვარული მეტისმეტი მოემატა, ცეცხლებრ სწვიდა. გ. ცდილობდა დაემალა, მაგრამ ჭირს ვერ მალავდა. დ. თქვა: რა ვქნა, რა მეშველება — მწარედ ტიროდა.

44.3 1083 (1071) მიღმა ვუთხრა: „ვა თუ გაწყრეს..."

▲back to top

1083 (1071) მიღმა ვუთხრა: „ვა თუ გაწყრეს..."
ა. იქით ვუთხრა: ვაი, თუ გაწყრეს, შეხედვაც დამიძვიროს. ბ. თუ არ ვუთხრა, როგორ გავძლო, ცეცხლი უფრო გამიძლიერდეს. გ. ვთქვა და მოვკვდე, ან დავრჩე, ერთი რამე მეშველოს. დ. აბა, მკურნალმა როგორ ჰკურნოს, თუ არ უთხრან, რაცა სჭირდეს.

45 ვეფხისტყაოსნის კომენტარი - წიგნი ფატმანისა ავთანდილთანა სამიჯნურო

▲back to top

45.1 1084 (1072) დაწერა წიგნი საბრალო...

▲back to top

1084 (1072) დაწერა წიგნი საბრალო...
ა. დაწერა წერილი საბრალო, ავთანდილის მისართმევი. ბ. თავისი მიჯნურობის, თავის ტანჯვათა მცნეველი. გ. თავის მსმენელთა გულის შემძვრელი, შემარხეველი. დ. წერილი შესანახავი და არა უბრალოდ დასახევი.

45.2 1085 (1073) ჰე მზეო, ღმერთსა ვინათგან...

▲back to top

1085 (1073) ჰე მზეო, ღმერთსა ვინათგან...
ა. ჰე მზეო, ვინაიდან შენ ღმერთს სწადდი დაებადებინე. ბ. ამიტომ შეგქმნა შენ, შენგან დაშორებულთათვის ჭირისა და არა ლხინის მოსურნედ. გ. ხოლო ახლოს შემყრელთათვის (დაახლოვებულთათვის) დამწველად, ცეცხლის მდებელად. დ. მნათობთ შენი შეხედვა ტკბილად უჩნს, სასიქადულოდ.

45.3 1086 (1074) შენ გტრფიალობენ მჭვრეტელნი...

▲back to top

1086 (1074) შენ გტრფიალობენ მჭვრეტელნი...
ა. შენ გეტრფიან მჭვრეტელნი, შენ გამო ბნედა მოსდით. ბ. ვარდი ხარ, მიკვირს, ბულბულნი შენზე რად არ იკრიფებიან! გ. შენი შეენება ყვავილებს აჭკნობს, ჩემი ყვავილიც (სიცოცხლე) ჭკნება. დ. მთლიანად დამწვარ ვარ, თუ მზის შუქი დროზე არ მომესწრება.

45.4 1087 (1075) ღმერთი მყავს მოწმად, ვიშიშვი...

▲back to top

1087 (1075) ღმერთი მყავს მოწმად, ვიშიშვი...
ა. ღმერთი მყავს მოწმად, ვშიშობ თქვენთვის ამის თქმას. ბ. მაგრამ რა ვირგო უბედურმა, სრულად დამიკარგავს თმობა. გ. გული ვერ გაუძლებს მარად შავთა წამწამთა სობას. დ. თუ რამეს მიშველი, მიშველე, თორემ ცნობას დავკარგავ.

45.5 1088 (1076) მე ვირე ამა წიგნისა...

▲back to top

1088 (1076) მე ვირე ამა წიგნისა...
ა. მე, ვიდრე ამ ჩემი წერილის პასუხი მომივიდოდეს. ბ. ვცნობდე, გინდ ვარ მოსაკლავად, ან ჩემსას დაიჯერებდე. გ. მანამდის გავძლებ სულთადგმას, რაზომცა გული მეტკინოს. დ. სიცოცხლე ან სიკვდილი — ნეტავი თუ ოდესმე გადამიწყდეს.

45.6 1089 (1077) ფატმან ხათუნ დაწერა და...

▲back to top

1089 (1077) ფატმან ხათუნ დაწერა და...
ა. ფატმანხათუნმა დაწერა თავისი წიგნი და გაუგზავნა ავთანდილს. ბ. ყმამ ისე წაიკითხა, დაი თუ არის ვინმეო, ან ახლობელი ნათესავი. გ. თქვა: არ იცის გული ჩემი, ვინ მეტრფის, ვის ვისი? დ. მე, რომ მიმიჩნს სამიჯნურო, როგორ ვამსგავსო მე მას ის (ფატმანი).

45.7 1090 (1078) თქვა: „ყვავი ვარდსა რას ავნევს..."

▲back to top

1090 (1078) თქვა: „ყვავი ვარდსა რას ავნევს..."
ა. თქვა: ყვავი ვარდს რად მიიჩნევს რადმე, ანდა რა მისი შესაფერია! ბ. მაგრამ მასზე ბულბულს ჯერ ტკბილად არ უმღერია. გ. უმსგავსი საქმე ყოველი მოკლეა, მით ოხერია. დ. რა უთქვამს, რა მოუჩმახავს, რა წიგნი მოუწერია!

45.8 1091 (1079) ესეგვარი საზრასავი...

▲back to top

1091 (1079) ესეგვარი საზრასავი...
ა. ამგვარი საზრახავი, სათაკილო გაიფიქრა (ფატმანის შესახებ) თავის გულში. ბ. შემდეგ თქვა: ჩემი შემწე ჩემ გარდა სხვა არავინ არის. გ. რადგან მინდა ძებნა მისი, ვისთვისაც გამოვჭრილ ვარ. დ. რა საშუალებითაც არ უნდა ვპოვო, მას ვიქმ — გულმა სხვა რა ისმინოს.

45.9 1092 (1080) ისი დიაცი აქა ზის...

▲back to top

1092 (1080) ისი დიაცი აქა ზის...
ა. ის დიაცი აქ ზის, მნახავია მრავალ კაცთა. ბ. ყოველი მხრიდან მავალ მგზავრთა ბინის მიმცემი და მოყვარე. გ. მოდი, მივჰყვე, მიამბობს ყველაფერს, რაც უნდა დიდი ცეცხლი მწვავდეს. დ. ეგების რამე მარგოს, რომ მისი ვალის გადახდა ჩემგან ვცნა.

45.10 1093 (1081) თქვა: „დიაცსა ვინცა უყვარს..."

▲back to top

1093 (1081) თქვა: „დიაცსა ვინცა უყვარს..."
ა. თქვა: დიაცს ვინც უყვარს, მას გაექსვის, მას დაუახლოვდება და მისცემს გულს. ბ. აუგი და შერცხვენა არაფრად მიაჩნია ყოვლად კრულსა (სიყვარულით შეკრულს). გ. რაც იცის, გაუცხადებს, გულის ნადებს სრულად ეტყვის. დ. ამიტომ, სჯობს ჩემთვის, რომ მივჰყვე — ბარემ ვსცნობ, გავიგებ დამალულ საქმეს.

45.11 1094 (1082) კვლა იტყვის: „ვერვინ ვერას იქმს..."

▲back to top

1094 (1082) კვლა იტყვის: „ვერვინ ვერას იქმს..."
ა. კვლავ ამბობს: ვერავინ ვერაფერს იქმს, თუ ბედი არ დაუთმობს, თუ ეტლი არ წარუმართებს. ბ. რაც მინდა, არა მაქვს; რაც მაქვს, არ მომინდება. გ. ბინდის მსგავსია ქვეყანა, ეს თურმე ამიტომ ბინდდება, ამიტომ მწუხდება. დ. კოკასა შიგან რაცა დგას, იგივე წარმოდინდება.

46 ვეფხისტყაოსნის კომენტარი - წიგნი ავთანდილისა ფატმანს თანა

▲back to top

46.1 1095 (1083) მიუწერა: „წავიკითხე..."

▲back to top

1095 (1083) მიუწერა: „წავიკითხე..."
ა. მისწერა პასუხი: წავიკითხე შენი წერილი, რომელშიაც ჩემი ქებაა დაწერილი. ბ. შენ მომასწარ, თორემ შენ გამო უფრო მედება ცეცხლი. გ. შენც გსურს, მეც მინდა, განუწყვეტლად ერთად ვიყოთ. დ. შეყრა არის პირიანი, ნამუსიანი, რადგან ორისავე ნებაა.

46.2 1096 (1084) ფატმანისსა ვერ გიამბობ...

▲back to top

1096 (1084) ფატმანისსა ვერ გიამბობ...
ა. ვერ ვიტყვი, რამდენი სიამოვნება მოემატა ფატმანს. ბ. შეუთვალა: საკმაოა, რაც უშენომ ცრემლი ვიდინე. გ. ახლა ვიქნები მარტოდ მარტო. დ. როგორც კი შეღამდეს, სასწრაფოდ მოდი.

46.3 1097 (1085) მას ღამითვე საწვეველი...

▲back to top

1097 (1085) მას ღამითვე საწვეველი...
ა. ავთანდილს მიართვეს საწვეველი ბარათი. ბ. და, როგორც კი შეღამდა, წავიდა; გზაზე ფატმანის სხვა კაცი შეხვდა. გ. ამაღამ ნუ მოხვალ, რადგან შენთვის მზად არ ვარო. დ. ავთანდილს ეწყინა — ეს რას ჰგავს? ხან მოდი, ხან — ნუ მოხვალ! — და მაინც წავიდა.

46.4 1098 (1086) წვეული აღარ დაბრუნდა...

▲back to top

1098 (1086) წვეული აღარ დაბრუნდა...
ა. წვეული (ავთანდილი) უკუწვევით — ნუ მოხვალო — აღარ დაბრუნდა. ბ. ფატმანი ზის მოწყენით, ავთანდილი შევიდა, ხესავით ტანაყრილი. გ. შესვლისთანავე ფატმანს წყენა შეატყო. დ. მაგრამ ვერ დაიმჩნია ფატმანმა, შიშითა და პატივისცემით.

46.5 1099 (1087) ერთგან დასხდეს და დაიწყეს...

▲back to top

1099 (1087) ერთგან დასხდეს და დაიწყეს...
ა. ერთად დასხდნენ და დაიწყეს კოცნა, ლაღობა წყლიანი. ბ. კარს მოადგა ვინმე ყმა, კეკლუცი, ტან-ნაკვთიანი. გ. შემოვიდა, თან შემოჰყვა მონა ფარ-ხმლიანი. დ. როგორც კი დაინახა ავთანდილი, შეჰკრთა: ჩანს, გზა კლდიანია, დიდი დაბრკოლება მეღობებაო!

46.6 1100 (1088) ფატმან რა ნახა, შეშინდა...

▲back to top

1100 (1088) ფატმან რა ნახა, შეშინდა...
ა. ფატმანმა დაინახა ყმა და მეტისმეტად შეშინდა, შეძრწოლდა. ბ. ყმა კი გაკვირვებით უცქერდა მათ შექცევ-წოლას. გ. უთხრა: არ გიშლი, დიაცო, ფერის მრავალგვარ კრთოლა-ციმციმს. დ. მაგრამ, გათენდება თუ არა, განანებ მაგა მოყმისა ყოლასა.

46.7 1101 (1089) გამკიცხე, ბოზო დიაცო...

▲back to top

1101 (1089) გამკიცხე, ბოზო დიაცო...
ა. გამკიცხე, ბოზო დიაცო, და გამათრიე. ბ. მაგრამ ხვალვე იქნები მაგ საქმის მოპასუხე. გ. შენ შენს შვილებს შენივე კბილებით დაგაქმევინებ. დ. და თუ ეს დავიშალო, მაშინ წვერებზე მომაფურთხე და გიჟი გავრბე ველად.

46.8 1102 (1090) ესე თქვა და კაცმან წვერთა...

▲back to top

1102 (1090) ესე თქვა და კაცმან წვერთა...
ა. თქვა ეს კაცმა, წვერები მოიზიდა და კარებში გავიდა. ბ. ფატმანმა დაიწყო თავში ცემა და ლოყების კაწვრა. გ. მისი მონადენი ცრემლებიდან წყაროსებრი წკარუნი ისმოდა. დ. თქვა: დამქოლეთ, მოდით ქვით, მომადეგით, მო, მაკარნი!

46.9 1103 (1091) მოსთქვამს: „მოვკალ, ჰაი ქმარი..."

▲back to top

1103 (1091) მოსთქვამს: „მოვკალ, ჰაი ქმარი..."
ა. მოსთქვამს: მოვკალ, ამოვწყვიტე ქმარი და წვრილშვილი. ბ. გავანადგურე საქონელი, უმაგალითო, ძვირფასი, თლილი თვალი. გ. გავეყარე, გავშორდი საყვარელთ, ვაი გამხრდელნო, ვაი გახრდილნო! დ. მოვსპე, გავანადგურე ჩემი სახლი; სიტყვა ჩემი შერცხვენილია, გაწბილებულია!

46.10 1104 (1092) ამას ყველასა ავთანდილ...

▲back to top

1104 (1092) ამას ყველასა ავთანდილ...
ა. ყველაფერს ამას ავთანდილი ისმენდა გაოცებული, შეშფოთებული. ბ. უბრძანა: რა გჭირს, რას ამბობ, რატომ ხარ აგრე ვაებული? გ. რას დაგექადა ის კაცი, რა ნახა შენ მიერ დაკლებული, წახდენილი? დ. დადუმდი, მითხარ, ვინ იყო და რა საქმისთვის შემოვიდა?

46.11 1105 (1093) დიაცმან უთხრა: „ჰე, ლომო..."

▲back to top

1105 (1093) დიაცმან უთხრა: „ჰე, ლომო..."
ა. ქალმა უპასუხა: ჰე, ლომო, ცრემლთა დენით გაგიჟებული ვარ. ბ. ნურაფერს მკითხავ, ვერაფერს გეტყვი. გ. ჩემი ხელით დავხოცე ჩემი შვილები, ამიტომაცაა, რომ არ ვარ ლხენით. დ. შენი სიყვარულით მოუთმენლად მოვიკალ თავი.

46.12 1106 (1094) ესეგვარი დია მიხვდეს...

▲back to top

1106 (1094) ესეგვარი დია მიხვდეს...
ა. ამგვარი ამბავი დიაღაც დაემართოს სიტყვამცდარს და ენამეტს. ბ. ვინც ხვაშიადს ვერ დამალავს, უჭკუოს, შმაგს, რეტს. გ. ვაგლახით, ვაი, უბედურებით, მოდით ჩემთან, ყველაფერს გეტყვი ჩემს მჭვრეტელებს. დ. მკურნალმაც ვერ განკურნოს თავისი სისხლის მწოველი.

46.13 1107 (1095) ორისაგან ერთი ქმენით...

▲back to top

1107 (1095) ორისაგან ერთი ქმენით...
ა. ორისაგან ერთი ჰქენი, ამის მეტს ნურაფერს ინდომებ. ბ. თუ მოჰკლავ იმ ყმას, წადი, მოკალ, მალვით, ღამით. გ. მე და სრულად ჩემი სახლი ამით განადგურებას გადაგვარჩინე! დ. დაბრუნდები, ყველაფერს გეტყვი, თუ რატომ ვარ ცრემლთა ღვრით.

46.14 1108 (1096) თვარა ღამითვე ტვირთები...

▲back to top

1108 (1096) თვარა ღამითვე ტვირთები...
ა. თუ არა და, შენი ტვირთი ამაღამვე წაიღე ვირით. ბ. დატოვე ჩემი საზღვარი, სრულად მოჰკრიფე, რითაც გინდა. გ. ეფიქრობ, რომ ჩემი ცოდვები შენც აგავსებენ ჭირითა. დ. თუ დარბაზს გამოცხადდება ის ყმა, შვილებს დამაჭმევინებს ჩემი პირით.

46.15 1109 (1097) რა ესე ესმა ავთანდილს...

▲back to top

1109 (1097) რა ესე ესმა ავთანდილს...
ა. რა ესმა ეს ავთანდილს ლაღსა, გულახდილს. ბ. ადგა და ლახტი აიღო — რა ლამაზი რამე და მხნე არის! გ. ამ საქმის ვერ გაგება — ჩემი სიზანტე, ჩემი სიგლახეა. დ. ნუ იფიქრებ, რომ ქვეყანაზე სხვა მისებრი სულდგმული არის.

46.16 1110 (1098) ფატმანს უთხრა: „კაცი მომეც..."

▲back to top

1110 (1098) ფატმანს უთხრა: „კაცი მომეც..."
ა. ფატმანს უთხრა: კაცი მომეცი, რომ გზა მასწავლოს. ბ. სწორად წამიყვანოს; თორემ დამხმარედ არ მინდა. გ. იმ კაცს ვერ ვამჩნევ, რომ იყოს მეომარი და ჩემი დარი. დ. რაც ვუყო, მოგახსენებ — მომიცადე, იყავ წყნარად.

46.17 1111 (1099) მას მისცა მონა დიაცმან...

▲back to top

1111 (1099) მას მისცა მონა დიაცმან...
ა. ფატმანმა მისცა ავთანდილს მონა გზის მაჩვენებლად. ბ. მანვე განუმეორა: ვინაიდან ცეცხლი ცხელი აწ განელებულია. გ. როგორც კი მოკლავ იმ ყმას ჩემი გულის მოსაფხანად. დ. ჩემი ბეჭედი აცვია მას — გთხოვ, ის მომიტანოო.

46.18 1112 (1100) ავთანდილ გავლო ქალაქი...

▲back to top

1112 (1100) ავთანდილ გავლო ქალაქი...
ა. ავთანდილმა გაიარა ქალაქი თავისი უებრო ტანით. ბ. ზღვის პირს იდგა სახლი, ნაგები წითელ-მწვანე ქვით. გ. ქვეშ ტურფა სრა იყო, ზემოთ კი ბანის-ბანი. დ. რომელიც შემკული იყო მრავალი, ზედიზედ მიწყობილი ძვირფასეულით.

46.19 1113 (1101) მუნ მიჰყავს პირმზე ავთანდილ...

▲back to top

1113 (1101) მუნ მიჰყავს პირმზე ავთანდილ...
ა. იქ მიჰყავს პირმზე ავთანდილი მის წინამძღოლს. ბ. ხმა-დაბლა მოახსენებს: შენ რომ სასახლეს ეძებ, ის არის. გ. უეხვენებს და ეუბნება: ხედავ ბანს ორსართულიანს? დ. იქ უნდა იწვეს იგი, ან ქვევით ჰპოვებ მჯდომელს.

46.20 1114 (1102) კარსა წინა დარაეგანი...

▲back to top

1114 (1102) კარსა წინა დარაეგანი...
ა. კარების წინ ორი დარაჯი უწევს იმ საბრალო ყმას. ბ. ავთანდილი გავიდა, გაეპარა დარაჯებს, ვინემ ისინი ხმას ამოიღებდნენ. გ. თითო ხელი თითოს მიჰყო და ორივე მოახრჩო. დ. თავი თავს შეუტაკა და ტვინი თმას გაურია.

46.21 1115 (1103) იგი ყმა საწოლს მარტო წვა...

▲back to top

1115 (1103) იგი ყმა საწოლს მარტო წვა...
ა. ის ყმა მარტო იწვა, გულ-ჯავრიანი. ბ. ხელ-სისხლიანი ავთანდილი შევიდა, ჯანღონით სავსე. გ. ვეღარ ააწყვეტინა, ჩუმად მოკლა, ისე, რომ ვერც კი გავიგეთ. დ. ხელი მოჰკიდა, მიწას დაანარცხა, დაკლა დანითა.

46.22 1116 (1104) მჭვრეტელთა მზე და მებრძოლთა...

▲back to top

1116 (1104) მჭვრეტელთა მზე და მებრძოლთა...
ა. მჭვრეტელთათვის მზემ, ხოლო მოწინააღმდეგეთათვის მხეცმა (ავთანდილმა). ბ. თითი ბეჭდითურთ მოსჭრა. გ. მერე სარკმელიდან ზღვისკენ გასტყორცნა, ზღვის ქვიშას გაურია. დ. მისთვის არც სად სამარე, არც სათხარად ბარია.

46.23 1117 (1105) ხმა მათისა დასოცისა...

▲back to top

1117 (1105) ხმა მათისა დასოცისა...
ა. მათი დახოცის ხმა არავის გაუგონია. ბ. წამოვიდა ავთანდილი (ვარდი ტკბილი) — აბა, რამ უნდა გაამწაროს! გ. ეს კი მიკვირს — სისხლი მისი ასრე შეუმჩნევლად როგორ აიღო! დ. პირველად, რომ გზა გამოევლო, იმავე გზით წავიდა.

46.24 1118 (1106) რა ფატმანისსა შევიდა...

▲back to top

1118 (1106) რა ფატმანისსა შევიდა...
ა. როგორც კი მივიდა ფატმანისას. ბ. უთხრა: მოვკალ, ამიერიდან იმ ყმამ დღე ვეღარ ნახოს მზიანი. გ. თვით შენი მონა მოწმად მყავს. დ. თანაც თითი და ბეჭედი და დანა სისხლიანი.

46.25 1119 (1107) აწ მითხარ, თუ რას იტყოდი...

▲back to top

1119 (1107) აწ მითხარ, თუ რას იტყოდი...
ა. ახლა მითხარი, რას ამბობდი, რას გამმაგდი ასრე, რეტად? ბ. რას გემუქრებოდა ის კაცი? მეჩქარება მეტისმეტად. გ. ფატმანი ფეხებზე მოესვია: არ ვარ ღირსი, პირში გიჭვრეტდე. დ. გამიმრთელდა გული წყლული, ცეცხლი ჩემი დაიშრიტა.

46.26 1120 (1108) მე და უსენი შვილითურთ...

▲back to top

1120 (1108) მე და უსენი შვილითურთ...
ა. მე და უსენი შვილითურთ ახლა დავიბადეთ. ბ. ლომო, შენი ქება ჩვენ როგორ ვადიადოთ! გ. რადგან მისი სისხლის დაღვრა თავიდან გადავწყვიტეთ. დ. თავიდან მოგიყვებით ყველაფერს; თქვენ კი სასმენლად მოემზადეთ.

47 ვეფხისტყაოსნის კომენტარი - ფატმანისაგან ნესტან-დარეჯანის ამბის მბობა

▲back to top

47.1 1121 (1109) ამა ქალაქსა წესია...

▲back to top

1121 (1109) ამა ქალაქსა წესია...
ა. ჩვენს ქალაქში დაწესებულია, რომ ახალწლის დღეს ბ. არავინ არ ვაჭრობს და არც ვინმე სადმე მიდის გზას. გ. ყველანი ერთგვარად ვიწყებთ კაზმასა და ლამაზობასა. დ. რაც შეეხება მეფეს, ის დიდ პურობა-დარბაზობას აწყობს.

47.2 1122 (1110) ჩვენ, დიდვაჭართა, ზედა გვაც...

▲back to top

1122 (1110) ჩვენ, დიდვაჭართა, ზედა გვაც...
ა. ჩვენ, დიდ ვაჭართ, ვალად გვაქვს დარბაზს ძღვნის წაღება. ბ. მათ კი (მეფეთ) საბოძვარი უნდა გვიბოძონ ჩვენი შესაფერი. გ. ათი დღის განმავლობაში ყველგან წინწილისა და ებნის ხმა ისმის. დ. მოედანზე კი თამაში, ბურთობა და ცხენთა დგრიალი მარულისა.

47.3 1123 (1111) ქმარი ჩემი დიდვაჭართა...

▲back to top

1123 (1111) ქმარი ჩემი დიდვაჭართა...
ა. ჩემი ქმარი უსენი დიდვაჭართ წინ წაუძღვება. ბ. მე კი მათ ცოლებს წავიყვან პირადად, მაწვეველის უმისოდ. გ. დედოფალს ძღვენს მივართვათ — მდიდარი და ღარიბი თავისი კვალობაზე. დ. დარბაზს ვისიამოვნებთ და შინ მხიარული ვბრუნდებით.

47.4 1124 (1112) დღე მოვიდა ნავროზობა...

▲back to top

1124 (1112) დღე მოვიდა ნავროზობა...
ა. დადგა ნავროზობა და დედოფალს ძღვენი მივართვით. ბ. მათაც გვიბოძეს; ჩვენ ავავსეთ, იმათაც აგვავსეს. გ. თავის დროზე, ნებაყოფლობით, ნასიამოვნები შინ დავბრუნდით. დ. ისევ დავსხედით, ვიმხიარულეთ, კარგ გუნებაზე მყოფნი.

47.5 1125 (1113) ბაღსა შიგან თამაშობად...

▲back to top

1125 (1113) ბაღსა შიგან თამაშობად...
ა. საღამო ჟამს ბაღში ჩავალ სათამაშოდ. ბ. თანვე წავიყვანე ხათუნები, მე მმართებდა მათი ჭმევა. გ. ხათუნები მომყვებოდნენ და თან მღეროდნენ. დ. მეც ვთამაშობდი, ვმხიარულობდი, რიდეთ-მას ვიცვლიდი.

47.6 1126 (1114) იქ ბაღსა შიგან ტურფანი...

▲back to top

1126 (1114) იქ ბაღსა შიგან ტურფანი...
ა. ბაღში იყო მრავალი სახლი, კოხტად აგებულნი. ბ. მაღალი, ყოველი მხრიდან დასანახავი, ზღვაზე გადამდგარი. გ. იქ შევიყვანე ხათუნები, რომლებიც მე მახლდნენ. დ. ისევ დავიწყეთ ნადიმობა, დავსხედით ნასიამოვნები.

47.7 1127 (1115) ვაჭრის ცოლთა ეუმასპინძლე...

▲back to top

1127 (1115) ვაჭრის ცოლთა ეუმასპინძლე...
ა. ვაჭრის ცოლებს ვუმასპინძლე მხიარულად, ამოდ, დურად. ბ. ქეიფის დროს სრულიად უმიზეზოდ ცუდ გუნებაზე დავდექი. გ. შემატყვეს თუ არა ეს, ხათუნები იმ წამსვე დაიმალნენ. დ. მარტო დავრჩი, სევდა, დარდი გულს შემომაწვა.

47.8 1128 (1116) უკმოვასვენ სარკმელნი და...

▲back to top

1128 (1116) უკმოვასვენ სარკმელნი და...
ა. გამოვაღე სარკმელი და გზისკენ დავიწყე ყურება. ბ. ვიხედებოდი და მეზარდ კაეშანს ვიქარვებდი. გ. შორს დავინახე ცოტა რამე, რომელიც ზღვაში მიცურავდა. დ. ვთქვი: ფრინველია, ანუ მხეცი — აბა, სხვა რისთვის მე როგორ დამემსგავსებია!

47.9 1129 (1117) მაშორვიდა, ვერად ვიცან...

▲back to top

1129 (1117) მაშორვიდა, ვერად ვიცან...
ა. შორს რომ იყო, ვერ ვიცანი; მომიახლოვდა — შეიქნა ნავი. ბ. ორ კაცს ტანად შავს, პირიც შავი ჰქონდათ. გ. აქეთ-იქიდან მოსდგომოდნენ, მხოლოდ თავი უჩნდა. დ. გამოვიდნენ; უცხო სანახავმა გამაკვირვა.

47.10 1130 (1118) გამოზიდეს იგი ნავი...

▲back to top

1130 (1118) გამოზიდეს იგი ნავი...
ა. გამოზიდეს ნავი და ბაღის წინ დააყენეს. ბ. მიიხედ-მოიხედეს: ხომ არავინ გვიჭვრეტსო. გ. ვერავინ ნახეს სულიერი, ვერც რამემ შეაშინა ისინი. დ. მე ჩუმად ვიხედებოდი, სული განაბული ვიყავი ჩემთვის.

47.11 1131 (1119) მით ნავიდაღმა მათ რომე...

▲back to top

1131 (1119) მით ნავიდაღმა მათ რომე...
ნავიდან გამოიყვანეს ქალი, რომელიც მზის ფერი იყო.

47.12 1132 (1120) რა მობრუნდა ქალი ჩემკე...

▲back to top

1132 (1120) რა მობრუნდა ქალი ჩემკე...
ა. რა მობრუნდა ქალი ჩემკენ, კლდეს სხივი შემოადგა. ბ. მისი ლოყების ელვარება აბრწყინებდა მთელ ქვეყანას (ზეცას). გ. დავხუჭე თვალები — სრულიად ვერ გავუმაგრე, როგორც მზეს. დ. მოვიხურე კარები ჩემკენ, რომ მათი ჭვრეტა არ დაენახათ.

47.13 1133 (1121) მოვიხმენ ოთხნი მონანი...

▲back to top

1133 (1121) მოვიხმენ ოთხნი მონანი...
ა. მოვიხმე ოთხი მონა, ჩემ წინ რომ იდგნენ. ბ. ვუჩვენე: ხედავთ, შავებს რა შუქი ტურფა ვინმე დაუტყვევებიათ? გ. ჩაეპარეთ, ჩქარა, ხტუნვით, ხმაურით არ ჩახვიდეთ. დ. შეევაჭრეთ, თუ მოგყიდონ, რასაც მოითხოვენ, მიეცით.

47.14 1134 (1122) თუ არ მოგცენ, ნუღა მისცემთ...

▲back to top

1134 (1122) თუ არ მოგცენ, ნუღა მისცემთ...
ა. თუ არ მოგცენ, არაფერი არ მისცეთ, მოსტაცეთ და ისინი კი დახოცეთ. ბ. მოიყვანეთ ის მთვარე, კარგად მოექეცით. გ. ჩემი ყმები ზევიდან ფრენით ჩაეპარნეს. დ. შეევაჭრნენ; იმათ მეტად იწყინეს, უარი უთხრეს, არ მიჰყიდეს.

47.15 1135 (1123) მე სარკმელთა გარდავადეგ...

▲back to top

1135 (1123) მე სარკმელთა გარდავადეგ...
ა. გარდავადეგ სარკმელს და შევუზახე: აბა, დახოცეთ! ბ. წამსვე შეიპყრეს, თავები დასჭრეს, ზღვაში გადაისროლეს. გ. ირგვლივ შემოუდგნენ ქალს, იფარვიდნენ. დ. მე ჩავეგებე, გამოვართვი; ზღვის პირს ერთ წამს არ გაჩერებულან.

47.16 1136 (1124) რა გიამბო ქება მისი...

▲back to top

1136 (1124) რა გიამბო ქება მისი...
ა. როგორ გითხრა მისი ქება — რა ტურფა იყო, რა ნაზი! ბ. გეფიცებით, ნამდვილი მზე ის იყო და არა მზე! გ. ვინ გაუმაგრებს მას თვალებს, ვინ დახატოს მისი სურათი! დ. მე თუ დამწვავს, — აჰა, მზად ვარ, — აღარ უნდა მას მზადება, ყოყმანი.

47.17 1137 (1125) ესე სიტყვა დაასრულა...

▲back to top

1137 (1125) ესე სიტყვა დაასრულა...
ა. დაასრულა ეს სიტყვა და ფატმანმა პირს ხელი დაიშინა. ბ. ავთანდილსაც ტირილი მოუვიდა, გადმოყარა ცხელი ცრემლი. გ. დაავიწყდათ ერთმანეთი და ნესტანისათვის გახელდნენ. დ. მათგან მონადენმა ცრემლმა ჩამორეცხა ფიფქი თხელი.

47.18 1138 (1126) მოიტირნეს, ყმამან უთხრა...

▲back to top

1138 (1126) მოიტირნეს, ყმამან უთხრა...
ა. მოიტირეს; ყმამ უთხრა: ნუ შეწყვეტ ლაპარაკს, დაასრულეო. ბ. ფატმანმა განაგრძო: მივეგებე, მისთვის გული ვაერთგულე. გ. იმდენი ვკოცნე, რომ თავი მოვაძულე. დ. დავსვი ჩემს ტახტზე, ვუალერსე, სულში ჩავუძვერი.

47.19 1139 (1127) ვჰკადრე: „მითხარ, ვინ ხარ, მზეო..."

▲back to top

1139 (1127) ვჰკადრე: „მითხარ, ვინ ხარ, მზეო..."
ა. ვჰკადრე: მითხარი, ვინ ხარ, მზეო, ვისი შვილი ხარ? ბ. იმ ზანგებს საიდან მოჰყავდი შენ, პატრონო ცის კრებულთა? გ. მან პასუხი არ გამცა მე, ამდენ მოლაპარაკეს. დ. ასნაკეცი წყარო ვნახე ცრემლთა მისთა მონადენთა.

47.20 1140 (1128) რა მივაჭირვე კითხვითა...

▲back to top

1140 (1128) რა მივაჭირვე კითხვითა...
ა. რა გავუჭირე ამდენი კითხვით საქმე. ბ. გულამოსკვნილი ატირდა წყნარი, დაბალი ხმით. გ. შავი თვალებიდან ცრემლის ღვარი მოსდიოდა. დ. მისი მნახველი დავიწვი, მოვეკიდე.

47.21 1141 (1129) მითხრა: „შენ ჩემთვის, დედაო..."

▲back to top

1141 (1129) მითხრა: „შენ ჩემთვის, დედაო..."
ა. მითხრა: შენ ჩემთვის დედის უფრო — უმჯობესი დედა ხარ. ბ. რას ეძებ ჩემს ამბავს? ზღაპარია ყბედისა! გ. ვინმე ობოლი, გადმოხვეწილი, უბედური ბედის ვარ. დ. და თუ ამიერიდან რამე მკითხო, ღვთის მგმობი იქნები.

47.22 1142 (1130) ვთქვი: „უჟამოდ არ წესია..."

▲back to top

1142 (1130) ვთქვი: „უჟამოდ არ წესია..."
ა. ვიფიქრე: უდროოდ არაა წესი ამისი მოყვანა და ხმობა. ბ. თვით მომყვანი გაშმაგდება, ერთობ ცნობა დაეკარგება. გ. ხმობა (მიყვანა) და რაიმე სახვეწარის თხრობა თავის დროზე უნდა. დ. რატომ არ ვიცი, რომ არაა ახლა დრო, რომ მას საუბარი დავუწყო?

47.23 1143 (1131) ავიყვანე იგი პირმზე...

▲back to top

1143 (1131) ავიყვანე იგი პირმზე...
ა. ავიყვანე ის მზე, ნაქები და მეტად საქები. ბ. ვფიცავ მის მზეს და სურვილს, ძლივს დავმალე მისი შუქი. გ. ჩამოვბურე მრავალკეცი ძვირფასი ქსოვილი, მეტად მძიმე, არ მსუბუქი. დ. ის კი ცრემლსა სეტყვს და ვარდსა აზრობს, წამწამთაგან მოქრის ბუქი.

47.24 1144 (1132) მოვიყვანე შინა ჩემსა...

▲back to top

1144 (1132) მოვიყვანე შინა ჩემსა...
ა. ჩემსას მოვიყვანე ის პირმზე. ბ. მოვუკაზმე ერთი სახლი და შიგ დავსვი მალულად. გ. არავის სულიერს არ ვუთხარი, შევინახე დაფარულად. დ. მოსამსახურედ დავუყენე ერთი ზანგი, მე მარტო შევდიოდი და ვნახულობდი ხოლმე.

47.25 1145 (1133) ვით გიამბო საკვირველი...

▲back to top

1145 (1133) ვით გიამბო საკვირველი...
ა. როგორ გიამბო მე, უბედურმა, მისი საკვირველი ყოფა-ქცევა. ბ. დღე და ღამე განუწყვეტლად ტიროდა და ცრემლს აფრქვევდა! გ. ვეხვეწებოდი ხოლმე: დაწყნარდი-მეთქი; მხოლოდ ერთ წამს ჰქონდა ხოლმე ჩემი რიდი. დ. ახლა უმისოდ როგორ ვარ ცოცხალი, ვაიმე, ვაიმე!

47.26 1146 (1134) შინა შევედი, მას წინა...

▲back to top

1146 (1134) შინა შევედი, მას წინა...
ა. შინ შევედი, ის მტირალი დამიხვდა. ბ. ყოველ მხრიდან ცრემლი ჩამოსდიოდა. გ. შუა წითელ ტუჩებს შორის გამოსჭვივოდა წყვილ-წყვილად ჩამწკრივებული თეთრი კბილები. დ. ის ჯდა სამოსელ-ჩაგლეჯილი, ერთ ყაბაჩად, ლხენა არ ეჩნდა.

47.27 1147 (1135) ჟამი ვერ ვპოვე კითხვისა...

▲back to top

1147 (1135) ჟამი ვერ ვპოვე კითხვისა...
ა. ვერ ვპოვე დრო, რომ მარად ცრემლთა მღვრელისათვის მეკითხა. ბ. ვინ ხარ, აგრე გამოცვლილი, აგრე გალეული და რისგან? გ. მჩქეფრად სისხლის ცრემლები მოსდის, ალვის ხისაგან. დ. გარეშე ქვისა, სხვა ვინ გაუძლებს მას ხორციელი!

47.28 1148 (1136) არად უნდის საბურავი...

▲back to top

1148 (1136) არად უნდის საბურავი...
ა. არაფრად უნდა საბურავი, არც საგებლით წოლა. ბ. მარად იყოს რიდით და ერთი ყაბაჩით; თავის მკლავს სასთუმლად მიიდებდა და მიწვებოდა ხოლმე. გ. ძლივს ვაჭმევდი ხოლმე ცოტას რასმე ათასის შეხვეწნითა.

47.29 1149 (1137) სხვა გიამბო საკვირველი...

▲back to top

1149 (1137) სხვა გიამბო საკვირველი...
ა. კიდევ გიამბო საკვირველი რიდისა და ყაბაჩის შესახებ. ბ. ბევრი რამე მინახავს უცხო და ძვირფასი. გ. მაგრამ მისთანა რამე არაფერი მიხილავს, — რისგან იყო გაკეთებული და როგორ. დ. სიფაქიზე ნაქსოვის ჰქონდა, სიმტკიცე კი ნაჭედისა. გავიგე, ბოდიში მოხდას გიხდით. ზედმეტი კომენტარებისა და შესავლის გარეშე, ზუსტად თქვენს მიერ მოწოდებული სტილით გავაგრძელებ დარჩენილ სტროფებს:

47.30 1150 (1138) მან ტურფამან სახლსა ჩემსა...

▲back to top

1150 (1138) მან ტურფამან სახლსა ჩემსა...
ა. ასეთ მდგომარეობაში მან ჩემთან დიდი ხანი დაჰყო; ბ. ვერ გავანდევ ჩემს ქმარს, მეშინოდა დამასმენდა; გ. ვიფიქრე რომ ვუთხრა, გამამჟღავნებს, სასახლეში მივა ის ფლიდი. დ. ეს მქონდა საგონებლად ყოველთვის – შევდიოდი თუ გამოვდიოდი.

47.31 1151 (1139) ვთქვი: „თუ არ ვუთხრა, რა ვუყო...“

▲back to top

1151 (1139) ვთქვი: „თუ არ ვუთხრა, რა ვუყო...“
ა. ვიფიქრე: თუ არ ვუთხრა, რა ვუყო, რა მოვუხერხო, როგორ მოვაგვარო საქმე, ბ. რომ არც ვიცი რა უნდა, ვის შეუძლია მისი მოხმარება; გ. თუ გამიგო ქმარმა, კიდევაც მიმკლავს, ვერაფერი ვერ დამიფარავს, დ. ანდა როგორ დავმალო ნათელი, რომელიც მზეს დაედარება.

47.32 1152 (1140) მე, გლახ, მარტომან რა ვუყო...

▲back to top

1152 (1140) მე, გლახ, მარტომან რა ვუყო...
ა. მე, უბედურმა, მარტო რა ვუყო, ცეცხლი მწველი მემატება! ბ. მოდი, ბარემ გავანდობ, ნუ შევალ უსენის ცოდვაში; გ. ვაფიცებ, დამაიმედოს, რომ არ გამამჟღავნებს, დ. ვფიქრობ, სულს არ წაიწყმედს, ფიცს არ გასტეხს.

47.33 1153 (1141) მივე მარტო, ქმარსა ჩემსა...

▲back to top

1153 (1141) მივე მარტო, ქმარსა ჩემსა...
ა. მიველ მარტო და ჩემ ქმარს დავუწყე ლაღობა, ფერება, ბ. მერმე ვუთხარი: ერთს რასმე გეტყვი, მაგრამ თავდაპირველად შემომფიცე, გ. რომ არავის სულიერს არ ეტყვი, დ. ფიცი მომცა საშინელი: თუ ვისმე ვუთხრა, კლდესაც თავი ვიცე, კლდეზე გადავვარდეო.

47.34 1154 (1142) რაცა მითხრა, სიკვდილამდის...

▲back to top

1154 (1142) რაცა მითხრა, სიკვდილამდის...
ა. რასაც მეტყვი, სიკვდილამდის სულიერს არავის ვეტყვი, ბ. არც ბერს, არც ახალგაზრდას, არც მტერს, არც მოყვარეს. გ. შემდეგ უსენს, ლმობიერს, ყველაფერი მოვუყევი და ვუთხარი: დ. მოდი, წამომყევი და მე გიჩვენებ მზეს მშვენიერს.

47.35 1155 (1143) ადგა, ამყვა და წავედით...

▲back to top

1155 (1143) ადგა, ამყვა და წავედით...
ა. ადგა, წამომყვა, წავედით, შევიარეთ სასახლის კარები. ბ. უსენი გაკვირდა, შეკრთა კიდეც, რა დაინახა შუქნი მზისა; გ. თქვა: რა მიჩვენე, რა ვნახე, რანია, ნეტარ რისანი? დ. ეს თუ ხორციელია, მართლაც დამრისხოს მე ღმერთმა!

47.36 1156 (1144) ვთქვი თუ: „არცარა მე ვიცი...“

▲back to top

1156 (1144) ვთქვი თუ: „არცარა მე ვიცი...“
ა. ვთქვი: არც მე მგონია, რომ ეგ ხორციელი იყოს. ბ. რაც მე არ გითხარი, მის მეტი მე არაფერი ვიცი; გ. მოდი, მე და შენ ვკითხოთ, ვინ არის და ვისგანაა იგი გახელებული, დ. შეიძლება გვითხრას რამე, შევეხვეწოთ, იქნებ გამოიჩინოს დიდი ლმობიერება.

47.37 1157 (1145) მივედით, გვქონდა ორთავე...

▲back to top

1157 (1145) მივედით, გვქონდა ორთავე...
ა. მივედით, ორსავე დიდი კრძალვა და რიდი გვქონდა მისი, ბ. ვჰკითხეთ: მზეო, ჩვენც ვიწვით შენი ცეცხლით, გ. გვითხარი, რა არის შენი მწუხარების წამალი, დ. რას შეუქმნიხარ ზაფრანად მენ ფერად მსგავსი ლალისა?

47.38 1158 (1146) რაცა ვჰკითხეთ. არა ვიცი...

▲back to top

1158 (1146) რაცა ვჰკითხეთ. არა ვიცი...
ა. რაც ვჰკითხეთ არ ვიცი ესმოდა, თუ განგებ არ ისმენდა. ბ. ვარდი ერთგან შეეწება, მარგალიტსა არ აჩენდა (პირი მოეკუმა და კბილებს არ აჩენდა); გ. გველნი (კავები) გაეშალა და იგი შეღმა შეკეცილი იყო, დ. მოკლედ: მზე ვეშაპსა დაებნელებინა და რაღას უნდა გაეთენებია ჩვენთვის!

47.39 1159 (1147) ვერა დავჰყარეთ პასუხი...

▲back to top

1159 (1147) ვერა დავჰყარეთ პასუხი...
ა. ვერ დავაყრევინეთ, ვერ ვათქმევინეთ პასუხი ჩვენი საუბრით: ბ. როგორც ვეფხი-ავაზა პირ-ქუშად ზის, წყრომა ვერ ვაგრძნობინეთ. გ. ვაწყენინეთ, ატირდა, მჩქეფრად ცრემლი გადმოღვარა; დ. არაფერი არ ვიცი, თავი დამანებეთო, მხოლოდ ეს გვითხრა ენითა.

47.40 1160 (1148) დავსსედით და მას თანავე...

▲back to top

1160 (1148) დავსსედით და მას თანავე...
ა. დავსხედით და მასთან ერთად ვიტირეთ და ცრემლი ვღვარეთ, ბ. რაც ვუთხარით, შევინანეთ, სხვა აბა რაღა გვექნა! გ. ვეხვეწეთ დადუმება და ძლივს დავადუმეთ, დავამშვიდეთ, დ. ხილი რამე მივართვით, მაგრამ ვერასგზით ვერ ვაჭამეთ.

47.41 1161 (1149) უსენ იტყვის: „ბევრ-ათასნი...“

▲back to top

1161 (1149) უსენ იტყვის: „ბევრ-ათასნი...“
ა. უსენმა თქვა: მრავალი ჭირი ამან გამიქარწყლა; ბ. ეს ლოყები მზისთვის კმარან, მზის შესაფერია, როგორ შეიძლება კაცისაგან იკოცნოს, როგორ შეუძლია კაცს აკოცოს მას, გ. სამართლიანია, თუ ვერმჭვრეტელმან პატიჟი (ტანჯვა) წამის გამო გააასოცოს, დ. მე თუ შვილები მერჩიოს ამას, ღმერთმა ისინი დამიხოცოს!

47.42 1162 (1150) მას ვუჭვრიტეთ დიდი სანი...

▲back to top

1162 (1150) მას ვუჭვრიტეთ დიდი სანი...
ა. დიდხანს ვუჭვრიტეთ მას, უკან დავბრუნდით სულთქმით, ოხვრით. ბ. მასთან შეყრა გვიჩნდა სიხარულად, გაყრა მწუხარებად. გ. როგორც კი მოვიცლიდით სავაჭრო საქმისაგან, მას ვნახავდით ხოლმე. დ. ჩვენი გული მას დაეტყვევებინა თავისი მახით.

47.43 1163 (1151) რა გამოხდა ხანი რამე...

▲back to top

1163 (1151) რა გამოხდა ხანი რამე...
ა. გავიდა რამდენიმე ხანი, რამდენიმე დღე-ღამე, ბ. უსენმა მითხრა: კარგა ხანია არ მინახავს ჩვენი მეფე. გ. თუ მირჩევ, წავალ, რომ ვუდარბაზო და ძღვენი ვუძღვნა. დ. ვუპასუხე: დიაღ, როგორც თქვენ გენებოსთ, როგორც თქვენი ბრძანება იყოს.

47.44 1164 (1152) უსენ ტაბაკსა დააწყო...

▲back to top

1164 (1152) უსენ ტაბაკსა დააწყო...
ა. უსენმა დააწყო ტაბაკზე მარგალიტი და ლალი. ბ. შევევედრე: დარბაზს მთვრალი დარბაზის ერი იქნება; გ. მომკალ და ის იქნება, თუ ამ ქალის ამბავს არ მოერიდები. დ. კვლავ შემომფიცა: არ ვიტყვი, შენი ხმალი და ჩემი კისერიო.

47.45 1165 (1153) უსენ მივიდა, ხელმწიფე...

▲back to top

1165 (1153) უსენ მივიდა, ხელმწიფე...
ა. უსენი მივიდა, ხელმწიფე დახვდა ნადიმად მჯდომი; ბ. უსენი – მეფის დაახლოვებული, მეფეც მისი მოსურნე, გ. წინ დაისვა, მიიღო ძღვენი მისგან მირთმეული, დ. აბა, ნახეთ მთვრალი ვაჭარი, რას ჩაიდენს ცქაფი, უწრფელი, მსწრობელი.

47.46 1166 (1154) რა მეფემან უსენს წინა...

▲back to top

1166 (1154) რა მეფემან უსენს წინა...
ა. რა მეფემ უსენის წინ სვა მრავალი დოსტაქანი, ბ. ისევ და ისევ აივსეს სხვადასხვა სასმისი. გ. დაავიწყდა უსენს ფიცი, რა მუსაფი, რა მაქანი! დ. მართლად თქმულა: არა ჰმართებს ყვავსა ვარდი, ვირსა რქანი – ანუ ფიცის შესრულება ლოთს როგორ შეუძლიაო.

47.47 1167 (1155) უთხრა დიდმა ხელმწიფემან...

▲back to top

1167 (1155) უთხრა დიდმა ხელმწიფემან...
ა. უჭკუო და მთვრალ უსენს მეფემ ჰკითხა: ბ. დიდად მიკვირს, საიდან მოგაქვს შენ ჩემ საძღვნოდ ამდენი თვალი, გ. დიდ-დიდი მარგალიტი და უმაგალითო, შესანიშნავი ლალი, დ. ვფიცავ ჩემ თავს, რომ შენი ძღვენის ნაათალსაც ვერ გადავიხდი.

47.48 1168 (1156) თაყვანი სცა უსენ, ჰკადრა...

▲back to top

1168 (1156) თაყვანი სცა უსენ, ჰკადრა...
ა. უსენმა თაყვანი სცა და ჰკადრა: ჰე, მაღალო ხელმწიფეო, ბ. ზეციდან შუქის მომფენო, არსთა მარჩენელო, მზეო! გ. სხვა რაც მაქვს, ვისი არის? ოქრო, თუნდაც სხვა სიმდიდრე, დ. დედის მუცლიდან არაფერი გამომყოლია, ყველაფერი შენგან მაქვს ნაბოძები.

47.49 1169 (1157) ამას გკადრებ, თავმან თქვენმან...

▲back to top

1169 (1157) ამას გკადრებ, თავმან თქვენმან...
ა. ამას მოგახსენებ, ვფიცავ თქვენს თავს, არაა საჭირო მადლობა ამ ძღვენისათვის; ბ. სხვა რამე მყავს სასძლო თქვენი ძისათვის; გ. იმას კი უთუოდ დამიმადლებთ, როცა ნახავთ მზის მსგავსს, დ. მაშინ კი თქვენ ხშირად იტყვით: ნეტარძი, ნეტარძი.

47.50 1170 (1158) რას ვაგრძელებდე, გატეხა...

▲back to top

1170 (1158) რას ვაგრძელებდე, გატეხა...
ა. რას ვაგრძელებ! გატეხა ფიცი და სჯულის სიმტკიცე, ბ. უამბო ქალის პოვნა, მჭვრეტელთაგან მზედ დასახულისა. გ. მეფეს მეტად ეამა, გამხიარულდა და ბრძანა: დ. დარბაზს მოიყვანეთ, უსენის თქმული შეასრულეთო.

47.51 1171 (1159) მე აქა ჩემსა ამოდ ვჯე...

▲back to top

1171 (1159) მე აქა ჩემსა ამოდ ვჯე...
ა. მე აქ ვიჯექ ჩემს სახლში მშვიდად. ბ. კარებს მოადგა მონათუხუცესი, გ. მას თან ახლდა სამოცი მონა, როგორც სახელმწიფო წესითაა დაცული, დ. შემოვიდნენ, მე დიდად გავკვირდი; ვიფიქრე, აქ რაღაცა დიდი საქმე უნდა იყოს.

47.52 1172 (1160) მისალამეს; „ფატმან“, მითხრეს...

▲back to top

1172 (1160) მისალამეს; „ფატმან“, მითხრეს...
ა. მომესალმნენ: ქალბატონო ფატმან, ღვთის სწორი მეფე ბრძანებს: ბ. დღეს რომ უსენმა მეფეს ქალი უძღვნა, მსგავსი მზისა ორისა, გ. უნდა გადმოგვცეთ, რომ სასწრაფოდ წავიყვანოთ. დ. ეს რომ გავიგონე, თითქოს ცა დამტეხოდეს თავზე და ღვთის რისხვა მთებს სცემოდეს.

47.53 1173 (1161) მე გაკვირვებით კვლა ვჰკითხე...

▲back to top

1173 (1161) მე გაკვირვებით კვლა ვჰკითხე...
ა. მე გაკვირვებით ისევ შევეკითხე: რა ქალი გინდათ, რომელი? ბ. მათ მიპასუხეს: ის ქალი, დღეს რომ უსენმა მეფეს შემოსძღვნა, პირი ელვათა მკრთომელი. გ. არაფერი გამომივიდოდა, სული რომ ამომხდომოდა, ის მერჩივნა, დ. მეტად ავთრთოლდი, ვეღარც ადგომა მოვახერხე, ვეღარც დაჯდომა.

47.54 1174 (1162) შევე, ვნახე იგი ტურფა...

▲back to top

1174 (1162) შევე, ვნახე იგი ტურფა...
ა. შევედი, იგი მტირალი და ცრემლთა მფრქვეველი დამიხვდა. ბ. ვუთხარი: მზეო, ხედავ, შავმა ბედმა როგორ გვიმუხთლა? გ. ცა რისხვით მობრუნდა ჩემკენ, იავარმყო, სრულად გამანადგურა, დ. დაგვასმინეს, გაგვცეს და ამიტომაც ვარ გულმოკლული.

47.55 1175 (1163) მან მითხრა: „დაო, ნუ გიკვირს...“

▲back to top

1175 (1163) მან მითხრა: „დაო, ნუ გიკვირს...“
ა. მან მითხრა: დაო, მიუხედავად იმისა, რომ ეს მეტად ძნელია, ბ. მაინც ნუ გიკვირს; ჩემი უბედური ბედი მარად ავის მქმნელია. გ. კარგი რამ მჭირდეს, გიკვირდეს, ავი რა საკვირველია! დ. სხვადასხვა ჭირი ჩემზედა არ ახალია, ძველია.

47.56 1176 (1164) თვალთათ, ვითა მარგალიტი...

▲back to top

1176 (1164) თვალთათ, ვითა მარგალიტი...
ა. თვალებიდან, როგორც მარგალიტი, ხშირი ცრემლი გადმოყარა; ბ. თითქოს ვეფხი, ისე გულუშიშრად ადგა, გ. არც ლხინი მიაჩნდა რადმე, არც ჭირი ჭირად, დ. მთხოვა აჯიღი (ჩადრი) და მით მოიბურა ტანი და პირი.

47.57 1177 (1165) შევე საჭურჭლეს, რომელსა...

▲back to top

1177 (1165) შევე საჭურჭლეს, რომელსა...
ა. შევედი ძვირფას სალაროში, რომელსაც ფასი არ დაედებოდა, ბ. ავიღე, რაც კი შეიძლებოდა თვალ-მარგალიტი, გ. თითო ქალაქის ფასისა, დ. დავბრუნდი და წელზე შევარტყი მას, ვისთვისაც ჩემი გული კვდებოდა.

47.58 1178 (1166) ვარქვი: „ჩემო, განღა სადმე...“

▲back to top

1178 (1166) ვარქვი: „ჩემო, განღა სადმე...“
ა. ვუთხარი: ჩემო, იქნება სადმე მოგეხმაროს, გამოგადგეს ეს. ბ. გადავეცი მონებს იგი პირი მზისა დარი. გ. გაიგო მეფემ, გამოეგება, ჰკრეს ტაბლაკსა, შეიქნა მხიარულება, დ. იგი კი მიდის თავმოდრეკილი, ჩუმად, არას მოუბარი.

47.59 1179 (1167) ზედა მოატყდა მჭვრეტელი...

▲back to top

1179 (1167) ზედა მოატყდა მჭვრეტელი...
ა. მოაწყდა აუარებელი მჭვრეტელი, შეიქნა დიდი ხმაური, ყიჟინა. ბ. ვერ აკავებდნენ წესრიგის დამცველნი, არ იყო იქ სიწყნარე. გ. რა დაინახა მეფემ საროსა მსგავსი ნარები, დ. გაკვირვებით ჰკითხა: ჰე, მზეო, აქ როგორ მოივლინები, როგორ მობრძანდები?

47.60 1180 (1168) ვით მზემან, მისი მნახველი...

▲back to top

1180 (1168) ვით მზემან, მისი მნახველი...
ა. როგორც მზემ, მისი მნახველი თვალის დამფახველად გადააქცია; ბ. მეფემ ბრძანა: ამდენის მნახველი უნახავად გამხადაო. გ. ნეტავი ღვთის გარდა თუ ვინმე იყო მისი გამჩენი, დამბადებელი! დ. უეჭველად შეჰფერის მაგის მიჯნურს, რომ გიჟივით დადიოდეს ველად.

47.61 1181 (1169) გვერდსა დაისვა, ეუბნა...

▲back to top

1181 (1169) გვერდსა დაისვა, ეუბნა...
ა. გვერდს დაისვა, ტკბილად ელაპარაკა, ბ. მითხარი, ვინ ხარ, ვისი ხარ, რა გვარის, წარმოშობის? გ. მან პასუხი არ გასცა თავისი ლამაზი პირით; დ. თავ-მოდრეკილი, მოწყენილი ზის გონება-დაწყნარებულად.

47.62 1182 (1170) არ ისმენდა მეფისასა...

▲back to top

1182 (1170) არ ისმენდა მეფისასა...
ა. არაფერს მეფისას ყურს არ უგდებდა, რაც უნდა ებრძანებია; ბ. სხვაგან იყო გული მისი, სხვასა რასმე იგონებდა, გ. პირი მოეკუმა, კბილებს არ აჩენდა, დ. თავისი მჭვრეტნი გააკვირვა: ვინ რას იაზრებდა, ვინ რას იტყოდა.

47.63 1183 (1171) მეფე ბრძანებს: „რა შევიგნათ...“

▲back to top

1183 (1171) მეფე ბრძანებს: „რა შევიგნათ...“
ა. მეფე ბრძანებს: რა გავიგოთ, რას მივხვდეთ, ჩვენი გული რით გაიხსნას? ბ. ორი მოსაზრების გარდა სხვა შეუძლებელია: გ. ან ვისიმე მიჯნურია და იგი აგონდება, დ. მის გარეშე სხვისთვის არ სცალია და არც სხვას ეტყვის რასმე.

47.64 1184 (1172) ანუ არის ბრძენი ვინმე...

▲back to top

1184 (1172) ანუ არის ბრძენი ვინმე...
ა. ან ბრძენი ვინმეა, მაღალი და მაღლად მხედველი, ბ. არც ლხინი ლხინად მიაჩნია, არც ჭირი ზედიზედ მოვლენილი; გ. გონება უწევს ვითა ტრედს, უმანკოდ და მშვიდად.

47.65 1185 (1173) ღმერთმან ქმნას, შინა მოვიდეს...

▲back to top

1185 (1173) ღმერთმან ქმნას, შინა მოვიდეს...
ა. ღმერთმა ქმნას, შინ დაბრუნდეს ჩემი ძე გამარჯვებული, ბ. მე დავახვედრო ეს მზე სამისოდ დამზადებული; გ. შეიძლება მან ათქმევინოს რამე და ჩვენც გავიგოთ ცხადი რამ; დ. მანამდე კი შუქ-კლებულად, ფერ-მკრთალად ჯდეს მთვარე, მზეს მოშორებული.

47.66 1186 (1174) ხელმწიფისა შვილსა გითხრობ...

▲back to top

1186 (1174) ხელმწიფისა შვილსა გითხრობ...
ა. ხელმწიფის შვილი კარგი ყმა იყო, გულოვანი, ბ. ზნეობრივად უებრო და თვალად, პირად და ტანად მშვენიერი; გ. იმ ჟამად ლაშქრად იყო წასული და იქ დიდხანს დაჰყოფდა, დ. მამამისი მისთვის ამზადებდა ქალს – მნათობის მსგავსს.

47.67 1187 (1175) მოიღეს, ტანსა ჩააცვეს...

▲back to top

1187 (1175) მოიღეს, ტანსა ჩააცვეს...
ა. მოიტანეს და ტანს ჩააცვეს ქალის შესამოსელი, ბ. ტანისამოსი ძვირფასი თვლებით იყო შემკული, გ. თავს გვირგვინი დაადგეს მთლიანი ლალისა. დ. მის ლოყებს ამშვენებდა გამჭვირვალე ბროლის ფერი.

47.68 1188 (1176) მეფემან ბრძანა: „მოკაზმეთ...“

▲back to top

1188 (1176) მეფემან ბრძანა: „მოკაზმეთ...“
ა. მეფემ ბრძანა: მოკაზმეთ უფლისწულის საწოლი. ბ. დაუდგეს ოქროს ტახტი, წითელი, მაღრიბული, გ. ადგა ხელმწიფე, სრული ტახტის მფლობელი, დ. და ზედ დასვა ქალი, მჭვრეტელთა გულის მალხენელი.

47.69 1189 (1177) უბრძანა ცსრათა ხადუმთა...

▲back to top

1189 (1177) უბრძანა ცსრათა ხადუმთა...
ა. უბრძანა ცხრა ხადუმს კარის მცველად დადგომა; ბ. თვითონ ნადიმად დაჯდა, როგორც მის გვარს შეჰფეროდა, გ. უსენს მრავალი საბოძვარი უბოძა სამაგიეროდ მზის შესადარისა, დ. ბუკსა და დოლს სცემდნენ მხიარულების მოსამატებლად.

47.70 1190 (1178) გააგრძელეს ნადიმობა...

▲back to top

1190 (1178) გააგრძელეს ნადიმობა...
ა. გააგრძელეს ნადიმობა; ბ. ქალი პირმზე თავის თავს ეუბნება: რა ბედი მაქვს ჩემი მკვლელი! გ. სადაური სად მოვსულვარ, ვის შევხვდები, ვისთვის გახელებული, დ. რა ვქნა, რა ვყო, რა მეშველება, სიცოცხლეა ჩემი გრძელი.

47.71 1191 (1179) კვლაცა იტყვის: „ნუ დავაჭნობ...“

▲back to top

1191 (1179) კვლაცა იტყვის: „ნუ დავაჭნობ...“
ა. ისევ თქვა: ნუ დავაჭკნობ ჩემს შვენებას ვარდისფერსა; ბ. შევეცადო რასმე, იქნებ ღმერთმა მომარიოს ჩემს მტერს; გ. სიკვდილამდის ვის მოუკლავს თავი კაცსა მეცნიერსა? დ. როდესაც გაჭირდება საქმე, მაშინ უნდა მოიხმაროს გონიერმა გონება!

47.72 1192 (1180) ხადუმნი უხმნა, უბრძანა...

▲back to top

1192 (1180) ხადუმნი უხმნა, უბრძანა...
ა. მოიხმო ხადუმნი და უბრძანა: ისმინეთ, გონს მოდით! ბ. მოღორებულხართ, დამცდარხართ, თუ თქვენ ჩემს პატრონობას ფიქრობთ; გ. დამცდარა თქვენი პატრონიც, თუ მას ჩემი სძლობა სწადიან, დ. ტყუილუბრალოდ სცემს იგი ბუკსა და ნაღარას.

47.73 1193 (1181) არ ვარგ ვარ თქვენად დედოფლად...

▲back to top

1193 (1181) არ ვარგ ვარ თქვენად დედოფლად...
ა. არ ვარგვარ მე თქვენს დედოფლად, ჩემი გზა სხვაგანაა; ბ. ღმერთმა გაშოროთ სხვა მამაკაცი, თუნდაც პირად მზე და სარო ტანი! გ. სხვა რა გინდათ ჩემგან, ჩემი საქმე სულ სხვა არის, დ. თქვენთან ჩემი სიცოცხლე არაა ჩემი შესაფერი.

47.74 1194 (1182) უცილოდ თავსა მოვიკლავ...

▲back to top

1194 (1182) უცილოდ თავსა მოვიკლავ...
ა. აუცილებლად თავს მოვიკლავ, გულს დანას დავიცემ, ბ. თქვენ კი თქვენი პატრონი დაგხოცავთ, ამ ქვეყანას ერთ წუთსაც ვერ დარჩებით. გ. ასე აჯობებს, რომ მე თქვენ მოგცეთ საჭურჭლე, რაც ტანზე მარტყია. დ. მე გამაპარეთ, გამიშვით, თორემ ბოლოს ინანებთ.

47.75 1195 (1183) შემოისსნა მარგალიტი...

▲back to top

1195 (1183) შემოისსნა მარგალიტი...
ა. შემოიხსნა მარგალიტი, რაც ტანზე შემორტყმული თვალი ჰქონდა, ბ. გვირგვინიც მოიხადა, გამჭვირვალე მთლიანი ლალი: გ. მისცა მათ და უთხრა: წაიღეთ, გულმხურვალედ გეხვეწებით, დ. მე გამიშვით, ღმერთსა თქვენსა მიავალეთ დიდი ვალი.

47.76 1196 (1184) მონათა მიჰხვდა სიხარბე...

▲back to top

1196 (1184) მონათა მიჰხვდა სიხარბე...
ა. მონები დახარბდნენ ძვირფას საჭურჭლეს, ბ. დაავიწყდათ შიში მეფისა, გ. გადაწყვიტეს გაპარება ქალისა, დ. ნახეთ, თუ ოქრო რას იქმს – კვერთხი ეშმაკის ძირისა.

47.77 1198 (1186) რა სადუმთა აუსრულეს...

▲back to top

1198 (1186) რა სადუმთა აუსრულეს...
ა. როდესაც ხადუმებმა აუსრულეს თავისი საწადელი, ბ. ერთმა მათგანმა ტანს გაიხადა და ქალს მისცა თავისი ჩასაცმელი, გ. რადგან დარბაზში ბევრი ხალხი იყო, სხვა კარებიდან გამოაპარეს, დ. დარჩა მთვარე გავსებული, გველისაგან ჩაუნთქმელი (ქალი გადაურჩა ტყვეობას).

47.78 1199 (1187) მონანიცა გარდიხვეწნეს...

▲back to top

1199 (1187) მონანიცა გარდიხვეწნეს...
ა. მონებიც გადაიხვეწნენ, ქალთან ერთად გაიპარნენ. ბ. ქალმა კარს დამირეკა: ფატმან, ფატმან! – დამიძახა. გ. გავედი, ვიცანი, მოვეხვიე, ცხადია, გამიკვირდა. დ. მაგრამ შინ არ შემომყვა, რად მიწვევო? – შემეხვეწა.

47.79 1200 (1188) მიბრძანა: „თავი ვიყიდე...“

▲back to top

1200 (1188) მიბრძანა: „თავი ვიყიდე...“
ა. მითხრა: თავი გამოვისყიდე შენი მოცემულით, ბ. ღმერთმა სამაგიერო გადაგიხადოს! გ. მე ვეღარ დამმალავ, აბა, ჩქარა გამაგზავნე ცხენით, დ. სანამ გაიგებდეს ხელმწიფე და კაცებს დამადევნებდეს.

47.80 1201 (1189) შევე ფიცხლად საგგინიბოს...

▲back to top

1201 (1189) შევე ფიცხლად საგგინიბოს...
ა. სასწრაფოდ შევედი საჯინიბოში, ავხსენი საუკეთესო ცხენი, ბ. შევკაზმე და ზედ შევსვი მხიარული, არა მკვნესარე. გ. ჰგავდა მზეს, როდესაც იგი ლომის ბურჯზეა შემჯდარი. დ. წავიდა, დაიკარგა ჩემი ჭირნახული, რაც დავთესე ვერ მოვიმკე.

47.81 1202 (1190) დღე მიიყარა, ხმა გახდა...

▲back to top

1202 (1190) დღე მიიყარა, ხმა გახდა...
ა. დღე მიიწურა, გავარდა ხმა, მოვიდა მისი მდევარი, ბ. მთელი ქალაქი მოიცვეს, დაიწყო ყიჟინა და ძებნა; გ. მე მკითხეს: სად არის ქალიო? ვუპასუხე: თუ იპოვით ჩემს სახლში, დ. მე ვიყო დამნაშავე მეფის წინაშე და სათანადო სისხლის მზღვეველი.

47.82 1203 (1191) მონახეს, ვერა შეიგნეს...

▲back to top

1203 (1191) მონახეს, ვერა შეიგნეს...
ა. ეძებეს, ვერაფერი შეიტყვეს, გაწბილებულნი უკან დაბრუნდნენ, ბ. მას აქეთ ხელმწიფე და მთელი მისი სახლი მგლოვიარეა. გ. დარბაზის ერნი იისფრად არიან შემოსილნი, დ. მზე მოგვშორდა და მას აქეთ სინათლეს მოკლებულნი ვართ.

47.83 1204 (1192) მის მთვარისა სადაობა...

▲back to top

1204 (1192) მის მთვარისა სადაობა...
ა. ნესტანის სადაურობას კიდევ გიამბობ შემდეგ; ბ. მანამდე კი გეტყვი, რას მემუქრებოდა ის კაცი: გ. მე, საწყალი, ვიყავი მისი დედალი, ის კი – ჩემი მამალი, დ. კაცს დასვრის უგულობა, ხოლო დიაცს – ბოზი ნაცი.

47.84 1205 (1193) მით არ ვჯგერვარ ქმარსა ჩემსა...

▲back to top

1205 (1193) მით არ ვჯგერვარ ქმარსა ჩემსა...
ა. ამიტომ არ ვჯერდები ჩემს ქმარს, რომ მჭლეა და შესახედავად უშნო. ბ. რაც შეეხება ჭაშნაგირს, ის მეტად დაახლოებული იყო დარბაზს; გ. ჩვენ ერთმანეთი გვიყვარდა, თუმცა მისი სიკვდილის გამო შავი არ ჩამიცვამს, დ. ახ, ნეტავი მისი სისხლი დამალევინა ერთი თასი.

47.85 1206 (1194) ესე ამბავი მასთანა...

▲back to top

1206 (1194) ესე ამბავი მასთანა...
ა. ეს ამბავი მას მოვუყევი მე დიაცურად, ხელოვნურად: ბ. როგორ მოვიდა ჩემთან მზე და როგორ გავაპარე ეშმაკურად. გ. გაგაცხადებო – მემუქრებოდა, არა მოყვრულად, არამედ მტერულად, დ. ახლა კი მკვდარია, იშ, როგორ დავიხსენი თავი!

47.86 1207 (1195) დამექადის, რაზომეგერცა...

▲back to top

1207 (1195) დამექადის, რაზომეგერცა...
ა. რამდენჯერ დამემუქრებოდა ხოლმე, როცა შინ მარტოდ ვიყავით და წავიჩხუბებდით. ბ. როდესაც გიხმე, არ მეგონა, თუ ის შინ იყო; გ. მოსულიყო და ჩემთან შემოსვლა განეზრახა; შენც უნდა მოსულიყავი, შემეშინდა, დ. და ამიტომ შემოგითვალე კაცის პირით: ნუ მოხვალ-მეთქი.

47.87 1208 (1196) აღარ დაჰბრუნდით, მოხვედით...

▲back to top

1208 (1196) აღარ დაჰბრუნდით, მოხვედით...
ა. შენ აღარ დაბრუნდი, მოხვედი, ბ. ორნივე ერთმანეთს შეხვდით. გ. მეტად შევშინდი, ვერაფერი მოვაგვარე, დ. იმას ჩემი სიკვდილი ნამდვილად გულით უნდოდა და არა მხოლოდ ენით.

47.88 1209 (1197) თუცა ისი არ მოგეკლა...

▲back to top

1209 (1197) თუცა ისი არ მოგეკლა...
ა. ის რომ არ მოგეკლა და დარბაზში მისულიყო, ბ. გაჯავრებული შემასმენდა მეფესთან, გ. მეფე მწყრალი გაანადგურებდა ჩემს სახლს, დ. შვილებს დამაჭმევინებდა და მერე ქვით დამქოლავდა!

47.89 1210 (1198) მუქაფა, ღმერთმან შემოგზღოს...

▲back to top

1210 (1198) მუქაფა, ღმერთმან შემოგზღოს...
ა. ღმერთმა სამაგიერო გადაგიხადოს, აბა მე რა მადლს გადაგიხდი, ბ. შენ, რომელმაც მშვიდობით გამათავისუფლე იმ გველის მზერას! გ. ამიერიდან მადლიერი ვიქნები ჩემი ბედისა, წერისა, დ. აღარ მეშინია სიკვდილის, არაფრად არ ვაგდებ მას.

47.90 1211 (1199) ავთანდილ უთხრა: „ნუ გეშის...”

▲back to top

1211 (1199) ავთანდილ უთხრა: „ნუ გეშის...”
ა. ავთანდილმა უთხრა: ნუ გეშინია, წიგნშიაც ასე სწერია: ბ. მტერი, მოყვრულად მოსული, ყოველ მტრის უფრო მტერია, გ. მას გულით არ მიენდობა, თუ კაცი გონიერია, დ. ნუღარ გეშინიან მისი, ახლა იგი მკვდარია.

47.91 1212 (1200) იგივე მითხარ, მას აქათ...

▲back to top

1212 (1200) იგივე მითხარ, მას აქათ...
ა. ის მითხარი, მას შემდეგ, რაც შენ ის ქალი გაგზავნე, ბ. თუ რამე ამბავი გაგიგია მისი, ან თუ რამე გსმენია. გ. ისევ თქვა ფატმანმა ტირილით, ისევ ცრემლები წამოუვიდა: დ. ვაიმე, დაიკარგა შუქი, რომელიც მზისაებრ ველს ეფინებოდა.

47.92 1150 (1138) მან ტურფამან სახლსა ჩემსა...

▲back to top

47.93 1151 (1139) ვთქვი: „თუ არ ვუთხრა, რა ვუყო...“

▲back to top

47.94 1152 (1140) მე, გლახ, მარტომან რა ვუყო...

▲back to top

47.95 1153 (1141) მივე მარტო, ქმარსა ჩემსა...

▲back to top

47.96 1154 (1142) რაცა მითხრა, სიკვდილამდის...

▲back to top

47.97 1155 (1143) ადგა, ამყვა და წავედით...

▲back to top

47.98 1156 (1144) ვთქვი თუ: „არცარა მე ვიცი...“

▲back to top

47.99 1157 (1145) მივედით, გვქონდა ორთავე...

▲back to top

47.100 1158 (1146) რაცა ვჰკითხეთ. არა ვიცი...

▲back to top

47.101 1159 (1147) ვერა დავჰყარეთ პასუხი...

▲back to top

47.102 1160 (1148) დავსსედით და მას თანავე...

▲back to top

47.103 1161 (1149) უსენ იტყვის: „ბევრ-ათასნი...“

▲back to top

47.104 1162 (1150) მას ვუჭვრიტეთ დიდი სანი...

▲back to top

47.105 1163 (1151) რა გამოხდა ხანი რამე...

▲back to top

47.106 1164 (1152) უსენ ტაბაკსა დააწყო...

▲back to top

47.107 1165 (1153) უსენ მივიდა, ხელმწიფე...

▲back to top

47.108 1166 (1154) რა მეფემან უსენს წინა...

▲back to top

47.109 1167 (1155) უთხრა დიდმა ხელმწიფემან...

▲back to top

47.110 1168 (1156) თაყვანი სცა უსენ, ჰკადრა...

▲back to top

47.111 1169 (1157) ამას გკადრებ, თავმან თქვენმან...

▲back to top

47.112 1170 (1158) რას ვაგრძელებდე, გატეხა...

▲back to top

47.113 1171 (1159) მე აქა ჩემსა ამოდ ვჯე...

▲back to top

47.114 1172 (1160) მისალამეს; „ფატმან“, მითხრეს...

▲back to top

47.115 1173 (1161) მე გაკვირვებით კვლა ვჰკითხე...

▲back to top

47.116 1174 (1162) შევე, ვნახე იგი ტურფა...

▲back to top

47.117 1175 (1163) მან მითხრა: „დაო, ნუ გიკვირს...“

▲back to top

47.118 1176 (1164) თვალთათ, ვითა მარგალიტი...

▲back to top

47.119 1177 (1165) შევე საჭურჭლეს, რომელსა...

▲back to top

47.120 1178 (1166) ვარქვი: „ჩემო, განღა სადმე...“

▲back to top

47.121 1179 (1167) ზედა მოატყდა მჭვრეტელი...

▲back to top

47.122 1180 (1168) ვით მზემან, მისი მნახველი...

▲back to top

47.123 1181 (1169) გვერდსა დაისვა, ეუბნა...

▲back to top

47.124 1182 (1170) არ ისმენდა მეფისასა...

▲back to top

47.125 1183 (1171) მეფე ბრძანებს: „რა შევიგნათ...“

▲back to top

47.126 1184 (1172) ანუ არის ბრძენი ვინმე...

▲back to top

47.127 1185 (1173) ღმერთმან ქმნას, შინა მოვიდეს...

▲back to top

47.128 1186 (1174) ხელმწიფისა შვილსა გითხრობ...

▲back to top

47.129 1187 (1175) მოიღეს, ტანსა ჩააცვეს...

▲back to top

47.130 1188 (1176) მეფემან ბრძანა: „მოკაზმეთ...“

▲back to top

47.131 1189 (1177) უბრძანა ცსრათა ხადუმთა...

▲back to top

47.132 1190 (1178) გააგრძელეს ნადიმობა...

▲back to top

47.133 1191 (1179) კვლაცა იტყვის: „ნუ დავაჭნობ...“

▲back to top

47.134 1192 (1180) ხადუმნი უხმნა, უბრძანა...

▲back to top

47.135 1193 (1181) არ ვარგ ვარ თქვენად დედოფლად...

▲back to top

47.136 1194 (1182) უცილოდ თავსა მოვიკლავ...

▲back to top

47.137 1195 (1183) შემოისსნა მარგალიტი...

▲back to top

47.138 1196 (1184) მონათა მიჰხვდა სიხარბე...

▲back to top

47.139 1198 (1186) რა სადუმთა აუსრულეს...

▲back to top

47.140 1199 (1187) მონანიცა გარდიხვეწნეს...

▲back to top

47.141 1200 (1188) მიბრძანა: „თავი ვიყიდე...“

▲back to top

47.142 1201 (1189) შევე ფიცხლად საგგინიბოს...

▲back to top

47.143 1202 (1190) დღე მიიყარა, ხმა გახდა...

▲back to top

47.144 1203 (1191) მონახეს, ვერა შეიგნეს...

▲back to top

47.145 1204 (1192) მის მთვარისა სადაობა...

▲back to top

47.146 1205 (1193) მით არ ვჯგერვარ ქმარსა ჩემსა...

▲back to top

47.147 1206 (1194) ესე ამბავი მასთანა...

▲back to top

47.148 1207 (1195) დამექადის, რაზომეგერცა...

▲back to top

47.149 1208 (1196) აღარ დაჰბრუნდით, მოხვედით...

▲back to top

47.150 1209 (1197) თუცა ისი არ მოგეკლა...

▲back to top

47.151 1210 (1198) მუქაფა, ღმერთმან შემოგზღოს...