 |
ქართულ კილო-თქმათა სიტყვის კონა - კ |
"ქართულ კილო-თქმათა სიტყვის კონა" წარმოადგენს ქართული დიალექტოლოგიური ლექსიკონის შედგენის პირველ ცდას და ძირითადად საცნობარო ხასიათისაა. იგი ეყრდნობა მცირე ლექსიკონებს, სიტყვის მოყვარულთა კოლექციებს, ლიტერატურულ ძეგლებს და პირადად შემდგენლის მიერ წლების განმავლობაში ადგილებზე შეკრებილ მასალებს, თუმცა სისრულის პრეტენზია არ აქვს. წინამდებარე ლექსიკონი გათვალისწინებულია მკითხველთა ფართო წრისთვის.
ლექსიკური ერთეულების განმარტებების სიზუსტეზე პასუხისმგებლობა ეკისრება ავტორ-შემდგენელს.
წყარო: ქართულ კილო-თქმათა სიტყვის კონა. წ. 1, 2. ღლონტი, ალექსანდრე. - თბილისი : განათლება, 1974.
|
|
1 კა - ქართულ კილო-თქმათა სიტყვის კონა |
▲ზევით დაბრუნება |
კა
კუთხ. თუშ. კარგი (პ. ხუბ.). „ჩიღუ, რა კა ხარიუ, შავიწ არა ხარიუ.“
|
|
2 კაა - ქართულ კილო-თქმათა სიტყვის კონა |
▲ზევით დაბრუნება |
კაა
კუთხ. ქართლ. ზზ., კარგად (შ. ძიძ., ნ. კეცხ., პ. ხუბ.). იხ. აგრეთვე: კაად
|
|
3 კაად - ქართულ კილო-თქმათა სიტყვის კონა |
▲ზევით დაბრუნება |
კაად
კუთხ. ფშ., ხევსურ. ზზ., კარგად (ი. ქეშიკ.; დიალექტ., 553).
|
|
4 კაბადა - ქართულ კილო-თქმათა სიტყვის კონა |
▲ზევით დაბრუნება |
კაბადა
კუთხ. რაჭ. ურმის ნაწილია (შ. ძიძ., 207).
|
|
5 კაბაკარდ-ი - ქართულ კილო-თქმათა სიტყვის კონა |
▲ზევით დაბრუნება |
კაბაკარდ-ი
კუთხ. ზ. იმერ. ბამბის ტანსაცმელი, სამგლოვიარო; ჩოხასავით იკერებოდა, მხოლოდ საქილეები (სამასრეები) არა ჰქონდა (ბ. წერეთ.).
|
|
6 კაბაკუბა - ქართულ კილო-თქმათა სიტყვის კონა |
▲ზევით დაბრუნება |
კაბაკუბა
კუთხ. ჯავახ. ბურბუშელა, ბალახია (ა. მაყ.). იხ. აგრეთვე: ყურბანა, ქაქაბუკა, კაკაბუკა
|
|
7 კაბალა - ქართულ კილო-თქმათა სიტყვის კონა |
▲ზევით დაბრუნება |
კაბალა
1.კუთხ. მოხ. ცელის ტარზე გაკეთებული სახელური მარჯვენა ხელის მოსაკიდებლად („კომუნისტი“, №190, 1967). 2.კუთხ. ქსნის ხეობ. საქონლის გაბარება გამოსაკვებად (ე. სომხიშვ.). შდრ.: საბა, ნ. ჩუბ., დ. ჩუბ.
|
|
8 კაბაშურ-ი - ქართულ კილო-თქმათა სიტყვის კონა |
▲ზევით დაბრუნება |
კაბაშურ-ი
კუთხ. ქიზიყ. ბავშვის საბანი როგორც აკვანში დასახურავი, ისე მოსახვევი ხელში აყვანის დროს (ს. მენთეშ.).
|
|
9 კაბდო - ქართულ კილო-თქმათა სიტყვის კონა |
▲ზევით დაბრუნება |
კაბდო
ხევსურ. 1. პატარა ნაჭერი მიწა (კირიონი); 2. კალოზე ბზის სახვეტი იარაღი (დიალექტ., 638); 3 სასოფლო-სამეურნეო იარაღი: ფიცარი, რომელსაც ფარცხი აქვს გამობმული ბელტების საფშვნელად და ხნულის გასასწორებლად (გ. მაჭავარ., 288; პ. ხუბ.; დიალექტ., 598); 4. ორკაპი ხე, რომელიც ზოგჯერ ფარცხის საბლის როლს ასრულებს (ა. ჭინჭარ., 199). შდრ.: საბა, ნ. ჩუბ., დ. ჩუბ., ქეგლ.
|
|
10 კაბდოს გადატარება - ქართულ კილო-თქმათა სიტყვის კონა |
▲ზევით დაბრუნება |
კაბდოს გადატარება
კუთხ. ქართლ. ხატოვანი თქმაა, განადგურება, აოხრება, აკლება (გ. შატბერ., 60). "ადგა და ჩემს ოჯახს კ ა ბ დ ო გ ა დ ა ა ტ ა რ ა, ეგონა, დავიქცეოდი."
|
|
11 კაბელა - ქართულ კილო-თქმათა სიტყვის კონა |
▲ზევით დაბრუნება |
კაბელა
კუთხ. რაჭ., იმერ., გურ. 1. ა კ ა ბ ე ლ ა უშნო, აყლაყუდა, ოყლაყი (ვ. ბერ.); 2. ჭრელი (შავთეთრა) საქონელი (ქეგლ).
|
|
12 კაბია - ქართულ კილო-თქმათა სიტყვის კონა |
▲ზევით დაბრუნება |
კაბია
კუთხ. გურ. იხ. აგრეთვე: კაბელა 2
|
|
13 კაბისტონ-ი შავ-ი - ქართულ კილო-თქმათა სიტყვის კონა |
▲ზევით დაბრუნება |
კაბისტონ-ი შავ-ი
კუთხ. ლეჩხ. ვაზის, ყურძნის ჯიშია ერთგვარი (დიალექტ., 677).
|
|
14 კაბიწ-ი - ქართულ კილო-თქმათა სიტყვის კონა |
▲ზევით დაბრუნება |
კაბიწ-ი
კუთხ. თუშ. საწყაოა (ს. მაკალ.).
|
|
15 კაბკია - ქართულ კილო-თქმათა სიტყვის კონა |
▲ზევით დაბრუნება |
კაბკია
კუთხ. ქართლ. კაბა ბავშვის ენაზე (მ. მესხ.).
|
|
16 კადა - ქართულ კილო-თქმათა სიტყვის კონა |
▲ზევით დაბრუნება |
კადა
კუთხ. თუშ. უბატკნოდ მეწველი ცხვარი (ქეგლ).
|
|
17 კადინა - ქართულ კილო-თქმათა სიტყვის კონა |
▲ზევით დაბრუნება |
კადინა
კუთხ. გურ. მძიმე, დიდი ცეცხლი (გ. შარაშ.).
|
|
18 კადო - ქართულ კილო-თქმათა სიტყვის კონა |
▲ზევით დაბრუნება |
კადო
კუთხ. ოკრიბ. ხარიხა, კადონი, რომელიც მიჭედებულია ბაგაზე: კადოზე ებმება საქონელი (ვ. ბერ.).
|
|
19 კადონ-ი - ქართულ კილო-თქმათა სიტყვის კონა |
▲ზევით დაბრუნება |
კადონ-ი
1.კუთხ. გურ. კოცონი (ი. ჭყონ.). 2.კუთხ. მთიულ., გუდამაყრ. ცხენების დასაბმელად გადებული ლატანი (ლ. ლეონ.).
|
|
20 კავ-ი - ქართულ კილო-თქმათა სიტყვის კონა |
▲ზევით დაბრუნება |
კავ-ი
კუთხ. ქიზიყ., გურ., ქართლ. 1. სახურავის ლატანი, კოჭების ლარტყა, რაზედაც ჩალა, კრამიტი და მისთ. იხურება (ს. მენთეშ.; ს. ჟღ., ა. ღლ., გურ.); 2. თავკაპიანი ჯოხი, რომელზედაც რკალიან ქვაბს ჰკიდებენ (ე. ნინ., I, II, თ. კიკვ.).
|
|
21 კავანა ლობიო - ქართულ კილო-თქმათა სიტყვის კონა |
▲ზევით დაბრუნება |
კავანა ლობიო
კუთხ. ქართლ. ხვიარა ლობიო, რომელიც სარს აჰყვება („კომუნისტი“, №157, 1968).
|
|
22 კავატ-ი - ქართულ კილო-თქმათა სიტყვის კონა |
▲ზევით დაბრუნება |
კავატ-ი
კუთხ. ფშ. ნაკლი, მანკი (ი. ქეშიკ.).
|
|
23 კავკასურა საზამთრო - ქართულ კილო-თქმათა სიტყვის კონა |
▲ზევით დაბრუნება |
კავკასურა საზამთრო
კუთხ. კახ. შავი ფერის მოგრძო საზამთრო (ა. მარტ., გ. იმნ.).
|
|
24 კავღო-ჲ - ქართულ კილო-თქმათა სიტყვის კონა |
▲ზევით დაბრუნება |
კავღო-ჲ
კუთხ. ინგილ. კავი, კაუჭი (მ. ჯან.).
|
|
25 კათათვე - ქართულ კილო-თქმათა სიტყვის კონა |
▲ზევით დაბრუნება |
კათათვე
კუთხ. ქართლ. მკათათვე, ივლისი (დიალექტ., 638).
|
|
26 კათხა - ქართულ კილო-თქმათა სიტყვის კონა |
▲ზევით დაბრუნება |
კათხა
1.კუთხ. გურ., ლეჩხ., ხევსურ., ფშ. ხის სასმისი (ე. ნინ., 1,თ. კიკვ.; დიალექტ., 677; ა. ჭინჭარ., 218; ვაჟა-ფშ. მც. ლექსიკ.). იხ. აგრეთვე: კოჩხა 2.კუთხ. ლეჩხ. რაგვებისაგან გაკეთებული დაბალი სახლი (მ. ჩიქ.). იხ. აგრეთვე: რაგვი 3.კუთხ. გურ. შხამიანი გველი (ა. ღლ.).
|
|
27 კათხა სახლ-ი - ქართულ კილო-თქმათა სიტყვის კონა |
▲ზევით დაბრუნება |
კათხა სახლ-ი
კუთხ. ზ. იმერ. ძველებური სახლი, შუაზე კერია და ერდო ჰქონდა (ბ. წერეთ.).
|
|
28 კაი გაყოლა - ქართულ კილო-თქმათა სიტყვის კონა |
▲ზევით დაბრუნება |
კაი გაყოლა
კუთხ. გურ. კარგი ძალი (პ. ჯაჯან.). „კ ა ი გ ა ყ ო ლ ა მოსახლე იქნებოდა მაშვინაც აცანაში.“
|
|
29 კაი დღე - ქართულ კილო-თქმათა სიტყვის კონა |
▲ზევით დაბრუნება |
კაი დღე
კუთხ. გურ., იმერ., კახ. დღესასწაული, საზოგადო სახელი დღესასწაულისა (ვ. ბერ.).
|
|
30 კაი ყმა - ქართულ კილო-თქმათა სიტყვის კონა |
▲ზევით დაბრუნება |
კაი ყმა
კუთხ. ფშ. კარგი ყმა, რაინდი, გმირი, მოყმე (ვაჟა, I, ა. შან.).
|
|
31 კაიმომჭმელ-ი - ქართულ კილო-თქმათა სიტყვის კონა |
▲ზევით დაბრუნება |
კაიმომჭმელ-ი
კუთხ. გურ. კარგი მადის მქონე, ბევრი ჭამის შემძლე (გ. შარაშ.).
|
|
32 კაირობა - ქართულ კილო-თქმათა სიტყვის კონა |
▲ზევით დაბრუნება |
კაირობა
კუთხ. ქიზიყ. პაექრობა, ლაპარაკით შებმა; შაირობა (ს. მენთეშ.). „რასა ჲ კ ა ი რ ო ბ მანდა?“
|
|
33 კაკა - ქართულ კილო-თქმათა სიტყვის კონა |
▲ზევით დაბრუნება |
კაკა
კუთხ. თუშ. იხ. აგრეთვე: კა
|
|
34 კაკაბ-ი - ქართულ კილო-თქმათა სიტყვის კონა |
▲ზევით დაბრუნება |
კაკაბ-ი
კუთხ. ქართლ., კახ. ნაწილია გუთნისა, ხის სადგამი, რაზედაც ფრთაა მიმაგრებული (თ. რაზიკ., „ივერია“, №132, 1900; ი. ჭყონ.).
|
|
35 კაკაბა - ქართულ კილო-თქმათა სიტყვის კონა |
▲ზევით დაბრუნება |
კაკაბა
1.კუთხ. ქართლ. გუთნის ნაწილი, ზედ ფრთა აკრავს და ბელტი გადააქვს (შ. ძიძ., ნ. კეცხ., პ. ხუბ.). იხ. აგრეთვე: კაკაბი 2.კუთხ. რაჭ. საცერი, ცხრილზე მომცრო თვალედები აქვს (ვ. ბერ.); ცხავი. საცერივითაა, ძირი თხელი ტკეჩისაგან აქვს მოწნული (დიალექტ., 685). 3.კუთხ. ლეჩხ. 1. დიდი ძარი; 2. ცხრილი (მ. ალავ., 1) „ბზე კ ა კ ა ბ ა ძირში ჩაყარე.“
|
|
36 კაკაბუკა - ქართულ კილო-თქმათა სიტყვის კონა |
▲ზევით დაბრუნება |
კაკაბუკა
კუთხ. ჯავახ. იხ. აგრეთვე: კაბაკუბა
|
|
37 კაკაკუკა - ქართულ კილო-თქმათა სიტყვის კონა |
▲ზევით დაბრუნება |
კაკაკუკა
კუთხ. ქიზიყ. ხილეული (ს. მენთეშ.). „დედაკაცი რა მიგდია, რო ქმარ კ ა კ ა კ უ კ ა ზ ე გააქრობინოჲ ფული.“
|
|
38 კაკალ-ი გულით - ქართულ კილო-თქმათა სიტყვის კონა |
▲ზევით დაბრუნება |
კაკალ-ი გულით
კუთხ. გურ., იმერ. გულწრფელად (გ. შარაშ.); კ ა კ ა ლ თ ვ ა ლ შ ი, კ ა კ ა ლ ყ უ რ შ ი ზედ თვალთან, თვალში, ზედ ყურთან (ე. ნინ., I, თ. კიკვ.); კ ა კ ა ლ ი კ ა ც ი მარტოხელა კაცი (ვ. ბერ.); კ ა კ ლ ა დ დ ა რ ჩ ა მარტოდ დარჩა (ა. ღლ., გურ.).
|
|
39 კაკალ-ი, კაკალ/ე,-ჲ, - ქართულ კილო-თქმათა სიტყვის კონა |
▲ზევით დაბრუნება |
კაკალ-ი, კაკალ/ე,-ჲ,
1.კუთხ. გურ., იმერ. მარცვალი; ე რ თ ი კ ა კ ა ლ ი ერთი ცალი, მარცვალი, ერთი (ს. ჟღ.); 2.კუთხ. იმერ., გულ. ღორის ავადმყოფობაა: ხორცში ფეტვის მარცვალივით დააყრის, ამგვარი ხორცი ძალიან მავნებელია; ფეტველა, გვარი (ვ. ბერ., ი. ქავთ., ა. ღლ., გურ.).
|
|
40 კაკან-ი, კაკანა - ქართულ კილო-თქმათა სიტყვის კონა |
▲ზევით დაბრუნება |
კაკან-ი, კაკანა
კუთხ. მოხ. აკვანი ბავშვის ენით (ა, ყაზბ., III, შ. ძიძ.).
|
|
41 კაკანა, კაკანა-ჲ - ქართულ კილო-თქმათა სიტყვის კონა |
▲ზევით დაბრუნება |
კაკანა, კაკანა-ჲ
1.კუთხ. ქართლ. იხ. აგრეთვე: კაკანი 2.კუთხ. აჭარ. ბატკანი (დიალექტ., 658).
|
|
42 კაკარახება - ქართულ კილო-თქმათა სიტყვის კონა |
▲ზევით დაბრუნება |
კაკარახება
კუთხ. ქართლ. პაპანაქება, ჰაერი რომ შეხუთულია და დედამიწას ალმური ასდის (შ. ძიძ., ნ. კეცხ., პ. ხუბ.).
|
|
43 კაკაროტ-ი - ქართულ კილო-თქმათა სიტყვის კონა |
▲ზევით დაბრუნება |
კაკაროტ-ი
კუთხ. ქართლ. ხმელ-ხმელი, ხეხელა (თ. რაზიკ., „ივერია“, №167, 1900; ი. ჭყონ.).
|
|
44 კაკაჩ - ქართულ კილო-თქმათა სიტყვის კონა |
▲ზევით დაბრუნება |
კაკაჩ
კუთხ. ინგილ. კაკაჩი, ღამე მთვარით ნათელი (მ. ჯან.) შდრ.: საბა, ნ. ჩუბ., დ. ჩუბ., ქეგლ.
|
|
45 კაკაჩ-ი - ქართულ კილო-თქმათა სიტყვის კონა |
▲ზევით დაბრუნება |
კაკაჩ-ი
კუთხ. მესხ. კაშკაში (ი. მაისურ.). „მთვარეს კ ა კ ა ჩ ი გაუდიოდა“. იხ. აგრეთვე: კაკაჩ
|
|
46 კაკაჩუნა - ქართულ კილო-თქმათა სიტყვის კონა |
▲ზევით დაბრუნება |
კაკაჩუნა
კუთხ. ფშ., მთიულ. კავი კეცების ცეცხლიდან გადმოსაღები (თ. რაზიკ., „ივერია“, №132, 1900; ი. ჭყონ.); ცელის ტარის სახელური (ლ. კაიშ.).
|
|
47 კაკბვა - ქართულ კილო-თქმათა სიტყვის კონა |
▲ზევით დაბრუნება |
კაკბვა
კუთხ. ლეჩხ. ცხრილივით ლობიოს გამორჩევა (მ. ჩიქ.).
|
|
48 კაკბისაკვნეტელა - ქართულ კილო-თქმათა სიტყვის კონა |
▲ზევით დაბრუნება |
კაკბისაკვნეტელა
კუთხ. ქართლ. მცენარეა ერთგვარი (ა. მაყ.).
|
|
49 კაკბისმკერდა - ქართულ კილო-თქმათა სიტყვის კონა |
▲ზევით დაბრუნება |
კაკბისმკერდა
კუთხ. ხევსურ. სასუქა, მცენარეა (ა. მაყ.).
|
|
50 კაკდ-ი - ქართულ კილო-თქმათა სიტყვის კონა |
▲ზევით დაბრუნება |
კაკდ-ი
კუთხ. მთიულ. თოვლზე საცურაო ფიცარი, რომელზედაც დამაგრებულია დიდი რკალები ხელის მოსაკიდად (ქეგლ.).
|
|
51 კაკდებ-ი - ქართულ კილო-თქმათა სიტყვის კონა |
▲ზევით დაბრუნება |
კაკდებ-ი
კუთხ. მთიულ. შინ ნაკეთები თხილამურები (ლ. კაიშ.).
|
|
52 კაკვ-ი - ქართულ კილო-თქმათა სიტყვის კონა |
▲ზევით დაბრუნება |
კაკვ-ი
კუთხ. ლეჩხ. სახურავის ქვეშ დადებული გრძელი ხე (მ. ჩიქ.).
|
|
53 კაკვია - ქართულ კილო-თქმათა სიტყვის კონა |
▲ზევით დაბრუნება |
კაკვია
კუთხ. ქართლ. ცაცია, მემარცხენე, მარცხენა ხელით მომუშავე: კნინ. კაკვილა (შ. ძიძ., ნ. კეცხ., პ. ხუბ.).
|
|
54 კაკვილ-ი, კაკვილებ-ი - ქართულ კილო-თქმათა სიტყვის კონა |
▲ზევით დაბრუნება |
კაკვილ-ი, კაკვილებ-ი
კუთხ. გურ. კავები, კულულები, გრძლად დახვეული თმები: დ ა კ ა კ ვ ი ლ ე ბ ა დახვევა თმისა (გ. შარაშ.).
|
|
55 კაკვილა - ქართულ კილო-თქმათა სიტყვის კონა |
▲ზევით დაბრუნება |
კაკვილა
კუთხ. ქართლ., ქიზიყ. ცაცია (ს. მენთეშ.). იხ. აგრეთვე: კაკვია, ცალხელა
|
|
56 კაკვინა თმა - ქართულ კილო-თქმათა სიტყვის კონა |
▲ზევით დაბრუნება |
კაკვინა თმა
კუთხ. გურ. ხუჭუჭა თმა (გ. შარაშ.). იხ. აგრეთვე: კაკვილი, დაკაკვილება
|
|
57 კაკვლა - ქართულ კილო-თქმათა სიტყვის კონა |
▲ზევით დაბრუნება |
კაკვლა
კუთხ. გურ., იმერ. სიტყვა-სიტყვით თქმა, მბობა; კ ა კ ლ ა ვ ს დაწვრილებით, სიტყვასიტყვით ამბობს; დ უ უ კ ა კ ლ ა დაწვრილებით უამბო ყველაფერი (ა. ღლ.). შდრ.: ქეგლ.
|
|
58 კაკვობია/ე - ქართულ კილო-თქმათა სიტყვის კონა |
▲ზევით დაბრუნება |
კაკვობია/ე
კუთხ. გურ. ბავშვთა თამაშია ერთგვარი (გ. შარაშ.).
|
|
59 კაკია - ქართულ კილო-თქმათა სიტყვის კონა |
▲ზევით დაბრუნება |
კაკია
1.კუთხ. ქართლ. ხავერდა, იმერული ზაფრანა (ა. მაყ.). 2.კუთხ. რაჭ. ირაგა, მცენარეა (ა. მაყ.).
|
|
60 კაკიბერა - ქართულ კილო-თქმათა სიტყვის კონა |
▲ზევით დაბრუნება |
კაკიბერა
კუთხ. ლეჩხ. სამზარეულო სახლში შუაცეცხლის პირდაპირ ზევით გადებული დირე, რომელზედაც საქვაბე ჰკიდია (მ.ალავ., 1).
|
|
61 კაკილა - ქართულ კილო-თქმათა სიტყვის კონა |
▲ზევით დაბრუნება |
კაკილა
1.კუთხ. გურ. 1. კრიალოსანი, ხელით სათამაშო ქარვის ან სხვა ძვირფასი ქვის ასხმულა (ა. ღლ.); 2. ჩაღამძივი (ა. მაყ.). იხ. აგრეთვე: კამპარა, იოტა 2.კუთხ. იმერ. თეთრყვავილებიანი დაბალი ბალახი (ი. ქავთ.) 3.კუთხ. ზ. იმერ. იხ. აგრეთვე: ბაძღა კაკირა-ი კუთხ. გურ. ბალახეული მცენარეა (კ. გვარ., 948; ა. ღლ.).
|
|
62 კაკირიე - ქართულ კილო-თქმათა სიტყვის კონა |
▲ზევით დაბრუნება |
კაკირიე
კუთხ. გურ., აჭარ. ირაგა, მცენარეა (ა. მაყ., შ. ნიჟარ.).
|
|
63 კაკლაკაკლად - ქართულ კილო-თქმათა სიტყვის კონა |
▲ზევით დაბრუნება |
კაკლაკაკლად
კუთხ. გურ. დაწვრილებით, კაკალ-კაკალ; დ ა კ ა კ ვ ლ ა დაწვრილებით მბობა ყველაფრისა (ა. ღლ.). იხ. აგრეთვე: კაკვლა
|
|
64 კაკლაობა - ქართულ კილო-თქმათა სიტყვის კონა |
▲ზევით დაბრუნება |
კაკლაობა
კუთხ. კახ. იხ. აგრეთვე: ჯილაობა
|
|
65 კაკლის ჩა-ი - ქართულ კილო-თქმათა სიტყვის კონა |
▲ზევით დაბრუნება |
კაკლის ჩა-ი
კუთხ. მოხ. იხ. აგრეთვე: ჩაის ყვავილი
|
|
66 კაკნატელა - ქართულ კილო-თქმათა სიტყვის კონა |
▲ზევით დაბრუნება |
კაკნატელა
1.კუთხ. ქართლ., მესხ. ხრტილი (შ. ძიძ., ნ. კეცხ., პ. ხუბ.); მოხარშული ხორცის ხრტილიანი ნაწილი (ი. მაისურ.); ადგილი ცხვირსა და შუბლს შორის (ა. ღლ.). 2.კუთხ. ფშ. დალეული ადამიანი თუ ცხოველი (ქეგლ). 3.კუთხ. კახ. თორნეზე დარჩენილი გამხმარი პურის ქერქი („კომუნისტი“, №157, 1968).
|
|
67 კაკნისაკვნეტელა - ქართულ კილო-თქმათა სიტყვის კონა |
▲ზევით დაბრუნება |
კაკნისაკვნეტელა
კუთხ. აჭარ. ფუნთუშა, მცენარეა (ა. მაყ.).
|
|
68 კაკნისაკნატურა - ქართულ კილო-თქმათა სიტყვის კონა |
▲ზევით დაბრუნება |
კაკნისაკნატურა
კუთხ. აჭარ. იხ. აგრეთვე: კაკნისაკვნეტელა
|
|
69 კაკრა - ქართულ კილო-თქმათა სიტყვის კონა |
▲ზევით დაბრუნება |
კაკრა
კუთხ. კახ., ქიზიყ. 1. ფითრის ნაყოფი (თ. რაზიკ., „ივერია“, №167, 1900; ი. ჭყონ.); 2. ახლად ამოსული ლეღვის ნაყოფი; გემოთი მწარეა და რძესავით თეთრი წვენი სდის; 3. ახალგამონასკნული მწვანე ნაყოფი, რომლის ჭამა არ შეიძლება, მწარეა; გადატ. მწვანე; მწარე ადამიანი (ს. მენთეშ.). შდრ.: საბა, ნ. ჩუბ., დ. ჩუბ.).
|
|
70 კაკუბაშ-ი - ქართულ კილო-თქმათა სიტყვის კონა |
▲ზევით დაბრუნება |
კაკუბაშ-ი
კუთხ. იმერ. ცუდი ხმალი (ვ. ბერ.). „ჩემი თოფი კ ა კ უ ბ ა შ ი თავზე გადამანტვრიესო."
|
|
71 კაკულ-ი - ქართულ კილო-თქმათა სიტყვის კონა |
▲ზევით დაბრუნება |
კაკულ-ი
კუთხ. რაჭ. გვირილა, მცენარეა (ა. მაყ.).
|
|
72 კაკულა-ი, კაკულიე - ქართულ კილო-თქმათა სიტყვის კონა |
▲ზევით დაბრუნება |
კაკულა-ი, კაკულიე
კუთხ. გურ. წელში მოხრილი; მორცხვ ადამიანსაც უწოდებენ (გ. შარაშ.).
|
|
73 კაკუტ-ი - ქართულ კილო-თქმათა სიტყვის კონა |
▲ზევით დაბრუნება |
კაკუტ-ი
1.კუთხ. იმერ. სიმინდის საფშვენი ხელკავი, კაკუჭი (ვ. ბერ.). 2.კუთხ. ლეჩხ. მარწუხი (ქეგლ). 3.კუთხ. რაჭ., ზ. იმერ. გვირილა (ა. მაყ.). კაკუტა/ე,-ი კუთხ. გურ. კაკვი, მოკაუჭებული ჯოხი (ს. ჟღ.).
|
|
74 კაკუჩა - ქართულ კილო-თქმათა სიტყვის კონა |
▲ზევით დაბრუნება |
კაკუჩა
კუთხ. ქართლ., კახ. 1. კაუჭა, თავმოკაუჭებული ჯოხი, ხმარობენ ცხვრის დასაჭერად; გადატ. მეტსახელია კაცისა (შ. ძიძ., ნ. კეცხ., პ. ხუბ.); 2. საქსოვი დაზგის ერთ-ერთი ნაწილი (ქეგლ.). იხ. აგრეთვე: კაკუტა
|
|
75 კაკუჭ-ი - ქართულ კილო-თქმათა სიტყვის კონა |
▲ზევით დაბრუნება |
კაკუჭ-ი
1.კუთხ. იმერ. მ ო კ ა უ ჭ ე ბ ა მოღუნვა, მოკაკვა; კ ა კ უ ჭ/ე,-ი კაკვი (ვ. ბერ.). 2.კუთხ. ლეჩხ. თავმოკაუჭებული ჯოხი (მ. ჩიქ., მ. ალავ., ზეპირსიტყ.).
|
|
76 კაკუჭე - ქართულ კილო-თქმათა სიტყვის კონა |
▲ზევით დაბრუნება |
კაკუჭე
კუთხ. ლეჩხ. მავნე სული, ტყის კაცი, ოჩოკოჩი (მ. ჩიქ.).
|
|
77 კაკუჭელა - ქართულ კილო-თქმათა სიტყვის კონა |
▲ზევით დაბრუნება |
კაკუჭელა
კუთხ. ზ. იმერ. კაუჭი, მოკაუჭებული ჯოხი (ბ. წერეთ.). იხ. აგრეთვე: კაკუჭი
|
|
78 კაკუჭობია - ქართულ კილო-თქმათა სიტყვის კონა |
▲ზევით დაბრუნება |
კაკუჭობია
კუთხ. ზ. იმერ. კაუჭებით ბურთის თამაში (ბ. წერეთ.). იხ. აგრეთვე: ჭაკუნობია კალ-ი კუთხ. აჭარ. საქონლის საბმელი ხის რგოლი (პ. ჯაჯან.).
|
|
79 კალამ-ი - ქართულ კილო-თქმათა სიტყვის კონა |
▲ზევით დაბრუნება |
კალამ-ი
კუთხ. იმერ. სარეველა ბალახია ერთგვარი (ი. ქავთ.).
|
|
80 კალამფხალ-ი - ქართულ კილო-თქმათა სიტყვის კონა |
▲ზევით დაბრუნება |
კალამფხალ-ი
კუთხ. იმერ. კანაფო მხალი, კეჟერა მხალი, ლახანა (ი. ქავთ.).
|
|
81 კალანდა - ქართულ კილო-თქმათა სიტყვის კონა |
▲ზევით დაბრუნება |
კალანდა
კუთხ. გურ. ლათ. calandae ახალი წელი (ე. ნინ., I, II, თ. კიკვ.; ს. ჟღ., ა. ღლ., გურ.).
|
|
82 კალანჩხა - ქართულ კილო-თქმათა სიტყვის კონა |
▲ზევით დაბრუნება |
კალანჩხა
კუთხ. ქართლ., კახ., იმერ., ლეჩხ., ზ. აჭარ. პატარა კალათი (თ. რაზიკ., „ივერია“, №132, 1900; ი. ჭყონ.); საშუალო ზომის გოდორი ბზისათვის (ა. მარტ., გ. იმნ.); პატარა კალათი (მ. ჩიქ.); პატარა კალათა ყანაში საჭმლის ან ხილის წასაღებად (შ. ნიჟარ.). ანდაზაა: „კამეჩს კ ა ლ ა ნ ჩ ხ ი თ ბზე რა გაუხდება.“ იხ. აგრეთვე: კარანჩხაი
|
|
83 კალაპოტ-ი - ქართულ კილო-თქმათა სიტყვის კონა |
▲ზევით დაბრუნება |
კალაპოტ-ი
კუთხ. ლეჩხ. თავსაბანი მიწის აგურაკი (მ. ჩიქ.). კალაშ-ი კუთხ. ზ. აჭარ. 1. ცხელი ქარი; 2. ქარიშხალი (შ. ნიჟარ.).
|
|
84 კალბა - ქართულ კილო-თქმათა სიტყვის კონა |
▲ზევით დაბრუნება |
კალბა
კუთხ. გურ. ორთითზე გაკრული პატარა ბადე, საქსოვი, საჩქარხელო (გ. შარაშ.).
|
|
85 კალბადე - ქართულ კილო-თქმათა სიტყვის კონა |
▲ზევით დაბრუნება |
კალბადე
კუთხ. გურ. იხ. აგრეთვე: კალბა
|
|
86 კალთის გადაბმა - ქართულ კილო-თქმათა სიტყვის კონა |
▲ზევით დაბრუნება |
კალთის გადაბმა
კუთხ. ქართლ. მხარის მიცემა, დახმარება, მოყვრობა, მოყვასობის გაწევა (გ. შატბერ., 61). „თუ მოყვარე ხარ, მიმოყვრე, კ ა ლ თ ა გ ა დ მ ი ბ ი კალთასა.“
|
|
87 კალიო - ქართულ კილო-თქმათა სიტყვის კონა |
▲ზევით დაბრუნება |
კალიო
კუთხ. მესხ. მიწური სახლის სახურავი ("კომუნისტი“, №157, 1968).
|
|
88 კალიშ-ი - ქართულ კილო-თქმათა სიტყვის კონა |
▲ზევით დაბრუნება |
კალიშ-ი
კუთხ. გურ. ჭაჭის დასაწურავი მოწყობილობა; დ ა კ ა ლ ი შ ე ბ ა ჭაჭის დაწურვა ამ მოწყობილობით (გ. შარაშ.).
|
|
89 კალმა - ქართულ კილო-თქმათა სიტყვის კონა |
▲ზევით დაბრუნება |
კალმა
კუთხ. აჭარ. ბადის საქსოვი ჩხირი (ი. მეგრ.).
|
|
90 კალმობი/ე-ი - ქართულ კილო-თქმათა სიტყვის კონა |
▲ზევით დაბრუნება |
კალმობი/ე-ი
კუთხ. გურ. ბავშვთა თამაშობაა ერთგვარი (გ. შარაშ.).
|
|
91 კალო - ქართულ კილო-თქმათა სიტყვის კონა |
▲ზევით დაბრუნება |
კალო
1.კუთხ. ქიზიყ. მოსაზელად მომზადებული კირი ან მიწა კირნარევ ქვიშას ან საჭურჭლე მიწას მრგვლად დაყრიან, გულს გადაუშლიან, წყალს დაასხამენ და მოზელენ; გადატ. საზომი ერთეულია: ერთი კალო კირი, ორი კალო და ა. შ. (ს. მენთეშ.). 2.კუთხ. ქიზიყ. მცენარის ძირის გარშემო მოთხრილი და ფილივით გაკეთებული მიწა, რომ წვიმის წყალი, თოვლის ნადნობი თუ მირუებული წყალი ფესვებში ჩავიდეს (ს. მენთეშ.) 3.კუთხ. გურ. სიმინდისა და ღომის მოსავლის სახვავებელი ადგილი (კ. გვარამ., 948; ა. ღლ.).
|
|
92 კალოდ-ი - ქართულ კილო-თქმათა სიტყვის კონა |
▲ზევით დაბრუნება |
კალოდ-ი
კუთხ. მოხ. ბაგა, ხის ყუთი, რომელშიაც საქონელს საჭმელს უყრიან (ო. ქაჯ.).
|
|
93 კალოკიდურა-ჲ - ქართულ კილო-თქმათა სიტყვის კონა |
▲ზევით დაბრუნება |
კალოკიდურა-ჲ
კუთხ. აჭარ. მსხლის ჯიშია ერთგვარი (შ. ნიჟარ.).
|
|
94 კალტ-ი - ქართულ კილო-თქმათა სიტყვის კონა |
▲ზევით დაბრუნება |
კალტ-ი
კუთხ. ხევსურ., ფშ., მთიულ., თუშ., გუდამაყრ. ხაჭო (თ. რაზიკ., "ივერია, №132, 1900; ი. ჭყონ.; ა. ჭინჭარ., 271; ე. ვირსალ.; თ. უთურგ.; დიალექტ., 582); ხაჭოს კვერი (ს. მაკალ.); ნადუღი (ლ. ლეონ.).
|
|
95 კამანია - ქართულ კილო-თქმათა სიტყვის კონა |
▲ზევით დაბრუნება |
კამანია
კუთხ. გურ. ანაგვირილა, მცენარეა (ა. მაყ.). იხ. აგრეთვე: ქამენია
|
|
96 კამარა - ქართულ კილო-თქმათა სიტყვის კონა |
▲ზევით დაბრუნება |
კამარა
1.კუთხ. ქართლ., მთიულ. აკვნის ტარი, აკვნის ხელმოსაკიდი (შ. ძიძ., ნ. კეცხ., პ. ხუბ.); აკვნის კირკლების შემაერთებელი ჯოხი (ს. მაკალ.; ლ. კაიშ.). 2.კუთხ. მოხ. დაოთხებით გაქცევა პირუტყვისა (ა. ყაზბ., III, შ. ძიძ.). 3.კუთხ. გურ. წყლის განუწყვეტლივ დენა (ა. ღლ.).
|
|
97 კამაჭ - ქართულ კილო-თქმათა სიტყვის კონა |
▲ზევით დაბრუნება |
კამაჭ
კუთხ. ინგილ. გამოუსადეგარი, საოხრო, იტყვიან პირუტყვზე (მ. ჯან.).
|
|
98 კამბეჩ-ი - ქართულ კილო-თქმათა სიტყვის კონა |
▲ზევით დაბრუნება |
კამბეჩ-ი
კუთხ. ფშ., გურ. კამეჩი (ვაჟა, II, ა. შან.; ა. ღლ., გურ.).
|
|
99 კამბულა - ქართულ კილო-თქმათა სიტყვის კონა |
▲ზევით დაბრუნება |
კამბულა
კუთხ. იმერ. კაბელა (ჭრელი, შავთეთრა საქონელი) (ი. ქავთ.). "ვაიმე, ჩემო კ ა მ ბ უ ლ ა ო, რა უდროოდ დაკლულაო."
|
|
100 კამეჩობა - ქართულ კილო-თქმათა სიტყვის კონა |
▲ზევით დაბრუნება |
კამეჩობა
კუთხ. ქიზიყ. კრებ. კამეჩის ნახირი (ს. მენთეშ.).
|
|
101 კამპ-ი - ქართულ კილო-თქმათა სიტყვის კონა |
▲ზევით დაბრუნება |
კამპ-ი
1.კუთხ. ქიზიყ., ფშ. საკბენად გაწევა ცხენის მიერ (ს. მენთეშ.); კბენა ცხენის მიერ (ვაჟა, IV, ა. შან.); კამპვა ცხენმა იცის, იკბინება (ი. ჭყონ.). "ცხენმა კამპი გაჲკრა;" ანდაზა: "მ კ ა მ პ ა ვ ს უკან მოექეც და მწიხლავს - წინაო." 2.კუთხ. თუშ. გრძელი ჯოხი, თავში ორტოტა, იხმარება საბრჯენად (პ. ხუბ.).
|
|
102 კამპარ-ი - ქართულ კილო-თქმათა სიტყვის კონა |
▲ზევით დაბრუნება |
კამპარ-ი
კუთხ. გურ., იმერ., რაჭ., ლეჩხ. ჯონჯოლი (ა. მაყ.).
|
|
103 კამპარა - ქართულ კილო-თქმათა სიტყვის კონა |
▲ზევით დაბრუნება |
კამპარა
1.კუთხ. გურ. ჩაღამძივი (ა, მაყ.). იხ. აგრეთვე: კაკილა, ტატილა 2.კუთხ. ზ. აჭარ. ძალიან ხმელი, მაგ., შეშა (შ. ნიჟარ.).
|
|
104 კამპვა - ქართულ კილო-თქმათა სიტყვის კონა |
▲ზევით დაბრუნება |
კამპვა
1.კუთხ. ლეჩხ. ყლაპვა. იტყვიან ძაღლსა და ღორზე, ზოგჯერ ადამიანზეც (მ.ალავ., 2). "დამშეული ღორი საჭმელს კ ა მ პ ა ვ ს." 2.კუთხ. ფშ. ცხენის კბენა (ი. ქეშიკ.). "სულ ვინ გაუძლებს ცხენისას მუდამ წიხლსა და კ ა მ პ ვ ა ს ა."
|
|
105 კამპო - ქართულ კილო-თქმათა სიტყვის კონა |
▲ზევით დაბრუნება |
კამპო
კუთხ. გურ. ურმის წინა ნაწილი, სადაც უღელია გაყრილი, კოფო (ს. ჟღ.).
|
|
106 კამუზე - ქართულ კილო-თქმათა სიტყვის კონა |
▲ზევით დაბრუნება |
კამუზე
კუთხ. გურ. შერქმეული გვარია (ა. ღლ.).
|
|
107 კამუკ-ი - ქართულ კილო-თქმათა სიტყვის კონა |
▲ზევით დაბრუნება |
კამუკ-ი
კუთხ. მესხ. კამათი. კინკლაობა, მსუბუქი ჩხუბი (ი. მაისურ.). "ატყდა ერთი კ ა მ უ კ ი, წალაპარაკება."
|
|
108 კამურ-ი - ქართულ კილო-თქმათა სიტყვის კონა |
▲ზევით დაბრუნება |
კამურ-ი
კუთხ. გურ., ოკრიბ., ზ. იმერ. მაღლარი ვაზის ჯიშია (კ. გვარ., 948; მ. ალავ.; ქ. ძოწ.).
|
|
109 კამუწ-ი - ქართულ კილო-თქმათა სიტყვის კონა |
▲ზევით დაბრუნება |
კამუწ-ი
კუთხ. ლეჩხ. კაპუეტი, აბეზარი ჭინჭყლი (მ. ალავ., 1).
|
|
110 კამჩხალ-ი - ქართულ კილო-თქმათა სიტყვის კონა |
▲ზევით დაბრუნება |
კამჩხალ-ი
კუთხ. ქსნის ხეობ. ძალიან მჟავე (ვ. სომხიშვ.).
|
|
111 კამჭაჭ-ი - ქართულ კილო-თქმათა სიტყვის კონა |
▲ზევით დაბრუნება |
კამჭაჭ-ი
კუთხ. გურ. გამხდარი აგებულების ადამიანი (გ. შარაშ.).
|
|
112 კანაჟან-ი - ქართულ კილო-თქმათა სიტყვის კონა |
▲ზევით დაბრუნება |
კანაჟან-ი
კუთხ. მთიულ. ძალიან ჭრელი პერანგი (ლ. კაიშ.).
|
|
113 კანაფა - ქართულ კილო-თქმათა სიტყვის კონა |
▲ზევით დაბრუნება |
კანაფა
კუთხ. კახ. მაღალი ბალახია ერთგვარი, ხმარობენ ცოცხის შესაკვრელად (ქეგლ).
|
|
114 კანაფო - ქართულ კილო-თქმათა სიტყვის კონა |
▲ზევით დაბრუნება |
კანაფო
კუთხ. იმერ. კოლრაბი, ხვიტი, მცენარეა (ა. მაყ.).
|
|
115 კანაფორა - ქართულ კილო-თქმათა სიტყვის კონა |
▲ზევით დაბრუნება |
კანაფორა
კუთხ. გურ. შვია, მცენარეა (ა. მაყ.).
|
|
116 კანაფურა - ქართულ კილო-თქმათა სიტყვის კონა |
▲ზევით დაბრუნება |
კანაფურა
კუთხ. გურ., აჭარ. , იმერ. კანაფის მსგავსი ბალახია, ვარკანაფა, ორკბილა (ს. ჟღ., ა. მაყ.); დათვის კანაფი (ა. მაყ.).
|
|
117 კანაფხალ-ი - ქართულ კილო-თქმათა სიტყვის კონა |
▲ზევით დაბრუნება |
კანაფხალ-ი
კუთხ. იმერ. კოლრაბი, ხვიტი (ა. მაყ.).
|
|
118 კანდაულა - ქართულ კილო-თქმათა სიტყვის კონა |
▲ზევით დაბრუნება |
კანდაულა
კუთხ. ზ. იმერ. იხ. აგრეთვე: კანდოულა
|
|
119 კანდლაკაცუა - ქართულ კილო-თქმათა სიტყვის კონა |
▲ზევით დაბრუნება |
კანდლაკაცუა
კუთხ. ხევსურ. ჯუჯა, ცეროდენა, ქონდრის კაცი (დიალექტ., 553).
|
|
120 კანდოულა, კანდაულა - ქართულ კილო-თქმათა სიტყვის კონა |
▲ზევით დაბრუნება |
კანდოულა, კანდაულა
კუთხ. ზ. იმერ. ურმის კვერნა, ყვერნა ურმისა(ბ. წერეთ.).
|
|
121 კანდრიბ-ი - ქართულ კილო-თქმათა სიტყვის კონა |
▲ზევით დაბრუნება |
კანდრიბ-ი
კუთხ. ზ. იმერ. ხარის დასაბმელი დაგრეხილი წნელი ან თოკი (ბ. წერეთ.). იხ. აგრეთვე: კანდრივი
|
|
122 კანდრივ-ი - ქართულ კილო-თქმათა სიტყვის კონა |
▲ზევით დაბრუნება |
კანდრივ-ი
კუთხ. რაჭ. წნელის ოდრიკალი საქონლის ბაგაზე დასაბმელად (ვ. ბერ.).
|
|
123 კანდრიკ-ი - ქართულ კილო-თქმათა სიტყვის კონა |
▲ზევით დაბრუნება |
კანდრიკ-ი
კუთხ. იმერ. იხ. აგრეთვე: კანდრივი
|
|
124 კანთიელ-ი - ქართულ კილო-თქმათა სიტყვის კონა |
▲ზევით დაბრუნება |
კანთიელ-ი
კუთხ. ქიზიყ. გაუფრთხილებელი, არამომჭირნე (ს. მენთეშ.).
|
|
125 კანთურა - ქართულ კილო-თქმათა სიტყვის კონა |
▲ზევით დაბრუნება |
კანთურა
კუთხ. ფშ. კნუტი კატისა (ქეგლ).
|
|
126 კანკალო - ქართულ კილო-თქმათა სიტყვის კონა |
▲ზევით დაბრუნება |
კანკალო
კუთხ. იმერ. წმინდა, სუფთა, კრიალა; კ ა ნ კ ა ლ ო წ ყ ა ლ-ი წმინდა წყალი; გ ა კ ა ნ კ ა ლ დ ა გასუფთავდა (ვ. ბერ.). "ისე გ ა ვ ა კ ა ნ კ ა ლ ე კედელი, რო შეხედო, თავს დაინახავ."
|
|
127 კანკარა, კარკარა - ქართულ კილო-თქმათა სიტყვის კონა |
▲ზევით დაბრუნება |
კანკარა, კარკარა
კუთხ. ქიზიყ., მთიულ. 1. წმინდა, ანკარა; არაღრმა, მარჩხა წყალი; 2. კეკლუცი, გოგმანით მოსიარულე ქალი (ს. მენთეშ., ლ. კაიშ.). იხ. აგრეთვე: კანკალო
|
|
128 კანკას-ი - ქართულ კილო-თქმათა სიტყვის კონა |
▲ზევით დაბრუნება |
კანკას-ი
კუთხ. გურ. სუფთა, ანკარა, მაგ., წყალი; დ ა კ ა ნ კ ა ს ე ბ უ ლ-ი დასუფთავებული, დაკრიალებული; ანკარა (გ. შარაშ.).
|
|
129 კანკეშა - ქართულ კილო-თქმათა სიტყვის კონა |
▲ზევით დაბრუნება |
კანკეშა
კუთხ. გუდამაყრ.,მთიულ. კენკეშა, მცენარეა (ა. მაყ., ს. მაკალ., ლ. კაიშ.).
|
|
130 კანკლვა - ქართულ კილო-თქმათა სიტყვის კონა |
▲ზევით დაბრუნება |
კანკლვა
კუთხ. იმერ. წმინდად, მრგვლად და ლამაზად წერა (ვ. ბერ.). "რა კ ა ნ კ ლ ა ვ ს ე ბავშვი, სად ისწავლა ასე კაი წერა?"
|
|
131 კანკრა - ქართულ კილო-თქმათა სიტყვის კონა |
▲ზევით დაბრუნება |
კანკრა
კუთხ. ქართლ., კახ. ხეშავი, ხმარობენ სარად, ტოტებს კი - ცოცხად, კვიდო (შ. ძიძ., ნ. კეცხ., პ. ხუბ., ა. მაყ.); ეკალღიჭი (ა. მაყ.).
|
|
132 კანკულია-ჲ - ქართულ კილო-თქმათა სიტყვის კონა |
▲ზევით დაბრუნება |
კანკულია-ჲ
კუთხ. აჭარ. წელში მოხრილი ადამიანი, მოკუზული, მოკაკული (შ. ნიჟარ.).
|
|
133 კანკურ-ი - ქართულ კილო-თქმათა სიტყვის კონა |
▲ზევით დაბრუნება |
კანკურ-ი
კუთხ. გურ. ხამხამი; თ ვ ა ლ ი ს კ ა ნ კ უ რ ი თვალის ხამხამი (გ. შარაშ.).
|
|
134 კანკურაზ-ი - ქართულ კილო-თქმათა სიტყვის კონა |
▲ზევით დაბრუნება |
კანკურაზ-ი
კუთხ. იმერ., გურ. ნამდვილი; კ ა ნ კ უ რ ა ზ ი ა ბ ხ ა ზ ი ა, ე. ი. ნამდვილი აფხაზია (ი. ჭყონ.).
|
|
135 კანს-კანს-ი - ქართულ კილო-თქმათა სიტყვის კონა |
▲ზევით დაბრუნება |
კანს-კანს-ი
კუთხ. ფშ. დაბალი ხმით ყეფა, კავკავი, წკავწკავი (ი. ქეშიკ.).
|
|
136 კანტ-ი - ქართულ კილო-თქმათა სიტყვის კონა |
▲ზევით დაბრუნება |
კანტ-ი
1.კუთხ. ქართლ. სხარტი (შ. ძიძ., ნ. კეცხ., პ. ხუბ.). 2.კუთხ. ქიზიყ. 1. ზანტი მჭამელი, უმადოსავით მჭამელი; 2. მძიმე, ზარმაცად მოძრავი (ს. მენთეშ.). 3.კუთხ. ლეჩხ. კნაჭა, თხელი, გამხდარი, მჭლე (ა. ალავ., 1). შდრ.: საბა.
|
|
137 კანტალაობა - ქართულ კილო-თქმათა სიტყვის კონა |
▲ზევით დაბრუნება |
კანტალაობა
კუთხ. ფშ., ხევსურ. ქურდობა (თ. რაზიკ., "ივერია, №167, 1900; ი. ჭყონ.).
|
|
138 კანტარ-ი - ქართულ კილო-თქმათა სიტყვის კონა |
▲ზევით დაბრუნება |
კანტარ-ი
კუთხ. გურ. იხ. აგრეთვე: კატარი
|
|
139 კანტოლა - ქართულ კილო-თქმათა სიტყვის კონა |
▲ზევით დაბრუნება |
კანტოლა
კუთხ. მთიულ. , გუდამაყრ. კატა (ე. ვირსალ.).
|
|
140 კანტრუშ-ი - ქართულ კილო-თქმათა სიტყვის კონა |
▲ზევით დაბრუნება |
კანტრუშ-ი
კუთხ. ქართლ. თვლემის დროს თავის ქნევა-კანტური (შ. ძიძ., ანგარიში).
|
|
141 კანშ-ი ამოსვლა - ქართულ კილო-თქმათა სიტყვის კონა |
▲ზევით დაბრუნება |
კანშ-ი ამოსვლა
კუთხ. გურ. კანის ცვლა აბრეშუმის ჭიის მიერ (გ. შარაშ.). "ჯერე დიდ კ ა ნ შ ი ა რ ა მ ო ს უ ლ ა ბობოლი და, ხედავ შენ, რამხელვანია!" იხ. აგრეთვე: ბობოლი
|
|
142 კანჩალა - ქართულ კილო-თქმათა სიტყვის კონა |
▲ზევით დაბრუნება |
კანჩალა
კუთხ. ფშ., ქიზიყ. კანჭი, წვივი (ვაჟა-ფშ. მც. ლექსიკ.); ბარკალი; დუმა (ს. მენთეშ.). "ძაღლმა კ ა ნ ჩ ა ლ ა გამააგლიჯა."
|
|
143 კანჩხა - ქართულ კილო-თქმათა სიტყვის კონა |
▲ზევით დაბრუნება |
კანჩხა
კუთხ. ლეჩხ. ძლიერ მაღალი (მ. ჩიქ.).
|
|
144 კანძ-ი - ქართულ კილო-თქმათა სიტყვის კონა |
▲ზევით დაბრუნება |
კანძ-ი
კუთხ. ქართლ., ქიზიყ., მოხ., გურ. ერთი ცხვრის ნაპარსი (დიალექტ., 638); ნაპარსი, ერთი ცხვრის ნაკრეჭი მატყლი გადაგრეხილი და გაკვანძული (ს. მენთეშ.); გაკვანძული და შეკრული მატყლი - ერთი ცხვრის ნაკრეჭი (ა. ყაზბ., I, შ. ძიძ.). შდრ.:საბა, ნ. ჩუბ., დ. ჩუბ., ქეგლ.
|
|
145 კანძ-ი თუთუნისა - ქართულ კილო-თქმათა სიტყვის კონა |
▲ზევით დაბრუნება |
კანძ-ი თუთუნისა
კუთხ. გურ. რამდენიმე აცმა, ხეფენგი თამბაქო ერთად, გასაშრობად დაკიდებული (გ. შარაშ.). იხ. აგრეთვე: ხეფენგი
|
|
146 კანწალა - ქართულ კილო-თქმათა სიტყვის კონა |
▲ზევით დაბრუნება |
კანწალა
კუთხ. იმერ. ტანადი, მაღალი და ოდნავ ხმელი, კაფანდარა (ი. ქავთ.). "ქი არ ჩამამივიდა ჩემი კანწალა გოგო!"
|
|
147 კანწრახებ-ი - ქართულ კილო-თქმათა სიტყვის კონა |
▲ზევით დაბრუნება |
კანწრახებ-ი
კუთხ. ლეჩხ. მაღალი წვივები (მ. ალავ., 1). იხ. აგრეთვე: გაზეები
|
|
148 კანწუხ-ი, კაღრეტ-ი - ქართულ კილო-თქმათა სიტყვის კონა |
▲ზევით დაბრუნება |
კანწუხ-ი, კაღრეტ-ი
კუთხ. ლეჩხ. ძალზე გამხდარი (მ. ალავ., 1).
|
|
149 კანჭ-ი - ქართულ კილო-თქმათა სიტყვის კონა |
▲ზევით დაბრუნება |
კანჭ-ი
1.კუთხ. იმერ. ფეხი (მ. ალავ., დ. კლდ. ლექსიკ.). „ტრუბია ღორს გამხდარ კ ა ნ ჭ ე ბ შ ი სწვდა." 2.კუთხ. რაჭ., ლეჩხ. ფრჩხილი (ქეგლ).
|
|
150 კანჭა - ქართულ კილო-თქმათა სიტყვის კონა |
▲ზევით დაბრუნება |
კანჭა
კუთხ. კახ., ფშ. გლერტა, კლერტა, მცენარეა (ა. მაყ.).
|
|
151 კანჭა ბალახ-ი - ქართულ კილო-თქმათა სიტყვის კონა |
▲ზევით დაბრუნება |
კანჭა ბალახ-ი
კუთხ. ქიზიყ. კლანჭა ბალახი, სარეველა მცენარეა (ს. მენთეშ.).
|
|
152 კანჭალა - ქართულ კილო-თქმათა სიტყვის კონა |
▲ზევით დაბრუნება |
კანჭალა
კუთხ. ფშ. იხ. აგრეთვე: კანჭი 1, კანჩალა
|
|
153 კანჭარაკუნა-ი - ქართულ კილო-თქმათა სიტყვის კონა |
▲ზევით დაბრუნება |
კანჭარაკუნა-ი
კუთხ. გურ. გამხდარი, წვრილწვივებიანი კაცი (გ. შარაშ.).
|
|
154 კანჭვა - ქართულ კილო-თქმათა სიტყვის კონა |
▲ზევით დაბრუნება |
კანჭვა
კუთხ. ლეჩხ. ღვინის მოკანჭვა, ღვინის დაძმარება (მ. ჩიქ.).
|
|
155 კანჭიათ-ი - ქართულ კილო-თქმათა სიტყვის კონა |
▲ზევით დაბრუნება |
კანჭიათ-ი
კუთხ. იმერ. ბარკალი (მ. ალავ., დ. კლდ. ლექსიკ.). "მსუქანი კ ა ნ ჭ ი ა თ ი სადღა იქნება!".. კანჭიოტა კუთხ. ზ. იმერ. პატარა, წვრილი თევზია, თვალებგადმოკარკლული, მდ. ძირულაში ბუდობს (მ. ალავ., 3).
|
|
156 კანჭმაღალა - ქართულ კილო-თქმათა სიტყვის კონა |
▲ზევით დაბრუნება |
კანჭმაღალა
კუთხ. ლეჩხ. წეროსწვივა (ა. მაყ.). იხ. აგრეთვე: წერეწო, წერესტო
|
|
157 კანჭურ-ი - ქართულ კილო-თქმათა სიტყვის კონა |
▲ზევით დაბრუნება |
კანჭურ-ი
კუთხ. ქიზიყ. ჩამოკიდებასავით (ს. მენთეშ.). "ნუ გიყვარს, გოგო, ადამიანი კ ა ნ ჭ უ რ ი , რა სულ კალთაზე მეკიდები!" აქედან: აკანჭურება, ჩამოკანჭურება
|
|
158 კანჯ-ი - ქართულ კილო-თქმათა სიტყვის კონა |
▲ზევით დაბრუნება |
კანჯ-ი
კუთხ. მესხ. მარცვლის დასაფარავად გაკეთებული ჩუჩელა (კ. დონდ., 372).
|
|
159 კანჯარ-ი ხე - ქართულ კილო-თქმათა სიტყვის კონა |
▲ზევით დაბრუნება |
კანჯარ-ი ხე
კუთხ. აჭარ. ნუჟრიანი, როკიანი ხე (შ. ნიჟარ.).
|
|
160 კანჯარა - ქართულ კილო-თქმათა სიტყვის კონა |
▲ზევით დაბრუნება |
კანჯარა
კუთხ. ფშ. ზოლებიანი ჭრელი, ვეჟანა (ქეგლ).
|
|
161 კაობითკა-ი - ქართულ კილო-თქმათა სიტყვის კონა |
▲ზევით დაბრუნება |
კაობითკა-ი
კუთხ. გურ. ერთობ კარგი, ძალიან კარგი (ი. ჭყონ.).
|
|
162 კაპ-ი - ქართულ კილო-თქმათა სიტყვის კონა |
▲ზევით დაბრუნება |
კაპ-ი
1.კუთხ. ლეჩხ. ქალამნის წინ ჩასაკერებელი ტყავი (მ. ჩიქ.). 2.კუთხ. ფშ., ხევსურ. ხის ტოტი (თ. რაზიკ., "ივერია", №132, 1900; ი. ქეშიკ.). 3.კუთხ. აჭარ. 1. საქონლის დასაბმელი მოღუნული ჯოხი; 2. კავიანი ჯოხი, რომელზედაც აასხმენ ყურძნის მტევნებს ზამთარში შესანახად; 3. საბლის (ბაწრის, თოკის) შუა ადგილს გამობმული ხის რიკი, ტვირთის აკიდებისას თოკის ბოლოების გასაყრელად (შ. ნიჟარ.).
|
|
163 კაპან-ი - ქართულ კილო-თქმათა სიტყვის კონა |
▲ზევით დაბრუნება |
კაპან-ი
კუთხ. მესხ. კლდოვან-ღორღიანი ნიადაგი, ქარაფი, კლდოვანი გზა (ი. მაისურ.). შდრ.: საბა, ნ. ჩუბ., დ. ჩუბ., ქეგლ.
|
|
164 კაპარ-ი - ქართულ კილო-თქმათა სიტყვის კონა |
▲ზევით დაბრუნება |
კაპარ-ი
1.კუთხ. ფშ., მთიულ., გუდამაყრ.,ხევსურ. ერთგვარი სასმელი, ბურახი (ვაჟა, II, ა. შან.); მომჟავო გემოსი, სასიამოვნო სასმელია ქერის ფქვილით, წყლითა და ყინულით მზადდება (ა. ჭინჭარ., 214); ბურახი (ე. ვირსალ.); სიმინდის ფქვილის დამჟავებული სასმელი (ს. მაკალ., ლ. კაიშ.). 2.კუთხ. რაჭ. თრიმლი, მცენარეა (ა. მაყ.). 3.კუთხ. ქართლ. სასმელია, ბურახი (თ. რაზიკ., "ივერია, №132, 1900; ი. ჭყონ.). 4.კუთხ. იმერ. ხეა, რომლის ყვავილებისგან ჯონჯოლს ამზადებენ (ი. ჭყონ.).
|
|
165 კაპარჩელა-ჲ - ქართულ კილო-თქმათა სიტყვის კონა |
▲ზევით დაბრუნება |
კაპარჩელა-ჲ
კუთხ. მესხ. კაპასი, ანჩხლი (ი. მაისურ.).
|
|
166 კაპარჩხანა - ქართულ კილო-თქმათა სიტყვის კონა |
▲ზევით დაბრუნება |
კაპარჩხანა
კუთხ. ქართლ. ბრაზიანი, ანჩხლი, უცებ რომ აპილპილდება და ეტაკება მოწინააღმდეგეს (შ. ძიძ., ნ. კეცხ., პ. ხუბ.).
|
|
167 კაპარჩხელა - ქართულ კილო-თქმათა სიტყვის კონა |
▲ზევით დაბრუნება |
კაპარჩხელა
კუთხ. ჯავახ. იხ. აგრეთვე: ბატისფეხა
|
|
168 კაპარჩხინა - ქართულ კილო-თქმათა სიტყვის კონა |
▲ზევით დაბრუნება |
კაპარჩხინა
კუთხ. ქიზიყ., გურ. გადატ. ავი სული ქალი, ანჩხლი, ბრაზიანი, კაპარჩხინა (ს. მენთეშ., ა. ღლ.).
|
|
169 კაპარწახ-ი - ქართულ კილო-თქმათა სიტყვის კონა |
▲ზევით დაბრუნება |
კაპარწახ-ი
კუთხ. გურ. ცხარე ძმარი; მეტად კაპას ქალზედაც იტყვიან; კაპარწახიაო (გ. შარაშ.).
|
|
170 კაპარჭ-ი - ქართულ კილო-თქმათა სიტყვის კონა |
▲ზევით დაბრუნება |
კაპარჭ-ი
1.კუთხ. ფშ. ფუტკრის საშოვარი, ფეხებით რომ მოაქვს (თ. რაზიკ., „ივერია“, №132, 1900; ი. ჭყონ.). 2.კუთხ. რაჭ. ისართა ქარქაში (შ. ძიძ., 207). შდრ.: საბა, ნ. ჩუბ., დ. ჩუბ., ქეგლ. "მისი შვილდნი და კ ა პ ა რ ჭ ნ ი კლდეთა ჩაუციაო."
|
|
171 კაპარჭინა - ქართულ კილო-თქმათა სიტყვის კონა |
▲ზევით დაბრუნება |
კაპარჭინა
კუთხ. გურ. თევზია, ბუდობს მდ. კაპარჭინაში (ს. ჟღ.) შდრ.: საბა, ნ. ჩუბ., დ. ჩუბ., ქეგლ.
|
|
172 კაპებ-ი ხისა - ქართულ კილო-თქმათა სიტყვის კონა |
▲ზევით დაბრუნება |
კაპებ-ი ხისა
კუთხ. მთიულ. , გუდამაყრ. ხის ტოტები (ე. ვირსალ.).
|
|
173 კაპეტ-ი - ქართულ კილო-თქმათა სიტყვის კონა |
▲ზევით დაბრუნება |
კაპეტ-ი
კუთხ. იმერ., გურ. დიდი ხნის დაუმუშავებელი მიწა, ყამირი (ვ. ბერ., ს. ჟღ.). "კ ა პ ე ტ ი მიწა იყო და კარგად მოვიდა სიმინდი."
|
|
174 კაპეხ-ი - ქართულ კილო-თქმათა სიტყვის კონა |
▲ზევით დაბრუნება |
კაპეხ-ი
კუთხ. იმერ., ოკრიბ. ურმის ნაწილია - ფრჩხილებისა და ზედადგრების დასამაგრებელი ("კომუნისტი", №190, 1967).
|
|
175 კაპიონ-ი - ქართულ კილო-თქმათა სიტყვის კონა |
▲ზევით დაბრუნება |
კაპიონ-ი
კუთხ. გურ. მცირე ზვინი, ბულული (ქეგლ).
|
|
176 კაპირონა - ქართულ კილო-თქმათა სიტყვის კონა |
▲ზევით დაბრუნება |
კაპირონა
კუთხ. ზ. აჭარ. სოფლისა და სხვა ადგილებში საზოგადო წყაროებთან წყლის დასალევი ჭურჭელი - ხისტარიანი ჯამი, კუთხოვანი ფორმისა (შ. ნიჟარ.).
|
|
177 კაპირჩხ-ი - ქართულ კილო-თქმათა სიტყვის კონა |
▲ზევით დაბრუნება |
კაპირჩხ-ი
კუთხ. ქართლ. დაკუთხული ფოლადის ნაჭერი, რაზედაც დგას წისქვილის ბორბლის ღერძი (შ. ძიძ., ნ. კეცხ., პ. ხუბ.).
|
|
178 კაპისტონ-ი - ქართულ კილო-თქმათა სიტყვის კონა |
▲ზევით დაბრუნება |
კაპისტონ-ი
კუთხ. გურ. იხ. აგრეთვე: კაბისტონი
|
|
179 კაპიშტონ-ი - ქართულ კილო-თქმათა სიტყვის კონა |
▲ზევით დაბრუნება |
კაპიშტონ-ი
კუთხ. ლეჩხ. ალექსანდრეული ყურძენი (მ. ალავ., 1).
|
|
180 კაპიშუკა - ქართულ კილო-თქმათა სიტყვის კონა |
▲ზევით დაბრუნება |
კაპიშუკა
კუთხ. ლეჩხ. ვიწრო ბილიკი ხშირ ტყეში (მ. ალავ., ზეპირსიტყვ.).
|
|
181 კაპიწ-ი - ქართულ კილო-თქმათა სიტყვის კონა |
▲ზევით დაბრუნება |
კაპიწ-ი
1.კუთხ. იმერ. ტყლაპის გასაკვრელი ფიცარი (ქეგლ). 2.კუთხ. ოკრიბ. საქაჩავის (დაჭყლეტილი ყურძნის საწურის) ნაწილია, კეთდება მაგარი ხის ვიწრო ფიცრებისაგან, გამძლეა (მ. ოყრეშიძე, ჭოლევი). 3.კუთხ. გურ., ზ. აჭარ. , ქიზიყ. 1. ტანსაცმლის (კაბის, შარვლის ან სახელოს) აკეცვა, აწევა; დ ა კ ა პ ი წ ე ბ ა ტანსაცმლის აწევა, შეკეცვა; ხ ე ლ ე ბ დ ა კ ა პ ი წ ე ბ უ ლ ი ხელებდაკარწახებული, სახელოებაწეული (ა. ღლ.); 2. ოვალური კასრი, რომელშიც რძის პროდუქტებს ინახავენ (შ. ნიჟარ.); 3. კ ა პ ი წ-ი შ ე ე კ რ ა პირი შეეკრა, ვერ ჭამს, ვერ ლაპარაკობს (ს. მენთეშ.).
|
|
182 კაპიჭ-ი - ქართულ კილო-თქმათა სიტყვის კონა |
▲ზევით დაბრუნება |
კაპიჭ-ი
კუთხ. ქართლ. ნერგის წვრილი ტოტების წნელი (მ. მესხ.).
|
|
183 კაპრაშ(ა) - ქართულ კილო-თქმათა სიტყვის კონა |
▲ზევით დაბრუნება |
კაპრაშ(ა)
კუთხ. ინგილ., ხევსურ. ნარგიზისფერი (მ. ჯან.); ყვითელ-მოწითალო (საბა); ლაღწითელი, ლაღწითელი ფერი (ა. ჭინჭარ., 260).
|
|
184 კაპრაშაჸ-ი - ქართულ კილო-თქმათა სიტყვის კონა |
▲ზევით დაბრუნება |
კაპრაშაჸ-ი
კუთხ. თუშ. იხ. აგრეთვე: კაპრაშ(ა)
|
|
185 კაპრჩხალ-ი - ქართულ კილო-თქმათა სიტყვის კონა |
▲ზევით დაბრუნება |
კაპრჩხალ-ი
კუთხ. ქართლ. ბრჭყალი (შ. ძიძ., ნ. კეცხ., პ. ხუბ.).
|
|
186 კაპტო - ქართულ კილო-თქმათა სიტყვის კონა |
▲ზევით დაბრუნება |
კაპტო
კუთხ. ლეჩხ. კალოს გადასახვეტი, ჯოხებგაყრილი ფიცარი (მ. ჩიქ.).
|
|
187 კაპუეტ-ი - ქართულ კილო-თქმათა სიტყვის კონა |
▲ზევით დაბრუნება |
კაპუეტ-ი
კუთხ. გურ. 1. თავისნათქვამა, უტეხი, ჯიუტი; 2. ძნელად მოსახარშავი ქათამი (გ. შარაშ.); კაპოეტი, ავი ანჩხლი (დიალექტ., 664); მიუკარებელი, აყალ-მაყალის ამტეხი (ა. ღლ.).
|
|
188 კაპუეტ-ი ყოჩ-ი - ქართულ კილო-თქმათა სიტყვის კონა |
▲ზევით დაბრუნება |
კაპუეტ-ი ყოჩ-ი
კუთხ. კახ. დასრულებული ასაკის (ხუთი წლის) ყოჩი (ა. მარტ., გ. იმნ.).
|
|
189 კაპუეტა - ქართულ კილო-თქმათა სიტყვის კონა |
▲ზევით დაბრუნება |
კაპუეტა
კუთხ. კახ., ფშ. იხ. აგრეთვე: კანჭა
|
|
190 კაპუნა - ქართულ კილო-თქმათა სიტყვის კონა |
▲ზევით დაბრუნება |
კაპუნა
კუთხ. ქიზიყ. ერთგვარი ბალახია, ზვარე ადგილებში იცის, ქაფუნა (ს. მენთეშ., ა. მაყ.).
|
|
191 კაპწკალა - ქართულ კილო-თქმათა სიტყვის კონა |
▲ზევით დაბრუნება |
კაპწკალა
კუთხ. მთიულ. გრძელი ფრჩხილი (ლ. კაიშ.); ჭანგი (ლ. ლეონ.).
|
|
192 კაპჭანა-ი - ქართულ კილო-თქმათა სიტყვის კონა |
▲ზევით დაბრუნება |
კაპჭანა-ი
კუთხ. გურ. პატარა ქვაბი სპილენძისა, კარდალი მცირე (ი. ჭყონ.; დიალექტ., 664). იხ. აგრეთვე: კარდალაი კაპჭანებ-ი კუთხ. იმერ. უყელო წინდები, კოჭებს დაბლა, ტერფზე წამოსაცმელი (ი. ქავთ.).
|
|
193 კარ-ი - ქართულ კილო-თქმათა სიტყვის კონა |
▲ზევით დაბრუნება |
კარ-ი
კუთხ. ხევსურ. ეზო ან უბანი (ა. ჭინჭარ., 279).
|
|
194 კარა - ქართულ კილო-თქმათა სიტყვის კონა |
▲ზევით დაბრუნება |
კარა
კუთხ. გურ. ← კი-არა (ს. ჟღ.).
|
|
195 კარაბა - ქართულ კილო-თქმათა სიტყვის კონა |
▲ზევით დაბრუნება |
კარაბა
კუთხ. იმერ. კარის ჩარჩოს ქვემო ნაწილი, ზღურბლი (ი. ჭყონ.) იხ. აგრეთვე: კარნაგელა, ზღუბლი, დირე
|
|
196 კარაზანა - ქართულ კილო-თქმათა სიტყვის კონა |
▲ზევით დაბრუნება |
კარაზანა
კუთხ. ინგილ. ცოცხნა, ცოცხომა, მცენარეა (ა. მაყ.).
|
|
197 კარაკინი - ქართულ კილო-თქმათა სიტყვის კონა |
▲ზევით დაბრუნება |
კარაკინი
კუთხ. რაჭ. ჭურის თავი შემოკარნიზებული (ვ. ბერ.).
|
|
198 კარანგელა - ქართულ კილო-თქმათა სიტყვის კონა |
▲ზევით დაბრუნება |
კარანგელა
კუთხ. ოკრიბ. იხ. აგრეთვე: კარაბა
|
|
199 კარან(ი)ჩ-ი - ქართულ კილო-თქმათა სიტყვის კონა |
▲ზევით დაბრუნება |
კარან(ი)ჩ-ი
კუთხ. ქიზიყ. ხარაზის იარაღი: საძირის ნაპირების შემოსასწორებელი დანაა (ს. მენთეშ.).
|
|
200 კარანჩ-ი - ქართულ კილო-თქმათა სიტყვის კონა |
▲ზევით დაბრუნება |
კარანჩ-ი
კუთხ. იმერ. თენგი წუღის ძირის შემოსაჭრელად (ვ. ბერ.). იხ. აგრეთვე: კარან(ი)ჩი
|
|
201 კარაპან-ი - ქართულ კილო-თქმათა სიტყვის კონა |
▲ზევით დაბრუნება |
კარაპან-ი
კუთხ. მესხ., ზ. აჭარ., ოკრიბ. მიწური სახლის წინამო, სახლის კარის წინ გამართული ჩარდახი საჩრდილობლად, აქვეა ბეღელი, დალაგებულია ზოგიერთი საოჯახო ნივთი, ჭურჭელი, სამუშაო იარაღი (ი. მაისურ.). სახლის წინამო, რომელიც გადახურულია და ასრულებს დამხმარე სათავსოს დანიშნულებას (შ. ნიჟარ.); ფარდული ოდის აივნის ქვეშ (მ. ალავ.). შდრ.: საბა, დ. ჩუბ., ქეგლ.
|
|
202 კარაპეტ-ი - ქართულ კილო-თქმათა სიტყვის კონა |
▲ზევით დაბრუნება |
კარაპეტ-ი
კუთხ. ქიზიყ., იმერ. კ ა რ პ ე ტ-ი, კ ა რ ფ ე ტ-ი ხარაზის ხელსაწყო: ხის სამკუთხაა, მასზე საპირეს დადებენ, ფარძვლით დაიჭერენ და კერავენ (ს. მენთეშ.); ხის სამკუთხიანი პრიზმა, რომელზედაც ფარძვლით მიმაგრებულია საწუღე ტყავი კერვის დროს; ხარაზნი ხმარობენ (ვ. ბერ.). იხ. აგრეთვე: ფარძვალი
|
|
203 კარასტან-ი - ქართულ კილო-თქმათა სიტყვის კონა |
▲ზევით დაბრუნება |
კარასტან-ი
კუთხ. აჭარ. ტაბელა, მცენარეა (ა. მაყ.).
|
|
204 კარასტე - ქართულ კილო-თქმათა სიტყვის კონა |
▲ზევით დაბრუნება |
კარასტე
კუთხ. ხევსურ. ქვისაგან გაკეთებული ჩარჩო კარისა (ა. ჭინჭარ., 281).
|
|
205 კარაფხ-ი - ქართულ კილო-თქმათა სიტყვის კონა |
▲ზევით დაბრუნება |
კარაფხ-ი
კუთხ. რაჭ. ძველებური საჯალაბო სახლის კარის თავზე მრგვლად გამოყენებული ფიცარი (ვ. ბერ.).
|
|
206 კარაქა - ქართულ კილო-თქმათა სიტყვის კონა |
▲ზევით დაბრუნება |
კარაქა
კუთხ. ქართლ., კახ. ცხვარა; ჩაწყობილა ბაია (ა. მაყ.). იხ. აგრეთვე: ნაბადა, ცხორი, ერბოკარაქა
|
|
207 კარაქულა - ქართულ კილო-თქმათა სიტყვის კონა |
▲ზევით დაბრუნება |
კარაქულა
კუთხ. კახ. ყანის ია, მცენარეა (ა. მაყ.).
|
|
208 კარაღათ-ი - ქართულ კილო-თქმათა სიტყვის კონა |
▲ზევით დაბრუნება |
კარაღათ-ი
კუთხ. ქართლ. მოცხარი, მცენარეა (ა. მაყ.).
|
|
209 კარახანა - ქართულ კილო-თქმათა სიტყვის კონა |
▲ზევით დაბრუნება |
კარახანა
კუთხ. ფშ. სასმისია ერთგვარი (ვაჟა, IV, ა. შან.).
|
|
210 კარახინა - ქართულ კილო-თქმათა სიტყვის კონა |
▲ზევით დაბრუნება |
კარახინა
კუთხ. ქართლ. პურეულია ერთგვარი (თ. სალარ., ალგ., 96).
|
|
211 კარბა - ქართულ კილო-თქმათა სიტყვის კონა |
▲ზევით დაბრუნება |
კარბა
1.კუთხ. გურ. 1. კარდლის ხელი (დიალექტ., 664); 2. ურმის გვერდები (ს. ჟღ.). 2.კუთხ. ლეჩხ. 1. ჩელტის ან ლასტის გვერდის ზედა ნაწილი; 2. ჭურჭლის ყელის ზედა ნაწილი; 3. წიგნის ყდა (მ. ჩიქ.). იხ. აგრეთვე: ლასტი, ჩელტი
|
|
212 კარბაკ-ი - ქართულ კილო-თქმათა სიტყვის კონა |
▲ზევით დაბრუნება |
კარბაკ-ი
კუთხ. მესხ. მიწური სახლის შემავალი, კარი და ბაკი ერთად (ი. მაისურ.).
|
|
213 კარდ-ი - ქართულ კილო-თქმათა სიტყვის კონა |
▲ზევით დაბრუნება |
კარდ-ი
კუთხ. ზ. იმერ. სამგლოვიარო ჩასაცმელი (ბ. წერეთ.).
|
|
214 კარდალა-ი - ქართულ კილო-თქმათა სიტყვის კონა |
▲ზევით დაბრუნება |
კარდალა-ი
კუთხ. გურ., აჭარ. , რაჭ. სპილენძის ქვაბი (ე. ნინ., II, თ. კიკვ.); თუჯის ქვაბი (დიალექტ., 658); დიდი ქვაბი სპილენძისა (დიალექტ., 685). შდრ.: საბა, ნ. ჩუბ., დ. ჩუბ., ქეგლ.
|
|
215 კარება - ქართულ კილო-თქმათა სიტყვის კონა |
▲ზევით დაბრუნება |
კარება
კუთხ. იმერ. გადაღება წვიმისა, ცრიალი (ვ. ბერ.). "დიდი წვიმა იყო, მარა ი კ ა რ ა."
|
|
216 კართანა-ჲ - ქართულ კილო-თქმათა სიტყვის კონა |
▲ზევით დაბრუნება |
კართანა-ჲ
კუთხ. თუშ. ეზო (დიალექტ., 582).
|
|
217 კართანა-ჲ - ქართულ კილო-თქმათა სიტყვის კონა |
▲ზევით დაბრუნება |
კართანა-ჲ
კუთხ. თუშ. ეზო (დიალექტ., 582).
|
|
218 კარიან-ი - ქართულ კილო-თქმათა სიტყვის კონა |
▲ზევით დაბრუნება |
კარიან-ი
კუთხ. რაჭ. ჯამ-ჭურჭელთა შესანახავი კარადა (ვ. ბერ.); კედელში ჩატანებული თარო ("კომუნისტი", №157, 1968).
|
|
219 კართანა-ჲ - ქართულ კილო-თქმათა სიტყვის კონა |
▲ზევით დაბრუნება |
კართანა-ჲ
კუთხ. თუშ. ეზო (დიალექტ., 582).
|
|
220 კარი-კურ-ი - ქართულ კილო-თქმათა სიტყვის კონა |
▲ზევით დაბრუნება |
კარი-კურ-ი
კუთხ. ფშ., ხევსურ. კარ-მიდამო (ი. ქეშიკ., ა. ჭინჭარ., 284).
|
|
221 კარიან-ი - ქართულ კილო-თქმათა სიტყვის კონა |
▲ზევით დაბრუნება |
კარიან-ი
კუთხ. რაჭ. ჯამ-ჭურჭელთა შესანახავი კარადა (ვ. ბერ.); კედელში ჩატანებული თარო ("კომუნისტი", №157, 1968).
|
|
222 კარი-კურ-ი - ქართულ კილო-თქმათა სიტყვის კონა |
▲ზევით დაბრუნება |
კარი-კურ-ი
კუთხ. ფშ., ხევსურ. კარ-მიდამო (ი. ქეშიკ., ა. ჭინჭარ., 284).
|
|
223 კარიან-ი - ქართულ კილო-თქმათა სიტყვის კონა |
▲ზევით დაბრუნება |
კარიან-ი
კუთხ. რაჭ. ჯამ-ჭურჭელთა შესანახავი კარადა (ვ. ბერ.); კედელში ჩატანებული თარო ("კომუნისტი", №157, 1968).
|
|
224 კარიე, საკარიე - ქართულ კილო-თქმათა სიტყვის კონა |
▲ზევით დაბრუნება |
კარიე, საკარიე
კუთხ. გურ. საქათმე (კ. გვარ.; გ. შარაშ.).
|
|
225 კარინაგერა - ქართულ კილო-თქმათა სიტყვის კონა |
▲ზევით დაბრუნება |
კარინაგერა
კუთხ. ლეჩხ. კარის ზღურბლი, გადასაბიჯი (მ. ჩიქ.).
|
|
226 კარიპირ - ქართულ კილო-თქმათა სიტყვის კონა |
▲ზევით დაბრუნება |
კარიპირ
კუთხ. ინგილ. ეზო (ა. შან., 350).
|
|
227 კარის კოჭ-ი - ქართულ კილო-თქმათა სიტყვის კონა |
▲ზევით დაბრუნება |
კარის კოჭ-ი
კუთხ. ხევსურ. კარის ყუნწი, კარის ქუსლი, რომელიც ზღურბლის უკან დადებული ხის დირეშია ჩასმული (ა. ჭინჭარ., 281). იხ. აგრეთვე: ზღუბლი
|
|
228 კარისთავ-ი - ქართულ კილო-თქმათა სიტყვის კონა |
▲ზევით დაბრუნება |
კარისთავ-ი
კუთხ. ხევსურ. ზედა, თაღისებური ნაწილი კარებისა. თაღს ქმნის მოზრდილი ლოდები, რომელთაც თითო მხარე გამოტვიფრული აქვთ (ა. ჭინჭარ., 281).
|
|
229 კარკალ-ი - ქართულ კილო-თქმათა სიტყვის კონა |
▲ზევით დაბრუნება |
კარკალ-ი
1.კუთხ. გურ. ქათმის ხმაურობა კვერცხის დადების დროს და შემდეგაც (ი. ჭყონ.); ქათმის კაკანი კვერცხის დადებისა ან შეშინების დროს (ს. ჟღ., ა. ღლ., გურ.). 2.კუთხ. იმერ., ლეჩხ. კანკალი, ბარძგალი (ვ. ბერ., მ. ჩიქ.).
|
|
230 კარკარა - ქართულ კილო-თქმათა სიტყვის კონა |
▲ზევით დაბრუნება |
კარკარა
კუთხ. ქიზიყ. იხ. აგრეთვე: კანკარა კარკატან კუთხ. ინგილ. ჩვარი (მ. ჯან.).
|
|
231 კარკაც-ი, კარკაცობა - ქართულ კილო-თქმათა სიტყვის კონა |
▲ზევით დაბრუნება |
კარკაც-ი, კარკაცობა
1.კუთხ. გურ., იმერ. გადაჭარბებული სიცილი, ხმამაღალი კისკისი (ვ. ბერ.; ა. ღლ., გურ.). 2.უპირატ. მესხ. ← კარგი კაცი, კარგკაცობა, თავის კარგ კაცად მოჩვენება, თავის მოწონება, ზვიადობა (ი. მაისურ.).
|
|
232 კარკაცობა - ქართულ კილო-თქმათა სიტყვის კონა |
▲ზევით დაბრუნება |
კარკაცობა
კუთხ. ფშ. გამჩვენეობა (ი. ჭყონ.).
|
|
233 კარკნალ-ი - ქართულ კილო-თქმათა სიტყვის კონა |
▲ზევით დაბრუნება |
კარკნალ-ი
კუთხ. მესხ. ქვების გროვა, ქვაყრილი (ი. მაისურ.).
|
|
234 კარლალა - ქართულ კილო-თქმათა სიტყვის კონა |
▲ზევით დაბრუნება |
კარლალა
კუთხ. ფშ. ფარღალალა (თ. რაზიკ., „ივერია“, №132, 1900, ი. ჭყონ.).
|
|
235 კარობა - ქართულ კილო-თქმათა სიტყვის კონა |
▲ზევით დაბრუნება |
კარობა
კუთხ. ხევსურ. სამშობიარო ქოხი (ს. მაკალ.).
|
|
236 კაროკალ-ი - ქართულ კილო-თქმათა სიტყვის კონა |
▲ზევით დაბრუნება |
კაროკალ-ი
კუთხ. რაჭ. ეზოს უბრალო, სახელდახელოდ გაკეთებული ჭიშკარი („კომუნისტი“, №157, 1968). კარსე-ჲ კუთხ. თუშ. დერეფანი (თ. უთურგ.). შდრ.: საბა, ნ. ჩუბ., დ. ჩუბ., ქეგლ. კარტალი-ჲ კუთხ. ინგილ. ცუდი, მდარე (მ. ჯან.). კარტოხა კუთხ. ხევსურ., ფშ. კარტოფილი (ა. მაყ.). კარუზ-ი, კარუზა კუთხ. ხევსურ., ფშ. მამალი ფუტკარი (თ. რაზიკ., „ივერია“, №132, 1900, ა. შან.; ი. ჭყონ.). კარჩიელ-ი კუთხ. აჭარ. მსხვილფეხა საქონლის უკანა ფეხის კანჭზე ახდილი საქალამნე ტყავი (შ. ნიჟარ.). კარჩიყანა კუთხ. მთიულ. კარის ყანა, კარზე, სახლთან ახლო მდებარე ყანა (ლ. კაიშ.). კარჩხა 1.კუთხ. ხევსურ. საკიდარი, მრავალტოტა ქირჭო, რქა (ა. ჭინჭარ., 290). "ბევრი კალათა შავხკიდე კ ა რ ჩ ხ ა ზ ე ჩხირ-წინდიანი." იხ. აგრეთვე: ქირჭო 2.კუთხ. მთიულ. 1. კერის თავზე გადებული ხარიხა; 2. ძალიან გამხდარი კაცი (ლ. კაიშ.). კარჩხალ-ი კუთხ. ქიზიყ. წყალში წაქცეული ხე ან ხის ტოტები, რომ არა ჩანს (ს. მენთეშ.). კარჩხალ-ი მთა კუთხ. გურ. კლდოვანი ტიტველი მთა (გ. შარაშ.). კარწახ კუთხ. ინგილ. წენგო, კოწმახი (მ. ჯან.). კარწახ-ი კუთხ. გურ. დიდი აღმართი (გ. შარაშ.). კარწუმელ-ი კუთხ. გურ. თესლისაგან დაცლილი ღომის თავთავი (გ. შარაშ.). კარჭალ-ი 1.კუთხ. გურ., იმერ. წენგოშემოცლილი თხილი ან კაკალი (ს. ჟღ.; დიალექტ., 670). 2.კუთხ. ზ. აჭარ. ნიგოზი, კაკალი (შ. ნიჟარ.). კარჭვლა კუთხ. გურ. კაკლისათვის წენგოს მოშორება (ა. ღლ.). იხ. აგრეთვე: კაჭლვა კარხინა კუთხ. ქსნის ხეობ. ხისგან გათლილი ნიჩაბი, რომელზედაც ფურნეში შესაწყობ პურის გუნდებს აწყობენ (ვ. სომხიშვ.). კარხლზე დგომა კუთხ. ქიზიყ. ყალყზე დგომა, ცხენის დადგომა უკანა ფეხებზე; გადატ. ყოველთვის ჩხუბის გუნებაზე ყოფნა (ს. მენთეშ.). კასნაღ-ი კუთხ. გურ. თურქ. kasnak(?) საქსოვი ჩხირი, ყაისნაღი (ა. ღლ.). კასრ-ი კუთხ. თუშ. ხის ჭურჭელი წყლისა და რძისათვის (თ. უთურგ.). კასრა კუთხ. ხევსურ. იხ. აგრეთვე: კასრი კატაბარდა კუთხ. იმერ. მხალია ერთგვარი (ი. ჭყონ.). კატაბეწვა კუთხ. მთიულ. ერთგვარი მონაცრისფრო ბალახი (ლ. კაიშ.). კატავენახა კუთხ. ზ. იმერ. კატაბარდა, მცენარეა (ა. მაყ.). კატათკუდა კუთხ. თუშ. აბზინდა, მცენარეა (ა. მაყ.). კატამარია კუთხ. ქართლ. მწერი, წითელი ბუჭყაა (ი. ჭყონ.). კატამარწყვა კუთხ. ქართლ. იხ. აგრეთვე: ძაღლამარწყვა კატამცხვარა-ი კუთხ. გურ. კუდიანი ცხვარი, რომელსაც დუმა არა აქვს (ა.ღლ.). კატამჯღავანა/ე კუთხ. ლეჩხ. სოკოა ერთგვარი (მ. ჩიქ.). კატაპრასა კუთხ. გურ., ქვ. იმერ., ოკრიბ., ზ. აჭარ. მინდვრის პრასი (გ. შარაშ.); ყანის ნიორი (ა. მაყ.); მინდვრის მხალეული, გაზაფხულზე შემოდის (მ. ალავ.); გარეული პრასი, ტენიან ადგილებში ხარობს (შ. ნიჟარ.). კატარ, კატარ-ი 1.კუთხ. იმერხ. ნაძვი ( ნ. ნარი, 82). 2.კუთხ. ინგილ. ტილოსა ან აბრეშუმის დიდი ხელსახოცი ან ცხვირსახოცი (დიალექტ., 618) 3.კუთხ. იმერ., აჭარ., მესხ. კავკასიური ფიჭვი (ა. მაყ.). 4.კუთხ. გურ. ხის წვერო, კენწერო (კ. გვარ.; ა. ღლ., გურ.). "გეიხედე ეგერ, თვალის საწიერზე, შორე, ალვის ხეი რომ ჩანა, წაი იქინე, აი იმის კ ა ტ ა რ შ ი და იქინე გეტყვიანო." 5.კუთხ. გურ. სიმინდის ყვავილი; ა კ ა ტ რ ე ბ უ ლ ი აყვავებული სიმინდი (გ. შარაშ.). კატაფშატა კუთხ. ფშ., ქართლ., კახ. ქაცვი; ჭალაფშატა, ფშატი ველური (ა. მაყ.). კატაღუა კუთხ. ფშ. მამლისაგან დედლის მიალერსება დასაპეპლად (თ. რაზიკ., „ივერია“, №167, 1900, ი. ჭყონ.); კატების მძუვნობა (ი. ქეშიკ.). კატაყვერა კუთხ. გურ. ონტკოფა, მცენარეა (ა. მაყ.). კატაშ-ი კუთხ. ფშ., ხევსურ., თიან. დამჟავებულ რძეს რომ ხაჭოდ გაათბობენ, იმის ზემოთ მოგდებული ქაფი (თ. რაზიკ., „ივერია“, №132, 1900, ი. ჭყონ.); ობი დოს, ხარშოსა და მისთანათა (ა. ჭინჭარ., 271); შესადღვებ რძეს თუ დააგვიანდა და ძალიან დამჟავდა, კ ა ტ ა შ მ ა შ ე ჭ ა მ ა ო,- იტყვიან (დიალექტ., 598). კატაძუძუ კუთხ. ზ. იმერ. იხ. აგრეთვე: კატიძუძუ კატაწნორა კუთხ. ინგილ. მდგნალი, მცენარეა (ა. მაყ.). კატაჯვარა-ი კუთხ. გურ. დურბელი, კისრის ჯირკვლის დასიება, ჯირკვლის ტუბერკულოზი (გ. შარაშ.); ბავშვის ავადმყოფობაა, საყმაწვილო (ა. წულ., 127). კატითაური კუთხ. ქიზიყ. დიდი, სამესვეურო-ხელეური. ყანის მკაში ვისაც მესვეურობა სწადია, დილაადრიან ადგება, გაიპარება ყანაში, დიდ ხელეურს გააკეთებს და ყანის თავში ხეზე დაკიდებს, რაც იმის ნიშანია, რომ ვიღაცამ განიზრახა მესვეურობა და სხვა მას ვეღარ შეეცილება. ზემო მხარში იციან (ს. მენთეშ.). კატიკუდა-ი კუთხ. ინგილ. ყვითელი ძურწა (ა. მაყ.). იხ. აგრეთვე: ტრიასკუდაი კატიცერცვა კუთხ. ზ. იმერ. ჩვეულებრივი ცერცველა (ა. მაყ.). იხ. აგრეთვე: გორველა კატიძუძუ კუთხ. კახ., რაჭ., იმერ. ფუნთუშა, მცენარეა (ა. მაყ.). კატკატა კუთხ. ქართლ. თხელი, წყალწყალა შეჭამადი (ლ. ნოზ.). კატკატო კუთხ. ქიზიყ. დანდური, მცენარეა (ა. მაყ.). იხ. აგრეთვე: მსუქანა,, კერატა,, უკვდავა კატოშ-ი კუთხ. თუშ. ფიჩხი, ნაფოტი (პ. ხუბ.). იხ. აგრეთვე: კოტოში ⁴
|
|
237 კატრუშ-ი - ქართულ კილო-თქმათა სიტყვის კონა |
▲ზევით დაბრუნება |
კატრუშ-ი
კუთხ. ქართლ. იხ. აგრეთვე: კანტრუში
|
|
238 კატუნა - ქართულ კილო-თქმათა სიტყვის კონა |
▲ზევით დაბრუნება |
კატუნა
1.კუთხ. კახ. გარეული კატა (ა. მარტ., გ. იმნ.). 2.კუთხ. ზ. რაჭ. ლაქაში, მცენარეა (ა. მაყ.). კაუნა კუთხ. ფშ. ვაზის ბწკალი, რითაც იგი ჭიგოს ან მავთულს ეხვევა (ი. ქეშიკ.). კაუწა კუთხ. კახ., ქართლ. ხოვერა, მცენარეა (ა. მაყ.). იხ. აგრეთვე: მაკიდელა კაფა კუთხ. ქართლ. თამაშობაა, კენჭაობა, ერთ-ერთი ხერხი მისი (შ. ძიძ., ნ. კეცხ., პ. ხუბ.). კაფანდარა კუთხ. იმერ. თხელი, გამხდარი (ვ. ბერ.). "ასე კ ა ფ ა ნ დ ა რ ა ს რო უყუნებ, ბარე ორი ვერ მოკიდებს ხელს, ისე შეუძლია." კაფე 1.კუთხ. გურ. გუგული (ი. ჭყონ.). 2.კუთხ. ზ. იმერ. კენჭაობის (თამაშია) ერთი მომენტი (ბ. წერეთ.). კაფთარა კუთხ. რაჭ. ტანსაცმელი, კაბა (შ. ძიძ., 207). კაფია კუთხ. ფშ., ხევსურ., ქიზიყ. ხელდახელ ნათქვამი ლექსი (თ. რაზიკ., „ივერია“, №132, 1900, ი. ჭყონ.); სახელდახელოდ ნათქვამი ლექსი, ექსპრომტი (ვაჟა, I, 1946, ა. შან.); მთიბლური სიმღერაა (ა. ჭინჭარ., 227); გადატ. აზრი, მნიშვნელობა( ს. მენთეშ.); კაფიაჸი (თუშ.) პატარა ლექსი, შაირი ან გალექსილი ანდაზა, კაფია (თ. უთურგ.). შდრ.: საბა, ნ. ჩუბ., დ. ჩუბ., ქეგლ. "დაგასრევივნა კ ა ფ ი ა ნ ი ო, ნამჴრევნი სისხლით დაგასერივნაო." "ერთი ამისი კ ა ფ ი ა გამაგებინე." იხ. აგრეთვე: გვრინი კაღ-ი კუთხ. ფშ. დამარილებული და მზეზე გამხმარი ცხვრის ხორცი (ქეგლ). კაღამ კუთხ. გურ. კინაღამ (ე. ნინ., II, თ. კიკვ.; ს. ჟღ.). კაღრეტ-ი კუთხ. ლეჩხ. იხ. აგრეთვე: კაწუხი კაღრიტ-ი კუთხ. ლეჩხ. ხმელ-ხმელი, კუმატი ადამიანი (მ. ჩიქ.). კაშვნა კუთხ. იმერ. ხისათვის ზედმეტი ტოტების შეჭრა, გამოკაფვა (ი. ქავთ.). კაშხალ-ი კუთხ. ოკრიბ. თხრილი ნაშალქვიან მიწაზე, წყლის განათხარი (მ. ალავ.). კაჩა 1.კუთხ. ლეჩხ., მოხ., ფშ., მთიულ. წვივი, კანჭი (მ. ჩიქ.); ბარძაყი; კ ა ჩ ა ჲ ს ძ ო ლ-ი ბარძაყის ძვალი (ო. ქაჯ.); წვივ-ბარკალი (დიალექტ., 592); საქონლის ან ადამიანის ფეხი (ლ. კაიშ.). 2.კუთხ. რაჭ., იმერ. კაჩხა, ოჯინჯალა, რომელზედაც ნაჭა (საქვაბე ჯაჭვი) ჰკიდია (ვ. ბერ.); შუაცეცხლზე დირედან ჩამოშვებული ხე, საქვაბე (პ. ჯაჯან., IX, 254). კაჩამაღალე კუთხ. ლეჩხ. სოკოა ერთგვარი (მ. ჩიქ.). კაჩან-ი კუთხ. ფშ. გამხდარი წვივი, წვივის ძვალი (ი. ქეშიკ.). კაჩაღ-ი კუთხ. იმერ., გურ. თურქ. kaçak ყაჩაღი (დიალექტ., 670; ა. ღლ.). კაჩო კუთხ. ფშ., ქართლ. ბოძში შერჭმული პალო ჩამოსაკიდებლად (კირიონი); კედელზე ან ბოძზე მიჭედილი პალო რისამე დასაკიდებლად (ს. მენთეშ.). შდრ.: საბა, ნ. ჩუბ., დ. ჩუბ., ქეგლ. იხ. აგრეთვე: კაჩხა კაჩხა კუთხ. ფშ., ქართლ. კავი; კაპებიანი ბოძი ხარიხის გასადებად ან რისამე ჩამოსაკიდებლად (ვაჟა, I, ა. შან.); კედელზე მიჭედილი რქა ჩხიანი (კაპებიანი) ტოტი ტანისამოსისა თუ ნივთის ჩამოსაკიდებლად (შ. ძიძ., ნ. კეცხ., პ. ხუბ.; ქ. სიხ.). "თოფი კ ა ჩ ხ ა ს უკიდია, ჩახმახი უჟანგდებაო." კაც-ი კუთხ. ინგილ., ფშ., აჭარ. ქმარი (ა. შან., 350; დიალექტ., 658)); ქმარი (ვაჟა, II, 9, ა. შან.). "თავისთვის, თავის კ ა ც ი ს თ ვ ი ს ის კვერებს არა ცდილობდა." კაცა კუთხ. ლეჩხ., აჭარ. საწბერავის ნაწილი (მ. ჩიქ.); ჯილღის (კავის) ტარი, ხელნა (ი. მეგრ.). იხ. აგრეთვე: საწბერავი
|
|
239 კაცა ია - ქართულ კილო-თქმათა სიტყვის კონა |
▲ზევით დაბრუნება |
კაცა ია
კუთხ. კახ. ყანის ია, მცენარეა (ა. მაყ.). კაცა/ე,-ი კუთხ. იმერ. ღვინის საწურავი მანქანის (ხარიხიმის) სამკაულია (ვ. ბერ.). კაციბასილა კუთხ. რაჭ. ადამიანის ფორმის ნამცხვარი საახალწლო ცერემონიალისთვის (შ. ძიძ., 207). იხ. აგრეთვე: ბასილა კაცითავა კუთხ. ლეჩხ. საზაფხულო დიდი მსხალი (მ. ალავ., 1). კაციკალია კუთხ. ქართლ. ვისაც კაცის მკვლელობა არაფრად მიაჩნია, მკვლელი (გ. შატბერ., 61). კაცისთავა კუთხ. ოკრიბ. საშემოდგომო მსხვილი მსხალი (მ. ალავ.). იხ. აგრეთვე: კაცითავა კაციყურა კუთხ. გურ., იმერ. სამკურნალო ბალახია (ი. ქავთ.). იხ. აგრეთვე: ყურა კაძახ-ი კუთხ. გურ. 1. კაცი, ვაჟი; 2. გლეხი (ს. ჟღ.). იხ. აგრეთვე: ყაძახი კაწ კუთხ. ინგილ. ღობეზე სავლელი კარი, ბილიკი (მ. ჯან.). კაწ-კაწ! კუთხ. იმერ. ცხვრის დაძახება, მოხმობა (ი. ქავთ.). კაწა-ჲ კუთხ. ინგილ., მთიულ. ხის მომცრო ჯამი (მ. ჯან.); მაჩიტა (ლ. კაიშ.). კაწალებ-ი კუთხ. ქართლ. ფრინველის ბრჭყალები (მ. მესხ.). კაწალკუწალა კუთხ. ლეჩხ., რაჭ. იის მსგავსი ყვავილია (მ. ალავ., 1); ყოჩივარდას ყვავილი (ა. მაყ.). კაწან-ი კუთხ. ინგილ. პატარა, დაბალი ღობე (ს. მენთეშ.) შდრ.: საბა, ნ. ჩუბ., დ. ჩუბ., ქეგლ; თოვლის გროვა; ლოლუებად ქცეული ჭირხლი (შ. ნიჟარ.). კაწაპანია კუთხ. რაჭ. მაღალი აღმართი (ქეგლ). კაწარ-ი 1.კუთხ. ლეჩხ. ცეცხლისაგან გაშავებული ან შეწითლებული ადგილი კანზე. კაწრები ნამცხვარს შავად აჩნდება, ცეცხლთან ხშირად მჯდომ გოგონას წვივებს კი - წითლად (მ. ალავ., 2). 2.კუთხ. ფშ. ბრჭყალი (ქეგლ). კაწარა კუთხ. ქართლ. პატარა რუ (თ. სალარ.). კაწარეთ-ი კუთხ. თუშ. კაპასი, ბრაზიანი, ავი (თ. უთურგ.). კაწარკუწარე კუთხ. ლეჩხ. ყვავილოვანი ბალახი (მ. ჩიქ.). იხ. აგრეთვე: კაწალკუწალა კაწაწ-ი კუთხ. ქიზიყ. თმა, თმის ნაწნავი (ს. მენთეშ.). კაწაწა კუთხ. მთიულ. ხელით მოჩხუბარი დედაკაცი, რომელმაც კაწრვა იცის (ლ. კაიშ.). კაწახ, კაწახ-ი 1.კუთხ. ინგილ. უმწიფარი ხილი, კოწმახი (მ. ჯან .). 2.კუთხ. ხევსურ., ფშ. მცენარეა ერთგვარი (ა. ჭინჭარ., 260); წენგო, კაკლის ნაჭუჭის გარეთა ჩენჩო (ი. ქეშიკ.). კაწიბანა კუთხ. ფშ. მოჩხუბარი, მოუსვენარი, უფრო ბავშვზე იტყვიან (თ. რაზიკ., „ივერია“, №132, 1900, ი. ჭყონ.). კაწუნა, კაწუნია კუთხ. იმერ. ცხვარი; ცხვრისადმი ალერსით მიმართვა (ი. ქავთ.). კაჭა კუთხ. იმერ. მრუდეფეხებიანი (ვ. ბერ.). კაჭა-ჲ კუთხ. ინგილ. ყანჭი, ნესვისა და მისთ. ნაჭერი (მ. ჯან.). კაჭალ-ი, კარჭალ-ი კუთხ. გურ. წენგოშემოცლილი ნიგვზის კაკალი (ი. ჭყონ.). კაჭარა კუთხ. ზ. იმერ. კოლრაბი, ბოსტნ. მცენარეა (ა. მაყ.). კაჭარახ-ი კუთხ. ოკრიბ. მწველი ქარ-სიცხე (ს. ჭოლევი, თ. ოქროშიძე). კაჭატ-ი კუთხ. ქ. აჭარ. ახლად გაკაფული ტყე (შ. ნიჟარ.). კაჭაჭი 1.კუთხ. ქართლ., ლეჩხ. მცენარის გამხმარი ღერო (ა. ღლ., ქართლ., 237); სიმინდის ფესვის ზემოთა ნაწილი (გ. შატბერ., 92); გოქშო, მცენარეა. შდრ.: საბა, ნ. ჩუბ., დ. ჩუბ., ქეგლ. "სიმინდის კ ა ჭ ა ჭ ი დახურა." იხ. აგრეთვე: კაჭეჭი 2.კუთხ. მთიულ. 1. კაჭკაჭი; 2. მეტად გამხდარი (ლ. კაიშ.). კაჭაჭკუჭაჭ-ი კუთხ. ქიზიყ. ხმელი ბალახის ღეროები, გამხმარი შამბი (ს. მენთეშ.). კაჭაჭო კუთხ. ზ. აჭარ. იხ. აგრეთვე: კაჭაჭი კაჭახ-ი კუთხ. ქიზიყ., თუშ., მთიულ. გამხმარი შამბი (ს. მენთეშ.); ეკლიანი ბალახი, რომელსაც ცეცხლის დასანთებად ხმარობენ (პ. ხუბ.; ლ. კაიშ.). იხ. აგრეთვე: კაჭაჭი კაჭეჭ-ი კუთხ. ქართლ. გამხმარი ბალახის, სიმინდის, მზესუმზირისა და მისთანათა ღერო ფოთოლშეცლილი (შ. ძიძ., ნ. კეცხ., პ. ხუბ.). კაჭვა კუთხ. ინგილ., ქიზიყ. ცელვა, თიბვა, მოჭრა, ჩეხა; დ ა კ აჭ ე ს გაცელეს (მ. ჯან.); გადატ. ხოცვა, ჟლეტა (ს. მენთეშ.). "ხალხი შიმშილით იკაჭება." კაჭლვა კუთხ. იმერ., გურ. კაკლვა, ნიგვზის კაკალს (კაჭარას) რომ წენგოს (ჟეშქილას) მოაცილებენ (ვ. ბერ.); კარჭლვა, წენგოს გაცლა კაკლისათვის (ა. ღლ.). "ნიგოზს კ ა ჭ ლ ა ვ დ ი, თუ რამ დაგიშავა მა ხელები?" კაჭრუმელა კუთხ. ფშ. ძუძუთა ბატკნის საალერსო სახელი (ი. ქეშიკ.). კაჭუნ-ი კუთხ. იმერ. ორი ქვის ერთმანეთზე ცემა; გადატ. კოჭლობით სიარული (პ. ჯაჯან., IX, 254). კაჭუჭ-ი კუთხ. იმერ. კაკუჭი, კაკუტი, კაკვი (ვ. ბერ.). კახა კუთხ. ოკრიბ. თეთრი თარი, მცენარეა (ა. მაყ.). იხ. აგრეთვე: კახოურა, გლიხორხა კახაბალ-ი კუთხ. ლეჩხ., გურ. ბლის ჯიშია ერთგვარი (მ. ჩიქ.; ა. ღლ.). კახოურა კუთხ. იმერ. იხ. აგრეთვე: კახა კახურა-ი კუთხ. გურ. აბრეშუმის ჭიის ადგილობრივი ჯიში იყო ძველად (გ. შარაშ.). კახურაჸ-ი კუთხ. თუშ. 1. კახური; 2. კახელი, ვინც მუდამ კახეთში ან ბარად ცხოვრობს (თ. უთურგ.). კახჭინა კუთხ. ქსნის ხეობ. პატარა, სამფეხიანი დაბალი მაგიდა (ვ. სომხიშვ.). კაჯილა-ჲ კუთხ. მოხ. დუმის კუდი; გადატ. გამხდარი ცხვარი, უკუდო (ო. ქაჯ.). კაჲ კუთხ. ინგილ. კაი, კარგი (მ. ჯან.). კაჲგორა კუთხ. ინგილ. კარგად, კარგა, რიგიანად, გვარიანად (დიალექტ., 618). კაჲსთანა-ჲ კუთხ. ინგილ. საუკეთესო (გ. იმნ.). "მეზობელმა კ ა ჲ ს თ ა ნ ა დიდ ქობ მისცა." კბალ-ი კუთხ. გურ. იხ. აგრეთვე: პკალი კბილა, კბილა||ქაბილა 1.კუთხ. ქართლ. გუთნის ნაწილია; ხრახნი ან ხის სოლი, რომელიც ხმალს რვილზე ამაგრებს (დიალექტ., 638). 2.კუთხ. ხევსურ. ნაქარგის (ნაქსოვის) სახეა ერთგვარი (ა. ჭინჭარ., 262). 3.კუთხ. ხევსურ. გაჩეჩილი მატყლის მოგრძო ფარტენა (ა. ჭინჭარ., 253). იხ. აგრეთვე: ფოლიკა 4.კუთხ. გურ. ტოლი, მოასაკე, ერთი ხნისა; ჩ ე მ ი კ ბ ი ლ ა ასაკისა, იმავე წელს დაბადებული, რომელსაც მე დავიბადე (ა. ღლ.). იხ. აგრეთვე: კბილანები კბილანებ-ი, ტოლანებ-ი კუთხ. ლეჩხ. კბილანი - ერთსა და იმავე წელს დაბადებული, მოასაკენი (მ. ალავ., 2). კბილის მოჭრა კუთხ. ქიზიყ. გადატ. მართებული პასუხის გაცემა და მოპირდაპირის გაჩუმება (ს. მენთეშ.). კბილსავარცხელა კუთხ. ფშ. ზღაპრული ქალი, რომელსაც ისეთი კბილები ჰქონდა, რომ ხეებს ცელივით ჭრიდა (თ. რაზიკ., „ივერია“, №132, 1900). კბილსაყარ-ი კუთხ. იმერ. პატარა გაზი ხერხის კბილების გასასწორებელი (ვ. ბერ.). კდე კუთხ. რაჭ. კლდე (დიალექტ., 685). კდის ოჭ-ი კუთხ. თუშ. იხ. აგრეთვე: ოჭი კე, -კე 1.კუთხ. გურ. კი (ს. ჟღ.). 2.კუთხ. მოხ., მთიულ., გუდამაყრ. ზმნის ხოლმეობითობის მაჩვენებელი ნაწილაკი, ხოლმე: ე ტ ყ ო დ ა კ ე ეტყოდა ხოლმე; ი ყ ვ ი ს კ ე იყო ხოლმე (დიალექტ., 562); ხშირად ერთვის მრავალგზისის ფორმებს; ეკიდისკე, სმეულობდისკე, მისციანკე, დანაყიანკე, ან კიდევ სხვა დროის ფორმებს: მამიკიდებაკე (დიალექტ., 567); დაერთვის ზმნას და აძლევს მრავლობითობის შინაარსს: ვეღარ დავფარცხავდითკე; დაერთვის ხოლმეობითის ფორმებსაც; გ ა უ ტ ა ნ ი თ კ ე ჩარექაი (დიალექტ., 572). იხ. აგრეთვე: ყე კებეხ-ი 1.კუთხ. აჭარ. მჭლე, გამხდარი მსხვილფეხა საქონელი (შ. ნიჟარ.). 2.კუთხ. იმერ. მაგარი, მიუდგომელი, კებეხი კაცი (ვ. ბერ.). კედ კუთხ. ინგილ. მკედი, ოქრომკედი (დიალექტ., 618). კედა-ჲ კუთხ. მოხ. რკინის ან ხის გრძელი ჯოხი (ო. ქაჯ.). კედარო კუთხ. ქართლ., გურ., იმერ. ქვეყანა, მხარე (კირიონი); მხარე, გვერდი; ამ კ ე დ რ ი თ, ყ ო ვ ე ლ კ ე დ რ ი თ, ყოველმხრით (ი. ჭყონ., ს. ჟღ., ა. ღლ., გურ.; დიალექტ., 665); კიდე, კუთხე (შ. ნიჟარ., აჭარ.). კედე კუთხ. ინგილ. მერმე, შემდეგ, კვლავ (დიალექტ., 618). კედერო კუთხ. ლეჩხ. ნაპირი, გარეთა ნაწილი, მხარე (მ. ჩიქ.). იხ. აგრეთვე: კედარო კედი||კეტი კუთხ. ხევსურ., ფშ. კარის საკეტია შიგნიდან (ა. ჭინჭარ., 282); ურდული, ბოლში გამოყვანილი მაგარი, მსხვილი კეტი კარების დასაკეტად (დიალექტ., 553; 592). "დიაცმა კარი მისჯარა, კ ე დ ა ს მიუგდებს ხისასა." კედიძაფ-ი კუთხ. ლეჩხ. წვრილად დაგრეხილი კანაფის ძაფი (მ. ჩიქ.). კედლიტილა კუთხ. ლეჩხ. ბაღლინჯო (მ. ალავ., 1). იხ. აგრეთვე: კეტეტილა, კორიზა კედრით კუთხ. გურ. მხრით (ე. ნინ., I, თ. კიკვ.). "მეორე კ ე დ რ ი თ გავარდა." იხ. აგრეთვე: კეღარო კევატ-ი კუთხ. გურ. ჟინიანი (ი. ჭყონ.); ანჩხლი, ჟინიანი, ჯიუტი (ს.ჟღ.); ჯიუტი, აუტანელი, მიუკარებელი (ა. ღლ.). კევრა კუთხ. რაჭ., ლეჩხ. ყანის ბაია, მცენარეა (ა. მაყ.). კეზ-ი კუთხ. ხევსურ. თავხე სახლზე (ა. ჭინჭარ., 277); ქვის კედელში, ყორეში დატანებული ადგილი, საკეზე (იქვე, 280); ძალიან სქელი და მაგარი ხე (ქეგლ). კეთილ-ი კუთხ. თუშ. მარცვლეული: პური, ქერი, სვილი, სიმინდი (თ. უთურგ.). კეთილობა კუთხ. ხევსურ. მსხვილფეხა პირუტყვის მაკინტლობა, ავარდნა (ა. ჭინჭარ., 231). კეი-კეებ-ი კუთხ. გუდამაყრ. კარგ-კარგები (დიალექტ., 572). კეისრობა კუთხ. ლეჩხ. ხალხური დღეობა სოფ. კუხში, იხდიდნენ ოქტომბერში (მ. ალავ., 2). კეკ-ი კუთხ. გურ. სპეციალური პატარა წერაქვი, რომლითაც წისქვილის ქვას (დოლაბს) კოდავენ (ა. ღლ.). კეკალ-ი კუთხ. გურ., იმერ. კაკალი, მარცვალი; პ უ რ ი ს კ ე კ ა ლ-ი პურის მარცვალი, ხორბალი (დიალექტ., 665; 670). კეკება კუთხ. ქიზიყ. აქეთ-იქით სიარული, ხეტიალი, რაღაცის თვალიერება (ს. მენთეშ.). კეკელა/ე,-ჲ კუთხ. იმერ. კბილების ავადმყოფობაა, ღრძილებს ჭამს (ვ. ბერ.). კეკელაობა კუთხ. ქიზიყ. უძილობა, ძილის გაფრთხობა, ფხიზლობა (ს. მენთეშ.). კეკვ-ი კუთხ. იმერ. ნიშანი, რომელსაც დასარღვევი სახლის ფიცრებს უკეთებენ ურთიერთისაგან გასარჩევად და ერთიმეორეზე მისაყოლებლად (პ. ჯაჯან., IX). კეკვა 1.კუთხ. გურ. ჩეკვა; გ ა მ ო კ ე კ ვ ა გამოჩეკვა (ა. ღლ., გურ.). "წ ი წ ი ლ ე ბ ს კ ე კ ა ვ დ ა." "ჯიჭი, ჯიჭი, ვარიკაო, გ ა მ ო კ ე კ ე ყველაყაო!" 2.კუთხ. გურ., ხევსურ. მატყლის წეწვა ხელით (გ. შარაშ.; ა. ჭინჭარ., 253). 3.კუთხ. ქიზიყ. ქექვა, არევა რისამე (ს. მენთეშ.). 4.კუთხ. ზ. იმერ. ცემა, დარტყმა (ბ. წერეთ.). 5.კუთხ. გურ. წისქვილის ქვის (დოლაბის) მოპირკეთება (მოკოდვა) სპეციალური წერაქვით (ა. ღლ.). იხ. აგრეთვე: კეკი კეკველა კუთხ. იმერ. წისქვილის სარეკელა (პ. ჯაჯან., 254; ზ. ჭუმბურ., 284). კეკიაობა კუთხ. ხევსურ. თამაშობაა ერთგვარი (ს. მაკალ.). კეკილ-ი, დაკეკილებულ-ი კუთხ. გურ. დანის, ნაჯახის ან მისთანათა იარაღის წვერის ცემით დარჩენილი კვალი ფიცარზე (გ. შარაშ.). კეკიობა კუთხ. გურ. წიწილის გამოჩეკვა (პ. ჯაჯან.). იხ. აგრეთვე: კეკვა 1 კეკო 1.კუთხ. იმერ. პატარა თოხი (ვ. ბერ.). 2.კუთხ. ოკრიბ. ღომის გასაცეხვი ხის ურო, ხელკავი (მ. ალავ.). კეკრუხ კუთხ. ინგილ. მელოტი (მ. ჯან.). კეკულა კუთხ. ოკრიბ. ხის ურო ქვევრის თავზე აყალო მიწის დასატკეპნი (მ. ალავ.). კეკულა-ი კუთხ. გურ. ძაღლის პატარა ლეკვი (გ. შარაშ.); ძაღლი ბავშვის ენაზე (ა. ღლ.). კელ-ი კუთხ. იმერ. პურის სალეწი იარაღი, კევრი (ვ. ბერ.). კელა 1.კუთხ. ქიზიყ., ფშ., თუშ. კრაზანა (ს. მენთეშ.; ი. ქეშიკ.; პ. ხუბ.). 2.კუთხ. იმერ. ნაკელი, ნეხვი (ზ. ჭუმბურ., 84). კელამიდა, კელამინდა/ე,-ი კუთხ. გურ. პატარა კეცი თიხისა (ი. ჭყონ., ს. ჟღ.). კელამიტა კუთხ. იმერ. კეცის მსგავსი დიდი ჭურჭელი (პ. ჯაჯან., X). კელევერ-ი კუთხ. ლეჩხ. ნეკნი, ნეკნები (მ. ჩიქ.). კელენწუტ-ი კუთხ. რაჭ. ავცხვირა, უკარება, კაპასი (ვ. ბერ.). კელენჭარა კუთხ. რაჭ. იხ. აგრეთვე: კენენჯუხი კელენჯერ-ი კუთხ. იმერ. იხ. აგრეთვე: კელენჯუხი კელენჯუხ-ი კუთხ. იმერ. კელენჯერი, ჯიუტი, მაგარი, მიუდგომელი (ვ. ბერ.) კელეხობა კუთხ. გურ., მესხ. შეჭამადის ნაკლებობა. ხდებოდა ადრე გაზაფხულზე, როცა შინაური ფრინველი ჯერ არ იყო წამოზრდილი (გ. შარაშ.); როცა გაზაფხულზე ჭირნახული შემოილეოდა, მაშინ იტყოდნენ - კელეხობააო (ი. მაისურ.). კელობა კუთხ. ფშ., ხევსურ. ოდნავ კოჭლობა (ა. შან.; ლ. ლეონ., ი. ქეშიკ.; ქეგლ). კელფ-ი კუთხ. მოხ., ხევსურ., მთიულ. თივის ერთი ფენა (ო. ქაჯ.); შრე დატკეპნილი თივისა (ა. ჭინჭარ., 226); ხოლის თივებად გადაგების დროს ერთი აღება თივა (ლ. კაიშ.). იხ. აგრეთვე: ხოლა კემერჩხალ-ი კუთხ. ფშ. ჩვეულებრივი ნეკერჩხალი, მცენარეა (ა. მაყ.). კემს-ი კუთხ. გურ. მახათი, დიდი ნემსი; დ ა კ ე მ ს ვ ა კემსით შეკერვა (გ. შარაშ.). კემსა-კემსა კუთხ. იმერ. ნაკუწ-ნაკუწ, ნაჭერ-ნაჭერ (ი. ქავთ.). კემსვა კუთხ. ზ. იმერ. აჭრა, მაგ., რძისა; შ ე ი კ ე მ ს ა რძე აიჭრა რძე (ბ. წერეთ.). იხ. აგრეთვე: ნამკესები კემუტ-ი კუთხ. ქართლ. ჯიუტი, გაუგონარი, შეუპოვარი (თ. რაზიკ., „ივერია“, №132, 1900, ი. ჭყონ.). კემუხტ-ი კუთხ. ფშ. ქარქაშზე გადაკრული ტყავი (ი. ქეშიკ.). კენაწილა-ი კუთხ. გურ. რკინის ნადნობი (გ. შარაშ.). კენდრახ-ი კუთხ. ქსნის ხეობ. მუხის ფოთლიანი ტოტების მსხვილი ღეროები მოჭრილი სახით (ვ. სომხიშვ.). კენერჩხალ-ი კუთხ. ფშ., ხევსურ. ჩვეულებრივი ნეკერჩხალი, მცენარეა (ა. მაყ.). იხ. აგრეთვე: კიმერჩელი, ხე მაგარა, კემერჩხალი კენთელ-ი კუთხ. ზ. იმერ. ალუმინის დახვეული მავთული, რომლითაც ქარგავენ სარტყელ-გულისპირებსა და სხვ. ქარგავდნენ აგრეთვე ბარძიმ-ფეშხუმის დაფარნებს (ბ. წერეთ.). კენკელა 1.კუთხ. ქიზიყ. პირის ღრუსა და ღრძილების ავადმყოფობაა, კბილები ავადმყოფს ჩამოსცვივა ხოლმე, ცხვირსაც მოსჭამს (ს. მენთეშ.). იხ. აგრეთვე: კეკელა/ე,-ჲ 2.კუთხ. ლეჩხ. გადასავარდნი ნაპირი (მ. ალავ., 1). "არ გადავარდე, კ ე ნ კ ე ლ ა ზ ე რომ დამჯდარხარ." კენკეშა კუთხ. ფშ. მცენარეა, რომელსაც გაზაფხულზე ხილად ჭამენ, ტკბილია (თ. რაზიკ., „ივერია“, №132, 1900; ვაჟა, I, ა. შან.; ი. ჭყონ.). კენკრა კუთხ. ქართლ. შავჯაგა, მცენარეა (ა. მაყ.). იხ. აგრეთვე: კანკრა კენკრეჟ-ი კუთხ. გურ. საჭმელად მაგარი ხორცი (გ. შარაშ.). კენჩხა კუთხ. ფშ., ქიზიყ. თავის ქალა, თმით დაფარული ნაწილი თავისა (ვაჟა, I, 1946, ა. შან.; ს. მენთეშ.). კენჩხო კუთხ. ფშ. თავის ქალა (ვაჟა-ფშ. მც. ლექსიკ.). იხ. აგრეთვე: კენჩხა კენცხარა-ი კუთხ. გურ. კეცის ნატეხი (გ. შარაშ.). კენცხერა კუთხ. ქვ. იმერ. იხ. აგრეთვე: კენცხარა კენწალ-ი, მეკენწალ-ი კუთხ. ოკრიბ. კარგად მობმული შტო; პატარა ტოტი, შტო (ვ. ბერ.; ქეგლ.). კენწვა კუთხ. ხევსურ. მჭრელი იარაღით შებრძოლება, კენწლაობა (ქეგლ). კენწო კუთხ. რაჭ. გამხდარი ღორი (ვ. ბერ., ლ. ლეონ.). კენწუხ-ი კუთხ. ლეჩხ. იხ. აგრეთვე: წუკარტი კენჭაობა კუთხ. ქართლ., ქიზიყ. ბავშვთა თამაშობაა კენჭებით. ნ. კეცხოველის აღწერილობით, თამაშობა ხუთი კენჭით სრულდება ქართლში, მას აქვს 76 ხერხი, რომელთაც თავთავისი სახელი მოეპოვება. ესენია: 1. თ ი თ ო ლ ა ; 2. თროლა; 3. სამალა; 4. თოფა; 5. კაფა; 6. კაფების ერთიორა; 7. თოფობილის ერთიორა; 8 ჩუმჩუმა; 9. წკატუნა; 10. წიწმატა; 11. ფოცხოლა; 12. ბოლოკა; 13. კოჭობა; 14. უკან კაფია; 15. გულა; 16. გულა უკან კაფია; 17. ყელა; 18. ყელა უკან კაფია; 19. ნიკაპა; 20. ნიკაპა უკან კაფია; 21. ტუჩა; 22. ტუჩა უკან კაფია; 23. ენა; 24. ენა უკან კაფია; 25. კბილება; 26. კბილება უკან კაფია; 27. დინგა; 28. დინგა უკან კაფია; 29. ცხვირა; 30. ცხვირა უკან კაფია; 31. ლოყა (მარცხენა); 32. ლოყა (მარცხენა) უკან კაფია; 33. ლოყა (მარჯვენა); 34. ლოყა (მარჯვენა) უკან კაფია; 35. თვალა (მარცხენა); 36. თვალა (მარცხენა) უკან კაფია; 37. თვალა (მარჯვენა); 38. თვალა (მარჯვენა) უკან კაფია; 39. შუბლა; 40. შუბლა უკან კაფია; 41. ყურა (მარცხენა); 42. ყურა (მარცხენა) უკან კაფია; 43. ყურა (მარჯვენა); 44. ყურა (მარჯვენა) უკან კაფია; 45. თავა; 46. თავა უკან კაფია; 47. ოჩხორა; 48. ოჩხორის თოფა; 49. ერთხელ ნაცვლია პირველნაირად; 50. ერთხელ ნაცვლია მეორენაირად; 51. ორხელ ნაცვლია პირველნაირად; 52. ორხელ ნაცვლია მეორენაირად; 53. სამხელ ნაცვლია პირველნაირად; 54. სამხელ ნაცვლია მეორენაირად; 55. ცხენის ზურგა; 56. საბძელა; 57. ბატების ჩარეკვა; 58. ბატების გამოყვანა; 59. დაბლა ბოძა; 60. შუა ბოძა; 61. მაღლა ბოძა; 62. მაკრატელა; 63. საცერა; 64. მოზელა; 65. გამოცხობა; 66. ამოყრა; 67. ბაჯბაჯა; 68. ხეხია; 69. ზედადგარა; 70. ჩიტისკენკია; 71. ლურსმანა; 72. ნემსა; 73. თითოლა გამოთავებისა; 74. ოროლა გამოთავებისა; 75. სამალა გამოთავებისა; 76. თოფა გამოთავებისა (შ. ძიძ., ნ. კეცხ., პ. ხუბ.) ; საბავშვო თამაშობაა კენჭებით (ს. მენთეშ.). კენჭნარ-ი კუთხ. გურ. კენჭოვანი, ქვიანი ადგილი (ა. ღლ.). კენჭობიე კუთხ. გურ. კენჭობანა, ბავშვთა თამაშობაა ერთგვარი (გ. შარაშ.). იხ. აგრეთვე: კენჭაობა კენჭობილა-ჲ კუთხ. აჭარ. იხ. აგრეთვე: კენჭობიე კენჭურ-ი კუთხ. ქართლ. თამაშობაა. სანიშნოდ დადებულ ქვას რიგრიგობით ესვრიან კენჭებს (შ. ძიძ., ნ. კეცხ., პ. ხუბ.). კეპრაწ-ი კუთხ. რაჭ., იმერ. 1. მეტისმეტად გამხმარი, თხელი; 2. მკვახე ტყემალი, ძლიერ ცხარე (ვ. ბერ., ქეგლ). კეპრაჭ-ი კუთხ. აჭარ. იხ. აგრეთვე: კეპრაწი კეპწო კუთხ. ქიზიყ. კოპწია, კეკელა (ს. მენთეშ.). კეჟარ-ი კუთხ. ქიზიყ. ხმელ-ხმელი, ნახევრად ხმელი და ნახევრად ნედლი (ს. მენთეშ.). კეჟარა კუთხ. მთიულ. მეტად მაგარი ხილი (ლ. კაიშ.). კეჟერ-ი ქერ-ი კუთხ. რაჭ. ორმწკრივიანი ქერი, ბრკელი ქერი, მცენარეა (ა. მაყ.). კეჟერა-ჲ, კეჟერა/ე,-ჲ 1.კუთხ. მოხ. მეტად მაგარი (ო. ქაჯ.). 2.კუთხ. გურ. მხალია ერთგვარი (ს. ჟღ.; ა. მაყ.). შდრ.: საბა, ნ. ჩუბ., დ. ჩუბ., ქეგლ. კერ-ი კუთხ. იმერ. კერატი, მამალი ღორი, დაუკოდავი (ვ. ბერ.). კერატა კუთხ. ქვ. იმერ. დანდური, მცენარეა (ა. მაყ.). კერატან-ი კუთხ. ქიზიყ. ძალიან შავი (შ. ნიჟარ.). კერაჲ კუთხ. ინგილ. პატარძლისთვის საჩუქრის კისერზე ჩამოკიდება, საჩუქრის მირთმევა (დიალექტ., 618). კერდა კუთხ. გურ. ჩვეულებრივი მატიტელა, მცენარეა (ა. მაყ.). იხ. აგრეთვე: მატანტალაი
|
|
240 კერეჟანა - ქართულ კილო-თქმათა სიტყვის კონა |
▲ზევით დაბრუნება |
კერეჟანა
კუთხ. ქვ. იმერ. კრაზანა, მცენარეა (ა. მაყ.). იხ. აგრეთვე: ტრაზანა კერეს-ი კუთხ. ქართლ. 1. ძველი ჩვეულება იყო, დასაფლავების შემდეგ გამართული პურის ჭამა, ხილისა და ფლავის ჩამოტარება (შ. ძიძ., ნ. კეცხ., პ. ხუბ.); ქელეხი; 2. ქალის ზედა ტანსაცმელი (ს. მენთეშ.). კერეტანა კუთხ. ქართლ. კერატი (კირიონი). კერვალა კუთხ. გურ. მკერვალა, ბალახია (ა. მაყ.). კერია, კერიე კუთხ. რაჭ., გურ., იმერ. შუაცეცხლის დასანთები ადგილი, კერა (დიალექტ., 685; ა. ღლ.). კერის ქვა კუთხ. ქიზიყ. კერასთან დედაბოძისაკენ დადებული დიდი ქვა, რომ ცეცხლმა დედაბოძი არ დაწვას (ს. მენთეშ.). კერისთავ-ი კუთხ. მთიულ. ადგილი კერაში, სადაც შეშას უდებენ (ლ. კაიშ.). იხ. აგრეთვე: კერის ქვა კერკ-ი კუთხ. ქართლ. გათუთქული და საზამთროდ გამხმარი ხილი: შინდი, ალუბალი, ჭანჭური და მისთ. (შ. ძიძ., ნ. კეცხ., პ. ხუბ.). კერკელა კუთხ. აჭარ. პურის ნამცხვარი რგოლისებური ფორმისა („კომუნისტი“, №157, 1968). კერკეტა/ე,-ჲ კუთხ. იმერ., გურ., ლეჩხ. მაგარი, მაგარკანიანი კაკალი, თხილი. გადატ. უტეხი, ჯიუტი ადამიანი (ვ. ბერ., ს. ჟღ., მ. ალავ., 1). "კ ე რ კ ე ტ ე ჲ ნიგოზია და გული არ უვარგა." კერკეშ-ი კუთხ. აჭარ. მაგარი, მკვრივი, გამხმარი, გამაგრებული ყველი, ხორცი, ტყავი... (შ. ნიჟარ.). კერკეხ-ი კუთხ. მოხ. მსუბუქი, მსხვრევადი ქვა (ო. ქაჯ.). კერკეჯ-ი კუთხ. ლეჩხ. მაგარი ხორცი, რომელიც დიდხანს არ მოიხარშება (ლ. ლეონ., ქეგლ). იხ. აგრეთვე: ლუგუმი კერმუხტ-ი კუთხ. გურ., ქართლ. მაგარი ტყავი, რითაც ხმლისა და სატევრის ქარქაშს მოსავენ (გ. შარაშ.); ტყავია ერთგვარი ხორკლიანი (ა. ღლ.). კერპულ-ი კუთხ. ხევსურ. წარმართული (ს. მაკალ.). კერტვა კუთხ. იმერ. მ ო კ ე რ ტ ვ ა, ჭკნობა; მ ო კ ე რ ტ ი ლ ი დამჭკნარი (ვ. ბერ.). კერჩხ-ი კუთხ. აჭარ. 1. ლობიოს ჩენჩი, ნაჩურჩი; 2. გაურჩეველი ლობიო - ზამთრისათვის შესანახავი (შ. ნიჟარ.). კერჩხა კუთხ. ქართლ. სადგომი (ა. ღლ.,ქართლ., 287). "მინდორში ერთ კ ე რ ჩ ხ ა დგა, გარს ურიგია თასები." კერძვა კუთხ. ფშ. საჭმლის მირთმევა (ი. ქეშიკ.). კეს-ი კუთხ. თუშ. საყვავე (თ. უთურგ.). კესანე კუთხ. ფშ. ყვავილია (ვაჟა, I, ა. შან.); ყვავილი, აგრეთვე საალერსო სიტყვა: გენაცვალე (თ. რაზიკ., „ივერია“, №132, 1900, ი. ჭყონ.). "ნაზის იისა კუბო შემიკრან, გულს დამაყარონ ტურფა ქ ე ს ა ნ ე ." კესელო კუთხ. თუშ. მაგარი (ს. მაკალ.). კეტ-ი კუთხ. მოხ. ცალი, კენტი, რაც შუაზე არ გაიყოფა (დიალექტ., 562). კეტამი კუთხ. ფშ. კლდის ქიმი (ვაჟა-ფშ. მც. ლექსიკ.). კეტელა კუთხ. მთიულ. ხილის ჩამოსაყრელი მოკლე ჯოხი (ლ. კაიშ.). კეტეტილა კუთხ. ქვ. იმერ. იხ. აგრეთვე: კედლიტილა კეტრ-ი კუთხ. ფშ., თუშ. სატკბური მუწუკები თავზე (თ. რაზიკ., „ივერია“, №132, 1900, ი. ჭყონ.); გამხმარი მუწუკი (ა. შან., ლ. ლეონ., პ. ხუბ.). კეტრიან-ი ვაშლ-ი კუთხ. ფშ. ვაშლს თუ კანზე ჭორფლივით ან მუწუკებივით გაუჩნდა, იმას კეტრიანს ეძახიან (თ. რაზიკ., „ივერია“, №132, 1900, ი. ჭყონ.). კეშ-ი 1.კუთხ. მესხ. გამხმარი, გამაგრებული ტყავი; გადატ. უხეში, მაგარი (ი. მაისურ.). 2.კუთხ. გურ., იმერ. დაუკოდავი ტახი (გ. შარაშ.; ს. ჟღ.); სანაშენო ტახი (ნ. აგიაშვილი, ვანი). კეშვა კუთხ. ქიზიყ. კერშვა (ს. მენთეშ.). კეც-ი კუთხ. მთიულ. 1. ღუმლის ძირი, რომელზედაც ცეცხლი ანთია; 2. ქვის დასამუშავებელი იარაღი (ლ. კაიშ.). კეცეულ-ი კუთხ. ხევსურ., ქსნის ხეობ. თხელი პური, კეცეულა (ს. მაკალ.); ქადაზე უფრო პატარა ნამცხვარია (ა, ჭინჭარ., 213); დიდი ზომის ფურცლიანი ქადა (ვ. სომხიშვ.). კეწარა კუთხ. თუშ. კეწერა, მცენარეა (ა. მაყ.). კეწერ-ი კუთხ. ქართლ. ფიჩხის წვრილი ტოტი, მცენარის ტოტის მოგრძო ყლორტი (შ. ძიძ., ნ. კეცხ., პ. ხუბ.). შდრ.: საბა, ნ. ჩუბ., დ. ჩუბ., ქეგლ. . "უფლისციხელი ტერტერა მაღლა გარბოდა სერ-სერა; ნაყიდი ფიჩხი დამიწვა, აღარ გაუშვა კ ე წ ე რ ა." კეწეწა კუთხ. ზ. იმერ. ბალახია, წვრილად აშოტილი (ბ. წერეთ.). კეწკარა კუთხ. მთიულ. კეწერა, ხის წიწკვი, ფიჩხები და ნაფოტები (ლ. კაიშ.). კეჭა კუთხ. კახ. ქუჩბად ამოსული მატყლი ცხვრისა (ქეგლ). კეჭე კუთხ. თუშ. ცოტა მატყლი, მატყლის ნამცეცი (ა. შან.; ლ. ლეონ.). კეჭეჭ-ი კუთხ. აჭარ. სიმინდის ძირი (შ. ნიჟარ.). კეჭვნა კუთხ. ქიზიყ. მოხვედრება მიზანში, მაგ., სალის მოხვედრება (მორტყმა) სალისათვის, ჩილიკის მორტყმა ჯოხისათვის (ს. მენთეშ.). იხ. აგრეთვე: სალა კეჭინარა კუთხ. იმერ. ქვიანი ადგილი, საყანედ ცუდია (ვ. ბერ.). იხ. აგრეთვე: კენჭნარი კეჭკეჭა კუთხ. იმერ. წერწა, მცენარეა (ა. მაყ.). კეჭნაობა კუთხ. ხევსურ. ცივი იარაღის ხმარება, ფარიკაობა; დ ა კ ე ჭ ნ ი ლ ი ნაჭდევი ფარიკაობისას ჭდე დაჩენილი (ს. მაკალ.; ქეგლ). კეხა კუთხ. ხევსურ. ნაქარგის (ნაქსოვის) სახეა ერთგვარი (ს. მაკალ.; ა. ჭინჭარ., 262). კეხვა-ი კუთხ. ინგილ. ნისკარტით ჩაკვრა; ჩ ა ჰ კ ე ხ ა ჩანისკარტა (მ. ჯან.). კეხის კან-ი კუთხ. გურ. აბრეშუმის ჭიის მეორე კანის ცვლა, როცა ჭიას ზურგზე შავი ლაქა გამოაჩნდება ხოლმე კეხის მსგავსად (გ. შარაშ.). კეხის შებრუნება კუთხ. იმერ. გადატ. გაძლიერებული მტერი რომ პირაქეთ შემოგედავება. ძველ ცოდვებს გაგიხსენებს, სამაგიეროს გადაგიხდის (ვ. ბერ.). კეხურა კუთხ. ქართლ. ვაშლის ჯიშია წითელი ფერისა სოფელ კეხვიდან (შ.ძიძ., ნ. კეცხ., პ. ხუბ.). კვაბრჩხილა კუთხ. ქართლ. იხ. აგრეთვე: კობჩხილა კვადამადა კუთხ. ლეჩხ. სწორი, ზუსტი (მ. ალავ., 1). კვათხუნჯა კუთხ. რაჭ. ხის პატარა ტოლჩა, მწყემსები წყლის ჭურჭლად იყენებენ („კომუნისტი“, №190, 1967). კვაკვალიე ლობიო კუთხ. ლეჩხ. წითელი ლობიოს ჯიშია (მ. ჩიქ.). კვალა კუთხ. ხევსურ. პატარა თოკის ნაჭერია (ა. ჭინჭარ., 287). კვალაჸ-ი კუთხ. თუშ. გირკლის ბოლოზე მობმული თოკი ან თასმა (თ. უთურგ.). იხ. აგრეთვე: გირკლი კვალიაკვალია კუთხ. ოკრიბ. სალოკი თითის ტრიალი ხელის გულზე (მ. ალავ.). კვალიზ-ი კუთხ. ზ. იმერ. შქერი, მცენარეა (ა. მაყ.). კვალის ხარ-ი კუთხ. ქართლ. ხარი, რომელიც კვალის (ხნულის) მხარეზე მიდის (ე. ბაბუნ., 272). კვამ-ი კუთხ. მთიულ. , გუდამაყრ. კვამლი, ბოლი (ე. ვირსალ.). კვამლ-ი კუთხ. გურ., ფშ. კომლი, მოსახლე (ა. ღლ., გურ.). "ყოლ წელიწაც ნათლიღება წინდღით მის საბძანებელში თითო კ ვ ა მ ლ ი დ ა ნ ოროლი მანათი უნდა იეღო." კვანთ-ი კუთხ. ქართლ. მუხლის ძვალი (ს. მენთეშ.). კვანკვალ-ი კუთხ. ლეჩხ. იხ. აგრეთვე: გვანგვალი კვანტ-ი 1.კუთხ. ქართლ. ლატანი (შ.ძიძ., ნ. კეცხ., პ. ხუბ.). 2.კუთხ. ქიზიყ. გუთნის ნაწილი: წინა ხარების მოსაბმელი ლატანია ჭაპნის მაგიერ (ს. მენთეშ.). შდრ.: საბა, ნ. ჩუბ., დ. ჩუბ., ქეგლ. 3.კუთხ. იმერ., გურ. ჭიდაობის ერთი ხერხთაგანი, სარმა, ფეხის გადადება ან გამოკვრა დასაცემად (ი. ჭყონ.). კვანტალ-ი კუთხ. გურ. მთელი სხეულით მოუსვენარი მოძრაობა, წრიალი (გ. შარაშ.). "იმდენი იკვანტალა ამ შერცხვენილმა, რომ ქე დამიქცია მომიათ მოტანილი წყალი". იხ. აგრეთვე: კვანწალი კვანტიან-ი კუთხ. ფშ. ჩამომავლობით უჯიშო, ბეჩავი, დასნეულებული გვარის მემკვიდრეობა (ი. ქეშიკ.). კვანტილა კუთხ. ქვ. იმერ., რაჭ. იხ. აგრეთვე: სკვანტილა კვანტილა/ე,-ჲ კუთხ. იმერ. ფერხმოქცეული; ფ ე ხ ე ბ ი ს გ ა დ ა კ ვ ა ნ ტ ი ლ ე ბ ა ფეხების ერთი მეორეზე გადადება (ვ. ბერ.). კვანჩლ-ი კუთხ. აჭარ. მუწუკი (პ. ჯაჯან.). "ამსისხვანი კ ვ ა ნ ჩ ლ ე ბ ი აგიდგებოდა ფეხებზე." კვანჩხ-ი კუთხ. იმერ. ცალხელი, პეშვის ნახევარი (ვ. ბერ.). კვანჩხა კუთხ. ქვ. იმერ. ხის ჭურჭელია ერთგვარი ღვინის ან წყლის დასალევად (ქეგლ). კვანჩხის ქარ-ი კუთხ. გურ. ავადმყოფობაა ერთგვარი, ხელ-ფეხის კრუნჩხვა (გ. შარაშ.); ძირში შეგდებული მიმინოს ავადმყოფობა (ა. რობაქ., 169). კვანწალ-ი, აკვანწალება კუთხ. იმერ. უბრალო რამეზე გულის მოსვლა (ვ. ბერ.). "რო ა კ ვ ა ნ წ ა ლ დ ი და დაგვლანძღე ყველეჲ, რა იყო ს ა კ ვ ა ნ წ ა ლ ო ამისთანა უბრალო საქმეში." კვანწალიე კუთხ. ლეჩხ. ლამაზი, ლოყებწითელა (მ. ჩიქ.). კვანწარახ-ი კუთხ. გურ. ძლიერ დადუღებული ტყემლის წვენი (ს. ჟღ.). იხ. აგრეთვე: წოიო
|
|
241 კვანწია - ქართულ კილო-თქმათა სიტყვის კონა |
▲ზევით დაბრუნება |
კვანწია
კუთხ. გურ. მოხდენილი, ტანადი და ცქვიტი ახალგაზრდა ქალი (ი. ჭყონ.). "წინ შემოხვდათ ერთი ციცა (ნ.) კ ვ ა ნ წ ი ა და შავთვალწარბა." კვანწურა კუთხ. რაჭ. ძროხის სახელია (მ. ალავ., 3). კვანჭ-ი კუთხ. იმერ. ვაზისფრჩხილა (ზ. ჭუმბურ., 82). კვანჭალ-ი კუთხ. იმერ. კოჭლობით სიარული (მ. ალავ., 3). იხ. აგრეთვე: კვანჭილა, 1 კვანჭილა კუთხ. ქართლ. 1. კოჭლი, ფეხმოკლე (კირიონი); 2. კვიმატი სიტყვის პატრონი (ქეგლ). კვანჯღარა კუთხ. იმერ. დაგრეხილი, უსწორმასწორო ტანის ხე - ჯაგრცხილა (ქეგლ). კვაჟღუნ-ი კუთხ. გურ. კორძიან ხეზე ცულის ცემა (გ. შარაშ.). კვარაკუნჩხა კუთხ. ქვ. იმერ., გურ. მცენარეა ერთგვარი, ყოჩივარდა; მეგრ. კვარიაში კუნჩხა - ბაყაყის ფეხა (ა. ღლ., ა. მაყ.). კვარაჭინა ქუდ-ი კუთხ. იმერ. დაბალი ქუდი (მ. ალავ., დ. კლდ. ლექსიკ.). "ოტია თავმომწონედ მოჰყვებოდა უკან ცოლსა და დედას თეთრ ჩოხაში სატინის ახალუხით, ახალი წუღა-მესტებით და დაბალი კ ვ ა რ ა ჭ ი ნ ა ქ უ დ ი თ." კვარაჭინა, კოროჭინა კუთხ. იმერ. პატარა და შნოიანი (ვ. ბერ.). კვარახჩინ-ი კუთხ. იმერ. მ ო კ ვ ა რ ა ხ ჩ ი ნ ე ბ ა საქმის ლამაზად, კოხტად გაკეთება, მოგვარება (ვ. ბერ.). კვარვა კუთხ. იმერ. ა კ ვ ა რ ვ ა ს ი მ ი ნ დ ი ს ა სიმინდის მარცვლის აბუშტარება: მარცვალს გახურებულ რაზედმე სდებენ, იგი სკდება და თეთრი გული გარეთ ჩნდება, გემრიელი საჭმელია (ვ. ბერ.). კვართ-ი ხე კუთხ. ქიზიყ. მოხრილი ხე გუთნის ფერსოდ ან რვილად გამოსადეგი (ს. მენთეშ.). იხ. აგრეთვე: რვილი კვარიახა-ი კუთხ. გურ. მეტად მიზეზიანი (გ. შარაშ.). კვარიხ-ი კუთხ. ფშ. ბუნებრივი ნაპრალი, გამოქვაბული (ი. ქეშიკ.). კვარკვალ-ი კუთხ. გურ. ცახცახი; ა კ ვ ა რ კ ვ ა ლ ე ბ ს აცახცახებს შეცივებისაგან, აკანკალებს; დ უ უ კ ვ ა რ კ ვ ა ლ ა თვალები დაუხამხამა თვალები (გ. შარაშ.). კვარკვალა კუთხ. იმერ. ცერცველა და მისი თესლი (ა. მაყ.); სარეველა მცენარეა: ჩვეულებრივი ცერცველა, გორველა, კატაცერცვა, ყვავის ცერცვი, მისი მწიფე მარცვლები შავია (დიალექტ., 685). კვარკვალიტა 1.კუთხ. ლეჩხ., იმერ. სარეველა ბალახია (მ. ჩიქ.). იხ. აგრეთვე: კვარკვალა 2.კუთხ. ზ. იმერ. კურკუშელა, კოშტი. აქედან: დაკვარკვალიტება (ბ. წერეთ.). კვარკვალიტე კუთხ. ლეჩხ. იხ. აგრეთვე: კვარკვალიტა კვარტნა კუთხ. რაჭ. წნორი; (ზ.იმერ.) კარტნა, მცენარეა (ა. მაყ.). კვარტუა კუთხ. იმერ. მოკლე ჩოხა (ა. ღლ.). კვარჩხალ-ი კუთხ. იმერ. ძლიერი დუღილი წყლისა, ჩუხჩუხი (ქეგლ). იხ. აგრეთვე: კვარხალი კვარჩხელა-ი კუთხ. გურ. მარდი, ცელქი, მხიარული; ყმაწვილზე იტყვიან (ა. ღლ.). კვარჭნა კუთხ. იმერ. კრეჭა; გ ა კ ვ ა რ ჭ ნ უ ლ ი გაკრეჭილი (ვ. ბერ.). "ბევრი ღვდელი გეჲკვარჭნა, ბატონო, ერთობის დროს." კვარხალ-ი კუთხ. ლეჩხ., ზ. იმერ. დუღილის დაწყება (ბ. წერეთ.). " თუ შეთბობა გინდა, რას ადუღებდი წყალს, ხო ხედავ, კ ვ ა რ ხ ა ლ ო ბ ს?" იხ. აგრეთვე: ხვარხვალი კვასკვას-ი კუთხ. ლეჩხ. იხ. აგრეთვე: გვანგვალი კვატა, კვატ-ი კუთხ. იმერ., გურ. იხვი (ვ. ბერ.). კვატაბზუა კუთხ. ზ. იმერ. კუდაბზიკა, მეტიჩარა (ქ. ძოწ.). კვატატელა/ე კუთხ. ლეჩხ. ხის ბაყაყი, მყვარი (მ. ალავ., 2). კვატიე კუთხ. გურ. იხვი (დიალექტ., 665). იხ. აგრეთვე: კვატა კვატიტა 1.კუთხ. იმერ. თავმრგვალი (ვ. ბერ.). 2.კუთხ. რაჭ. აყიროს ჭურჭელი - ხოკერა, მასში ინახავენ გაწეწილ ბუმბულსა და სხვ. („კომუნისტი“, №157, 1968). კვატიტე კუთხ. გურ. კეჟერა მხლის თავი (ვანი, თ. თავაძე). იხ. აგრეთვე: ხვიტი კვატკვატ-ი კუთხ. იმერ., გურ. იხვის ხმიანობა. იხ. აგრეთვე: კვატა კვატუნ-ი კუთხ. გურ. ხელის ან ფეხის სწრაფად ქანება სახსარში ღუნვით (გ. შარაშ.). კვატურა/ე-ჲ კუთხ. იმერ. მწარე კვახი (ვ. ბერ.). იხ. აგრეთვე: კოკოშა კვატუშ-ი 1.კუთხ. რაჭ. ხის დიდი კოვზი (ვ. ბერ.). 2.კუთხ. ლეჩხ. მარხილის ნაწილი, რომელზედაც ტვირთი ეწყობა (მ. ალავ., 2). კვაშილა კუთხ. ზ. აჭარ. მიწავაშლა (შ. ნიჟარ.). კვაჩა, კვაჩალი-ი კუთხ. იმერ. კოჭლი (ვ. ბერ.). კვაწანიე კუთხ. ლეჩხ. ინდაურის ჭუკი (მ. ჩიქ.). კვაწარახ-ი კუთხ. გურ., იმერ. იხ. აგრეთვე: კვანწარახი
|
|
242 კვაწახურ-ი - ქართულ კილო-თქმათა სიტყვის კონა |
▲ზევით დაბრუნება |
კვაწახურ-ი
კუთხ. რაჭ. იხ. აგრეთვე: ეკალძმარა კვაწია კუთხ. ზ. იმერ. იხ. აგრეთვე: კვიწიანა კვაწილა კუთხ. რაჭ. ჩვილი, პატარა (ვ. ბერ.). კვაწკვაწ-ი კუთხ. იმერ. მორეული სიწითლე (ვ. ბერ.). "ბროწეულივით კვაწკვაწა ლოყები აქვს." კვაჭა 1.კუთხ. რაჭ. კოჭლი (შ. ძიძ., ნ. კეცხ., პ. ხუბ.). იხ. აგრეთვე: კვაჩა 2.კუთხ. კახ. პატარა, დაბალი, მორჩილი ტანის ადამიანი (ქეგლ). კვაჭალია კუთხ. ოკრიბ. პატარა მინდორი ტყეში (ვ. ბერ.). კვაჭანტ-ი კუთხ. რაჭ. დაგრეხილი, დაპრანჭული (ქეგლ). კვაჭახურ-ი კუთხ. ლეჩხ. ქილიქიანი სახლის გარეთა კუთხე (მ. ალავ., 1). შდრ.: საბა, დ. ჩუბ., ქეგლ. კვაჭინ-ი კუთხ. რაჭ. ჭაკუნი (ვ. ბერ.). კვაჭინა კუთხ. ლეჩხ. ღადრის გამოსაღები სწორკუთხა ფიცარი („კომუნისტი“, №157, 1968). კვაჭუტა კუთხ. იმერ. კოჭლი, დაფეხვილი (ვ. ბერ.). იხ. აგრეთვე: კვაჩა, კვაჩალიი კვახ-ი კუთხ. გურ., იმერ., რაჭ., ლეჩხ., ოკრიბ. გოგრა (ა. მაყ.). შდრ.: საბა, ნ. ჩუბ., დ. ჩუბ., ქეგლ. იხ. აგრეთვე: ხაპი კვახაბერა კუთხ. იმერ. გადატ. ასაკგადასული, უშნო და გადაბერებული ქალი (ი. ქავთ.). კვახაბუა კუთხ. ზ. იმერ. შვია, მცენარეა (ა. მაყ.). კვახისკაკლიან-ი კუთხ. რაჭ. საჭმელია ერთგვარი: პურში ჩართული კანაფის მარცვლის გული, ხახვითა და კვერცხით შეზავებული („კომუნისტი“, №157, 1968). კვახიწელა კუთხ. იმერ. კანგაცლილი გოგრის თასმისებური ანაჭრები, გამხმარს ხარშავენ და ძმრით შეზავებულს შეჭამადად ხმარობენ (ი. ქავთ.). კვახუჭა კუთხ. რაჭ. იხ. აგრეთვე: კვახუჯი კვახუჯ-ი კუთხ. რაჭ. ქალამანი, კოხუნჯი (ვ. ბერ.). კვახუჯებ-ი კუთხ. რაჭ. ქალამნისებური ფეხსაცმელი (შ. ძიძ., 207). კვებო კუთხ. რაჭ. ფანჯარა, დუროიან სახლში (შ. ძიძ., 207); ბოსლის კედელში პატარა სარკმელი, სასინათლო და ჭრაქის დასადებელი; ნიში (დიალექტ., 685). იხ. აგრეთვე: დურო კვებულ-ი კუთხ. ფშ. გამოკვებილი, გასუქებული (ვაჟა-ფშ. მც. ლექსიკ.). კვებულა კუთხ. ქართლ. ერთი-ორი წლის დეკეული, მოზვერი ან ზაქი (ლ. ლეონ.; შ. ძიძ., ნ. კეცხ., პ. ხუბ.). კვეთ-ი კუთხ. იმერ., გურ. რძის შესადედებელი სითხე (ვ. ბერ.); დვრიტის ექსტრაქტი, რომლითაც შედედდება ხოლმე რძე საყველედ (ლ. ლეონ.). იხ. აგრეთვე: დვრიტა კვეთილ-ი კუთხ. თუშ. იხ. აგრეთვე: კვეთილიანი კვეთილიან-ი კუთხ. ფშ. ქალი რომ საქმროს დაიწუნებდა, ფშაველთა ადათით, ქმარს ვეღარ შეირთავდა და ამაზე იტყოდნენ: კ ვ ე თ ი ლ ი ა ნ ი ქალიაო (თ. რაზიკ., „ივერია“, №132, 1900, ი. ჭყონ.). კვეთილშ-ი ჩასმა კუთხ. ხევსურ. იხ. აგრეთვე: კვეთილიანი კვეკვერა კუთხ. ქართლ. პატარა მრგვალი, შუაზე გახვრეტილი პური (თ. რაზიკ., „ივერია“, №132, 1900, ი. ჭყონ.). კველო კუთხ. ოკრიბ. კვეჟო, ხის ურო - სიმინდის ან ლობიოს დასაფშვენი (მ. ალავ.). იხ. აგრეთვე: კვეჟო კვენდღ-ი კუთხ. გურ., ზ. აჭარ. ახალამოსული ხე, მოჯრილი, დაგრეხილი და კავზე შემოჭირებული (ი. ჭყონ.); ნორჩი ხის შტო დაგრეხილი ან ტყავის თასმა დაგრეხილი (ს. ჟღ.). შქერის ნედლი და მოქნილი წნელი, რომელსაც იყენებენ ღობეზე სარის დასაკრავად (შ. ნიჟარ.). იხ. აგრეთვე: შქერი კვენტო კუთხ. რაჭ. პურეულის, ბრინჯის, აგრეთვე მარილის საცეხვ-სანაყი ხელსაწყო („კომუნისტი“, №190, 1967). კვეჟო 1.კუთხ. იმერ. ხის მრგვალი ნაჭერი, რომელსაც აქვს ტარი (ლ. ლეჟ., 71); ჭურის ურო, მიწას ტკეპნიან მითი (ზ. ჭუმბურ., 85); ხის ურო. იხმარება ჭურის თავზე აყალოს დასატკეპნად (ქ. ძოწ.). 2.კუთხ. იმერ. ხის სოკოა, რომლისაგან აბედს აკეთებენ (ვ. ბერ., ა. მაყ.). 3.კუთხ. ოკრიბ. ღომის ჯიშია, ღია თაველიანი (მ. ალავ.). 4.კუთხ. იმერ., ოკრიბ. ხის ურო, კვერი (ვ. ბერ., მ. ალავ.). იხ. აგრეთვე: კველო კვეჟღო კუთხ. გურ. ხის ტანზე დარჩენილი ტოტის ძირი (ს. ჟღ.). იხ. აგრეთვე: კვიჟღი კვერ-ი 1.კუთხ. გურ. ღადარში გამომცხვარი მრგვალი მჭადი (ს. ჟღ.; დიალექტ., 665). 2.კუთხ. თუშ. 1. ჩაქუჩი; 2. თხლად გამომცხვარი მრგვალი პური (თ. უთურგ.). შდრ.: საბა, ნ. ჩუბ., დ. ჩუბ., ქეგლ. კვერა კუთხ. ხევსურ. ნაქსოვის (ნაქარგის), სახეა ერთგვარი (ს. მაკალ.; ა. ჭინჭარ., 262). კვერაკვერა კუთხ. იმერ. კოკორი, პურის ან მჭადის კვერი (დიალექტ., 670). კვერელო კუთხ. რაჭ. ლობიოს პარკის ჩენჩო ღეროიანად და ფოთლებიანად, მარცვალდაცლილი ლობიოს ძირი (დიალექტ., 685). კვერკვეტ-ი კუთხ. აჭარ. ხის ჩაქუჩი (პ. ჯაჯან.; ი. მეგრ.). იხ. აგრეთვე: კვერ-კვეშო კვერკვეშო კუთხ. რაჭ. ხის ჩაქუჩი: კვერ+კვეჟო (ვ. ბერ.). კვერნა, ყვერნა კუთხ. იმერ., ქიზიყ. ურმის წინა და უკანა ჭალებზე ჩამოცმული ვიწრო ფიცარი დასაჯდომად (ი. ქავთ.); ურმის ნაწილია (ს. მენთეშ. იხ. აგრეთვე: კოტა კვერტო, კორტუა-ი კუთხ. გურ. მოკლე გადასაცმელი, ტანსაცმელია ერთგვარი (გ. შარაშ.). იხ. აგრეთვე: კვარტუა კვერცხება-ი კუთხ. გურ. საალერსო სიტყვაა, რომლითაც პატარა ბიჭს მიმართავენ (გ. შარაშ.). კვერცხველა-ჲ კუთხ. ინგილ. ერბო-კვერცხი (მ. ჯან.). კვეს-აბედ-ი კუთხ. გურ. ტალ-კვესი (გ. შარაშ.). კვეს-ი კუთხ. გურ. საომარი იარაღია ერთგვარი, შემკობილი ვერცხლით (გ. შარაშ.). კვეცო 1.კუთხ. რაჭ. თოხის ერთი კუთხე (ვ. ბერ.). 2.კუთხ. ქართლ. კვერცხი (კირიონი). კვიალ-ი კუთხ. გურ. ხის პატარა ნაჭერი, მოზრდილი ნაფოტი (პ. ჯაჯან.). კვიას-ი კუთხ. გურ. ჩამოკიდება; დ ა კ ვ ი ა ს ე ბ უ ლ ი ჩამოკიდებული; ა კ ვ ი ა ს ე ბ ა აკიდება (ა. ღლ.). კვიდო კუთხ. გურ. მცენარეა ერთგვარი (კ. გვარ., 948). კვიდოლა კუთხ. ლეჩხ., რაჭ. მცენარეა, კუნელის მსგავს ნაყოფს ისხამს (მ. ალავ., 1). იხ. აგრეთვე: კუდო, კვიდო კვიდომ-ი კუთხ. ლეჩხ. მაგარი, მკვიდრი (მ. ჩიქ.). "საქმეს თუ აკეთეფ და კაცი ხელს მოიკიდეფ, უნდა კ ვ ი დ ო მ ა თ იყოს." იხ. აგრეთვე: ჯიჯგვი კვილმიტ-ი კუთხ. ქიზიყ. ოხუნჯი, ხუმარა (ს. მენთეშ.). კვილ-ი კუთხ. მთიულ. თივის პატარა ზვინი (ლ. კაიშ.). კვიმ-ი კუთხ. იმერ., გურ. ნისლი (ვ. ბერ.); სქელი, დახვეული კვამლი (გ. შარაშ.). კვიმატ-ი, კვიმატა-ჲ, კუმატე-ჲ 1.კუთხ. იმერ., გურ. ბედითი, ბოროტი (ი. ჭყონ.). 2.კუთხ. იმერ., გურ. ფეხის თითის წყლული, ფეხშიშველთ ემართებათ (ვ. ბერ., ი. ქავთ.). კვიმპლა-კვიმპლა კუთხ. ზ. იმერ. კვნიტა-კვნიტა (ბ. წერეთ.). "თირი მიწა კვიმპლა-კვიმპლა არი ხოლმე შაქარივით." კვიმს-ი კუთხ. ხევსურ. მაგარი სატანი, ყველი (ა. ჭინჭარ., 269). იხ. აგრეთვე: სატანი კვინიხ-ი კუთხ. ლეჩხ., ზ. აჭარ. კეფა (მ. ჩიქ.); კეფა, თავის თხემი (შ. ნიჟარ.). შდრ.: დ. ჩუბ., ქეგლ. კვინკვილ-ი კუთხ. იმერ. გ ა დ ა კ ვ ი ნ კ ვ ი ლ ე ბ ა მოსპობა, ძირბუდიანად ამოვარდნა (ვ. ბერ.). "შენ გ ა დ ა გ ა კ ვ ი ნ კ ვ ი ლ ა ღმერთმა, შე ატრაოზო, შენ!" კვინტ-ი კუთხ. იმერ., გურ. წიხლი, ტლინკი, კვანტი (მ. ალავ., დ. კლდ. ლექსიკ.; ა. ღლ.). "კვინტებს ისროდა." "მეკვინტე ცხენი ჰყავდა." კვინტალ-ი კუთხ. იმერ. 1. დაყრილი და გამაგრებული ადგილი სხეულზე, ხორცსა და კანს შუა; 2. ძროხის დიდი ცური, ჯიქანი, გამოწველის შემდეგ რომ ცოტას იკლებს (ი. ქავთ.). კვინტილა კუთხ. ზ. იმერ. მაღალი წრის ადამიანი (ქ. ძოწ.). კვინტიხ-ი კუთხ. იმერ. იხ. აგრეთვე: კვინიხი კვინცხა კუთხ. იმერ., რაჭ., ლეჩხ. ჯაგრცხილა, მცენარეა (ა. მაყ.). კვინძ-ი კუთხ. იმერ. იხ. აგრეთვე: კვიჟღი კვინწარ-ი კუთხ. იმერ., გურ. მიუკარებელი, ავი, ნერვებაშლილი (ვ. ბერ.). იხ. აგრეთვე: კონწარი კვინჭელა კუთხ. აჭარ. ვაშლის ჯიშია ერთგვარი (შ. ნიჟარ.). კვინჭილა 1.კუთხ. ლეჩხ. 1. მრგვლად დახვეული ძაფი ან ნართი (მ. ჩიქ.). 2.კუთხ. ლეჩხ. კოროლის (ზანდურის ჩალის) პატარა კონა, თავსკვნილი (მ. ალავ., 1). კვიპსელა, კვიფსელა კუთხ. იმერ. პატარა, დალეული, ჩია (ი. ქავთ.). კვიჟ-ი კუთხ. იმერ., გურ., ოკრიბ. სიმინდის პატარა და მარცვალმეჩხერი უჯიშო ტარო (ი. ქავთ.); კვიჭიჭი, სიმინდის პატარა ტარო (ვ. ბერ.). იხ. აგრეთვე: ჟუნტალა კვიჟარო კუთხ. ქვ. იმერ. იხ. აგრეთვე: კვიჟი კვიჟღ-ი, კვიჟღიპ-ი 1.კუთხ. იმერ., გურ. კოჟრის (ვ. ბერ.). 2.კუთხ. იმერ. დალეული, ტანდაბალი და წვრილი, ითქმის ყველა არსებაზე (ი. ქავთ.). კვირაყე-ჲ კუთხ. თუშ. კვირა (თ. უთურგ.). კვირე კუთხ. გურ., იმერ. კვირა (გ. შარაშ.). კვირთხ-ი კუთხ. ოკრიბ. შეთქვირებული, სიმწიფეში შესული ხილი (მ. ალავ.). კვირია კუთხ. ფშ., ხევსურ. ხალხური წარმართული ღვთაება, ხმელეთის მზრუნველი მოურავი (ქეგლ). კვირიკობა კუთხ. გურ., ზ. იმერ. ძველი რელიგიური დღესასწაული, იმართებოდა ივლისში, კვირიკობის თვეში (ა. ღლ.; ბ. წერეთ.). კვირიონ-ი, კირიონ-ი, კოსალა კუთხ. თუშ., ქიზიყ. მელეღვია, შოშიასოდენა ფრინველია, მწვანე და მოყვითალო-მოლურჯო, ფუტკარს ეტანება ძალიან, "კრუ-კრუს" იძახის ფრენისას (პ. ხუბ., ს. მენთეშ.). შდრ.: საბა, დ. ჩუბ., ქეგლ. კვირისტავა კუთხ. ქართლ., კახ. გულყვითელა, ნარგიზელა, მცენარეა (ა. მაყ.). კვირიტავ-ი კუთხ. ქიზიყ. კვირისთავი, თითისტარის ქვემო ნაწილზე წამოსაცმელი ქვის, ლითონის ან ხის რგოლი, რომ თითისტარი დამძიმდეს და კარგად იბზრიალოს (დიალექტ., 606). კვირკვილ-ი 1.კუთხ. გურ. ფრინველია ერთგვარი (ა. ღლ.). იხ. აგრეთვე: კვირიონი, კოსალა 2.კუთხ. იმერ. თხილის ყვავილი (ვ. ბერ.). 3.კუთხ. ლეჩხ. წყევლაა საზოგადოდ (მ. ალავ., 2). "ბოშებმა ბებერი ქალი გაამჯავრეს და კ ვ ი რ კ ვ ი ლ ი დააწყებიეს." კვლიავ-ი კუთხ. ქართლ., იმერ. ბალახია ერთგვარი და არა ზირა, როგორც ნ. და დ. ჩუბინაშვილებს განუმარტავთ, ზირას ფშაურად ტ ყ ი უ რ ა ს ეძახიან (თ. რაზიკ., „ივერია“, №132, 1900, ი. ჭყონ.). იხ. აგრეთვე: კვლია კვლიხინ-ი კუთხ. ლეჩხ. უწესო, მოურიდებელი ქცევა; სხვის საქმეში ჩაჩრა, იტყვიან ქალზე (მ. ალავ., 1). კვნეტილ-ი კუთხ. ლეჩხ. გაწყვეტილი კანი სახსრისა თითის სადრეკში (მ. ალავ., 2). კვნიწ-ი კუთხ. ქართლ., ქიზიყ. კვნიტი, ნატეხი შაქრისა ან მარილისა (შ. ძიძ., ნ. კეცხ., პ. ხუბ.; ს. მენთეშ.). შდრ.: საბა, ნ. ჩუბ., დ. ჩუბ., ქეგლ. იხ. აგრეთვე: კვნიჭი კვნიჭ-ი კუთხ. ლეჩხ. ნატეხი, კვნიტი (მ. ალავ., 1). "ერთი კ ვ ნ ი ჭ ი შაქარი მომეცი!" კვრა-ჲ კუთხ. ინგილ. პატარძალისთვის საჩუქრის კისერზე ჩამოკიდება, საჩუქრის მირთმევა (დიალექ., 618). კვრეცა კუთხ. ხევსურ. ჩეხვა; შუაზე გ ა ა კ ვ რ ე ც ი ვ ა შუაზე გააჩეხინა (ა. შან.). კვრეხა კუთხ. იმერ. საქონლის მიერ ჩალის ჭამა; ნ ა კ ვ რ ე ხ ა/ე,-ი ჩალის მაგარი ნაწილი, კვრეხის შემდეგ დარჩენილი (ვ. ბერ.). კვრინჩხ-ი კუთხ. ქართლ., კახ. ეკლიანი ბუჩქი, ისხამს საჭმელად ვარგის, კურკიან, შავ, მოლურჯო ნაყოფს (დიალექტ., 638); გარეული ქლიავი, მურაკი (ა. მარტ., გ. იმნ.). კვრინჩხა კუთხ. მთიულ. ხმალა, ხანჯალა (ა. მაყ.). კვრინწა კუთხ. ფშ. იხ. აგრეთვე: კვნიწი კვრიხა კუთხ. იმერ. თავმოპარსული (ი. ქავთ.). "ხოტორ-ხოტორ, კ ვ რ ი ხ ა, ყვავი ნიგოზს ყრისა." კვრიხილ-ი კუთხ. ლეჩხ. თხილის ყვავილი (მ. ალავ., 1). კიამპო კუთხ. გურ. ძნელად ასასვლელი აღმართი (გ. შარაშ.); ხის ან კლდის მწვერვალი (ს. ჟღ.). კიანთ-ი 1.კუთხ. გურ., იმერ. ძალზე განათება; გ ა დ ა კ ი ა ნ თ ე ბ ა ძალზე განათება, გათენება; გ ა დ ა კ ი ა ნ თ ე ბ უ ლ ი განათებული, გადაკაშკაშებული (ვ. ბერ., ა. ღლ.). იხ. აგრეთვე: გადაკიანთება 2.კუთხ. ლეჩხ. კაკანი, სიმღერა (მ. ჩიქ.). კიანჭურა კუთხ. რაჭ. საქანელა, რწიანა (ვ. ბერ.). კიაპ-ი 1.კუთხ. გურ. 1. არწივის, ორბისა და შევარდნის ყვირილი (ი. ჭყონ.). 2.კუთხ. გურ. უმცირესი რამ, ბეწვის ოდენა, ციცქნა („კომუნისტი“, №157, 1968). "ერთი კ ი ა პ ი არ დარჩენია." 3.კუთხ. ხევსურ., ჩ. თუშ. გაღვივებული მარცვლის მიერ ამოყრილი უმცროსი მორჩი (ა. ჭინჭარ., 201); ნორჩი ყლორტი მცენარისა (კ. ჭრელ., 259). კიბალ-ი კუთხ. თუშ. სამი ჯოხი წვერებით ერთმანეთთან შეკრული, ცეცხლზე ქვაბის ჩამოსაკიდებლად (თ. უთურგ.). კიბერ-ი კუთხ. მთიულ. შალის ქსოვის სახე (ლ. კაიშ.). კიბილა კუთხ. აჭარ. ფართო მარცვლებიანი სიმინდის ჯიშია (პ. ჯაჯან.). კიბილის ქირა კუთხ. აჭარ. ქორწილში მაყრებისათვის მისაცემი ხორაგი (პ. ჯაჯან.). კიბოლია კუთხ. ზ. იმერ. კიბორჩხალა (ქ. ძოწ.). კიბორჩხ-ი კუთხ. ქართლ. ლასტი ან მავთულის ბადე, რომელიც წყლის მოტანილს იჭერს და წისქვილის ბორბალს იცავს (დიალექტ., 638). კიბორჩხალ-ი კუთხ. გურ. კიბო (ა. ღლ., გურ.). კიბორჩხალა კუთხ. ქართლ., იმერ. იხ. აგრეთვე: ვირხიდა, კაპირჩხი, ფაცხა, 2 კიბორჭა კუთხ. რაჭ. საცალფეხო ხიდი მდინარეზე („კომუნისტი“, №190, 1967). კიბორჭაყ-ი კუთხ. თუშ. იხ. აგრეთვე: კიბორჭა კიბჟირ-ი კუთხ. ზ. იმერ. ტაბჟირი, ჯარის პატარა გოგორა, რომელზედაც მასრაა წამოცმული (ბ. წერეთ.). კიბურჩხა კუთხ. ფშ. წისქვილის ბორბლის საყრდენი, რაზედაც ღერძის წვერი ტრიალებს (ქეგლ). კიბურჭიან-ი კუთხ. ხევსურ. კლდიანი ღადაღუდა გზა (თ. რაზიკ., „ივერია“, №132, 1900, ი. ჭყონ.). კიბჭო კუთხ. მთიულ. იხ. აგრეთვე: კიჭბო კიდავ კუთხ. გურ., მთიულ., გუდამაყრ. კიდევ, ისევ (ა. ღლ., გურ..; დიალექტ., 568; 572). კიდაც კუთხ. მთიულ., გუდამაყრ. კიდევაც, კიდეც (დიალექტ., 568; 572). კიდენ, კიდენა კუთხ. გუდამაყრ., ქიზიყ. კიდევ (დიალექტ., 572;606). კიდო 1.კუთხ. რაჭ., გურ. კიდევ, კვლავ; კ ი დ ო მ ც კიდევაც (დიალექტ., 685; ე. ნინ., II, თ. კიკვ.). იხ. აგრეთვე: კიდავ, კიდომ 2.კუთხ. ქართლ., მოხ., ხევსურ. უციკნო თხა (ქეგლ); უბატკნოდ მეწველი ცხვარი (ლ. ლეონ.). კიდობან-ი კუთხ. ზ. იმერ. მაღლარი ყურძნის საკრეფი გოდორი. შდრ.: გიდელი (ბ. წერეთ.).
|
|
243 კიდობანა - ქართულ კილო-თქმათა სიტყვის კონა |
▲ზევით დაბრუნება |
კიდობანა
კუთხ. ფშ. ტაბლაყურა, მცენარეა (ა. მაყ.). კიდობანა კბილ-ი კუთხ. კახ. სიბრძნის კბილი („კომუნისტი“, №157, 1968). კიდომ კუთხ. გურ. კიდევ (ა. ღლ.). კიდუ კუთხ. ხევსურ. უდედო ბატკანი (ა. შან.). იხ. აგრეთვე: კიდო, 2 კიდურა კუთხ. მოხ. ყუა პურისა (ო. ქაჯ.; ქეგლ). კიე კუთხ. ქიზიყ. კიდევ (დიალექტ., 606). იხ. აგრეთვე: კიდენ კივკივ-ი კუთხ. ქართლ., ფშ. ინდაურის ხმობა-ძახილი (გ. შატბერ., 63; ი. ქეშიკ.). კიზილ-ი კუთხ. ლეჩხ. პატარა ცეცხლი; ა კ ი ზ ი ლ ე ბ ა ცეცხლის დანთება (მ. ალავ., 1). კიზინ-ი კუთხ. იმერ. დ ა კ ი ზ ი ნ ე ბ ა ცეცხლის დანთება (ვ. ბერ.). კით-ი, კინთ-ი კუთხ. ქიზიყ. საპენტლის ლარის საცემი ჯოხი, ტაბიკი შინდისა, სიგრძით 30-35 სმ (ს. მენთეშ.). კითხულ-ი კუთხ. ქიზიყ. ავანჩავანობა, უფროსობა, განმკარგულებლობა, ვისაც ეკითხება საქმე, უვისოდაც ვერაფერს გააკეთებენ (ს. მენთეშ.). კიკა კუთხ. ქართლ. ლოყაზე ხელის მოცაცუნება (კირიონი) კიკაბო კუთხ. გურ. ციცაბო კლდე (ს. ჟღ.). კიკაჩა კუთხ. აჭარ. ყურძნის ჯიშია ერთგვარი, ახლა გადაშენებულია (ა. ღლ.; დიალექტ., 658; შ. ნიჟარ.). კიკვაობა კუთხ. კახ. ბავშვთა თამაშობაა (ა. გვენც., თ. ბერიაშვ.). კიკვ-ი 1.კუთხ. ქიზიყ. კომბოსტოს ფეხი, კომბოსტოს ნაწილი ძირიდან თავამდე (ს. მენთეშ.). 2.კუთხ. კახ. ოთხგვერდად გათლილი პატარა ჯოხი, თავწაწვეტებული, ჭდეებიანი. ხმარობენ ბავშვთა სათამაშოდ (ა. გვენც., თ. ბერიაშვ.). იხ. აგრეთვე: კიკვაობა კიკიმო კუთხ. ფშ. იხ. აგრეთვე: კიკინოჲ
|
|
244 კიკინა/ე,-ი - ქართულ კილო-თქმათა სიტყვის კონა |
▲ზევით დაბრუნება |
კიკინა/ე,-ი
კუთხ. გურ. თმა ჩამოშვებული (ს. ჟღ.). იხ. აგრეთვე: კიკინოჲ
|
|
245 კიკინო-ჲ - ქართულ კილო-თქმათა სიტყვის კონა |
▲ზევით დაბრუნება |
კიკინო-ჲ
კუთხ. თუშ. კულული, კავი (თ. უთურგ.). იხ. აგრეთვე: კიკინა, კიკიმო
|
|
246 კიკიტ-ი - ქართულ კილო-თქმათა სიტყვის კონა |
▲ზევით დაბრუნება |
კიკიტ-ი
კუთხ. იმერ. ჩხირი, ფიჩხი (პ. ჯაჯან., IX, 254). "ინ ხეს ახლა ანხელა კ ი კ ი ტ ს ვერ მოტეხამ." კიკნა, კუკნა კუთხ. ქიზიყ. ციცქნა, ძალიან პატარა, მცირე, ცოტა რამ (ს. მენთეშ.).შდრ.: საბა, დ. ჩუბ., ქეგლ. კიკნაპ-ი კუთხ. მესხ. კნაპა, მცენარეა (ა. მაყ.). კიკო 1.კუთხ. გურ. კურდღლის ბაჭია (ს. ჟღ.). 2.კუთხ. კახ. იხ. აგრეთვე: კიკვი, 2 კიკო-ჲ კუთხ. ინგილ. ტიკინა, დედოფალა (მ. ჯან.). კილ-ი 1.კუთხ. გურ. ხმელი ხის მტვერი; ჭიის მიერ დახრული ფიცრის მტვერი (ა. ღლ.). 2.კუთხ. კახ., ქიზიყ., ქართლ., მთიულ., ხევსურ. ხორბლეულის მარცვლის ბუდე (გ. მაჭავარ., 288; დიალექტ., 606); ჩენჩო (კირიონი); ბუდე, რომელშიაც მარცვალია მოთავსებული (ა. ჭინჭარ., 201). შდრ.: საბა, ნ. ჩუბ., დ. ჩუბ., ქეგლ. 3.კუთხ. ზ. იმერ. ნაკლი, წუნი (ქ. ძოწ.).
|
|
247 კილავ - ქართულ კილო-თქმათა სიტყვის კონა |
▲ზევით დაბრუნება |
კილავ
კუთხ. გურ. ← კვლავ. ამ სიტყვას ახლა თავდაპირველი მნიშვნელობა დაკარგული აქვს და ხმარობენ მიმართვის აღსანიშნავად, ან იხმარება ჰ ო და მ ე რ მ ე ს მნიშვნელობით (გ. შარაშ.). კილაკოზ-ი კუთხ. ქართლ. მოლაპარაკე (ს. მენთეშ.). კილაკოზობა კუთხ. იმერ. დამეხსენი, თავი დამანებე, არ მ ე კ ი ლ ა კ ო ზ ე ბ ა ო, ე. ი. ხუმრობის გუნებაზე არა ვარო (ვ. ბერ.). კილან, კილანა კუთხ. ინგილ. თიხის პაწია ფიალა, ჯამი (მ. ჯან.); თიხის პატარა თეფში (გ. იმნ.). კილდე კუთხ. ხევსურ. კლდე (ა. შან.). კილდონ-ი კუთხ. ფშ. ფოცხვერი, ნადირი (თ. რაზიკ., „ივერია“, №132, 1900, ი. ჭყონ.). კილიტიან-ი მესტ-ი კუთხ. ქიზიყ. წინ გაჭრილი, გულამოღებული მესტი ქალისა (ს. მენთეშ.). კილო 1.კუთხ. რაჭ. მთის თვალუწვდენელი უღელტეხილი (შ. ძიძ., 207). 2.კუთხ. ხევსურ. 1. ადგილი, რომლითაც ისარი საბამს ებჯინება; 2. ხელსაყრელი დრო; 3. კ ი ლ ო ს მ ი ს ვ ლ ა უკანასკნელ, გამოუვალ მდგომარეობაში ჩავარდნა (ა. ჭინჭარ., 304). "დაიცა, წყლისა მარსიტო, ვერ მიგაყენო კ ი ლ ო ს ა, დიაღა ნუ ასჩქარდები, მე ველი თავის კილოსა." 3.კუთხ. ფშ. 1. გუნება, ხასიათი (ვაჟა, II, ა. შან.); 2. ასაკი, დრო (ი. ქეშიკ.). კილოიან-ი კუთხ. ფშ. მოხერხებული, ყოველგვარი საქმის მომწყობი (თ. რაზიკ., „ივერია“, №132, 1900, ი. ჭყონ.). კილოსან-ი კუთხ. ქართლ. სხვათა მკილავი (გ. შატბერ., 63). კილტავაშლ-ი კუთხ. აჭარ. იხ. აგრეთვე: კლდის ვაშლი კილტე კუთხ. გურ. კლიტე (ა. ღლ., გურ.). იხ. აგრეთვე: მეკილტული კიმან-ი კუთხ. გურ. ხარის ბღავილი წვრილ და მაღალ ხმაზე (ე. ნინ., I, თ. კიკვ.); ხარის სამხიარულო დაბღავლება (ი. ჭყონ.). "ხარის კ ი მ ა ნ ი მეგონა." კიმელ-ი კუთხ. ქართლ. წვრილი მტევანი უჯიშო, ველური ვაზისა (ა. ღლ., ქართლ.). შდრ.: საბა, ნ. ჩუბ., დ. ჩუბ., ქეგლ. კიმერჩხალ-ი კუთხ. ხევსურ. იხ. აგრეთვე: კემერჩხალი, კენერჩხალი კიმკიმა-ი კუთხ. გურ. ლავიწი (გ. შარაშ.). იხ. აგრეთვე: კინკიბა/ე კიმო-ჲ კუთხ. თუშ. სახლის კუთხე (თ. უთურგ.). კიმპალ-ი კუთხ. იმერ. კუმპალი გ ა მ ო კ ი მ პ ვ ლ ა ყურძნის გამომარცვლა (ვ. ბერ.). შდრ.: ქეგლ. "ჩვენს ვენახში ძინძა-ძინძა, თქვენს ვენახში კ ი მ პ ლ ა-კ ი მ პ ლ ა." კიმხა კუთხ. ხევსურ. ნაქარგის (ნაქსოვის) სახეა ერთგვარი (ს. მაკალ., ა. ჭინჭარ., 262). კინა-ი კუთხ. გურ. რკინა, ცული ზ. გურულში (გ. შარაშ.). კინაღ კუთხ. ხევსურ. კნინღა, კინაღამ (ა. შან.). კინაწილა-ი კუთხ. გურ. შავი ტალახი, ხმარობენ საღებავად (ა. ღლ.). კინთ-ი 1.კუთხ. იმერ. 1. ბამბის საპენტავი ჩხირი; 2. ბარის ტარში შერჭობილი ფეხის დასაბრჯენი ჩხირი; 3. ძროხის ძუძუს ცალ-ცალკე თითები (ვ. ბერ.); ძროხის ცურის თითი ანუ ძუძუს ღერი (ლ. ლეონ.; ი. ქავთ.). 2.კუთხ. ქიზიყ. 1. ჯარის სახელურის ტარი; 2. საპენტლის ლარის საცემი ჯოხი, ტაბიკი (ს. მენთეშ.). იხ. აგრეთვე: კითი კინთა 1.კუთხ. ლეჩხ. 1. ბამბის საპენტი ჩხირი; 2. კალათის ხელის თავში გაყრილი ჩხირი (მ. ალავ., 1).] 2.კუთხ. რაჭ. ცელის ტარზე გაკეთებული სახელური მნიშვნ. 2 („კომუნისტი“, №190, 1967) იხ. აგრეთვე: კაბალა, კინთი 1 კინთაურა კუთხ. ზ. იმერ. საზამთრო ვაშლის ჯიშია, ბრტყელი და მწვანე ნაყოფი იცის, გვერდწითელი (მ. ალავ., 1). კინკ-ი, ძღინკ-ი კუთხ. ლეჩხ., გურ. კონკი, ძველი, დახეული ტანსაცმელი (მ. ალავ., 1); ჩ ა კ ი ნ კ უ ლ ი დაფლეთილ ტანსაცმელში გამოწყობილი (ა. ღლ.). "ახლა მევიშორე კ ი ნ კ ე ბ ი." კინკა კუთხ. ოკრიბ. ჟუნჟრუკი, მცენარეა (ა. მაყ.). კინკარუჟა კუთხ. იმერ., რაჭ., ლეჩხ. ეკალას ნაყოფია (ა. მაყ.); წითელი კუნელია, არ იჭმება (ი. ქავთ.). იხ. აგრეთვე: ეკალა კინკიბა/ე,-ჲ, კიპკიპა კუთხ. იმერ. ლავიწი საზოგადოდ და არა მარტო ქათმის ლავიწი (ვ. ბერ.). "სა წამიხვალ, კირკიტაძე, ტყავს აგაძრობ კ ი პ კ ი პ ა ზ ე". იხ. აგრეთვე: კიმკიმაი კინკილ-ი კუთხ. გურ. ჭინჭილი, წყლის ჭურჭელია (ა. ღლ.). კინკილა კუთხ. იმერ. მარტოხელა კაცი, ცალი (ქეგლ). კინკილო კუთხ. ინგილ. თხილის ბუჩქის ყვავილები (მ. ჯან.). კინკიპა კუთხ. იმერ. იხ. აგრეთვე: კინკიბა/ე,-ჲ კინკლ-ი კუთხ. ქიზიყ. ცხვირში გამხმარი ჟღვინტი (ს. მენთეშ.). კინკლიან-ი კუთხ. გურ. მოკინკლავე, მოჩხუბარი, ინტრიგანი (მ. და ქ. სიხარულიძეები, გოგოლეისუბანი) კინკორ-ი კუთხ. იმერ. კინწორი, კენწერი, წვერო (ვ. ბერ.). "ბალი კ ი ნ კ ო რ შ ი გამწარდება" კინკრიხო კუთხ. ფშ. თავის ქალა, თავი (ვაჟა, I, 1946, ა. შან.). შდრ.: დ. ჩუბ., ქეგლ. კინტ-ი კუთხ. ლეჩხ. საჭვალი, ხის ლურსმანი (მ. ჩიქ.). კინტუაებ-ი კუთხ. რაჭ. რკინის პატარ-პატარა ნაჭრები (შ. ძიძ., 207). "ხომ არ მამასხარავეფო, რომა სჭედო მა კ ი ნ ტ უ ა ე ბ ს ა." კინტულა კუთხ. მთიულ. კატის კნუტი, ცინდალი (დიალექტ., 568; ლ. კაიშ.). კინტურა კუთხ. ქსნის ხეობ. ბიჭი, ვაჟი მოფერებით (ვ. სომხიშვ.). "ორი კ ი ნ ტ უ რ ა მყავს." კინჩხ-ი 1.კუთხ. ხევსურ. პატარა ზომის, ყველი (ა. ჭინჭარ., 268). იხ. აგრეთვე: კუსი 2.კუთხ. გურ., ზ. აჭარ. კისერი (ს. ჟღ.; შ. ნიჟარ.). 3.კუთხ. ლეჩხ. თავცეცხლის, თაგვისარის ან ღომის ჩალის კონა, რითაც დიდ ქვევრს რეცხავენ (მ. ალავ., ოკრიბ.). კინჩხა კუთხ. იმერ. რისამე პატარა ნაჭერი (პ. ჯაჯან., IX, 254). კინჩხიბ-ი კუთხ. ქსნის ხეობ. ძალიან გამხდარი ადამიანი ან საქონელი (ვ. სომხიშვ.). კინცხურ-ი კუთხ. ლეჩხ. ხილის სანერგე მცენარე (მ. ალავ., 3). კინწ-ი კუთხ. ლეჩხ. მტევნის ნაწილია: მთავარი ღეროს ძირი, რითაც მტევანი მიბმულია ვაზს: ტევანი მიბმულია კ ი ნ წ ი თ (დიალექტ., 677). კინწა-ჲ კუთხ. მესხ. კისერმოგრეხილი ადამიანი, მახინჯი. დამამცირებელი მეტსახელი (ი. მაისურ.). კინწალ-ი კუთხ. ზ. იმერ. უწვრილესი შტო, კენწერო (ბ. წერეთ.). "ყვავი ნიგოზზე შემოჯდა, კ ი ნ წ ა ლ ზ ე დეიარება." კინწერ-ი კუთხ. ქიზიყ. 1. ხის კენწერო, წვერო; 2. საკირის გუმბათი (ს. მენთეშ.). კინწიხ-ი კუთხ. ქართლ. კენწერო, წვერო (დიალექტ., 630). იხ. აგრეთვე: კინწალი
|
|
248 კინწლა, კინწლობა - ქართულ კილო-თქმათა სიტყვის კონა |
▲ზევით დაბრუნება |
კინწლა, კინწლობა
კუთხ. აჭარ. ჩხუბი, კინკლაობა (დიალექტ., 658). კინწლავ-ი კუთხ. ლეჩხ., იმერ. ჩხუბი (მ. ჩიქ.); ჩხუბი, აყალ-მაყალი (პ. ჯაჯან., X). კინწლიბა კუთხ. აჭარ. წამწამთა ძირების ანთება,- ჯიბლიბო (შ. ნიჟარ.). კინწლობა კუთხ. აჭარ. იხ. აგრეთვე: კინწლა კინწოლ-ი კუთხ. ფშ. 1. ნაპერწკალი; 2. წვეთი (თ. რაზიკ., „ივერია“, №132, 1900, ი. ჭყონ.). კინწოლაჸ-ი კუთხ. თუშ. ძალიან პატარა, პაწაწკინტელა (თ. უთურგ.). კინწორ-ი კუთხ. იმერ. იხ. აგრეთვე: კინკორი კინწრიხო 1.კუთხ. მოხ. თხემი, წვერი მთისა, კლდისა (ა. ყაზბ., I, შ. ძიძ.). 2.კუთხ. ქსნის ხეობ. ხის კენწერო (ვ. სომხიშვ.). კინჭლე კუთხ. ხევსურ. ძროხის საწველი ხის პატარა კასრი (ა. ჭინჭარ., 267). იხ. აგრეთვე: კოფა კინჭოტ-ი კუთხ. კახ., ქიზიყ. თორნიდან პურის ამოსაღები კავიანი შამფური რკინისა, სიგრძით ორი წყრთაა (გ. მაჭავარ., 291; ს. მენთეშ.). კინჭუტ-ი კუთხ. ქიზიყ. იხ. აგრეთვე: კინჭოტი კინჭუხ-ი კუთხ. ფშ. მთის კლდოვანი წვერი (ვაჟა, I, 1946, ა. შან.). კინჯალა კუთხ. რაჭ., ლეჩხ. წეკო, მცენარეა (ა. მაყ.). იხ. აგრეთვე: შავშურა კიოთ კუთხ. ფშ. ალბათ კი (დიალექტ., 592). კიოთა კუთხ. თიან. ნაწ. ხომ (დიალექტ., 598). კიოფ-ი კუთხ. იმერ. ცხენის შუბლზე პატარა თეთრი ნიშანი, თუ დიდი წილი შუბლისა თეთრი აქვს, მაშინ ნ ო თ ა ს (საღარს) ეტყვიან; ხარს, ცხვარს - ნიშას, ძროხას, კამეჩს - ნიკორას. ნიკორას ზოგჯერ ხარზედაც იტყვიან (ი. ჭყონ.). კიპირ-ი კუთხ. ლეჩხ. რიკაობა (მ. ალავ., 1). იხ. აგრეთვე: კიპირობა კიპირობა კუთხ. ლეჩხ. ხალხური თამაშობაა, რიკტაფელას ნაირსახეობა; კ ი პ ი რ-ი რიკი, რითაც კიპირობას თამაშობენ. კიპირჭ-ი კუთხ. ფშ. კლდოვანი ასასვლელი; ადგილი, სადაც ქვები კიბისებურად, ზოლ-ზოლად გასდევს (ი. ქეშიკ.). "მგელი კ ი პ ი რ ჭ ს ამოეტოლა." კიპკიპა კუთხ. რაჭ. ქათმის საწეწკარი, ანუ საწიწკნარი, ლავიწი (ი. ჭყონ.). იხ. აგრეთვე: კიმკიმა, კინკიპა კიპორჩხ-ი კუთხ. კახ. წისქვილის ფორჩხზე დაკრული რკინა, რომელზედაც დამაგრებულია ასაწევ-დასაწევი სახელური (ა. მარტ., გ. იმნ.). კიპორჭ-ი კუთხ. რაჭ. ძელი ხიდად გადებული (ვ. ბერ.). შდრ.: საბა, ქეგლ. კიპორჭა კუთხ. ზ. იმერ. ხარის დასაჭედი სამფეხა დგამი (მ. ალავ., 3). კიპს-ი კუთხ. რაჭ. გახვრეტილ ტიკსა ან კოლოტში შეცმული ჩხირი, რომ ღვინომ არ იდინოს (ვ. ბერ.). კირზა კუთხ. ხევსურ. კენკეშა, მცენარეა (ა. მაყ.). კირინა კუთხ. რაჭ. პატარა კვერი, კვერუნა (დიალექტ., 685). კირიონ-ი კუთხ. ქიზიყ. იხ. აგრეთვე: კვირიონი კირკალ-ი 1.კუთხ. რაჭ., მოხ., ინგილ., გუდამაყრ. კრკალი, რკალი (ვ. ბერ., ო. ქაჯ., მ. ჯან.); რკალი, რომლითაც ზამთარში აბამენ საქონელს (ლ.ლეონ.). 2.კუთხ. მთიულ., კახ. 1. თხილის, არყის ან გურძენას მოღუნული წნელი საქონლის დასაბმელად; 2. აკვნის საგოგავის რკალი (ლ. კაიშ.); 3. მოხრილი ხეა ერთგვარი, რომელსაც საქანელას გასაკეთებლად იყენებენ (ა. გვენც., თ. ბერიაშვ.). კირკანტულ-ი, დაკირკანტულ-ი, კრიკანტულ-ი 1.კუთხ. გურ. მიხვეულ-მოხვეული, დაგრეხილი (გ. შარაშ.). "აქიდან და ქუთაისი დ ა კ ი რ კ ა ნ ტ უ ლ ი გზა ვიცი." 2.კუთხ. გურ. იგივე, რაც კრიმანჭული (ა. ღლ.). კირკაჟ-ი კუთხ. ქიზიყ., გურ. ლობიო ან მუხუდო მოხარშული, გადაწურული და შეულესავად (მრგვლად) შენელებული ზეთსა და ხახვში. შდრ.: საბა, ნ. ჩუბ., დ. ჩუბ., ქეგლ. იხ. აგრეთვე: სირსვალი კირკატ-ი კუთხ. აჭარ. გარეული ხილი, ასკილის მსგავსი ნაყოფი აქვს (შ. ნიჟარ.). კირკვალ-ი კუთხ. გურ. ლობიოს მარცვლები მთელ-მთელად მოხარშული, ამოულესავი. ამაზე იტყვიან კ ი რ კ ვ ა ლ ი ლობიოო (ს. ჟღ.). იხ. აგრეთვე: სირსვალი კირკვლა კუთხ. იმერ., გურ. ხირხვლა, აყრა; ა კ ი რ კ ვ ლ ა, ა ხ ი რ ხ ვ ლ ა აყრა, აბარგება (ვ. ბერ., ა. ღლ.). კირკილ-ი 1.კუთხ. იმერ., გურ. წყაროს წყლის ნელა დენა, ხმაური, რაკრაკი; მ ო კ ი რ კ ი ლ ე ბ ს მოწვეთავს, მორაკრაკებს, წყაროს წყალი მოდის (ვ. ბერ., ს. ჟღ.). 2.კუთხ. ზ. იმერ. სიცილი (ბ. წერეთ.). "ეიტეხა კ ი რ კ ი ლ ი და ვერაფრით ვეღარ გავაჩერეთ." 3.კუთხ. ხევსურ., ინგილ. მწერია ერთგვარი, რომელიც ტყავს უჩნდება (ა. ჭინჭარ., 251;) ჩრჩილი (მ. ჯან.). კირკიმალ-ი კუთხ. გურ. მიზეზის მოძებნა, წვრილმან საქმეში ჩაძიება და ჩაყოლა. ჩხირკედელაობა; უ კ ი რ კ ი მ ა ლ ე ბ ს აღიზიანებს, მიზეზს ეძებს (გ. შარაშ.). კირკიმალშ-ი ჩადგომა კუთხ. გურ., იმერ. იხ. აგრეთვე: კირკიმალი
|
|
249 კირკიტ, კირკიტ-ი - ქართულ კილო-თქმათა სიტყვის კონა |
▲ზევით დაბრუნება |
კირკიტ, კირკიტ-ი
1.კუთხ. ინგილ. ხელმოჭერილი, ძუნწი (დიალექტ., 619). 2.კუთხ. მესხ. ხალიჩის საქსოვი ხის ჩხირი („კომუნისტი“, №190, 1967). 3.კუთხ. იმერ. საგულდაგულოდ ცქერა, თვალიერება; ლოდინი (ი. ქავთ.). 4.კუთხ. იმერ. ჩხიკინი, ჩხირკედელაობა (ვ. ბერ.). "ოდელია ს ა კ ირ კ ი ტ ე, მეზობლები გაგიღლიტე." იხ. აგრეთვე: კირკიმალი კირკიტა 1.კუთხ. მესხ. მაგარი, გამძლე (ი. მაისურ.). იხ. აგრეთვე: კერკეტა/ე,-ჲ 2.კუთხ. ფშ. მტაცებელი ფრინველის ერთ-ერთი სახე (ი. ქეშიკ.). კირკიტოჸებ-ი კუთხ. თუშ. სახურავსა და ჭერს შორის ჯვარედინად, გარდიგარდმო და ოთხკუთხედად დაწყობილი მოკლე მსხვილი ხეები, გამოყენებული საყრდენებად (პ. ხუბ.). კირკიც-ი კუთხ. გურ. კისკისი (გ. შარაშ.). იხ. აგრეთვე: კარკაცი კირკლ-ი 1.კუთხ. მთიულ. ხორცის მატლი (ლ. კაიშ.); აკვნის ნაწილია (ს. მაკალ.). 2.კუთხ. გურ. წვრილი ბავშვების გროვა (გ. შარაშ.). "სა მოგყავს, ცავ, აგი კ ი რ კ ლ ი ბაღნები!" იხ. აგრეთვე: კირკვლა, ხირხვლა, ხირხლი კირკლებ-ი კუთხ. გურ., იმერ., ზ. აჭარ. ერთმანეთის მომდევნო წვრილი ბავშვები. ზ. აჭარულში ეგ სიტყვა მხ. რიცხვში არ იხმარება. შდრ.: კირკლი, 2 (ა. ღლ.; შ. ნიჟარ.). კირკნა კუთხ. იმერ., ინგილ. 1. უხიეროდ თხრა, ზანტად რისამე კეთება (მ. ჯან.); 2. უმადოდ ძოვნა, კენკვა (ვ. ბერ.). " ამ ერ კვალ მიწას, მასე თუ კ ი რ კ ნ ე, ორ კვირესაც ვერ გაათავებ." კირტიმალ-ი კუთხ. იმერ. იხ. აგრეთვე: კირტნა კირტნა კუთხ. იმერ. თითით რაშიმე ჩხიკინი (ვ. ბერ.). კირტომ-ი კუთხ. თუშ. კანკალი (თ. უთურგ.). კირჩხა 1.კუთხ. თუშ. ტოტებიანი სარი თივის ზვინისა ბარში (დიალექტ., 592). 2.კუთხ. ფშ. კაჩხა (თ. რაზიკ., „ივერია“, №167, 1900, ი. ჭყონ.). კირჩხალ-ი კუთხ. ფშ. გრძლად, ჩურჩხელისებურად დაკიდებული ყინულის ლოლუა (ი. ქეშიკ.). კირჩხვნა კუთხ. ზ. იმერ. თმის ვარცხნა მსხვილკბილებიანი სავარცხლით (ბ. წერეთ.). კირცხვლა კუთხ. რაჭ. სახლის სახურავის ჭოგრებით გაწყობა (ვ. ბ ერ.). იხ. აგრეთვე: კოროლი კირცხილა კუთხ. ფშ., მთიულ., ხევსურ. რცხილა, მცენარეა (ა. მაყ.; დიალექტ., 568; ლ. კაიშ.). კირცხლება-ჲ კუთხ. თუშ. გამოჯავრება, სასაცილოდ წაბაძვა (თ. უთურგ.). კირცხლვა კუთხ. მოხ. გამოჯავრება, წაბაძვა ქცევაში (დიალექტ., 562). კირწ-ი, კირწინა/ე,-ჲ კუთხ. იმერ. ხეხილის კარგად მოსხმული შტო (ვ. ბერ.); მცირე ტოტი, რითაც მტევანი ვაზზეა მიმაგრებული (ლ. ლეჟ., 64). კირწლ-ი 1.კუთხ. იმერ., რაჭ. წირპლი თვალისა (ი. ქავთ.; მ. ალავ., 3). 2.კუთხ. მთიულ. ჩეჩვის დროს საჩეჩელზე დარჩენილი მატყლი, რომელიც აღარ ჩამოირთვის (ლ. კაიშ.). 3.კუთხ. ქართლ. ანაგული ძაფის წერტილოვანი ნაყარი ქსოვილზე (მ. მესხიშვ.). კისერბატონებ-ი კუთხ. იმერ. კისერა, ინფექციური ავადმყოფობაა (ვ. ბერ.). კისორულა კუთხ. ოკრიბ. საშემოდგომო მსხვილი მსხალი, გავრცელდა სოფ. კისორეთიდან (მ. ალავ.). იხ. აგრეთვე: კაცისთავა კიტა კუთხ. ხევსურ. სისხლისა და შიგაურისაგან (ფაშვ-ნაწლავებისაგან) გაკეთებული ძეხვი (ა. ჭინჭარ., 272). კიტინ-ი თითისა კუთხ. იმერ. ჩრა, შეყოფა; ც ხ ვ ი რ შ ი თ ი თ ი ს კ ი ტ ი ნ ი ცხვირში თითის შეყოფა (ი. ქავთ.). იხ. აგრეთვე: კირტნა კიტმიჯ-ი კუთხ. ზ. აჭარ. ძუნწი, კრიჟანგი, ქვახარშია (შ. ნიჟარ.). იხ. აგრეთვე: კუწუნწრახი კიტრა კუთხ. ფშ., მთიულ. ყვითელი ღვინა, მცენარეა (ა. მაყ.). იხ. აგრეთვე: კიტრიკობალა, კიტრიკოშოლა, მთის შროშანი კიტრანა კუთხ. კახ. იხ. აგრეთვე: კიტრა კიტრია კუთხ. კახ. იხ. აგრეთვე: კიტრანა, ბანგა კიტრიკობალა კუთხ. მოხ. ყვითელი ღვინა (ა. მაყ.). კიტრიკოშოლა კუთხ. ხევსურ. ყვითელი ღვინა, მცენარეა (ა. მაყ.). იხ. აგრეთვე: კიტრიკობალა კიუტ-ი კუთხ. იმერ. წყლის ჩიტია ერთგვარი, შაშვისოდენა, მოგრძო კისერი და მოკლე ბოლო აქვს (ი. ქავთ.). კიღამ, კიღამე კუთხ. რაჭ. კინაღამ (დიალექტ., 685). იხ. აგრეთვე: კაღამ კიღარმ-ი კუთხ. აჭარ. კინაღამ (დიალექტ., 658). იხ. აგრეთვე: კაღამ კიღმა კუთხ. ოკრიბ. კინაღამ (ს. ჭოლევი, თ. ოქროშიძე). იხ. აგრეთვე: კაღამ კიშ-ი//ყიშ-ი კუთხ. ხევსურ. მაგარი მიწაა, ძნელად სათხრელი (ა. ჭინჭარ., 276). კიშტე-ჲ კუთხ. თუშ. გოდორი, კალტის გუნდების გამოსაშრობად (თ. უთურგ.). შდრ.: საბა, ნ. ჩუბ., დ. ჩუბ., ქეგლ. იხ. აგრეთვე: კალტი კიცნარა კუთხ. მესხ. ჩიტის ბირკა, მცენარეა (ა. მაყ.). კიწ-ი კუთხ. კახ., ქიზიყ. ყურძნის მტევნის პატარა ნაწილი, რომელიც რამდენიმე მარცვლისაგან შედგება და ერთი ღეროთია შეერთებული (ნ. ჯოხ., 57); მტევნის პატარა ნაწილი, კლერტის მთავარი ღეროდან გამოსული ერთი შტო მარცვლებიანად (ს. მენთეშ.). იხ. აგრეთვე: კიკიტი კიწავ-ი კუთხ. იმერ. ბავშვების მიერ ერთმანეთის ტანსაცმელში ხელის ჩაკიდებით ჭიდაობა (პ. ჯაჯან., IX, 255). კიწან-ი კუთხ. ლეჩხ. მხარი მტევნისა (მ. ალავ., ოკრიბ.). კიწაწ-ი კუთხ. ფშ., ლეჩხ. კეწეწი, ჩინჩხვარი (თ. რაზიკ., „ივერია“, №132, 1900, ი. ჭყონ.); კენწეწი, წვრილი და ხმელი შტოები ხისა (მ. ალავ., 1). კიწვ-ი კუთხ. იმერ. წვრილი შეშა ხმელი წნელისა (ი. ქავთ.). კიწვა კუთხ. ქიზიყ. ხილეულის კრეფა (ს. მენთეშ., დამ.). კიწილა კუთხ. ქიზიყ. პატარა ქილა; პატარა ჭურჭელი (ს. მენთეშ.). "ერთი კ ი წ ი ლ ა მაწონი მაიტანა და ერთი კვირა დამიჯდა სახლში." კიწკიწ-ი კუთხ. მთიულ. გიზგიზი; კ ი წ კ ი წ ე ბ ს გიზგიზებს (ლ. კაიშ.). კიწლ-ი კუთხ. მთიულ. იხ. აგრეთვე: კირწლი, 2 კიწმაწ-ი კუთხ. ლეჩხ. მობღაუჭება, შემოხვევა (მ. ალავ., 1). იხ. აგრეთვე: კოწიაწი კიჭ-ი კუთხ. ქართლ., იმერ. კბილი (კირიონი); ბავშვის კბილი; კბილი ბავშვის ენაზე (ვ. ბერ.). კიჭბო კუთხ. მთიულ. 1. ძაფის დასაჭერი წვრილი ღარი საძახ ტარზე; 2. ნაჭდევი კირკალზე (ლ. კაიშ.). კიჭეჭ-ი კუთხ. გურ. პატარა ნატეხი, კვნიტი (გ. შარაშ.). "ერთი კ ი ჭ ე ჭ ი მარილი მომეცი." . იხ. აგრეთვე: კვნიწი, კვნიჭი
|
|
250 კიჭილ-ი - ქართულ კილო-თქმათა სიტყვის კონა |
▲ზევით დაბრუნება |
კიჭილ-ი
კუთხ. მთიულ. ბოჭკოს კონა, კიჭი (ლ. კაიშ.; ქეგლ). კიჭკიჭა-ჲ კუთხ. ინგილ. ადგილობრივი შალის ქსოვილია ერთგვარი (ა. შან., 350). კიჭმარილა კუთხ. ქართლ. მარმარილოს მსგავსი თეთრი კენჭი („კომუნისტი“, №190, 1967). კიჭმაჭია კუთხ. ზ. იმერ. ყანის ია, მცენარეა (ა. მაყ.). კლავის მოწერა კუთხ. აჭარ. ხელის მოწერა (დიალექტ., 658). "მ უ წ ე რ ე ს კ ლ ა ვ ი." კლანჭ-ი კუთხ. კახ. ბარკალი შინაური ფრინველისა (ა. მარტ., გ. იმნ.). კლანჭა, კლანჭა ბალახ-ი კუთხ. ქიზიყ., კახ., ფშ. კანჭბალახი (ს. მენთეშ.; ა. მაყ.). იხ. აგრეთვე: კანჭა კლანჭვა კუთხ. ფშ. ტკეპნა (ვაჟა-ფშ. მც. ლექსიკ.). კლაპუნ-ი კუთხ. გურ. ძაღლი რომ კბენას დააპირებს და კბილზე კბილს დააცემინებს (გ. შარაშ.). "ერთი წ ა მ ი კ ლ ა პ უ ნ ა და დამეთხუა." კლარტა-ი, კლარტე კუთხ. გურ. სარეველა ბალახია ერთგვარი, კლერტი; გლერტა, კლერტა (გ. შარაშ.; ს. ჟღ.; ა. მაყ.). კლარტე კუთხ. გურ. იხ. აგრეთვე: კლარტაი კლარძვა კუთხ. მოხ. მოთუშვა (ო. ქაჯ.). კლარჯულ-ი კუთხ. გურ., აჭარ. ვაზის ადგილობრივი ჯიშია, კილარჯული: მოდის კლარჯეთიდან (კ. გვარ., 948; გ. შარაშ.; დიალექტ., 658). კლდა-ი კუთხ. აჭარ. ურმის კამპოს ღერები, ჭალები (ი. მეგრ.) კლდის დანდურ-ი კუთხ. კახ. მსუქანა, მცენარეა (ა. მაყ.). კლდის ჯოჯო კუთხ. მესხ. კლდისვაშლა, მცენარეა (ა. მაყ.). იხ. აგრეთვე: კლდისხორცა კლდისასუქა კუთხ. თუშ. მარიამა, მცენარეა (ა. მაყ.). კლდისვაშლა კუთხ. იმერ., გურ. კლდისდუმა, მცენარეა (ა. მაყ.). კლდისტკეჩა კუთხ. რაჭ. იხ. აგრეთვე: კლდისვაშლა კლდისხორცა კუთხ. მოხ. მცენარეა (ა. მაყ.). იხ. აგრეთვე: კლდისვაშლა კლერტო-ჲ კუთხ. ინგილ. კლერტი; ა მ ო კ ლ ე რ ტ ვ ა-ჲ ხნულის გაწმენდა ძირკვებისა და გამხმარი ბალახ-ბულახისაგან (მ. ჯან.). კლიავ-ი, კვლიავ-ი კუთხ. გურ. კამა, მცენარეა (კ. გვარ., 948; ა. მაყ.). კლიებ-ი კუთხ. ინგილ. მრ. რ. ხელნები; კ ლ ა ვ ხელნა (მ. ჯან.). კლიმვა კუთხ. გურ. ქვევრის პირველად მოხდა და ღვინის ამოღება; ღ ვ ი ნ ო ვ კ ლ ი მ ე პირველად ამოვიღე ღვინო სავსე ქვევრიდან (გ. შარაშ.). კლიპორტ-ი კუთხ. ლეჩხ., რაჭ. კლდოვანი, გაუვალი ადგილი (მ. ჩიქ.); ვიწრო საურმე ან საცალფეხო გზა კლდეზე (ქეგლ). კლირსვა კუთხ. ქიზიყ. პირისახის მანჭვა (ს. მენთეშ.). "რაჲ ი კ ლ ი რ ს ე ბ ი." კლირწ-ი კუთხ. ლეჩხ. წირპლი (მ. ალავ., ოკრიბ.). "წამწამებზე კ ლ ი რ წ ი შეხმობოდა." კლიწიან-ი კუთხ. რაჭ. კოჭობი, კვაწია („კომუნისტი“, №157, 1968). კლო კუთხ. ხევსურ. იხ. აგრეთვე: კლოვ კლოვ, კლო კუთხ. ხევსურ. კვლავ (ა. შან., 131, 176, 196). "კლოვ კიდე მოგცას ღმერთმ ვაჟები"; "ნადირ კ ლ ო უკეთე მოგცასთ ღმერთმ!" კლოჩებ-ი კუთხ. ქართლ. ტიტველა ბარკლები (კირიონი). კლოხ-ი კუთხ. ქართლ. დიდი და უშნო აგებულების ცხოველი (ქეგლ). კმაკვნა კუთხ. ქიზიყ. ავადმყოფის მიერ ძლივს ღეჭვა, ძლივს ჭამა (ს. მენთეშ.). "რა ავანტყოფივით ი კ მ ა კ ნ ე ბ ი, თითო იგეთი ლუკმა გაიგდე, რო გვერდებმა ჭახჭახი დაგიწყოჲ." კმანზა-ჲ კუთხ. ინგილ. კაზმვა, მორთვა (დიალექტ., 619). კმედო კუთხ. იმერ. კოდმე, კბოდე, მაღალი, დაქანებული ადგილი (ვ. ბერ.). კმეხია კუთხ. ქიზიყ. წუნია ქალი (ს. მენთეშ.). კმეჯო კუთხ. ლეჩხ. კლდის ცხვირი, წამოშვერილი ნაწილი (მ. ჩიქ.). კმია-კმია კუთხ. ლეჩხ. ცოტ-ცოტა (მ. ალავ., 2). "ვალს კ მ ი ა-კ მ ი ა მიხთიდა და უბარაქოთ შამომეხარჯა ფული." კმიჭ-ი კუთხ. ლეჩხ. მარილის ნატეხი, კვნიტი (მ. ჩიქ.). იხ. აგრეთვე: კვნიწი, კვნიჭი კნაპჭო კუთხ. ქართლ. მეტისმეტად მაღალი და გამხდარი ბავშვი (ლ. ნოზ.). კნასა-კნას-ი კუთხ. მესხ. მილეული კვნესა; კრუსუნი (ი. მაისურ.). კნასება კუთხ. თუშ. მიტევება, წასისიანება ძაღლისა; ე კ ნ ა ს ე ბ ი ა ნ ეტანებიან (პ. ხუბ.). კნასვა კუთხ. იმერ. მცირე რამის შეჭმა (ვ. ბერ.). . "მ ა კ ნ ა ს ი ე, ბოშო, რამე, მუცელი მიწანწალობს და გული შემიყვინცილდა." კნაწა/ო კუთხ. ქიზიყ. გამხდარი, მჭლე, პატარა, სუსტი (ს. მენთეშ.). კნაჭა კუთხ. ლეჩხ., ზ. იმერ. იხ. აგრეთვე: კანტი, ხორა კნაჭა/ო კუთხ. ქიზიყ. იხ. აგრეთვე: კნაწა/ო კნეთ-ი კუთხ. რაჭ. იხ. აგრეთვე: კნეთელი კნეთელ-ი კუთხ. კახ. ოქროს ფერში ამოვლებული ძაფი (ქეგლ). კნელ კუთხ. ინგილ. კუნელი (მ. ჯან.). კნუსკნუს-ი კუთხ. ფშ. კუთვა, კრუსუნი (ვაჟა, II, ა. შან.). კო კუთხ. იმერხ. რკო, მუხა (ნ. მარი, 82). კობალ-ი, კომბალ-ი, კოდალ-ი კუთხ. ზ. იმერ. ქათმის ფრთის გადანახსენი (ბ. წერეთ.). კობალა კუთხ. ქიზიყ. თავიანი მეტრნახევრისოდენა ჯოხი პაწაწინა კავით, რომელიც ნისკარტსა ჰგავს, ხაჩაობის დროს ალილოზე სიარულისას ხმარობენ (ს. მენთეშ.).შდრ.: საბა, ნ. ჩუბ., დ. ჩუბ., ქეგლ. იხ. აგრეთვე: ხაჩაობა კობახურე კუთხ. ლეჩხ. კვახის ჯიშია, პატარა იზრდება (მ. ჩიქ.). კობერ-ი კუთხ. ზ. აჭარ. 1. გაფშვნილი ტარო სიმინდისა; 2. კაკლის წენგო (შ. ნიჟარ.). იხ. აგრეთვე: ნაკოტალა, ქუნჩელა, ნაქუნჩალა კობერ-ი ქერ-ი კუთხ. რაჭ. მრავალმწკრივიანი ქერი (ა. მაყ.). კობიჭაჸ-ი კუთხ. თუშ. გორახი, გამაგრებული მიწის გუნდა (თ. უთურგ.). კობლაობა კუთხ. რაჭ. ბავშვთა თამაშობაა (ვ. ბერ.). იხ. აგრეთვე: ღორობია კობულ-ი კუთხ. გურ. მრგვლად გათლილი ხის იარაღი, ტარიანი, რომლითაც ყურძენს ტენიან საწნახელში; ჩ ა კ ო ბ უ ლ ვ ა ყურძნის ჩატენა, ჩაჭყლეტა (გ. შარაშ.). იხ. აგრეთვე: ღვინის ჩაკობულვა კობჩხალა კუთხ. ფშ. ბალახეული მცენარის ღერო (ი. ქეშიკ.). "ბალღი კ ო ბ ჩ ხ ა ლ ა ს ჰგლეჯავდა." კობჩხილო კუთხ. ქართლ. კოფჩხილო, კოპრჩხილა, კვაბრჩხილა, ბალახია ერთგვარი (შ. ძიძ., ნ. კეცხ., პ. ხუბ.). კოდ-ი, კოდებ-ი 1.კუთხ. ზ. იმერ. საკრამიტე მიწის საზელი მანქანა (ბ. წერეთ.). 2.კუთხ. რაჭ. უტყეო მთა, სადაც მხოლოდ ბალახია ამოსული (ვ. ბერ.). 3.კუთხ. ქართლ., ქიზიყ., ხევსურ., მთიულ., ფშ., გუდამაყრ., თუშ., მოხ., იმერ., ზ. აჭარ. 1. დიდი კასრი, გამოფუღუროებული მორისაგან გაკეთებული ძირიანი ჭურჭელი ფქვილის, ხორბლის, კარაქისა და სხვათა შესანახად; 2. ჭირნახულის საწყაოა: შიდა ქართლში - 4 ფუთი (8 ჩანახი), ზემო ქართლში - 5 ფუთი, ხოლო ქვემო ქართლში - 3,5 ფუთი (შ. ძიძ., ნ. კეცხ., პ. ხუბ.); გულამოღებული ხის მორი, რომელიც, თუ ძირი აქვს, შინ იხმარება ჭურჭლად (მაგ., პურის ჩასაყრელად), ხოლო უძიროს წყაროზე ჩადგამენ, რომ შიგ წყალი დაგუბდეს (ა. შან.); ხის კასრი ხორბლის, ფქვილის შესანახად; მარცვლეულის საწყაო ერთეულია (დიალექტ., 568); დიდი კასრის მსგავსად ამოხვრეტილი ხე (თ. რაზიკ., „ივერია“, №132, 1900, ი. ჭყონ.); საწყაო, ჩადის სამი ფუთი (დიალექტ., 572; 562; მ. ალავ., დ. კლდ. ლექსიკ.). შდრ.: საბა, ნ. ჩუბ., დ. ჩუბ., ქეგლ. "მოყვარე მინდა ისეთი, ამ ზამთარ შემინახოსა; ორმოცი კ ო დ ი ხორბალი ერთ ღამეს დამინაყოსა" 4.კუთხ. ქიზიყ. 1. გულგამოთლილი მორის დიდი ჭურჭელი კასრივით; 2. ფუტკრის გეჯა, რომელსაც აყირავებულად დგამენ მიწაზე (ს. მენთეშ.). იხ. აგრეთვე: გეჯა 5.კუთხ. თუშ., ფშ. 1. ხის დიდი ჭურჭელი, რომელსაც ხმარობენ ლუდისა და მარცვლეულის შესანახად; 2. საწყაო, უდრის ათ ლიტრს (თ. უთურგ.); მარცვლეულის საწყაო: ათი ლიტრა, დაახლოებით ოთხი კილოგრამი (დიალექტ., 592). 6.კუთხ. გურ., ზ. აჭარ. გულგამოთლილი ხის მორი, შვეულად დამდგარი, რომელშიაც კოდის წისქვილისათვის წყალს აგუბებენ (გ. შარაშ.); ხის ჭურჭელი კასრივით (ცილინდრული ფორმისა). გამოყენებულია წონის ერთეულადაც, ჩადის 9 ოყიდან 2,5 ფუთამდის. იხ. აგრეთვე: კოდის წისქვილი კოდა კუთხ. ქართლ., ქსნის ხეობ. წყაროზე დადგმული უძირო კასრი (კირიონი); ხის გობი, რომელსაც წყაროს უდგამენ (ვ. სომხიშვ.). იხ. აგრეთვე: კოდი, 4 კოდალ-ი კუთხ. გურ., იმერ. პატარა ისარი საბავშვო (ი. ჭყონ.). იხ. აგრეთვე: კობალი კოდანა კუთხ. ზ. აჭარ. თიხის ჭურჭელი ცილინდრის ფორმისა, რომლითაც კარაქს დღვებენ (შ. ნიჟარ.). კოდარა-ი კუთხ. გურ., იმერ., აჭარ. კოდალა, ფრინველია (ა. ღლ.; ი. მეგრ.). კოდილა/ე,-ჲ, კოტილა/ე,-ჲ კუთხ. იმერ. ბავშვთა თამაშობაა ერთგვარი (ვ. ბერ.). კოდინელა კუთხ. რაჭ., ლეჩხ. იხ. აგრეთვე: გოდრიელა კოდის წისქვილ-ი კუთხ. გურ., იმერ. ერთთვლიანი პატარა წისქვილი. ღარის ქვემოთ ჩადგმული აქვს ხის კოდი, სადაც ჩადის წყალი, ღარიდანვე ეცემა ბორბალს და ატრიალებს (ბ. წერეთ.); ღარის ნაცვლად ძალზე დაქანებული ქვის ან ხის მილი აქვს, წყალი ცოტა უნდება (ვ. ბერ.). კოდიძუძუ კუთხ. მთიულ. საქონლის გასიებული, გამაგრებული ცური (ლ. კაიშ.). კოდმე კუთხ. გურ. მთის კონცხი, გორის ფერდობი (ი. ჭყონ.); ფერდობი, მდინარის ამაღლებული ნაპირი (ს. ჟღ.); კბოდე, მდინარის მაღალი ნაპირი (დიალექტ., 665). კოდრიელა კუთხ. ზ. იმერ. იხ. აგრეთვე: გორიელა კოვზისტარა კუთხ. მთიულ. თავკომბალა (ლ. კაიშ.). კოზ-ი კუთხ. ხევსურ., თუშ. კოვზი (დიალექტ., 553; პ. ხუბ.). კოთ-ი კუთხ. იმერ. შეკაზმული ტყემლის წვენი, საწებელი (პ. ჯაჯან., IX, 255). კოთაღ-ი კუთხ. ქიზიყ. უმატყლო, ქოსა ცხვარი (ს. მენთეშ.). კოთორა კუთხ. რაჭ. პატარა კლდოვანი მაღლობი ფერდობ ადგილებში (ქეგლ). კოთხო 1.კუთხ. გურ., ზ. აჭარ. საოჯახო ჭურჭელი ხისა, გაკეთებული ხელით (შ. ნიჟარ.). 2.კუთხ. ლეჩხ. წიფხა (მ. ჩიქ.). კოთხოჯ-ი კუთხ. გურ. მცენარეა ერთგვარი (ა. ღლ., გურ.). იხ. აგრეთვე: კონთხოჯი კოთხრო კუთხ. ხევსურ. იხ. აგრეთვე: კოხრო, 2 კოთხუნჯ-ი კუთხ. ქართლ. იხ. აგრეთვე: კოთხუჯი კოთხუჯ-ი კუთხ. ქართლ. უსახური, მახინჯი ადამიანი (გ. შატბერ., 63); პატარა, სქელი და მსუქანი ბავშვი (ს. მენთეშ.). კოიპა კუთხ. ინგილ. ტანდაბალი, ჩია კაცი (მ. ჯან.). კოიტ-ი, კოტ-ი კუთხ. იმერ. ზაქი (ვ. ბერ.). იხ. აგრეთვე: ღოტია კოიცო კუთხ. იმერ. ტყავის სარჩული ქუდისა (ვ. ბერ.). კოკალ-ი კუთხ. ქიზიყ., კახ. ბზენარევი ნეხვისაგან გაკეთებული ჭურჭელი (ს. მენთეშ.); საქონლის პატივისაგან გაკთებული კეცი, რომელზედაც აბრეშუმის ჭიას დასვამდნენ (შ. ძიძ., ქრესტ.). კოკბათ კუთხ. ქიზიყ. ზზ., ერთად, ქუჩად (ს. მენთეშ.). . "მოდი ერთი, ჩვენთვინ კ ო კ ბ ა თ დავსხდეთ და ლამაზი პური ვჭამოთ." კოკბათ მოხარშულ-ი კუთხ. გურ. არა ძალიან მოხარშული (გ. შარაშ.). კოკელ-ი, ქუსლ-ი კუთხ. ქიზიყ. თაღის ფეხის საბრჯენი; თაღის გადასავლებად კედელში შეწეული ადგილი ნახევარაგურის ოდენად (ს. მენთეშ.). კოკვა-ჲ კუთხ. თუშ. ნელა სიარული, ტაატით სიარული (თ. უთურგ.). კოკიე კუთხ. გურ. ჯორის საზოგადო სახელია (ა. ღლ.). კოკინია/ე კუთხ. ლეჩხ. ხბო მოფერებით. კ ო კ ი-კ ო კ ი! შორისდებულია-ხბოს მოუხმობენ. შდრ.: სვან. კოკინოლ (მ. ალავ., 2). "კ ო კ ი ნ ი ა ძუძუს წოვს ძროხას." კოკიტან-ი კუთხ. ქიზიყ. კოკის ტანი, გატეხილი კოკის მუცელქვეითა ნაწილი, ფსკერიან-ძირიანად (ს. მენთეშ.). კოკლაურ-ი კუთხ. გურ. თამამი, თავმომწონე .(გ. შარაშ.). "ოო, რა კ ო კ ლ ა უ რ ი ქალი იყო მაი თავის დროზე!" კოკლიწია კუთხ. კახ. წივა (ა. მარტ., გ. იმნ.). კოკო, კოკო-ჲ კუთხ. გურ., ინგილ. პატარა კვერი, კოკორა (ა. ღლ., მ. ჯან.). კოკობ-ი კუთხ. გურ., იმერ. კოხტად მოყვანილი; კ ო კ ო ბ ი ა ნ-ი პატარა, კოხტა (გ. შარაშ.). კოკობზინა კუთხ. ხევსურ. ბზრიალა (ა. ჭინჭარ., 254, 294). კოკოზა კუთხ. ქართლ. იხ. აგრეთვე: კოკოჩანა კოკოლა 1.კუთხ. ქართლ. გროვა ქვიშის, ფქვილისა და მისთ. ნივთიერებათა, ისეთი, რომ თავი კონუსისებრი ჰქონდეს (შ. ძიძ., ნ. კეცხ., პ. ხუბ.). 2.კუთხ. ქიზიყ., მთიულ. კონუსივით წვეტიანი ზვინი (ს. მენთეშ.); მეტად წვეტიანი ზვინი თივისა (ლ. კაიშ.). 3.კუთხ. მესხ. ამაღლებული რამ, მაღლა წასული გუმბათივით (ი. მაისურ.). 4.კუთხ. ქსნის ხეობ. ერთ ადგილას მოგროვებული მიწა: ნამყენი რომ დაირგვება, მიწას მიაყრიან ბლომად, ამას კ ო კ ო ლ ა ჰქვია (ვ. სომხიშვ.). კოკონაჭია კუთხ. ქართლ. ჭიაკოკონობა (კირიონი). კოკორ-ი 1.კუთხ. ლეჩხ. ჩოჩორი, მუტრუკი; გადატ. ბრიყვი ახალგაზრდა, უჭკუო (მ. ალავ., 2). "კ ო კ ო რ მ ა რა იცის, არაფელი უნახავს და გამოუცთია." 2.კუთხ. გურ. მცირე კვერი მჭადისა (ა. ღლ.). 3.კუთხ. თუშ. 1. წყვედის (ღვიის) ნაყოფი; 2. შარდი (პ. ხუბ.). კოკორახ-ი კუთხ. იმერ. კეფა (ვ. ბერ.). კოკორიე კუთხ. ლეჩხ. მჭადი (მ. ჩიქ.). კოკორინა/ე,-ჲ კუთხ. იმერ. იხვის მაგვარი გარეული ფრინველია (ვ. ბერ.). შდრ.: საბა, ქეგლ. კოკოსა კუთხ. ქიზიყ. კოკოზა, ჭილი, სოკოა ერთგვარი (ა. მაყ.). კოკოშ-ი 1.კუთხ. აჭარ. ხარის ან კამეჩის სქელი კისერი (შ. ნიჟარ.). 2.კუთხ. ქართლ. კოტოში, გულამოღებული გოგრა, აკვანზე მიკრული საშარდედ (შ. ძიძ., ნ. კეცხ., პ. ხუბ.). კოკოშა 1.კუთხ. ხევსურ. ვერცხლის გრძელტარიანი სასმისია (ა. ჭინჭარ., 218). 2.კუთხ. იმერ., ფშ. ღვინის ამოსაღები მცირე ხაპი (პ. ჯაჯან., X); გრძელყუნწიანი გოგრის ერთი სახე, გულამოღებულს ხმარობენ წყლის ან ღვინის ამოსაღებად (ი. ქეშიკ.). 3.კუთხ. თუშ. აყირო, მცენარეა (ა. მაყ.). კოკოშაბალახ-ი კუთხ. ხევსურ., თუშ. ჭიოტა, მცენარეა (ა. მაყ.). იხ. აგრეთვე: აჭე კოკოშაკ-ი კუთხ. მესხ. დარბაზის გუმბათის წვერი გარედან, ზედ სარკმელია დატანებული (ი. მაისურ.). კოკოშაჸ-ი კუთხ. თუშ. აყირო (თ. უთურგ.). იხ. აგრეთვე: კოკოშა, 3 კოკოჩ-ი კუთხ. ოკრიბ. ორფერი, მცენარეა (ა. მაყ.). კოკოჩანა კუთხ. ქართლ. პირშექცეული და ბოლოვიწრო გოდორი, დაგებული წყლის სათავეში თევზის დასაჭერად (შ. ძიძ., ნ. კეცხ., პ. ხუბ.). კოკოცა-ჲ კუთხ. აჭარ. იხ. აგრეთვე: კოწიწაჲ კოკროჭინა 1.კუთხ. იმერ. პატარა, კოხტა (ვ. ბერ.). 2.კუთხ. მესხ. ჭრილი, ვიწრო ხვრელი (ი. მაისურ.). 3.კუთხ. რაჭ. ქუთქუთა, მცენარეა (ა. მაყ.). 4.კუთხ. მთიულ. პრანჭია ქალი (ლ. კაიშ.). 5.კუთხ. გურ. ავი სული (შ. ძიძ., ქრესტ.). "დაწვნენ და [ეზოში] ჩამევიდა კ ო კ რ ო ჭ ი ნ ე ბ ი." 6.კუთხ. ქართლ. კეფაზე თმის გვირგვინი (პ. გაჩეჩ.). კოკუა-ი კუთხ. გურ. მჭადი (ა. ღლ.). იხ. აგრეთვე: კუკუაი კოკურა კუთხ. ქიზიყ. მცირე კოკა (დიალექტ., 606); კოკაზე პატარა ჭურჭელი წყლისა, კოკის მსგავსია (ს. მენთეშ.). კოლ-ი, კოლტ-ი კუთხ. მთიულ. , გუდამაყრ., ინგილ., ქართლ. კვალი (ლ. კაიშ.; მ. ჯან.; ე. ვირსალ.); კ ო ლ ი ს გ ა ტ ე ხ ა კვალის გატეხა, გაკვალვა (დიალექტ., 638). კოლა კუთხ. ინგილ. მაგიერ, ნაცვლად; მაგიერი, ნაცვალი; მ ი ს კ ო ლ ა მის მაგიერ (მ. ჯან.; დიალექტ., 619). კოლაუზ-ი კუთხ. ზ. აჭარ. თურქ. kilavuz მეგზური (შ. ნიჟარ.). კოლბოხ-ი კუთხ. იმერ. გამხმარი ბელტი... (მ. ალავ., დ. კლდ. ლექსიკ.); შდრ.: საბა, ნ. ჩუბ., დ. ჩუბ., ქეგლ. "ჯორი მირბოდა, ხან კ ო ლ ბ ო ხ ე ბ ს წაჰკრავდა ფეხს და ხან ქვას." კოლგრძელ-ი კუთხ. მთიულ. გრძელი საყანე მიწა (ს. მაკალ.; ლ. კაიშ.). კოლიბა კუთხ. აჭარ. ქოხი, კარავი (შ. ძიძ., ქრესტ.). კოლოლ-ი კუთხ. ქიზიყ. სადურგლო იარაღი, ღარის ამოსაღები რანდა (ს. მენთეშ., შ. ძიძ., ქრესტ.). კოლონჯოგ-ი კუთხ. გურ. ერთგვარი ავადმყოფობაა, რომელიც ადამიანს ქარების სახით უჩნდება (ს. ჟღ.). კოლოტ-ი 1.კუთხ. აჭარ. კარგად მოსხმული მტევანი ყურძნისა (შ. ნიჟარ.). 2.კუთხ. ქართლ., ქიზიყ. 20-40 ფუთიანი ტიკი, კამეჩის (ზოგის თქმით, მოზვრის) ტყავისაგან გაკეთებული (შ. ძიძ., ნ. კეცხ., პ. ხუბ.); საშუალო ზომის ტიკი, რუმბზე პატარა, ტანის, ე. ი . ხბოს ტყავია გუდად ამოღებული და მოკუპრული (ს. მენთეშ.). შდრ.: საბა, ნ. ჩუბ., დ. ჩუბ., ქეგლ იხ. აგრეთვე: ტანი კოლოტა კუთხ. ქართლ. პატარა ხარი (ს. მენთეშ.). კოლოშ-ი კუთხ. გურ. ვაზის ჯიშია ერთგვარი (ა. ღლ.). კოლტ-ი 1.კუთხ. მოხ. გროვა (ო. ქაჯ.). შდრ.: საბა, ნ. ჩუბ., დ. ჩუბ., ქეგლ. 2.კუთხ. კახ. ერთნაირი დასორსლებული და გამომწვარი თიხა; გამოწვისას ქურაში მასზე დგამენ გამოსაწვავ ქვევრს (ქეგლ). 3.კუთხ. ქიზიყ. შედედებული სისხლი (ს. მენთეშ.). "კ ო ლ ტ ი სისხლისა." კომ-ი კუთხ. მოხ., მთიულ., გუდამაყრ. კომლი, მოსახლე (ო. ქაჯ., დიალექტ., 568; 572). "კ ო მ და კ ო მ ილიან მაყრები და, საცა მოჰჴელვენ ქათმებსა, ერთი არ დარჩება." კომახ-ი კუთხ. ფშ. ქუსლს ზემოთ აქეთ-იქით ამობერილი ძვალი (ა. შან., ლ. კვალ.). კომბალ-ი კუთხ. ზ. იმერ. იხ. აგრეთვე: კობალი კომბარა კუთხ. რაჭ. ლემა, მცენარეა (ა. მაყ.). კომიჭ-ი 1.კუთხ. იმერ. დუგმა (ვ. ბერ.). 2.კუთხ. ხევსურ. მცირე ნატეხი სატნის (ყველის), პურის, მიწისა და ა. შ. (ა. ჭინჭარ., 269). კომიჭა კუთხ. ფშ. გოროხი (თ. რაზიკ., „ივერია“, №167, 1900, ი. ჭყონ.). კომუშტო კუთხ. ხევსურ. კომბოსტო (ა. მაყ.). კომშა, კომშარა კუთხ. კახ. ამპურა, მცენარეა (ა. მაყ.). კომშარა კუთხ. კახ. იხ. აგრეთვე: კომშა კომჩხილა კუთხ. მთიულ. იხ. აგრეთვე: კონჩხელა კომჭ-ი კუთხ. გურ. ღილი, ფოლაქი (გ. შარაშ.). იხ. აგრეთვე: კომიჭი, 1 კონახ-ი 1.კუთხ. გურ. თურქ. konak სახლი, სადგომი, ბინა (ე. ნინ., თ. კიკვ.; ს. ჟღ.). 2.კუთხ. გურ. თურქ. konak კუბო (ა. ღლ.). 3.კუთხ. ქვ. იმერ. თურქ. konak ბოსელი (ბ. წერეთ.). კონდო კუთხ. აჭარ. გომბიო (შ. ნიჟარ.). კონდოლ-ი კუთხ. ქართლ. მცირე ბელტი (თ. სალარ., ალგ., 95). კონთხოჯ-ი კუთხ. ლეჩხ. მცენარეა ერთგვარი (მ. ჩიქ.). იხ. აგრეთვე: კოთხოჯი კონთხუნჯ-ი კუთხ. ქართლ. გონჯი, მახინჯი (თ. რაზიკ., „ივერია“, №167, 1900, ი. ჭყონ.). იხ. აგრეთვე: კოთხუჯი კონკ-ი კუთხ. გურ. იხ. აგრეთვე: კინკი კონკვა კუთხ. გურ. დაფლეთილი ტანსაცმლის კერვა, დაკერება (ა. ღლ.). კონკიაჟღარუნე კუთხ. ქიზიყ. ძველტანისამოსიანი ადამიანი; გადატ. მეტსახელი კაცისა. ცნობილი ქართული ხალხური ზღაპრის პერსონაჟი (ს. მენთეშ.). კონკილა კუთხ. ქვ. იმერ., კახ. ხარგამოშვებული ურმის წინ საყენებელი (ზ. ჭუმბურ., 285); ნაწილი ურმისა, რაზედაც ეყრდნობა ურემი, როდესაც ხარები გამოშვებულია (გ. მაჭავარ., 289). კონკილარი- ძაღლ-ი კუთხ. გურ. დიდი, კუდმოგრეხილი ძაღლი (გ. შარაშ.). კონკიძველა 1.კუთხ. ქიზიყ. ძალიან ძველი ტანისამოსი, ხალიჩა, ფარდაგი და მისთანანი (ს. მენთეშ.). იხ. აგრეთვე: კინკი, ძღინკი 2.კუთხ. ქართლ. კესანე, ცისანა, მცენარეა (ა. მაყ.). კონკო-ჲ კუთხ. თუშ. ისარი, რომელსაც ზროდ (წვეტად) უკეთია შაშხანის მასრა (პ. ხუბ.). კონკონა-ჲ კუთხ. მოხ. ბოლოს გამოსული არაყი (ო. ქაჯ.). კონკროხ-ი კუთხ. ლეჩხ. ქედის წვერი (მ. ალავ., ზეპირსიტყვ.). კონტ-ი 1.კუთხ. მთიულ. უღელში გაყრილი მსხვილი ჯოხი ხარის შესაბმელად. მასზე გამობმულია წნელი, რითაც ხარი თივას ან შეშას ეზიდება (ლ. კაიშ.). 2.კუთხ. ფშ. მოფიქრებული საპირისპირო ხერხი, ქცევა (ი. ქეშიკ.). "ჩემს უბედო ბედს მტირალი, მენაც დავუხვდი კ ო ნ ტ ი თ ა". კონტარო 1.კუთხ. გურ. 1. ჭიდან წყლის ამოსაღები რგვლად გათლილი ხე, რომელსაც თოკით ან ჯაჭვით მოაბამენ ჭურჭელს წყლისათვის, დასწევენ თვით კონტაროს, ჩაუშვებენ ჭურჭელს იმ თოკით ან ჯაჭვით წყალში, შემდეგ აწევენ იმავ კონტაროს, რომელსაც ამოყვება თოკი და თოკს წყლით სავსე ჭურჭელი (ი. ჭყონ.); ჭიდან წყლის ამოსაღები ოწინარი (ა. ღლ.); 2. სასირეში ბაღის ასაწევ-დასაწევი ხე (ი. ჭყონ.). 2.კუთხ. გურ. სასირეში ბადის ასაწევ-დასაწევი ხე (ი. ჭყონ.). კონტოხ-ი კუთხ. რაჭ. კორტოხი (შ. ძიძ., 208). კონჩოლა კუთხ. ქიზიყ. გუნდა (ს. მენთეშ.). კონჩხა კუთხ. ფშ. მეცხვარის წყლის სასმელი თასი ხისა, ყურიანი, მეცხვარეს იგი წელზე ჰკიდია ჩვეულებრივ (ვაჟა, I, ა. შან.). კონჩხელა კუთხ. ფშ. კოფრჩხილა, მცენარეა (ა. მაყ.). კონჩხო 1.კუთხ. მთიულ. , გუდამაყრ. ხის მათარა (ე. ვირსალ.). 2.კუთხ. ქიზიყ. ხის ჭურჭელია (ს. მენთეშ.). 3.კუთხ. ქიზიყ. გადატ. უშნო სახის ადამიანი (ს. მენთეშ.). კონჩხულაჸ-ი კუთხ. თუშ. ყველის პატარა კვერი (თ. უთურგ.). კონწა კუთხ. ინგილ. მსხლის ჯიშია ერთგვარი,- მსხვილი, მრგვალი და წვრილწვეტიანი (ქეგლ). კონწალა კუთხ. აჭარ. წვრილად დაჭრილი თამბაქო (შ. ნიჟარ.). კონწარ-ი 1.კუთხ. გურ. მიზეზიანი კაცი (ი. ჭყონ.); კვიმატი, მიუკარებელი, ავი, ავსიტყვა, ბოროტი კაცი (ა. ღლ.). 2.კუთხ. ხევსურ. კოწარი, სიმწარე, რომელიც დიდი ხნის შენახულ ნაღებს ახასიათებს (ა. ჭინჭარ., 271). იხ. აგრეთვე: კოწახი კონწიალ-ი კუთხ. ქართლ. რამე დაკიდებულის მოძრაობა, ქანაობა (თ. რაზიკ., „ივერია“, №132, 1900, ი. ჭყონ.). კონწოლ-ი 1.კუთხ. ფშ. მდუღარე სითხის შხეფი (ა. ჭინჭარ., ფშ.). 2.კუთხ. იმერ. წვეტი, წაწვეტებული თავი რისამე (ქეგლ); ნაყოფით დახუნძლული შტო,- კუნწულა; ყინულის ლოლუა (შ. ნიჟარ., აჭარ.). კონწოლა 1.კუთხ. ფშ. მდუღარე სითხის შხეფი (ა. ჭინჭარ., ფშ.). 2.კუთხ. იმერ. წვეტი, წაწვეტებული თავი რისამე (ქეგლ); ნაყოფით დახუნძლული შტო,- კუნწულა; ყინულის ლოლუა (შ. ნიჟარ., აჭარ.). კონწუხ-ი კუთხ. ქიზიყ. იხ. აგრეთვე: კუნწუხი კონჯვა კუთხ. იმერ. უხეიროდ რისამე კონვა, შესკვნა (ვ. ბერ.). კოპ, კოპ-ი 1.კუთხ. ინგილ. ბრინჯის დასათესად გამზადებული ფართობის დანაყოფი ნაკვეთი, უჯრა (დიალექტ., 619). 2.კუთხ. ქართლ., მთიულ., ქიზიყ. ქალამნის ამოსასხმელი თასმა, წვრილად დაჭრილი ტყავი (შ. ძიძ., ნ. კეცხ., პ. ხუბ.; დიალექტ., 606; ლ. კაიშ.; ს. მენთეშ.). შდრ.: საბა, ნ. ჩუბ., დ. ჩუბ., ქეგლ. 3.კუთხ. ქიზიყ. ჩიხტა-კოპის შემადგენელი ნაწილია: ჩიხტში ჩასადები გალეული ნახევარი მთვარის მსგავსი ატლასში ან სატინაში შეკერილი ბამბის რკალი ლეჩაქის დასამაგრებლად(ს. მენთეშ.). 4.კუთხ. ქართლ. ამობურცული ადგილი სხეულზე, ჩვეულებრივ, დარტყმის მიზეზით(ა. ღლ., ქართლ.). შდრ.: ქეგლ. "საბრალოს სუ კ ო პ ე ბ ი აჯდა სახეზე." 5.კუთხ. ლეჩხ. ურმის მორგვი (ქეგლ). კოპალ-ი 1.კუთხ. იმერ. იხ. აგრეთვე: კოპი, 4 2.კუთხ. იმერ. ქამარზე დადებული მრგვალ-მრგვალი ნაჭერი ვერცხლისა (ვ. ბერ.). კოპალა კუთხ. ხევსურ. წარმართული ხვთაება, ხატი ხევსურთა და ფშაველთა (ა. შან.). კოპაჭ-ი, კოპიჭ-ი კუთხ. ქიზიყ. შუბლზე ან თავზე გამოსული კოპი (ს. მენთეშ.). კოპაჭა კუთხ. ქიზიყ. კოპიანი ადამიანი (ს. მენთეშ.). იხ. აგრეთვე: კოპაჭი კოპაჭურ-ი კუთხ. ზ. იმერ. პატარა, მოკაუჭებული, თავკომბალა ჯოხი (ბ. წერეთ.). კოპე 1.კუთხ. გურ., აჭარ. მწარე, მაგარკანიანი გოგრისაგან გაკეთებული ჭურჭელი ქვევრიდან ღვინის ამოსაღებად (ს. ჟღ.; დიალექტ., 658). 2.კუთხ. ლეჩხ. კოპი, ურმის ნაწილი (მ. ჩიქ.). იხ. აგრეთვე: კოპი, 5 3.კუთხ. ინგილ. გუბე წყლისა (ა. შან., 350). კოპენა კუთხ. ლეჩხ. კოპიანი (მ. ალავ., 1). "ი კაცს კ ო პ ე ნ ა შუბლი აქვს. " იხ. აგრეთვე: კოპაჭა კოპინკა კუთხ. აჭარ. ხორცის შეჭამადია მხლით (შ. ნიჟარ.). კოპის ყურ-ი კუთხ. ქიზიყ. ჯარის (სართავი იარაღის) ნაწილია, მოუქნელი ტყავის ყური (ს. მენთეშ.). კოპიჭ-ი კუთხ. ქიზიყ. იხ. აგრეთვე: კოპაჭი კოპიჭნარ-ი, კოპიჭკნარ-ი კუთხ. ქართლ. საქონლის ან ურმისაგან აჭიჭყნილი და გამხმარტალახიანი ადგილი, გზა (თ. სალარ., ალგ., 86). კოპიხინ-ი კუთხ. კახ. კოჭი - ტერფისა და წვივის სახსარი („კომუნისტი“, №157, 1968). კოპორჩხალ-ი კუთხ. მთიულ. იხ. აგრეთვე: კაპარჩხანა კოპოხინ-ი კუთხ. ხევსურ. იხ. აგრეთვე: კომახი კოპრწკალა კუთხ. მთიულ. მეკენძალა, მცენარეა (ა. მაყ.). კოპურ-ი კუთხ. ოკრიბ. თავმოჭუპნული ქალამანი (ვ.ბერ.). კოპჭიალ-ი კუთხ. ლეჩხ. მოკოპწიალება, დალაგება, დასუფთავება (მ. ალავ., 1). "დილას მოღმა ვმუშაობ და მ ო ვ ა კ ო პ ჭ ი ა ლ ე ოთახი." კოჟ-ი კუთხ. იმერ. მაღალი, ხვინჭკიანი ადგილი (ვ. ბერ.). კოჟანდარ-ი კუთხ. ქართლ., ქიზიყ. ნაბოლარა შვილი (კირიონი); ნაბოლარა, უკანასკნელი შვილი, ყველაზე უმცროსი შვილი, რომლის შემდეგ დედას მუცლად აღარ უღია. კოჟანდარს ბევრ რამეს მიაწერდნენ ცრუმორწმუნეები. მაგ., როცა ძალიან და დიდხანს წვიმდა, სწამდათ, რომ კოჟანდარმა ქვედა საცვალი ჩაიხადოს, გარეთ გავიდეს, უკანალი მაღლა აიშვიროს, ზედ ხელები წამოიწკაპუნოს და თქვას: გადაიღეო! და წვიმა გადაიღებსო (ს. მენთეშ.). კოჟე, კოჯე კუთხ. ლეჩხ. ქვიანი ბორცვი (მ. ალავ., 1). იხ. აგრეთვე: კოჟი კოჟიჟ-ი 1.კუთხ. ქართლ. კორძი ხეზე (შ. ძიძ., ნ. კეცხ., პ. ხუბ.). 2.კუთხ. ქართლ., იმერ. დაჟეჟილ ადგილზე ამობერილი კანი (თ. რაზიკ., „ივერია“, №132, 1900, ი. ჭყონ.). კოჟო კუთხ. აჭარ. კოჟრი, კორძი, ნუჟრი (შ. ნიჟარ.). კოჟორ-ი კუთხ. ქართლ. ქვიანი ადგილი (ს. მენთეშ.). კოჟური კუთხ. კახ. იხ. აგრეთვე: კუკურაკი კორ-ი 1.კუთხ. მოხ. ხის ან ქვის ბურთი, სათამაშოა (ო. ქაჯ.). 2.კუთხ. მოხ. 1 ჩაქუჩი; 2 მრტგვლად გამომცხვარი პური, კვერი; 3 მუხლის თავი (ო. ქაჯ.). კორა 1.კუთხ. კახ. მრგვალი პატარა ქვა, იყენებენ სათამაშოდ (ა. მარტ., გ. იმნ.). იხ. აგრეთვე: კორაობა 2.კუთხ. ქიზიყ., კახ. ხის კოჭი, კარის ჩარჩოზეა მიმაგრებული, დახურვისას კარს წამოედება და დაკეტავს (ს. მენთეშ.); მრგვალი ქვა ან მაგარი ხისაგან გამოთლილი კვერცხის მსგავსი შარი ბავშვთა სათამაშოდ (ა. გვენც., თ. ბერიაშვ.). 3.კუთხ. ქიზიყ. ხის კოჭი, რითაც მიმაგრებულია ფრთა გუთანზე (ს. მენთეშ.). იხ. აგრეთვე: გუთნი კორა 4.კუთხ. რაჭ. ჭაჭის დასაწურავ მოწყობილობაში - მრგვალი, მსხვილი ხე, დაახლოებით 20 სმ სიგრძისა (ქეგლ). 5.კუთხ. ფშ. თოფის გასახედი სანიშნებელი (თ. რაზიკ., „ივერია“, №132, 1900, ი. ჭყონ.). კორაბზუა კუთხ. ქართლ. უკადრისა, ცხვირაბზუებული, ამპარტავანი ადამიანი. მაგ., ქალი, რომელიც ყველას იწუნებს და ბოლოს შინაბერად რჩება (გ. შატბერ., 64). კორაკ-ი, კორაქ-ი კუთხ. ქართლ., ქიზიყ. უღლის ნახვრეტები ტაბიკის ჩასაყრელად (დიალექტ., 638). იხ. აგრეთვე: კორაკანა კორაკანა კუთხ. ქიზიყ. მოწნული გოდორი, რომელშიც ფარეხში ახალდაბადებულ ბატკანს დედითურთ ჩასვამენ, რომ სხვა ცხვარი ზედ არ შესდგეს (ს. მენთეშ.). იხ. აგრეთვე: კორაკი კორაკანაჸ-ი კუთხ. თუშ. იხ. აგრეთვე: კორაკანა კორაობა კუთხ. ქართლ., კახ. რიკ-ტაფელა, თამაშობაა (შ. ძიძ., ნ. კეცხ., პ. ხუბ.; ა. მარტ., გ. იმნ.; ა. გვენც., თ. ბერიაშვ.). კორაქ-ი კუთხ. ქსნის ხეობ., ქართლ. უღლის შუაში გატარებული საუღლე წნელი (ვ. სომხიშვ.); ჩხირი (ე. ბაბუნ., 272). იხ. აგრეთვე: კორაკი კორაქიან-ი უღელ-ი კუთხ. ქართლ. გუთნის უღელი, რომელსაც შუა ტაბიკის ნაცვლად აქვს ორი ჩხირი - კორაქი, რომელთა შუაში ღვედი გადის (ე. ბაბუნ., 272). იხ. აგრეთვე: კორაქი კორაწ-ი კუთხ. ქიზიყ. იტყვიან ძალიან ხმელ პურზე (რა არის, არავინ იცის) (ს. მენთეშ.). "პური (გამომცხვარი) გამჴმარა, კ ო რ ა წ ი ვ ი თ გამჴდარა, რა შაჲჭამს, თუ არ დაალბე." კორაჸ-ი კუთხ. თუშ. იხ. აგრეთვე: კორაქიანი უღელი კორაჭინა კუთხ. იმერ. იხ. აგრეთვე: კვარაჭინა კორახ-ი კუთხ. მოხ., ქიზიყ. წვრილი ქვა, ღორღი (დიალექტ., 562). იხ. აგრეთვე: გორახი კორბაკ კუთხ. ინგილ. მომრგვალო და მკვრივი კუნძი, კაცი და სხვ. (მ. ჯან.). კორდ-ი კუთხ. ფშ., აჭარ. ბალახით დაფარული უხნავი ადგილი (ვაჟა, II, ა. შან.); მოლი ეზოში, საზოგადოდ, ბალახიანი ადგილი (პ. ჯაჯან.). კორდიელა კუთხ. ზ. იმერ. იხ. აგრეთვე: გოდრიელა კორე-ჲ კუთხ. ინგილ. უღლის შუა ადგილი (მ. ჯან.). კორთ-ი 1.კუთხ. ქიზიყ. ქვევრის სადგამი ქურაში. ქვევრის ქუსლივითაა გაკეთებული და გამომწვარი. ამაში დგამენ ქვევრს ქურაში (ს. მენთეშ.). 2.კუთხ. იმერ. ციცაბო აღმართი, ძნელად მისადგომი მაღლობი; მთა-ბორცვიანი ადგილი (დიალექტ., 671). კორთე-ჲ კუთხ. ინგილ. ჯამ-ჭურჭლის თარო; ადგილი, სადაც ეს თაროა (მ. ჯან.; დიალექტ., 619); თარო (შ. ძიძ., ქრესტ.). კორთხულა კუთხ. იმერ. ხის ჭურჭელი, რომელშიც ბათმანზე ცოტა ნაკლები ჩადის (პ. ჯაჯან., X). კორიზა/ე,-ი კუთხ. გურ. კედლის ტილი, ბაღლინჯო (კ. გვარ., 948; ვ. ბერ.; ს. ჟღ.; ა. ღლ., გურ.). იხ. აგრეთვე: კედლიტილა კორიფა-ი კუთხ. გურ. ხის საკეტი, რაზა (ს. ჟღ.). კორკიმელ-ი კუთხ. გურ., ზ. აჭარ. ჭანჭურია ერთგვარი; დამასხი (ს. ჟღ.; შ. ნიჟარ.; ა. ღლ.) შდრ.: საბა, ნ. ჩუბ., დ. ჩუბ., ქეგლ. კორკორა-ჲ კუთხ. ინგილ. ბარად სოკოსავით ამობურცული გორაკი (მ. ჯან.). კორკოტ-ი 1.კუთხ. ქართლ., ქიზიყ. პურის მსხვილი მარცვლისაგან შემზადებული კერძი: კანგაცლილი მარცვალი, მოხარშული რძეში ან წყალში (შ.ძიძ., ნ. კეცხ., პ. ხუბ.); პურისპური, დაროშილი ხორბლის შეჭამადი (ს. მენთეშ.). შდრ.: ნ. ჩუბ., დ. ჩუბ. 2.კუთხ. რაჭ. დანაყილი პურის მარცვალი (დიალექტ., 685). შდრ.: საბა, ქეგლ. 3.კუთხ. ლეჩხ. ერთმანეთისგან დაუშორებლად გარჩეული ნიგვზის ორი ლებანი (მ. ალავ., ოკრიბ.). 4.კუთხ. ზ. აჭარ. ხის პატარა ურო (შ. ნიჟარ.). იხ. აგრეთვე: კორკოტინა, 2 კორკოტა-ი კუთხ. მოხ. მცენარეა (ა. მაყ.). იხ. აგრეთვე: ბალბა, კორკოტინა კორკოტანა-ი 1.კუთხ. გურ. პატარა ურო (ა. ღლ., გურ.). 2.კუთხ. ზ. აჭარ. სიმინდის საცერი, რომელსაც, ცხრილთან შედარებით, წვრილი თვალები აქვს (შ. ნიჟარ.); საცერი (ი. მეგრ.). იხ. აგრეთვე: ცხრილი კორკოტელაჸ-ი კუთხ. თუშ. სეტყვა (პ. ხუბ.). კორკოტზე ჯდომა კუთხ. ქართლ. გადატ. მოუთმენლობა, მოუსვენრობა, აჩქარება (გ. შატბერ., 64). "კ ო რ კ ო ტ ზ ე ხ ო მ ა რ ი ჯ ე ქ ი, რა მოგარბეინებდა?" "კ ო რ კ ო ტ ს ქვაბიდან რომ ამოიღებენ, ცხელია და აბა ვინ მოითმენს მდუღარეზე ჯდომას!" კორკოტინა, კორკოტინა-ჲ 1.კუთხ. მესხ., ჯავახ. ბალბა, მცენარეა (ა. მაყ.). 2.კუთხ. გურ. ხის პატარა კვერი (ვ. ბერ.); ხის პატარა ჩაქუჩი („კომუნისტი“, №190, 1967). "შეგარცხვინა ღმერთმა, სატეხმა და ხერხმა, ურატამ და კ ო რ კ ო ტ ი ნ ა მ თავი გაგიტეხა" 3.კუთხ. მესხ. გაყინული თოვლის ფიფქი, განსხვავებულია ჩვეულებრივი ფიფქისაგან, შეკუმშულია და მოგვაგონებს კორკოტის წვრილ მარცვლებს. კ ო რ კ ო ტ ი ნ ა მოდის ზამთრის დასაწყისში ან ადრე გაზაფხულზე, ხანდახან ზამთარშიც იცის (ი. მაისურ.). კორკოტობა კუთხ. რაჭ., იმერ. შობის წინა დღე, როცა კორკოტს აკეთებენ (ვ. ბერ.). კორმეჭ-ი კუთხ. რაჭ. ფაფაში დარჩენილი გაუქნელი ფქვილის გუნდა, მურკლი, კოშრი (ვ. ბერ.). კოროლ-ი კუთხ. რაჭ., ლეჩხ. ზანდურის (პურია, ძველად თესავდნენ რაჭაში) ღეროები, სახლის სახურავად იხმარება (ვ. ბერ.; დიალექტ., 677; მ. ჩიქ.). კორომ-ი, ფექო 1.კუთხ. ქართლ. გაბალახებული, ამობურცული ადგილი სახნავ მამულში (თ. სალარ., ალგ., 93). 2.კუთხ. ოკრიბ. ოკრიბული საბძელი (მ. ალავ.); სიმინდის ფუჩეჩის შესანახავი (ს. ჭოლევი, თ. ოქროშიძე). კორომშ-ი კუთხ. ქვ. იმერ. სიმინდის ტაროებზე შემოცლილი ფუჩეჩი (ზ. ჭუმბურ., 282). კოროშა კუთხ. ქიზიყ. შუბლწამოწეული ადამიანი (ს. მენთეშ.). კოროჭ-ი კუთხ. თუშ. ხის პატარა ყუთი (პ. ხუბ.). იხ. აგრეთვე: კროჭი კოროჭინა, კვარაჭინა კუთხ. იმერ. პატარა, კოხტა და ლამაზი (ვ. ბერ.). კორსალა-ჲ კუთხ. ინგილ. ბზრიალა (მ. ჯან.). კორსალაჸ-ი კუთხ. თუშ. კოდალა (პ. ხუბ.). კორტ-ი კუთხ. მესხ. მაგარი, გაუტეხელი ადამიანი; ზვიადი, ამაყი (ი. მაისურ.). კორტუა-ი კუთხ. გურ. იხ. აგრეთვე: კვერტო კორუა 1.კუთხ. რაჭ. 1. ცილინდრისებრი ხის ჭურჭელი ფქვილისა და მარცვლისათვის („კომუნისტი“, №157, 1968). 2.კუთხ. რაჭ. ათგირვანქიანი საწყაო, კოფიო (ვ. ბერ.). კორუმ-ი, ხორუმ-ი 1.კუთხ. ქიზიყ. ერთად დაწყობილი, ერთად დაყრილი ქვიშა და მისთ. (ს. მენთეშ., დამ.). 2.კუთხ. ქართლ., ფშ. იხ. აგრეთვე: კორომი, 1 კორუღ-ი კუთხ. რაჭ. საბალახო (ვ. ბერ.). კორყანო კუთხ. იმერ. ყორღანი, სვეტისებრი დაბალი ქვა სამიჯნოდ (ი. ქავთ.). კორღლ-ი კუთხ. ლეჩხ. ახალდაბადებული გოჭის სენია: გოჭს კუდი დაუმუწუკდება და მოსწყდება (მ. ალავ., 3). კორჩიოტა, კოჩიატა კუთხ. ზ. იმერ. ყოჩივარდა (ა. მაყ.). იხ. აგრეთვე: ქორჩიოტა, ქორჩოტია კორჩხალ-ი კუთხ. გურ. იხ. აგრეთვე: კორჩხელი კორჩხელ-ი კუთხ. გურ. 1. ჯერ კიდევ ღონიერი მოხუცი, ჭარმაგი ბერიკაცი; 2. მხნე, მარჯვე (გ. შარაშ.). კორჩხლიან-ი კუთხ. ფშ. ბორჯღლედი, დახლართულტოტებიანი (ვაჟა-ფშ. მც. ლექსიკ.). კორძ-ი კუთხ. ფშ. მოუხვნელი, დაუმუშავებელი პატარა ნაკვეთი (ი. ქეშიკ.). კორძალ-ი კუთხ. გურ. ვაზის ჯიშია ერთგვარი (ა. ღლ.). კორძუდ-ი კუთხ. გურ. ვაზის ჯიშია ერთგვარი (კ. გვარ., 948). კორწიალ-ი კუთხ. გურ., იმერ. აქეთ-იქით ქანაობა (გ. შარაშ.; ა. ღლ., გურ.). "მიაკორწიალეფს უშნოთ ლეკურს". იხ. აგრეთვე: სიკორწიალა კორწიანა/ე,-ჲ კუთხ. იმერ. იხ. აგრეთვე: რწიანა კორწოხ-ი კუთხ. კახ. ციცაბო, კორტოხი (ა. მარტ., გ. იმნ.). კორხილ-ი კუთხ. ლეჩხ. ღორის დაძველებული შაშხის ქონი. შდრ.: პოხილი (მ. ალავ., 2). კორჯღლ-ი კუთხ. ლეჩხ. კორძი (მ. ალავ., 2). "კვინცხას კ ო რ ჯ ღ ლ ე ბ ი აქვს." კოსალა კუთხ. ქიზიყ. იხ. აგრეთვე: კვირიონი კოსაჭ-ი კუთხ. იმერ. თურქ. kisaç პატარა გაზი მავთულის, რკინისა და მისთ. დასახვევად (ვ. ბერ.). კოსოლა-ჲ კუთხ. ქ. აჭარ. წოწოლა, წოწლოკინა (შ. ნიჟარ.). კოსრო 1.კუთხ. იმერ., გურ. კინკრიხი, საქოჩრე ადგილი (ვ. ბერ.; ს. ჟღ.). 2.კუთხ. ქიზიყ. წოწოლა, წოპწოპა, მოგრძო თავი, დეფორმირებულ თავივით (ს. მენთეშ.). კოსტალა/ე,-ი კუთხ. გურ. დიდი ოთხკუთხედი ლურსმანი (ს. ჟღ.) კოსტარდილა კუთხ. მესხ. იხ. აგრეთვე: გოლგოთინა კოსტილ-ი კუთხ. ზ. აჭარ. იხ. აგრეთვე: კოსტალა/ე კოტ-ი 1.კუთხ. იმერ. ზაქი (ვ. ბერ.). იხ. აგრეთვე: კოიტი 2.კუთხ. მოხ. ძალიან დაქანებული ადგილი (ო. ქაჯ.). კოტა 1.კუთხ. გურ., ზ. აჭარ. სიმინდის ტარო (კ. გვარ., 948; ს. ჟღ.; ა. ღლ., გურ.; შ. ნიჟარ.). 2.კუთხ. ფშ. ქართული ხმლის ის ნაწილი, რომელიც ვადის ქვემოთ თიკებად გაშვერილია აქეთ-იქით (ვაჟა, II, ა. შან.). შდრ.: საბა, ნ. ჩუბ., დ. ჩუბ., ქეგლ. 3.კუთხ. ზ. იმერ., ზ. აჭარ. კედელზე ან სვეტზე მისმული ხის რიკი საკიდლად (ბ. წერეთ.; შ. ნიჟარ.). 4.კუთხ. ლეჩხ. ურემზე დასასობი ბოძი (მ. ალავ., 1). 5.კუთხ. გურ., იმერ. ხის სოლი, რომელსაც აჭედენ ფიცრებში ფიცრის კედლების სწორად ასაყვანად (ს. ჟღ.); იატაკისა და კედლის ფიცრებში ჩაყენებული რიკები სიმაგრისათვის (ვ. ბერ.). 6.კუთხ. რაჭ. უღლის შუაში ჩასმული რიკი (სულ ორია), რომელთა შორის ტყავის რგოლია ურმის ან მარხილის ხელის მოსაბმელად (დიალექტ., 685). 7.კუთხ. ინგილ. ჩვილთ უკანა ტანი (მ. ჯან.). 8.კუთხ. იმერ. ტახტა უნაგირისა (ქეგლ). კოტაკ-ი კუთხ. ქართლ. პატარა გორაკი (კირიონი). კოტალ-ი კუთხ. გურ. ჯოხი, რთული სიტყვის მეორე კომპონენტი: ბ ზ ე კ ა ლ-კ ო ტ ა ლ ი (ა. ღლ., გურ.). "ამ ხენწიფის ვაიშვილი გარდამ თამაშობდა კ ო ტ ა ლ ი თ." კოტაობა კუთხ. მესხ. ტყუილი ჭიდაობა, ძიძგილაობა (ი. მაისურ.). კოტე კუთხ. ლეჩხ. 1. უნაგირის ნაწილია; 2. ფიცრის ხის ლურსმანი (მ. ჩიქ.). იხ. აგრეთვე: კოტა 8, კოტა 5, კიტი კოტეტ-ი კუთხ. ლეჩხ. საგანგებოდ გამომცხვარი პურის მრგვალი თავი (მ. ალავ., 1). კოტიზ-ი კუთხ. გურ. ბუზანკალშემჯდარი ცხოველივით სირბილი, ხტუნვა (ა. ღლ., გურ.); კუნტრუში (ლ. ლეონ.). შდრ.: საბა, დ. ჩუბ., ქეგლ. "დეინახა, ამ ტყეში კ ო ტ ი ზ ო ფ ს უშველებელი ირემი." კოტიობა კუთხ. ქართლ. იგივე ლაზარობა, მხოლოდ კოტიობა ავდარში იციან, რომ გამოიდაროს (კირიონი). კოტიტა, ტიტა კუთხ. ქართლ., მთიულ., ჯავახ., მესხ., აჭარ. ხატოტი, მცენარეა (ა. მაყ.). კოტო კუთხ. იმერ. მრგვალი და მომცრო ქილა (ქეგლ). კოტორ-ი 1.კუთხ. ოკრიბ. ხის მრგვალი ნამორი (ვ. ბერ.). 2.კუთხ. მთიულ. პატარა მამული (ლ. კაიშ.). 3.კუთხ. ფშ., ხევსურ. პურის ნატეხი, ყუა (ვაჟა-ფშ. მც. ლექსიკ.). 4.კუთხ. თუშ. ქადა (თ. უთურგ.); კვერი (ს. მაკალ.). 5.კუთხ. გურ. გაკოტრებული, კოტრი (ა. ღლ.). 6.კუთხ. ფშ. "ნისლის ხროვა" (თ. რაზიკ.), ნისლის, ღრუბლის ქულა (ი. ქეშიკ.). "კ ო ტ ო რ გაჰყვება ნისლისა " 7.კუთხ. აჭარ. თხემი, მწვერვალი (ი. მეგრ.); კონწოლი (შ. ნიჟარ.). კოტორა კუთხ. ხევსურ. პატარა ყანა, ყანის მცირე მონაკვეთი (ა. ჭინჭარ., 196). კოტორაჸ-ი კუთხ. თუშ. მიწის პატარა ნაკვეთი (თ. უთურგ.). იხ. აგრეთვე: კოტორა კოტოტ-ი 1.კუთხ. იმერ. ხორცმეტი, ამოკუზული რამ (ვ. ბერ.). 2.კუთხ. ლეჩხ. მოგრძო, მრგვალთავიანი პური; კ ო ტ ო ტ ი ა ნ-ი პ უ რ-ი საძღვნო პური, რომელსაც მელოგინე ქალს მიართმევდნენ (მ. ჩიქ.); კ ო ტ ო ტ ი ა ნ-ი გრძელი, სქელი, მრგვალთავიანი პური. საგანგებოდ აცხობდნენ და ახალმოლოგინებულს ძღვნად მიუტანდნენ (დიალექტ., 677). იხ. აგრეთვე: კოტეტი კოტოშ-ი 1.კუთხ. მესხ. მარცვლებისაგან დაცლილი სიმინდის ტარო (ი. მაისურ.). იხ. აგრეთვე: კოტუში 2.კუთხ. ინგილ. გრძელტარიანი გოგრის ჭურჭელი, ღვინის ამოსაღები ქვევრიდან (მ. ჯან.); შდრ.: საბა, ნ. ჩუბ., დ. ჩუბ., ქეგლ იხ. აგრეთვე: კოპე 3.კუთხ. ინგილ. აყირო, მცენარეა (ა. მაყ.). 4.კუთხ. თუშ. ნაფოტი (პ. ხუბ.). კოტრ-ი 1.კუთხ. ლეჩხ. მესრის ნაპობი, გამოდის სამი-ხუთი ფრთა ყავარი (დიალექტ., 677). იხ. აგრეთვე: მესრი 2.კუთხ. გურ. გაკოტრებული (ა. ღლ.). იხ. აგრეთვე: კოტორი კოტრან-ი კუთხ. ქსნის ხეობ. ჭარხლის ფოთლებისაგან გამზადებული წნილი, ინახავენ ძმრით (ვ. სომხიშვ.). კოტრანა კუთხ. ქიზიყ. ნიგვზისა და პამიდვრის შეჭამადი; თეთრი გოგრის შეჭამადი (ს. მენთეშ., ქეგლ). კოტრეულ-ი კუთხ. ზ. აჭარ. დაუფშვნელი, გაურჩეველი სიმინდი, ტარო სიმინდი (შ. ნიჟარ.). კოტრვა კუთხ. იმერ. მოჭრა, ჭრა (ვ. ბერ.). "კარგად მ ო უ კ ო ტ რ ე მაგ ჯოხს თავი." კოტრიალა კუთხ. ხევსურ. ლაქაში, მცენარეა (ა. მაყ.). კოტრიზ-ი კუთხ. გურ. კუნტრუში (გ. შარაშ.). იხ. აგრეთვე: კოტიზი კოტუშ-ი კუთხ. ზ. აჭარ. ტარო (შ. ნიჟარ.).
|
|
251 კოფ-ი - ქართულ კილო-თქმათა სიტყვის კონა |
▲ზევით დაბრუნება |
კოფ-ი
კუთხ. იმერ., ლეჩხ. ობი, კოფსი; დ ა კ ო ფ ე ბ ა დაობება (ვ. ბერ.); ღვინის ობი, ბრკე (მ. ალავ., 3). კოფა 1.კუთხ. იმერ. საწყაო ბათმნის მეოთხედი (ი. ჭყონ.). 2.კუთხ. ქიზიყ. 1. კოფო (ურმისა); 2. მაზარის გადასაბმელი უკან (ს. მენთეშ.). 3.კუთხ. ხევსურ. იხ. აგრეთვე: კინჭლე კოფიო კუთხ. რაჭ. საწყაო ათგირვანქიანი (ვ. ბერ.). იხ. აგრეთვე: კოფა 1 კოფო 1.კუთხ. ქართლ. კაბაზე ან პალტოზე უკან მიკერებული მოკლე ქამარი. („კომუნისტი“, №157, 1968). იხ. აგრეთვე: კოფა 2 2.კუთხ. მესხ., ჯავახ. თხის ძუძუ, მცენარეა (ა. მაყ.). კოფს-ი კუთხ. გურ. იხ. აგრეთვე: პოქსი კოფჩხილა კუთხ. ქართლ., მთიულ., ქსნის ხეობ. გაზაფხულის მცენარეა, მხალად და მწნილადაც იყენებენ (გ. შატბერ., 65); მცენარეა, იზრდება ყანაში (ვ. სომხიშვ.; ა. მაყ.); კ ო ფ ჩ ი ლ ო, ბალახია, გაზაფხულზე ჯეჯილებში თხრიან და წნილად დებენ (თ. რაზიკ., „ივერია“, №132, 1900, ი. ჭყონ.). იხ. აგრეთვე: ხახამა კოფხროლია კუთხ. ფშ. კეფა (ი. ქეშიკ.). კოღანა-ი კუთხ. გურ. კოღო (ა. ღლ., გურ.). იხ. აგრეთვე: კოღონა კოღინა-ი კუთხ. გურ. პატარა, საცოდავი, გლახა, დაჩიავებული (გ. შარაშ.). იხ. აგრეთვე: დაკოღინება კოღონა კუთხ. გურ. კოღო (გ. შარაშ.). იხ. აგრეთვე: კოღონაი კოშ-ი 1.კუთხ. ფშ., ხევსურ., გურ. ერთგვარი ჭურჭელია ხისა, ლუდის ხარშვის დროს სახმარებელი (ვაჟა, IV, ა. შან.); სპილენძის ან ხის მცირე ჭურჭელი, ინახავენ საქვაბეში (ა. ჭინჭარ., 217); დიდი სასმისი, სპილენძის (რვალი)ან ხის დიდი ლუდის დასალევად (დიალექტ., 553); მწარე კვახის ჭურჭელი წყლისათვის (ი. შილაკაძე, წითელმთა). შდრ.: საბა, ნ. ჩუბ., დ. ჩუბ., ქეგლ. 2.კუთხ. აჭარ. აყირო (ა. მაყ.); მწარე გოგრა, კვახი (ი. მეგრ.). კოშვრა კუთხ. მთიულ. უშნოდ ჭამა (ლ კაიშ.). კოშია/ე,-ი 1.კუთხ. გურ. უკანო პატარა გოგრა (ს. ჟღ.). 2.კუთხ. ლეჩხ. ინდაური (ვ. ბერ.; ლ. ლეონ.). კოშიალა კუთხ. ლეჩხ. იხ. აგრეთვე: გოჯიალა კოშიე კუთხ. ლეჩხ. ინდაური (მ. ჩიქ.). იხ. აგრეთვე: კოშია 2 კოშინშხალ-ი კუთხ. რაჭ. ცუდი ამინდი, კოხნარევი წვიმა (ვ. ბერ.). იხ. აგრეთვე: კოხშინშხალი კოშკ-ი კუთხ. რაჭ. მაღალი ხე (შ. ძიძ., 208). კოშკოშ-ი კუთხ. რაჭ., ლეჩხ. ინდაურების ხმა (მ. ალავ., 3). კოშოპეტა-ჲ კუთხ. აჭარ. დაცინვით მიმართავენ კაცს, რომელსაც წინ წამოწეული შუბლი აქვს (შ. ნიჟარ.). კოშრ-ი კუთხ. ფშ. მურკლი, წყლისაგან შეკუმშული ფქვილი (თ. რაზიკ., „ივერია“, №132, 1900, ი. ჭყონ.). კოშტ-ი კუთხ. ქიზიყ. მაგარი, გაყინულ-გამაგრებული ქონი, ცვილი და მისთ. მაგ., კ ო შ ტ ი სანთელი და ჩამოქნილი სანთელი (ს. მენთეშ.). კოჩა კუთხ. ხევსურ. იხ. აგრეთვე: კუნტარა კოჩიალა კუთხ. იმერ. უსწორმასწორო, ფეხებუთანასწორო, კოჭლი (მ. ალავ., დ. კლდ. ლექსიკ.). "მოუნდომა გასწორება შუა ზალაში მდგარ კ ო ჩ ი ა ლ ა სტოლს." კოჩიოტა კუთხ. რაჭ., ლეჩხ. ყოჩივარდა (ა. მაყ.). კოჩო კუთხ. მესხ., აჭარ. ხის მოჭრის შემდეგ მიწაში დარჩენილი ფესვებიანი კუნძი („კომუნისტი“, №190, 1967); უნაგირის ტახტა, კეხის წინ და უკან ამოშვერილი ნაწილები (შ. ნიჟარ.). კოჩხა კუთხ. ხევსურ. იხ. აგრეთვე: კათხა
|
|
252 კოჩხო-ჲ - ქართულ კილო-თქმათა სიტყვის კონა |
▲ზევით დაბრუნება |
კოჩხო-ჲ
კუთხ. თუშ. ტარიანი სასმისი ხისა (თ. უთურგ.; ი. ბუქურ., 133). კოჩხოტ-ი კუთხ. ლეჩხ., ფშ., თუშ. ხორკლოვანი ფართო ბიბილო ფრინველისა (მ. ალავ., 3); ხის პატარა საწვნე, სახალე გუდაში წყლის ჩასასხმელად (ლ. ლეონ.). კოცხა/ე კუთხ. ლეჩხ. წითლითა და შავით ჭრელი ფერი ღორისა (მ. ალავ., 2). კოძუა კუთხ. ოკრიბ. ღომის ჯიშია, ყვითელი მჭიდროთაველიანი (მ. ალავ.). კოწახ-ი კუთხ. ხევსურ. დიდი ხნის ნაღებს რომ სიმწარე ახასიათებს, კოწახია (ა. ჭინჭარ., 271). იხ. აგრეთვე: კონწარი 2 კოწვლა კუთხ. ფშ. წყლის ან სხვა სითხის ძლიერი დუღილი (ი. ჭყონ.). კოწიალა კუთხ. რაჭ. დუროიანი სახლის ჭერის (მარწუხების) დასაყრდნობი (შ. ძიძ., 208). იხ. აგრეთვე: დუროიანი სახლი კოწიალე კუთხ. ლეჩხ. ძაღლნიორა, მცენარეა (ა. მაყ.). კოწიაწ-ი კუთხ. ქართლ., იმერ. ტრიალი, რხევა, თამაში (შ. ძიძ., ნ. კეცხ., პ. ხუბ.). იხ. აგრეთვე: ბურხალი კოწინწალ-ი კუთხ. მესხ. ბერკეტი (ი. მაისურ.). კოწიწ-ი 1.კუთხ. ფშ. ცოდვილობა; ვ კ ო წ ი წ ო ბ ვცოდვილობ, ვწვალობ (ვაჟა, I, ა. შან.). 2.კუთხ. ქიზიყ. ჭურჭლის საწებავი ნივთიერება: 1. რძეში გახსნილი კირი. რძეში გახსნილ კირში ბამბას გააჟივებენ და მიაკრავენ გატეხილ ჭურჭელს, ჭურჭელი გამრთელდება და სითხე აღარ გაუვა; 2. კვერცხის ცილა. ცილაშიც ბამბას გააჟივებენ და იმგვარადვე ამრთელებენ ჭურჭელს. ამჯობინებენ რძე-კირის კოწიწს (ს. მენთეშ.). შდრ.: საბა, ნ. ჩუბ., დ. ჩუბ., ქეგლ. იხ. აგრეთვე: გაჟივება 3.კუთხ. იმერ. მობღაუჭება (ქეგლ). კოწიწა-ჲ კუთხ. აჭარ. ხველა (პ. ჯაჯან.); ბავშვთა გადამდები სნეულება, ყივანა-ხველა (შ. ნიჟარ.). კოწიწბურთა კუთხ. ქართლ. თავკომბალა, მცენარეა ერთგვარი (ა. მაყ.). კოწიწობა კუთხ. ფშ. ჩხირკედელაობა, ცოდვილობა (ი. ქეშიკ.). კოწლვა კუთხ. ფშ. იხ. აგრეთვე: კოწვლა კოწლისა კუთხ. ხევსურ. იტყვიან ცხელ საჭმელზე (ა. ჭინჭარ., 215). იხ. აგრეთვე: მთუთქარი კოწმაწ-ი თავისა კუთხ. ქართლ. თავის კანტური (გ. შატბერ., 66). "თ ა ვ ი ს კ ო წ მ ა წ ი თ დალოცა მღვდელმა." კოწმახ-ი კუთხ. მესხ. ძალზე მჟავე, მჭახე, წმახე, კოწმახი (ი. მაისურ.). კოწმახურ-ი კუთხ. მთიულ. იხ. აგრეთვე: ეკალმუხა კოწოლ-ი 1.კუთხ. ფშ., ლეჩხ. კორიანტელი (ი. ქეშიკ.; ქეგლ); ცეცხლის ალი; შეშავება (მ. ალავ., 1). "კეცი რომ შვა ცეცხლში ჩაგიდგამს, ჭადს სულ კ ო წ ო ლ ი გასჩენია." 2.კუთხ. თუშ. 1. თმის ნაწნავი; 2. ცეცხლის ენა (თ. უთურგ.). კოწოლა კუთხ. ქიზიყ. წოწოლა, კენწეროსავით აწეული, ამართული (ს. მენთეშ.). კოწოლკავ-ი კუთხ. ქიზიყ. კოწოლის (ნაწნავის) კავი. ქოხისა და საბძლის უკანა მხარეს მომრგვალებული ნაწილის დაახლოებით შუაგულში ბოძია ჩარჭობილი, რომელზედაც თავხის ერთი თავი ძევს. თავხის აქეთ-იქიდან ჩვეულებრივი კავები აწყვია კედლიდან თავხეზე, ხოლო მომრგვალებულ ნაწილში თავხის ბოლოსა და ბოძის ყბიდან სხივებად ჩამოდის კოწოლკავი. კოწოლკავი სხვა კავისაგან არაფრით განსხვავდება, ოღონდ კოწოლკავი წოწოლა ადგილის კავია (ს. მენთეშ.) იხ. აგრეთვე: თავთხე კოწრიელა კუთხ. ქართლ. ბზრიალა (შ. ძიძ., ნ. კეცხ., პ. ხუბ.). კოჭ-ი კუთხ. თუშ. ქუსლი .(პ. ხუბ.). "კ ო ჭ ი ა ნ წუღებ მაქვის." კოჭა კუთხ. ხევსურ. პირუტყვის კოჭი; ხმარობენ სათამაშოდ (ა. ჭინჭარ.; 240). კოჭაბალახ-ი კუთხ. ქიზიყ. ყანის რეზედა, მცენარეა (ა. მაყ.). კოჭაკ-ი კუთხ. ქიზიყ. 1. კარის ჩამოსაბმელი დედალი ანჯამა; 2. კარ-ფანჯრის საკეტის ის ნაწილი, რაზედაც რაზაა გადაცმული და რასაც კლიტე (ბოქლომი) უნდა ჩაეყაროს და დაიკეტოს (ს. მენთეშ.). შდრ.: საბა, ნ. ჩუბ., დ. ჩუბ., ქეგლ. კოჭალა კუთხ. ქსნის ხეობ. პატარა ძნებისაგან დადგმული პურის ზვინი - 14-15 ხელეური (ვ. სომხიშვ.). კოჭანა-ჲ კუთხ. ინგილ. კოჭი, საკოჭე, საკეცი (მ. ჯან.). კოჭაობა კუთხ. მესხ. პარპაში, სიმდიდრისაგან განცხრომით ცხოვრება (ი. მაისურ.). კოჭატ-ი კუთხ. ქართლ. კარის სარაზავის გადასაცმელი ან ჩანგლის ჩასაყოფი (პ. გაჩეჩ.). იხ. აგრეთვე: კოჭაკი 1 კოჭაულა კუთხ. მთიულ. ერთად აგებული ხუთი ძნა (ლ. კაიშ.). კოჭაყანა კუთხ. ქიზიყ. შუათანა სიმაღლის ყანა,- უკეთესიაო: კარგად არის გამძღარიო (ს. მენთეშ., დამ.). კოჭვა კუთხ. გურ. შ ე კ ო ჭ ვ ა, გაკოჭვა, შეკვრა, გაკვრა; ხ ე ლ ფ ე ხ შ ე კ ო ჭ ი ლ-ი ხელფეხშეკრული (ა. ღლ., გურ.). კოჭიანე კუთხ. გურ. შერქმეული გვარია (ა. ღლ.). კოჭიტარა/ე,-ჲ კუთხ. იმერ. კოჭლი, კვაჭუტა (ვ. ბერ.). კოჭიჭა კუთხ. ქართლ., აჭარ. პატარა ჭურჭელი; გადატ. პატარა კაცი (შ. ძიძ., ნ. კეცხ., პ. ხუბ.); მოგრძო კოთხო, ჭურჭელია (ი. მეგრ.). კოჭკურ-ი კუთხ. გურ. იხ. აგრეთვე: კოჭყური კოჭლაბუხა/ე,-ჲ კუთხ. გურ., აჭარ. კოჭლი კაცი; კოჭლაკუნტა-ჲ (ს. ჟღ.; შ. ნიჟარ.). კოჭობ-ი კუთხ. ხევსურ., მოხ., მესხ. ვერცხლის თასი ლუდის სასმელი (ა. შან.); სახუცო თასი (ს. მაკალ.); თიხის პატარა ქოთანი (ა. ყაზბ., I, შ. ძიძ.); პატარა ქოთანი (ი. მაისურ.). შდრ.: საბა, ნ. ჩუბ., დ. ჩუბ., ქეგლ. კოჭობა 1.კუთხ. ფშ. სოკოა ერთგვარი (თ. რაზიკ., „ივერია“, №132, 1900, ი. ჭყონ.). 2.კუთხ. გურ. პატარა ქოთანი (ე. ნინ., II, თ. კიკვ.; კ. გვარ., 948). "მიწაში აქ კ ო ჭ ბ ი თ შენახული." იხ. აგრეთვე: კოჭობი კოჭომა-ჲ კუთხ. აჭარ. კოჟო, კოჟრი, კორძი, ნუჟრი (შ. ნიჟარ.). კოჭოპ კუთხ. ინგილ. იხ. აგრეთვე: კოჭობაი კოჭოპა კუთხ. აჭარ. იხ. აგრეთვე: კოჭობაი კოჭუკუღმ კუთხ. ხევსურ. ქუსლუკუღმა, ფეხშებრუნებით (დიალექტ., 553). კოჭურ-ი კუთხ. ქიზიყ. ხის პატარა ნაჭერი პრიზმული სახისა, ბავშვების სათამაშოდ გამოსადეგი (ს. მენთეშ.). კოჭყურ-ი კუთხ. ქიზიყ., გურ. კარის ჩამოსაკიდი კოჭი (ს. მენთეშ., დამ.); კარ-ფანჯრის ჩამოსაკიდი რკინისა (გ. შარაშ.). კოხ-ი 1.კუთხ. გურ., რაჭ. წვრილი სეტყვა (ე. ნინ., II, თ. კიკვ.); სეტყვა (დიალექტ., 685). 2.უპირატ. ქართლ., ხევსურ., მთიულ. კევრის ქვა, კევრის ძირის მოსაჭედი ქვა, ძალიან მაგარია (დიალექტ., 638); მრგვალი, მაგარი ქვაა (ა. ჭინჭარ., 275; ლ. კაიშ.). შდრ.: საბა, ნ. ჩუბ., დ. ჩუბ., ქეგლ. 3.კუთხ. თუშ. წიხლი ადამიანისა, საქონლისა (პ. ხუბ.). კოხერა-ი კუთხ. გურ. გოგრაა ერთგვარი (ა. ღლ.). კოხინჯრობა კუთხ. რაჭ., ზ. იმერ., ლეჩხ. კოხისა და, საზოგადოდ, ავდრის თავიდან ასაცდენი სარწმუნოებრივი ცერემონიალი (შ. ძიძ., 208); რელიგიური საწესო დღეობა იყო ძველად (ბ. წერეთ.); რელიგიური დღესასწაული, კოხინჯლობა, 7-8 მაისს იმართებოდა (მ. ჩიქ.). კოხრო, კოხროლია, კოთხრო 1.კუთხ. მოხ., იმერ. კეფა თავისა (ა. ყაზბ., III, შ. ძიძ.). იხ. აგრეთვე: კოსრო 2.კუთხ. ხევსურ. პირუტყვის თავი (ა. ჭინჭარ., 238). კოხროლია კუთხ. ხევსურ. იხ. აგრეთვე: კოხრო 2 კოხუნჯ-ი კუთხ. ქიზიყ. ძველი გამხმარი ქალამნის ნაგლეჯი (ს. მენთეშ.). კოხურა კუთხ. გურ. კვახია ერთგვარი (ი. მეგრ., 159). კოხუჯ-ი კუთხ. მოხ., მთიულ., იმერ., რაჭ. ქალამანი (ო. ქაჯ.; ლ. კაიშ.); კ ო ხ უ ჯ ე ბ-ი ქალამნები (დიალექტ., 562). შდრ.: საბა, ნ. ჩუბ., დ. ჩუბ., ქეგლ. კოჯე კუთხ. ლეჩხ. იხ. აგრეთვე: კოჟე კპალ-ი კუთხ. გურ. იხ. აგრეთვე: პკალი კპილა კუთხ. გურ. ტოლი, მოასაკე; ჩემი კ პ ი ლ ა ჩემი ტოლი (ს. ჟღ.). იხ. აგრეთვე: კბილა 4 კრაველ-ი კუთხ. ჩ. თუშ., ხევსურ., ქიზიყ., ფშ. 1. ბატკნის მატყლი (კ. ჭრელ., 264); კრავის მატყლი (ს. მენთეშ.); ბატკნის მატყლია (ა. ჭინჭარ., 251); 2. კრავის მატყლის ნაბადი (ს. მენთეშ.); ბატკნის განაკრეჭი მატყლი (თ. რაზიკ., „ივერია“, №132, 1900, ი. ჭყონ.). "კრაველ ცხვრისა არ იქნებ, კრაველ მარტო ბატკანს ასხავ სთველჩი." "მითხოს გადავლა მეწადა, რა გამავიდას მთა-ველი, ცხვარი და ვერძი დასუქდას, ბატკანს ზედ ესხას კ რ ა ვ ე ლ ი." კრავიკუდა კუთხ. რაჭ., იმერ. ფარსმანდუკი (ა. მაყ.). კრავიკუდე კუთხ. ლეჩხ. მცენარეა ერთგვარი (მ. ჩიქ.). იხ. აგრეთვე: კრავიკუდა კრავისყურა კუთხ. მთიულ. მჟაველა, მცენარეა (ა. მაყ.). კრაზანა კუთხ. კახ., იმერ., ლეჩხ. მცენარეა ერთგვარი, რომელსაც გამხმარს ქვევრის სარეცხად ხმარობენ (ნ. ჯოხ., 60; დიალექტ., 606; 671; მ. ჩიქ.). კრანჩხ-ი კუთხ. ქიზიყ. ღრანტე კლდე (ს. მენთეშ.). "გუშინ ფური დავკარგეთ, კ რ ა ნ ჩ ხ ე ბ შ ი გადავარდნილიყო და ნადირ შეეჭამნა." კრანცხ-ი კუთხ. რაჭ. მარხილის ნაწილია (შ. ძიძ., 208). კრანწ-ი კუთხ. მთიულ. ძაფის გადაგრეხილი ადგილი (ლ. კაიშ.). კრაწალა-ჲ კუთხ. მოხ. ფრჩხილი (ო. ქაჯ.). კრაჭუნა კუთხ. თუშ. ცხვრის სენია (ს. მაკალ.). კრახუნ-ი კუთხ. იმერ., გურ., რაჭ. ტკვერა, თხილისა და მისთანათა მტვრევა და ჭამა (ვ. ბერ.). კრახუნა კუთხ. იმერ. ვაზის ჯიშია (ლ. ლეჟ., 63; ზ. ჭუმბურ., 80; დიალექტ., 671). კრენჩხ-ი კუთხ. რაჭ. ეზოს საფალავად (დასაგველად) ხის ტოტებისაგან გაკეთებული ცოცხი (ვ. ბერ.); მოძველებული ცოცხი (შ. ძიძ., 208). კრენჩხა კუთხ. კახ. თავის ქალა (ა. მარტ., გ. იმნ.). კრენჩხა-ჲ კუთხ. ინგილ. კრეჭა; გ ა რ ი ნ ჩ ხ ა გაკრიჭა (მ. ჯან.). კრეცა კუთხ. ინგილ. მცენარეთა წვერების მოკვეცა, მოკვნეტა (მ. ჯან.). კრთუნება 1.კუთხ. ქიზიყ. შეძულება, შეზიზღება საჭმლისა ან სასმლისა, უფრო კი ბავშვის მიერ (ს. მენთეშ.). 2.კუთხ. ფშ. შიში, კრთომა (ვაჟა, II, ა. შან.). კრიალ-ი კუთხ. ფშ. რაკრაკისებურად გაგრძელებული ხმა ბაყაყისა (ი. ქეშიკ.). კრიამპო კუთხ. გურ. კლდის პირი უფსკრულთან (ი. ჭყონ.). კრიანტელ-ი კუთხ. რაჭ. დათვის სოკო (ა. მაყ.). კრიახ-ი 1.კუთხ. გურ. ქათმის კაკანი (ა. ღლ., გურ.). იხ. აგრეთვე: კარკალი 2.კუთხ. ფშ., ქართლ. ქვიანი, ხრიოკი (ი. ქეშიკ.; ა. ღლ.; ქეგლ). "კ რ ი ა ხ კლდეს მიწა ძვროდა." კრიკალ-ი 1.კუთხ. ქიზიყ. საცრის, ცხრილისა და ცხავის ხის რკალი (ს. მენთეშ.). 2.კუთხ. კახ. იხ. აგრეთვე: კირკალი კრიკანტულ-ი კუთხ. გურ. მიხვეულ-მოხვეული (გ. შარაშ.). იხ. აგრეთვე: კირკანტულა კრიკინა კუთხ. ქვ. ქართლ., ფშ. ხურტკმელა, მცენარეა (ა. მაყ.); ველური ვაზი (ვაჟა-ფშ. მც. ლექსიკ.). კრიკოსალა კუთხ. ქიზიყ. პატარა წაჩხუბება, წალაპარაკება, წამდურება (ს. მენთეშ.). "გუშინ ჩვენებიანთ პატარძლებ კ რ ი კ ო ს ა ლ ა მოუვიდათ." კრინ-ი კუთხ. გურ. სიმღერის ერთგვარი ხმა (გ. შარაშ.). შდრ.: საბა, ნ. ჩუბ., დ. ჩუბ., ქეგლ. კრინტა-ჲ კუთხ. მოხ. მარილის ან შაქრის ნატეხი (ო. ქაჯ.). კრინჩხ-ი კუთხ. ქიზიყ. თრთვილი; კ რ ი ნ ჩ ხ ი ს გ ა გ დ ე ბ ა დათრთვილვა (ს. მენთეშ.). კრინჩხვა კუთხ. ქიზიყ. გაკილვა, სხვისი ძრახვა, გაჭორვა (ს. მენთეშ.). კრინცხვა 1.კუთხ. ქიზიყ. იხ. აგრეთვე: კრინჩხვა 2.კუთხ. იმერ. ავადმყოფის კნავილი, კრუსუნი, ხშირი ხველა-ცხიკვება, ან ავადმყოფობის გავლის შემდეგ შემორჩენილი საერთო სისუსტე (ი. ქავთ.). კრიპუჭ-ი კუთხ. გურ., იმერ., აჭარ. თაფლით სავსე ფიჭა (ი. ჭყონ.); გასქელებული, სარაჯიანი თაფლი, პიპრუჭი (ს. ჟღ.). კრიპუჭუნა-ი კუთხ. გურ. პატარა, პაწაწინა; კ რ ი პ უ ჭ უ ნ ა ი ო თ ა ხ ი პაწაწინა ოთახი (გ. შარაშ.). კრიშკრიშ-ი კუთხ. თუშ. კოდალას გაბმული ძახილი (პ. ხუბ.). "კორსალა მ ო კ რ ი შ კ რ ი შ ე ბ დ ა, გამომახვრინე ძვალია." კრიჭა კუთხ. ქართლ., იმერ. ყბები (ი. ჭყონ.). შდრ.: ქეგლ. 1.კუთხ. ფშ., ქართლ., ქიზიყ. ნაველა, ე. ი. პატარა ღარი, რომელშიც საფქვავი ჩამოდის ხვიმირიდან (ვაჟა, II, ა. შან.); წისქვილის ნაწილია: ხვიმირის ძირში მიკრული პატარა ღარი, საიდანაც მარცვლეული დოლაბში ცვივა (დიალექტ., 638; 606; ე. ბაბუნ., 276). კრიჭვა კუთხ. გურ. ღრჭენა (ა. ღლ., გურ.). "კ რ ი ჭ ო ნ ყოლი კაცმა კპილი." კრიჭინ-ი კუთხ. გურ. ჭრიალი, ჭრიჭინი (გ. შარაშ.). შდრ.: ქეგლ. კრიხიალ-ი კუთხ. მთიულ. კრიახი (ლ. კაიშ.). კროკო კუთხ. ქართლ. ზაფრანა (კირიონი). კროლვა კუთხ. ქართლ. გ ა კ რ ო ლ ვ ა, დ ა კ რ ო ლ ვ ა : თხილის, ან კაკლის ქერქის, წენგოს გახდა, გასუფთავება; გ ა კ რ ო ლ ი ლ ი გაწმენდილი, გასუფთავებული (შ. ძიძ., ანგარიში). კროც-ი, კროც-ი კაკალ-ი კუთხ. ქიზიყ. წენგოგაცლილი ნაჭუჭოვანი კაკალი (ნიგოზი), სუფთა კაკალი; გადატ. სუფთა, გასუფთავებულ-დაბანილი ადამიანი (ს. მენთეშ.). კროჭ-ი კუთხ. თუშ. პატარა ხის ყუთი, რომელსაც მგზავრობის დროს თან ატარებენ, შიგ აქვთ მაკრატელი, ნემსი, ძაფი და სხვა რამე (თ. უთურგ.); მათხირი (შ. ნიჟარ., აჭარ.). კროჭა კუთხ. ხევსურ., რაჭ. პატარა ზომის კიდობანია (ა. ჭინჭარ., 207), პოლორჭიკი ტიკისა (ქეგლ). კროჭინ-ი კუთხ. გურ. ჩვილი ბავშვის ხმამაღალი სიცილი (გ. შარაშ.). კროხა კუთხ. მოხ. კვნეტა, კბილით რაიმეს მტვრევა (ო. ქაჯ.). კრუ-კრუ კუთხ. ქიზიყ. ფუტკრის დედა ასე ეძახისო შვილებს; ასე იძახის კვირიონიც (ს. მენთეშ.). იხ. აგრეთვე: კვირიონი კრუანა-ჲ კუთხ. ქართლ. ჩიტია ერთგვარი, კრუ-კრუს იძახის (პ. გაჩეჩ.). იხ. აგრეთვე: კრუ-კრუ კრუნვა კუთხ. მთიულ. კატის კრუტუნი (ლ. კაიშ.). კრუნჩხ-ი კუთხ. ქართლ. მოუსვლელი, მახინჯი, დაკრუნჩხული, ანარჩევა ნაყოფი, მარცვლეული, ხილი (გ. შატბერ., 66). "... კ რ უ ნ ჩ ხ ი ტარო ცალკე დაახვავე."
|
|
253 კრუსუნ-ი - ქართულ კილო-თქმათა სიტყვის კონა |
▲ზევით დაბრუნება |
კრუსუნ-ი
კუთხ. იმერ. იხ. აგრეთვე: კუსუნი კრუტ-ი კუთხ. თუშ., მოხ., მთიულ. კრუხი; კ რ უ ტ ო ბ ს კრუხობს (დიალექტ., 562; თ. უთურგ.,; ლ. კაიშ.) შდრ.: ქეგლ. კრუტიელ-ი კუთხ. მესხ. ტრიალა წყალი მდინარეში, მორევი (ი. მაისურ.). კრუშკრუშ-ი კუთხ. მოხ. კრუხის ქოთქოთი, კაკანი (დიალექტ., 562). კრუჭუნაობა კუთხ. თუშ. თამაშობაა ერთგვარი (ს. მაკალ.). კრუხვა კუთხ. ლეჩხ. სიცივე (მ. ალავ., 1). "ამ კ რ უ ხ ვ ა შ ი ძაღსაც არ გააგდებს კაცი გარეთ." კრუხის შეკვირება კუთხ. გურ. კრუხის მიერ წიწილების გაფრთხილება საშიშროების მოლოდინში თავისებური ხმაურობის ატეხით (გ. შარაშ.). "კ რ უ ხ მ ა შ ე ი კ ვ ი რ ა: ყვავი თუ მუუხთა." კრუხმა ააწიაქა ჭუჭულ-ი კუთხ. გურ. კრუხმა პირველი წიწილი გამოჩეკა (გ. შარაშ.). კრუხუნა-ი კუთხ. გურ. ვაზის ჯიშია ერთგვარი (ა. ღლ.).
|
|
254 კრუხწიწილა - ქართულ კილო-თქმათა სიტყვის კონა |
▲ზევით დაბრუნება |
კრუხწიწილა
კუთხ. ქართლ. ხარისძირა, მცენარეა (ა. მაყ.). კრჩხე კუთხ. ქსნის ხეობ. ქვაბის ჩამოსაკიდებელი კავი (ვ. სომხიშვ.). კტარ-ი კუთხ. გურ. მკვდარი, მიცვალებული (ა. ღლ.). კტე კუთხ. გურ., ლეჩხ. კლდე (დიალექტ., 665, 677). კტიმობა კუთხ. გურ. ჩხუბი, კინკლაობა; აყალმაყალი (ა. ღლ., გურ.). კტის ვაშლ-ი კუთხ. გურ. ფართოფოთლებიანი ბალახია (ა. ღლ.). კუ კუთხ. აჭარ., გურ. ძროხის ცურის ავადმყოფობაა, რკუ (პ. ჯაჯან.; ა. ღლ.). კუბატ-ი კუთხ. ხევსურ. ნახევარსფეროს ფორმის ნამცხვარი (ა. ჭინჭარ., 213); ხავიწიანი კვერი (ს. მაკალ.). 1.კუთხ. თუშ. საგანგებო უქმე (პ. ხუბ.). კუბაქ-ი კუთხ. ლეჩხ. წუპაკი (მ. ჩიქ.). კუბაჩა კუთხ. ქიზიყ. კუდუსუნი, ძვალი, სადაც მალები თავდება (ს. მენთეშ.). იხ. აგრეთვე: კუკუზნაქი კუბერა კუთხ. გურ. პურეულის თავთავის ერთი პოწკი შტო (ი. ჭყონ.). იხ. აგრეთვე: პოწკი კუბზელ-ი კუთხ. ფშ. კურდღელი ბავშვის ენაზე (ვაჟა-ფშ. მც. ლექსიკ.). კუბუხ-ი კუთხ. ლეჩხ. ამობურცული ადგილი თავზე (მ. ჩიქ.). კუბუხო კუთხ. აჭარ. კუდუსუნი (შ. ნიჟარ.). კუდა კუთხ. იმერ. დაბადებისას ბავშვს საჯდომზე ლურჯი მუწუკები რომ გამოჰყვება, იმაზე იტყვიან (ვ. ბერ.). კუდაკაც-ი კუთხ. ზ. იმერ. მეტისმეტად ამპარტავანი კაცი (ბ. წერეთ.). კუდალა-ი კუთხ. გურ., ფშ., ქიზიყ. კუდმოკლე, კუდმოჭრილი ძაღლი (გ. შარაშ.); კუდმოკლე (ვაჟა, II, ა. შან.); უკუდო; კ უ დ ა ლ ა ძ ა ღ ლ ი უკუდო ძაღლი, კუდა (ს. მენთეშ., დამ.). კუდამხალ-ი კუთხ. ზ. იმერ. მოკლე მხალი (ბ. წერეთ.). კუდაფშრუქულ-ი კუთხ. ფშ. კუდაბზეკილი (ვაჟა, II, ა. შან.). კუდაღებულ-ი ღობე კუთხ. ქიზიყ. წნული ღობე (ს. მენთეშ.). კუდბაწალა კუთხ. ინგილ. კუდბაწარა, ჭიაა ერთგვარი (მ. ჯან.). კუდბაწარა კუთხ. ქიზიყ. საბავშვო თამაშია ერთგვარი (ს. მენთეშ.). კუდბოძალა-ი კუთხ. გურ. მწერია ორტოტა კუდიანი, კუდუბზალაი (გ. შარაშ.). კუდბუზელა კუთხ. გურ. იხ. აგრეთვე: კუდბოძალაი კუდიანთ წუხრა კუთხ. ხევსურ. დიდმარხვის ბოლო კვირის ოთხშაბათი. ამ დღეს სრულდება სხვადასხვა წარმართული რიტუალი; ჭიაკოკონა (ს. მაკალ.). იხ. აგრეთვე: სმენაობა კუდო კუთხ. იმერ. კვიდო, მცენარეა (ა. მაყ.). კუდრუცანა-ჲ კუთხ. ინგილ. ცხვრის დუმის კუდი (მ. ჯან.; ლ. ლეონ.). კუდრუცუნა კუთხ. იმერ. კუდმოკლე, მოკლე ტანსაცმელზე ითქმის (პ. ჯაჯან., IX, 255). კუდსეულა კუთხ. მთიულ. კუდმოგრეხილი საქონელი (ლ. კაიშ.). კუდურ კუთხ. ინგილ. უკუდო, კუდა (მ. ჯან.). კუდურ-ი კუთხ. რაჭ. კუდიანი, ეპითეტი ეშმაკისა (შ. ძიძ., 208). კუდურა კუთხ. ფშ. პატარა ბაყაყი, ვიდრე წყალშია და კუდი აბია (ი. ჭყონ.). კუდფოლა კუთხ. ფშ. რასაც გრძელბეწვიანი კუდი აქვს (ი. ქეშიკ.). კუდცხელა კუთხ. ზ. აჭარ. ფრინველია ერთგვარი, ბოლოცეცხლა (შ. ნიჟარ.). კუეჟღო კუთხ. გურ. ხის მცირე ურო, ხმარობენ ყავრის ახდისას (ს. ჟღ.). კუზა კუთხ. გურ. უკადრისი, ამპარტავანი (გ. შარაშ.). იხ. აგრეთვე: ილაკუზა კუზლარა კუთხ. ქართლ., ქიზიყ. კუზიანი (თ. რაზიკ., „ივერია“, №132, 1900, ი. ჭყონ.; ს. მენთეშ.). კუზურაჸ-ი კუთხ. თუშ. ვინც პურს ბევრ ცხიმს, ხაჭოს ან ყველს აყოლებს (თ. უთურგ.). კუთ-ი კუთხ. მოხ., ხევსურ. შედედებული სისხლი; კუნთი (ო. ქაჯ.; ქეგლ). იხ. აგრეთვე: ჩვიჩვილი კუთ-ი ჴორც-ი კუთხ. მთიულ. ბარკლის სახინკლე ხორცი (ლ. კაიშ.). კუთვა კუთხ. იმერ. კრუხის კრიახი, ჭრიახი (ვ. ბერ.). კუთვლა კუთხ. ინგილ. კუნთვლა, რბილი ხორცის გამოჭრა (მ. ჯან.). კუთხიან-ი ქვა კუთხ. ქიზიყ. გათლილი, დაკუთხული, დაკუთხული ქვა კედლის კუთხეში სახმარად (ს. მენთეშ.). კუი, მარგულ-ი კუთხ. ქიზიყ. განუკურნებელი იარა სახსრის ძვლისა, წყალივით ჩირქი სდის, აღარ რჩება (ს. მენთეშ.). კუიშტავ-ი კუთხ. მოხ. კვირისტავი (დიალექტ., 562). კულ-ი კუთხ. ინგილ. ლეკვის დასაძახებელი ხმა (მ. ჯან.). კულა 1.კუთხ. ხევსურ., მოხ., მთიულ. ქვის ბოძი, რომელიც იმაგრებს სახლს (ა. შან.); ქვის ოთხკუთხედი სვეტი (ა. ჭინჭარ., 277); კარსა და ფანჯარას შუა კედლის ნაწილი; ქვის სვეტი (ლ. კაიშ.). "ქვის სვეტი, რომელზედაც იდება ქოხის თავხე." 2.კუთხ. მოხ. მომცრო საღვინე ჭურჭელი (ა. ყაზბ., I,შ. კულაბურთ-ი კუთხ. ქიზიყ. ბურთის თამაშია ერთგვარი (ს. მენთეშ.). კულალო ხერხ-ი კუთხ. ზ. იმერ. პატარა, ცალი ხელით სახმარი ხერხი (ა. ალავ., 3). კულამ-ი კუთხ. იმერ. კვამლი (ვ. ბერ.). კულამა კუთხ. ქართლ. ორწვერად შეგრეხილი მოკლე და ვიწრო ტყავი (თ. სალარ., ალგ., 90). კულაჸ კუთხ. თუშ. ზზ., მომავალში, სხვა დროს (თ. უთურგ.). კულბულა კუთხ. ქართლ. ჩრდილოეთის ქარი. სახელი წარმოქმნილია კ უ ლ ბ ი თ ტოპონიმიდან ( შ. ძიძ., ნ. კეცხ., პ. ხუბ.). კულმუხო კუთხ. ლეჩხ. მცენარეა ერთგვარი (მ. ჩიქ.). კულულ-ი კუთხ. მესხ. კვირტი, კოკორი (ი. მაისურ.). "ყვავილებ კ უ ლ უ ლ ი გამოუღიათ." კულუმბურ-ი კუთხ. გურ. ჩიტია ერთგვარი; გადატ. გაჯავრებული, მოღუშული კაცი (ს. ჟღ.). კულუხ-ი კუთხ. მთიულ. ხატისათვის შეგროვებული საჭმელი (ლ. კაიშ.). კუმ-ი კუთხ. გურ. ტალღა (ე. ნინ., I, თ. კიკვ.; ვ. ბერ.). კუმატ-ი კუთხ. ხევსურ. იხ. აგრეთვე: კუმეტი 2 კუმატა/ე,-ი კუთხ. გურ. ფეხის თითების ავადმყოფობაა, ჩნდება შიშველი ფეხებით დაცვარულ მოლზე სიარულისას (ს. ჟღ.). იხ. აგრეთვე: კვიმატი კუმელა კუთხ. იმერ. მცენარეა ერთგვარი. კუნელი (ა. მაყ.). კუმეტ-ი 1.კუთხ. ქართლ. ჯიუტი, გაუგონარი, შეუპოვარი (ი. ჭყონ.). 2.კუთხ. ხევსურ., ფშ. ახალი წლის მეორე დღე, 2 იანვარი (ა. შან.; ვაჟა-ფშ. მც. ლექსიკ.). 3.კუთხ. ფშ. კვიმატი, მარცხიანი (ვაჟა, IV, ა. შან.). 4.კუთხ. ქიზიყ., ქართლ., ფშ. იტყვიან ძალიან ბნელზე, ძალიან შავზე (ს. მენთეშ.); ძალიან შავი (შ. ძიძ., ნ. კეცხ., პ. ხუბ.; ვაჟა-ფშ. მც. ლექსიკ.). კუმეტა კუთხ. ქსნის ხეობ. დაბღვერილი, უხასიათო ადამიანი (ვ. სომხიშვ.). "რა კ უ მ ე ტ ა რამ არი!" კუმეტობა კუთხ. მთიულ. ახალწლის მეორე, დაკვებების დღე (ლ. კაიშ.). კუმკუმა კუთხ. ზ. იმერ. წუმწუმა (ბ. წერეთ.). კუმპალ-ი 1.კუთხ. გურ., იმერ. ყურძნის ერთ პოწკზე გამოსხმული მარცვლები პოწკიან-მარცვლებიანად (ი. ჭყონ.); ყურძნის ორი-სამი მარცვალი ერთად (ს. ჟღ.). იხ. აგრეთვე: პოწკი 2.კუთხ. გურ. იხ. აგრეთვე: კუმხალი კუმპალა კუთხ. ქსნის ხეობ. თოვლის გუნდა (ვ. სომხიშვ.). კუმს-ი, კუმშ-ი კუთხ. კახ., ქიზიყ. ვაზის ჯიშია ერთგვარი (ნ. ჯოხ., 57; ს. მენთეშ.). კუმუშა-ი კუთხ. გურ. ვაზის ჯიშია ერთგვარი (ა. ღლ.). კუმშ-ი კუთხ. ქიზიყ. იხ. აგრეთვე: კუმსი კუმხალ-ი კუთხ. გურ. მტევნის ნაწილია (გ. შარაშ.). "ერი კ უ მ ხ ა ლ ი ყურძენი არ ჩასულა წროულს ჩემს პირში" იხ. აგრეთვე: კუმპალი 2 კუნაპეწ-ი კუთხ. აჭარ. ძუნწი, კუნაწი, ქვახარშია, წუწკი (შ. ნიჟარ.). კუნელ-ი 1.კუთხ. თუშ. დუღილისაგან წარმოშობილი ორთქლი (პ. ხუბ.). 2.კუთხ. ფშ. კორიანტელი, მტვრის ბუქი (ი. ქეშიკ.). "მაჰქიჩაობდე, ვაცვერძო, კ უ ნ ე ლ ო, ამაჰდიოდე!" კუნელა კუთხ. მთიულ., თუშ., ხევსურ., იმერ., რაჭ., ლეჩხ. მცენარეა ერთგვარი (ა. მაყ.). კუნზ კუთხ. ინგილ. იხ. აგრეთვე: კუნძ კუნზვა კუთხ. ინგილ. კვანძვა (მ. ჯან.). კუნიახ-ი კუთხ. იმერ., ლეჩხ. კაპასი, ავი (ვ. ბერ.); ძუნწი, ხელმოჭერილი (მ. ალავ., 1). კუნკ კუთხ. ფშ., ხევსურ. ი კ უ ნ კ ე ბ ა იკუნტება, იკრუნჩხება (ა. ჭინჭარ., ფშ.). "იქაოთ ი კ უ ნ კ ე ბ ო დ ა, საცა ბოსელში ქალ იყო." კუნკრუხ-ი 1.კუთხ. ქართლ., ფშ. ცხენის უხეიროდ ტარება (თ. რაზიკ., „ივერია“, №132, 1900, ი. ჭყონ.); ჩაქჩაქი (ვაჟა-ფშ. მც. ლექსიკ.). 2.კუთხ. იმერ. ავი და ძუნწი მოხუცი (ი. ქავთ.). 3.კუთხ. ქვ. იმერ. არშიყობა (ბ. წერეთ.). კუნკულ-ი 1.კუთხ. გურ. ნელი კვნესა და წუხილი ძილში (გ. შარაშ.). 2.კუთხ. მესხ. ცანცარი, მცირე ბუქნაობით სიარული; კ უ ნ კ უ ლ ა-ჲ კუნკულით მოსიარულე (ი. მაისურ.). 3.კუთხ. იმერ. მურყნის ხის ქორფა ნაყოფი, ნორჩი (ლორთქო) კვირტი, შეიცავს ნიკოტინმჟავას, იგივე ხუხური, თხმელის ხვირკლი (დიალექტ., 671). კუნკულა-ჲ კუთხ. მოხ. მოხეტიალე, ბევრი სიარულის მოყვარე (ო. ქაჯ.). კუნკურეხი/ა,-ი კუთხ. გურ. დიდი ხნის ადამიანი (გ. შარაშ.). "იმ კ უ ნ კ უ რ ე ხ მ ა დედაბერმა უნელი წინდაი მომყიდა." იხ. აგრეთვე: უნელი კუნკუხო კუთხ. ფშ. უკანანი (თ. რაზიკ., „ივერია“, №132, 1900, ი. ჭყონ.). იხ. აგრეთვე: კუკუხო კუნტ-ი კუთხ. გურ. კუტი, დავრდომილი, ფეხებდახუთული; დ ა კ უ ნ ტ ე ბ უ ლ ი დაკუტებული (ა. ღლ., გურ.). კუნტა-ჲ კუთხ. ინგილ. კუტი, თორნეში ჩავარდნილი და ნაღვერდალზე გამომცხვარი პური (დიალექტ., 619). იხ. აგრეთვე: კუტი 3 კუნტარა კუთხ. მთიულ. , გუდამაყრ. პატარა დუმიანი ცხვარი (ლ. ლეონ.). კუნტება-ჲ კუთხ. თუშ., ხევსურ. მუხლებში მოხრით ჩაჯდომა ისე, რომ საჯდომი მიწას არ ეხებოდეს: იკუნტებ, ეკუნტებ (თ. უთურგ.). კუნტიკარ-ი კუთხ. ოკრიბ. წნელის პატარა ჭიშკარი, სადაც ერთი ადამიანი ან პირუტყვი გადავა თავისუფლად, კუტიკარი (მ. ალავ.). კუნტულა 1.კუთხ. ფშ. უკუდო (ი. ჭყონ.; ქეგლ). იხ. აგრეთვე: კუდალა 2.კუთხ. თუშ. პატარა დუმიანი ცხვარი (ქეგლ). 3.კუთხ. იმერ. ლობიოს ჯიშია ერთგვარი (მ. ალავ., 3). კუნტულა-ჲ კუთხ. ინგილ. თვალის ფრჩხილი (მ. ჯან.). კუნტუხ კუთხ. ინგილ. კლდის ან მთის მწვერვალი, კენწერო, კორტოხი (მ. ჯან.). კუნცხულიე კუთხ. გურ. წელში მოხრილი, მორკალული, მოკუნცხული კაცი (ა. ღლ.). იხ. აგრეთვე: მოკუნცხული კუნძ კუთხ. ინგილ. კუნძი, სამფეხა სკამად გამოთლილი (მ. ჯან.). იხ. აგრეთვე: ჯორკო კუნძ-ი კუთხ. მთიულ. საჩეჩლის ფიცრის ნაწილი (ლ. კაიშ.). კუნძვა კუთხ. იმერ. კუზვა (ვ. ბერ.). კუნწ-ი კუთხ. რაჭ. ხის ნაგლეჯი (შ. ძიძ., 208). "მოიძია კ უ ნ წ ი და დარგო სახლის ძირას." კუნწულ-ი კუთხ. მოხ. ასხმული, აკიდო ბლისა (ა. ყაზბ., III; შ. ძიძ.). კუნწულა კუთხ. ქიზიყ. 1. ხეხილის მსხმოიარე ტოტი; 2. ქალის სახელია ქიზიყში, დმანისში ვაჟის სახელადაც გაიგონებთ (ს. მენთეშ.). კუნწულელ-ი კუთხ. მოხ. ძალზე გაეშმაკებული (ო. ქაჯ.). კუნწუხ-ი 1.კუთხ. ქიზიყ. მწვერვალი, ხისა, მთისა, სახლისა, წვერი, თხემი (ს.მენთეშ.). შდრ.: საბა, ნ. ჩუბ., დ. ჩუბ., ქეგლ. 2.კუთხ. მთიულ. შორი, გადაკარგული ადგილი (ლ. კაიშ.). კუნჭ-ი კუთხ. მოხ. ერთად შეკრული მატყლი, თივა ან სხვა რაიმე (ო. ქაჯ.). კუნჭვა კუთხ. ფშ. კუნტვა, მალვა (ვაჟა, IV, ა. შან.). კუნჭულია კუთხ. იმერ., ოკრიბ. გიდელი, კონუსისებური პატარა გოდორი („კომუნისტი“, №190, 1967). იხ. აგრეთვე: გიდელი კუნჭულო, კუჭუჭო კუთხ. ზ. იმერ. მოვიწროებული ძირი ჩაფისა, ქვევრისა და მისთანათა (ბ. წერეთ.). კუნჭუხურო კუთხ. გურ. კუნჭული, კუთხე შიგნიდან (გ. შარაშ.). კუპატ-ი კუთხ. ქიზიყ. პატარა ქადა, კეცში გამომცხვარი (ს. მენთეშ.). კუპეტ-ი 1.კუთხ. მესხ. კუპატი (კ. დონდ., 373). 2.კუთხ. აჭარ. ძალიან შავი, ბნელი, - კუნაპეტი (შ. ნიჟარ.). კუპრიალა კუთხ. მთიულ. გადაბრუნებული ტყავი ბეწვით შიგნით (ლ. კაიშ.). კუპრიელ-ი 1.კუთხ. ქართლ. მოკუპრული ტყავი, ძველი რუმბის ნაჭერი (დიალექტ., 638); საქალამნე ძველი რუმბისა (კირიონი). 2.კუთხ. გურ. მამალი თხის ტყავისაგან გაკეთებული გუდატიკი (ს. ჟღ.). კუჟანა ნაყოფ-ი კუთხ. ქართლ. ზრდადაუსრულებული, კოჟრიანი, უსახური ნაყოფი (გ. შატბერ., 66). კუჟრ-ი კუთხ. თუშ. ნუჟრი ხისა (პ. ხუბ.). კუჟუჟ-ი კუთხ. მესხ. ხუჭუჭი, ხვეული თმა ან ბეწვი (ი. მაისურ.). "შუბლზე კ უ ჟ უ ჟ ი ქოჩორი, თვალი შავარდნისა გაქო." კურაჟ-ი კუთხ. ქიზიყ. ძუნწი, მეტისმეტად ხელმოჭერილი ადამიანი (ს. მენთეშ.). კურატ-ი კუთხ. ფშ., გუდამაყრ., ქიზიყ. უღელდაუდგმელი ხარი, რომელიც სამსხვერპლოდაა შეწირული (ვაჟა, IV, ა. შან.); ხატისათვის შეწირული მოზვერი (დიალექტ., 572); შეწირული ცხოველი, ზოგჯერ ადამიანსაც აღუთქვამენ კურატად, უმთავრესად ბავშვს (ს. მენთეშ.). შდრ.: ნ. ჩუბ., ქეგლ. კურდღლისცოცხა კუთხ. მესხ., რაჭ. ტყის ცოცხი, მცენარეა (ა. მაყ.). კურეტ-ი კუთხ. ხევსურ., ფშ., მოხ. იხ. აგრეთვე: კურატი კურთაბზია კუთხ. ზ. იმერ. თამაშობაა ერთგვარი (ბ. წერეთ.). კურია კუთხ. ინგილ. კვიცი, ტაიჭი, ქვირა, ურა (მ. ჯან.). კურიტან-ი კუთხ. კახ. ჭურჭელი, უყელო ლიტრა, რომელშიც ინახავენ დანაყილსა და შეზავებულ ნიგოზს (ქეგლ). კურკამძვარა კუთხ. ქართლ. ჭანჭურის გვარია (კირიონი). კურკანტელ-ი, კურკანტელა კუთხ. გურ., იმერ. ეკლის ნაყოფი წითელი ფერისა (ე. ნინ., II, თ. კიკვ.; ს. ჟღ.; ა. მაყ.; ი. მეგრ., 93); დიალექტ., 671). შდრ.: საბა, ნ. ჩუბ., დ. ჩუბ., ქეგლ. კურკო 1.კუთხ. ქსნის ხეობ. კურკა (ვ. სომხიშვ.). 2.კუთხ. მთიულ., ფშ., თიან. რკო (ლ. კაიშ.; დიალექტ., 599; ი. ქეშიკ.). კურკუზ-ი კუთხ. ლეჩხ. პატარა ტანის ადამიანი (მ. ჩიქ.). კურკუმ-ი კუთხ. გურ. მაგარი ძმარი (ს. ჟღ.). კურკუმა კუთხ. ზ. იმერ. იხ. აგრეთვე: წუმწუმა კურკუმელ-ი კუთხ. ლეჩხ., რაჭ. ძლიერ ბნელი ღამე (მ. ჩიქ.); კ უ რ კ უ მ ე ლ ა ღ ა მ ე მეტად ბნელი ღამე (ვ. ბერ.). იხ. აგრეთვე: ჭუჭურახი, კუკუნახი კურკურ-ი კუთხ. ქართლ., ფშ. ჩუმი ლაპარაკი (შ. ძიძ., ნ. კეცხ., პ. ხუბ.; ვაჟა, I,ა. შან.). "დარაჯთ ჩურჩულსა, ვიშ-ვიშ, კ უ რ კ უ რ ს ა, იმავე წუთში ყური მოსწია." კურკურა-ჲ კუთხ. ინგილ. გვრიტი, დოია (მ. ჯან.). კურკუტ-ი კუთხ. გურ., აჭარ. ფქვილის ღომში გაუშლელი, გუნდად შეკუმშული ფქვილი (ა. ღლ., გურ.); გაუფხვიერებელი გუნდა მიწა (დიალექტ., 658); კ უ რ კ უ ტ ა ი, დ ა კ უ რ კ უ ტ ე ბ უ ლ ი, დ ა კ უ რ კ უ ტ უ ლ ი მრგვლად გამაგრებული რამ, მაგ., ჯირკვალი, დასველებული ფქვილი (გ. შარაშ.). კურკუტო კუთხ. ქსნის ხეობ. მთის წვერი ან ხის კენწერო (ვ. სომხიშვ.). კურკუშ-ი კუთხ. გურ. გოროხი. შდრ.: კურკუტი, კურკუშალე (კ. გვარ., 948). კურკუშალე კუთხ. ლეჩხ. ღომში გაუქნელად შეკრული ფქვილი (მ. ჩიქ.). იხ. აგრეთვე: კურკუტი კურკუშელა კუთხ. ზ. იმერ. იხ. აგრეთვე: კვარკვალიტა კურმელა კუთხ. ლეჩხ. შავი კუნელი (მ. ჩიქ.; ა. მაყ.). კურმუხ-ი, კურმუხეთ-ი კუთხ. იმერ., გურ. ჯოჯოხეთი, მომდინარეობს ჰიდრონიმ კურმუხიდან (ვ. ბერ.). კურმუხა კუთხ. მოხ. ერთნაირი მცენარის (ნარის) ძირი (ო. ქაჯ.). კურმუხეთ-ი კუთხ. გურ., იმერ. იხ. აგრეთვე: კურმუხი კურმუხო კუთხ. ქიზიყ., ინგილ. არასასიამოვნო სუნის საკმეველი (ქეგლ). კურნაზ-ი კუთხ. გურ. თურქ. kurnaz გულჩახვეული, მუდამ გაჯავრებული (გ. შარაშ.). კურნე კუთხ. მესხ. ქვის პატარა აუზი აბანოში, შიგ ცხელ წყალს აზავებენ და თასით ისხამენ ტანზე (ი. მაისურ.). კურო კუთხ. მთიულ. , გუდამაყრ. მოვარდნილი ნიაღვარი (ე. ვირსალ.). "კ უ რ ო მ დაგლიჯა მარები, გამოგვირიყა ჭალები." კუროიან-ი სათიბე კუთხ. ხევსურ. ბორცვებიანი სათიბე (ა. ჭინჭარ., 224). კურტ, კურტა-ჲ კუთხ. ინგილ. კრუხი; კ უ რ ტ ა ბ უ ლ ა ჲ დაკრუხებული; დაცინვით კაცზეც იტყვიან (მ. ჯან.). კურტამ-ი კუთხ. რაჭ. ბურჯი, მდინარის ნაპირს ხის ან ქვის ნაგებობა ხიდის დირეების დასაყრდნობად (დიალექტ., 685). კურტან-ი 1.კუთხ. ქსნის ხეობ. სახლის სახურავზე კუთხეებში დაცემენტებული ადგილი, რომ წვიმის წვეთები არ ჩავიდეს (ვ. სომხიშვ.). 2.კუთხ. ინგილ. ჩვარი, ძველი ტილო, ძველმანი (გ. იმნ.). 3.კუთხ. ლეჩხ. ქვის კედელი მდინარის კლდოვან ნაპირზე (მ. ალავ., ოკრიბ.). 4.კუთხ. ქართლ. კრამიტების თავის დასაფარავად გამოყენებული ფიცრები სახლის სახურავის წვერზე (ქეგლ). კურტანა კუთხ. მთიულ. კუდიანი ცხვარი (ლ. კაიშ.). კურტმებ-ი, კურტიმლებ-ი კუთხ. რაჭ. კარის კამარები (შ. ძიძ., 208). კურტნის ჩალა კუთხ. ჯავახ. იხ. აგრეთვე: ეშმაკის სანთელა კურუმ-ი კუთხ. ფშ. თურქ. koru ჯგუფად მდგარი ხეები (ვაჟა, II, ა. შან.). კურუმა/ე,-ჲ კუთხ. იმერ. უხასიათო, მიუკარებელი (ვ. ბერ.). კურცხალ-ი 1.კუთხ. მესხ. ახლად გათიბული ყანა (ხორბალი, ქერი), ნაწვერალი (ი. მაისურ.). "ჩიტი ეკალს შეეხიზნა და ტოროლა კ უ რ ც ხ ა ლ ს ა ო." 2.კუთხ. გურ. ცრემლი (ე. ნინ., II, თ. კიკვ.). კურძალ-ი კუთხ. გურ. ბაზიერი, ნადირობის გამგე, ქორ-მეძებრების მომვლელი (ე. ნინ., II, თ. კიკვ.). კურძვალ-ი 1.კუთხ. იმერ. ძაღლთა მწვრთნელი (ვ. ბერ.). 2.კუთხ. გურ. ძაღლთა უხუცესი ძველი მებატონის მეურნეობაში (გ. შარაშ.). კურწაკ-ი კუთხ. იმერ. წინდის ჩავარდნილი თვალის ამოსაყვანი ლითონის ჩხირი (ი. ქავთ.). კურწატ-ი კუთხ. ზ. იმერ. თავსაფრის დასაბნევი ქინძისთავი. თავი მძივისა აქვს (ბ. წერეთ.). კურწვა კუთხ. ლეჩხ. მძიმე ტვირთის ზიდვა (მ. ალავ., 2). "დიდი გუდით საქფავს კ უ რ წ ა ვ დ ა." კურწიან-ი კუთხ. ლეჩხ. ხეზე ჩამოკიდებული თოკით აქეთ-იქით ქანაობა; ს ა კ უ რ წ ი ა ნ ო საქანელა (მ. ალავ.). იხ. აგრეთვე: რწიანა, კორწიანა, სიკორწიალა კურწუმელა 1.კუთხ. იმერ. ეკალ-ღიჭის ფოთოლი (პ. ჯაჯან., IX, 255). 2.კუთხ. იმერ., რაჭ., ლეჩხ. იხ. აგრეთვე: ეკალა კურჭნა, კურჭლა კუთხ. აჭარ. კროლვა, წენგოს გაცლა, გამორჩევა, მოცილება ნიგვზისათვის (დიალექტ., 658) კურხალ-ი კუთხ. ფშ. ორთქლი (თ. რაზიკ., „ივერია“, №132, 1900, ი. ჭყონ.). კურხვლა კუთხ. ოკრიბ. ძლიერი სიცივე, ყინვა, ქარბუქი (მ. ალავ.). კუს-ი 1.კუთხ. მესხ. გაუთხოვრად დარჩენილი ქალი, შინაბერა (ი. მაისურ.). 2.კუთხ. ფშ., ხევსურ. ყველი (თ. რაზიკ., „ივერია“, №132, 1900, ი. ჭყონ.; ი. ქეშიკ.); ამოწურული სატანი, ყველი (ა. ჭინჭარ., 268; დიალექტ., 554). იხ. აგრეთვე: სატანი კუსვა კუთხ. ლეჩხ., იმერ. თვალების ქაჩვა, კარკვლა (მ. ჩიქ.). კუსკუს კუთხ. ინგილ. სწრაფად და სანდომიანად მოსიტყვაობა (მ. ჯან.). კუსკუს-ი კუთხ. მესხ. ქათმის კრუხის კაკანი (კ. დონდ., 373). კუსკუსა კუთხ. მთიულ. მოუსვენარი (ლ. კაიშ.).
|
|
255 კუსკუსელა - ქართულ კილო-თქმათა სიტყვის კონა |
▲ზევით დაბრუნება |
კუსკუსელა
კუთხ. მოხ. ფშუკურა, მცენარეა (ა. მაყ.). კუსკუსობა კუთხ. ხევსურ. ერთგვარი ტრფიალების გამომხატველი სიტყვაა (ა. შან., 133). "მერე მყოლები წავლენ, მასპინძელი გააყოლებს ლუდ-არაყს და ქალი და ნეფე იმ ღამეს ერთუცს მიუცუცქდებიან, იცნობენ ერთუცს, კ უ ს კ უ ს ო ბ ა ს დაიწყებენ." კუსპა კუთხ. ქიზიყ. პატარა ტანის კაცი, ქონდრის კაცი (ს. მენთეშ.). კუსპარა კუთხ. ქართლ. დაბალი, პატარა არა თავისი ასაკის შესაფერისად, მაგრამ ცქვიტი კაცი (შ. ძიძ., ნ. კეცხ., პ. ხუბ.). იხ. აგრეთვე: კუსპა კუსუმპო კუთხ. ლეჩხ. ადამიანის უკანა ნაწილი (თეძოები, საჯდომი) (მ. ალავ., 3). "ისე დავარდა, რომ კ უ ს უ მ პ ო ს ვეღარ იღებს." კუსუნ-ი კუთხ. გურ. კვნესა (ა. ღლ., გურ.). "კ უ ს უ ნ ე ფ ს ერთიანათა." კუსხუნ-ი კუთხ. მესხ. თურქ. kuskun ცხენის საძუე („კომუნისტი“, №157, 1968). კუტ-ი 1.კუთხ. ქართლ. ბალახია, წამალი მუცლის გვრემისა (თ. რაზიკ., „ივერია“, №132, 1900, ი. ჭყონ.). 2.კუთხ. რაჭ., გურ. დავრდომილი, საპყარი (დიალექტ., 685; ა. ღლ., გურ.). შდრ.: საბა, ნ. ჩუბ., დ. ჩუბ., ქეგლ. იხ. აგრეთვე: კუნტი 3.კუთხ. ქიზიყ., თიან., ქართლ. თორნეში ჩავარდნილი და ნაკვერცხლებზე გამომცხვარი პური (ს. მენთეშ.; დიალექტ., 599, 606). კუტ-ი ლამპა კუთხ. აჭარ. იხ. აგრეთვე: იდარე ლამპა კუტა, კუტალია კუთხ. გურ., იმერ. ბიჭი, ყმაწვილი, პატარა ბავშვი (ბიჭი), მისი სასქესო ორგანო (ს. ჟღ.; ა. ღლ., გურ.; ვ. ბერ.). კუტალ-ი 1.კუთხ. ქიზიყ. პირსაცავი, ვიწროპირიანი ჭურჭლის საცობი (ს. მენთეშ.). 2.კუთხ. ქართლ., მესხ., ფშ., მოხ. წყლის ჭურჭელი თიხისა (ა. ღლ., ქართლ., 287); ხისაგან გამოთლილი ჭურჭელი, კოკაზე პატარა, მისგან განსხვავებული მოყვანილობა აქვს (ი. მაისურ.); ჭურჭელია ერთგვარი (ა. ყაზბ., III, შ. ძიძ.). "ავიღებ კოკა-კ უ ტ ა ლ ს ა, მოვიტან წყალსა მდინარსა." 3.კუთხ. ქიზიყ. კოხტად და მაგრად შეგრეხილი კავი ქალისა (ს. მენთეშ.). იხ. აგრეთვე: კავი კუტალა კუთხ. ხევსურ. კინკრიჟო, კვრიხი, კუნკრუხელა, მცენარეა (თ. რაზიკ., „ივერია“, №132, 1900, ი. ჭყონ.).
|
|
256 კუტალიება, აკუტალიება, მოკუტალიება - ქართულ კილო-თქმათა სიტყვის კონა |
▲ზევით დაბრუნება |
კუტალიება, აკუტალიება, მოკუტალიება
კუთხ. იმერ. ზურგზე კაცის მოსმა (ვ. ბერ.). "ბაბუა, მ ო მ ი კ უ ტ ა ლ ი ე (ამიკუტალიე) და გამიყვანე წყალში." იხ. აგრეთვე: მოზუკუტურიება კუტაპ-ი, კუტბებ-ი კუთხ. მოხ. ბავშვებისათვის სპეციალურად გამომცხვარი პატარა კვერები (ო. ქაჯ.). კუტაუხა კუთხ. ფშ. წინდის სახეა (ს. მაკალ.). კუტეკალ-ი კუთხ. კახ. გლერძი, მცენარეა (ა. მაყ.). კუტვნა კუთხ. იმერ. თავის შეფარება, მოთავსება (ვ. ბერ.). "დიდ სახლს არ ვჩივი, ნეტა იმოდენს გავაკეთებდე, რომ თავი შ ე ვ ი კ უ ტ ნ ო თ." კუტიკარ-ი კუთხ. იმერ. პატარა ჭიშკარი (ვ. ბერ.). იხ. აგრეთვე: კუნტიკარი კუტიმლაშა კუთხ. მთიულ. მლაშე ბალახი; ცხვარი მას რომ შეჭამს, აღარ შესცივა (ლ. კაიშ.). კუტიპურ-ი კუთხ. ქართლ. თორნეში ჩავარდნილი პური (შ. ძიძ., ნ. კეცხ., პ. ხუბ.). კუტკუტ-ი კუთხ. ქიზიყ. წიწილების მოხმობა და ალერსი კრუხისაგან; გადატ. ადამიანთა ერთმანეთის მიალერსება (ს. მენთეშ.). კუტო-ჲ კუთხ. თუშ. თუჯის პატარა თუნგი (პ. ხუბ.). კუტტანტრუქა-ჲ კუთხ. ზ. აჭარ. ერთგვარი პატარა ჩიტია, გამოჩნდება გაზაფხულზე, ხვნის დროს (შ. ნიჟარ.). იხ. აგრეთვე: მაბზაკუნა, ბოლოქანქარა კუტუბზალა-ი კუთხ. გურ. იხ. აგრეთვე: კუტბოძალაი კუტუმაჸ-ი კუთხ. თუშ. რამდენიმე ერთად დადგმული ძნა, წვერებით შეერთებული (თ. უთურგ.). კუღა კუთხ. რაჭ. გვიმრის ნაწილია; კ უ ღ ა ო ბ ა თამაშობაა (მ. ალავ., 3). კუღაპ-ი კუთხ. ზ. იმერ. ღატაკი, ღარიბი კაცი (მ. ალავ., 3). კუღნუტ-ი კუთხ. ოკრიბ. ბეჭებში მოხრილი ადამიანი, ნიადაგ მიწას რომ დასცქერის და გულში ბოროტება უძევს (მ. ალავ.). კუშკანა კუთხ. მთიულ., მოხ., ქსნის ხეობ. ყველის პატარა გუნდა (ლ. ლეონ., ლ. კაიშ.; ვ. სომხიშვ.). კუშნა კუთხ. იმერ. 1. ჭმუჭნა ქსოვილისა; 2. მადიანად ჭამა (ი. ქავთ.). კუშტ-ი კუთხ. ქართლ. მკვრივი, შეკრული, შენივთებული (გ. შატბერ., 66). "ღვინის პკე ისე სუფთად მოვხადე, რომ მარტო ერთ-ორი კ უ შ ტ ი გამექცა ძირისკენ." კუშტავ-ი კუთხ. თუშ. მუხლის სახსარი, კვირისთავი (პ. ხუბ.). კუშტულ-ი კუთხ. გურ. გიდლის ვიწრო ბოლო (გ. შარაშ.). კუშუპაურ-ი კუთხ. რაჭ. შუაღვინო, წყალმაჭარა (ვ. ბერ.). კუშუშელა კუთხ. ფშ., თიან. ჭყინტი ყველი, ახლად ამოყვანილი („კომუნისტი“, №157, 1968). კუშუშველა კუთხ. ხევსურ. იხ. აგრეთვე: კუსი კუჩ-ი, კუჩებ-ი კუთხ. ფშ. ვარიის ნაწილია (ს. მაკალ.). იხ. აგრეთვე: ვარია კუჩაბა კუთხ. გურ. საქონლის ხორცი კუდის არეში (გ. შარაშ.). კუჩუნდურა კუთხ. ოკრიბ. უმიზეზო ბუტია (დ. თომაშვ.). "კ უ ჩ უ ნ დ უ რ ა სადილს მიატოვებს და გაიქცევა, რაოდა, შემეხვეწიანებო." კუჩხე კუთხ. იმერხ., აჭარ. ეზო; ყურე; კუთხე (დიალექტ., 654; 658; ი. მეგრ.). კუწეწ-ი კუთხ. ქართლ. ცერცვის ან ლობიოს დაბეგვის შემდეგ დარჩენილი ბუნჩო (შ. ძიძ., ნ. კეცხ., პ. ხუბ.; დიალექტ., 638); ნაქუჩი (მ. მესხ.). კუწეწა კუთხ. ქართლ. ნამდვილი ძურწა, მცენარეა (ა. მაყ.). იხ. აგრეთვე: ფხუწა კუწკუწა კუთხ. ქიზიყ. წვრილი ფიჩხი (ს. მენთეშ.; ქ. სიხ.). კუწკუწია კუთხ. რაჭ. მაქოში მასრის ჩასამაგრებელი ჭახრაკი (ვ. ბერ., დამ.). კუწუბ-ი კუთხ. მესხ. ქსოვილის ნაწიბური, კიდურქსოვილი (ი. მაისურ.). კუწუმწრახ-ი კუთხ. იმერ. კრიჟანგი, ძუნწი (ი. ქავთ.). იხ. აგრეთვე: კუწუნწრახი კუწუნწრახ-ი კუთხ. მესხ. წუწურაქი, ძუნწი ადამიანი, კრიჟანი (ი. მაისურ.). იხ. აგრეთვე: კუწუმწრახი კუწუწა კუთხ. კახ. ფიჩხი, წკიმალი (ა. მარტ., გ. იმნ.). კუჭ-ი 1.კუთხ. ქიზიყ. საალერსო სიტყვაა პატარის მიმართვისას, როგორც, მაგ., გულო და მისთ. (ს. მენთეშ.). "კ უ ჭ ი, გაიქე ერთი, ცივი წყალი მოარბენინე!" იხ. აგრეთვე: კუჭავ 2.კუთხ. თუშ., ხევსურ. ბორცვი, გორაკი (თ. უთურგ.); მთის წვერი (ა. ჭინჭარ., 239). კუჭავ კუთხ. ქიზიყ. იხ. აგრეთვე: კუჭი 1 კუჭალ-ი კუთხ. ფშ. ოთხკუთხედი ნამცხვარი (ვაჟა-ფშ. მც. ლექსიკ.). კუჭარაჸ-ი კუთხ. თუშ. თავსახური, მანდილს იმაგრებს (შ. ძიძ., ქრესტ.). კუჭე კუთხ. გურ., აჭარ. იხ. აგრეთვე: კვიჭე კუჭია კუთხ. იმერ. ღორმუცელა (ვ. ბერ.). კუჭიან-ი კუთხ. გურ. კაცი, რომელსაც გული ხშირად მოსდის; ანჩხლი, ბრაზიანი; გ ა კ უ ჭ დ ა გაბრაზდა, გაანჩხლდა; გ ა კ უ ჭ ე ბ უ ლ-ი გულმოსული, გაბრაზებული; კ უ ჭ ი ს მ ო ს ვ ლ ა გაბრაზება (ი. ჭყონ., გ. შარაშ.). იხ. აგრეთვე: გაკუჭება კუჭილა-ჲ, კუჭილო-ჲ კუთხ. თუშ. კნ. ხბო (პ. ხუბ.). კუჭიტარ-ი კუთხ. აჭარ. სულსწრაფი, სულწასული; ფიცხი, მოუთმენელი; უნებისყოფო (შ. ნიჟარ.). კუჭიჭა მსხალ-ი კუთხ. გურ. იხ. აგრეთვე: კვიჭიჭი კუჭკუჭ-ი კუთხ. ქართლ. გულიანი, დაბალი გაბმული სიცილი (შ. ძიძ., ნ. კეცხ., პ. ხუბ.; ქეგლ). კუჭკუჭა-ჲ კუთხ. ზ. აჭარ. ხუჭუჭი, ხუჭუჭა (შ. ნიჟარ.). იხ. აგრეთვე: კაკვინა კუჭმაჭ-ი კუთხ. იმერ., ქართლ., კახ. ქათმის შიგნეულობა (ვ. ბერ.). შდრ.: ქეგლ. კუჭულა-ჲ 1.კუთხ. ინგილ. მოზრდილი საღვინე დოქი (დიალექტ., 619). 2.კუთხ. მოხ. მწყემსთა ბანდულში ჩასაფენი ბალახი (ო. ქაჯ.). 3.კუთხ. ხევსურ. 1. ადგილი პირუტყვის რქებს შორის; 2. მთის წვერი (ა. ჭინჭარ., 238). "თვალ უზის შუა შუბლშია, საცრის ოდენ კი ვერ ასა, მეორე - კ უ ჭ უ ლ ა შ ი ა, უკენისკენაც ხენასა." კუჭუნება კუთხ. გურ. ზურგზე შესმა, მოკუჭუნება (ს. ჟღ.). იხ. აგრეთვე: მოზუკუტურიება კუჭურაჸ-ი კუთხ. თუშ. ქალების თავზე ჩამოსაცმელი მანდილის ქვეშ. იგი მანდილს ამაგრებს ქინძისთავით ან ნემსით (თ. უთურგ.; დიალექტ., 582). კუჭუჭ-ი კუთხ. ქართლ. ოდნავ დამსკდარი, დახალული სიმინდი (შ. ძიძ., ნ. კეცხ., პ. ხუბ.). კუჭუჭა სიმინდ-ი კუთხ. ქართლ. ბუშტარა სიმინდი, მცენარეა (ა. მაყ.). კუჭუჭო კუთხ. ზ. იმერ. იხ. აგრეთვე: კუნჭულო კუჭუხურ-ი კუთხ. ზ. იმერ. კუთხე (ბ. წერეთ.). კუხ-ი კუთხ. გურ. მკვახე, უმწიფარი ყურძნის წვენი, სანელებელი, ისრიმი (ა. ღლ., გურ.). შდრ.: საბა, ნ. ჩუბ., დ. ჩუბ., ქეგლ. კუხურაი, კუხურა/ე,-ი 1.კუთხ. გურ. ღომის ჯიშია ერთგვარი (კ. გვარ., 948). 2.კუთხ. გურ. თევზია ერთგვარი (ს. ჟღ.). კუჰკუ კუთხ. მესხ., ინგილ. გუგული (ი. მაისურ.; მ. ჯან.).