ჩვენი ავტორების სვეტები ის ტრიბუნაა, სადაც ჩემი „ცენზურა“ ყველაზე ნაკლებად ვრცელდება და ისინიც, ჟურნალის მზადების დამთავრებისთანავე, ნიშნისმოგებით მიწოდებენ ხოლმე ნახევრად შევსებული თაბახის ფურცლებს: „აჰა, შორენა, სვეტი დავწერე, მგონი, არ მოგეწონება, მაგრამ მაინც გადახედეო.“ ამჯერადაც ასე იყო. ლევან ნუცუბიძემ იმ დღეს რედაქციაში პირველად მომასწრო და ვიდრე გაკვირვებისაგან გონს მოვეგებოდი, ანთებული თვალებით მახარა, სვეტი დავწერეო. წავიკითხე, ბევრი ვიცინე, მაგრამ რაღა თქმა უნდა, გულიც შემიღონდა. გულშეღონების მიზეზები ლევანს თანმიმდევრულად ჩამოვუყალიბე, მაგრამ... თქვენ არ იცით, ჩვენი ლევანი რა შეუპოვარია! მთელი დილა ვიკამათეთ, რომ ტექსტში რაღაც ნიუანსები შეეცვალა. როცა მივხვდი, რომ ეს კამათი ძალიან ბევრ დროს გვაკარგვინებდა და ჟურნალის მოსწრება-არმოსწრების საკითხიც ეჭვქვეშ დგებოდა, დავნებდი, ოღონდ ერთი პირობით. თუ თქვენ მიგვიხვდებით, რის შეცვლას ვთხოვდი ლევანს და ამის შესახებ გვამცნობთ, მე ნიძლავს ვიგებ. ანუ ლევანი დამჯერი და მორჩილი არტ-რედაქტორი გახდება და ჩემს გადაწყვეტილებებს უაპელაციოდ გაიზიარებს. მოკლედ, კვლავაც თქვენი შეფასებების იმედი მაქვს.

ჩვენს ავტორებთან დაკავშირებით, კიდევ რამდენიმე ამბავი მინდა გამცნოთ. „უმაღლესი განათლების, პრესტიჟული სამსახურის და კარგი ხასიათის“ მქონე ქალბატონი თამარ სუხიშვილი სექტემბრიდან ერთი წლით ოქსფორდის უნივერსიტეტში მიემგზავრება. თუ იქ კლასიკური ფილოლოგიის ვინმე პროფესორს არ დაადგა თვალი და დაგვიბრუნდა, ჩათვალეთ, რომ „ცხელ შოკოლადს“ უკვე „ხარისხიანი“ მწერალი ეყოლება. სექტემბრიდან, შესაძლოა, დათო ტურაშვილიც მადრიდის უნივერსიტეტში აღმოჩდეს, იბერიული ეთნოგენეზის საკითხების შესასწავლად. ესპანური ფოტომოთხრობების მოლოდინში, „ცხელ შოკოლადს“ ეს ამბავიც ძალიან ახარებს. ჩვენი სპეციალური კორესპონდენტი ლოს-ანჯელეში, სერგი ნაკაიძე შემდეგ ნომერშიც ექსკლუზივს გვპირდება, ოღონდ დეტალებს ჯერ არ გვიმხელს, სიურპრიზს გვიმზადებს. სალომე კიკალეიშვილი საზაფხულო არდადეგებს პარიზში, ოთარ იოსელიანის ახალი ფილმის გადასაღებ მოედანზე გაატარებს და შემდეგი ნომრისთვის გადაღებების ექსკლუზიურ რეპორტაჟს მოგვაწვდის. ანა კორძაია-სამადაშვილი სტამბულელ ინტელექტუალებს ესტუმრება და ჩვენთვის უცნობ სტამბულზე მოგვითხრობს. გიორგი გვახარიას საზაფხულო მარშრუტი ჯერ დაუდგენელია, მაგრამ დაგვპირდა, რომელიმე ზღვისპირეთში „ცრემლიანი სათვალის“ რამდენიმე თავს ერთად დავწერ და ერთად ვნახოთ, როგორ მივდივართ ივერიის გაბრწყინებამდეო. ლევან ნუცუბიძე, მას შემდეგ, რაც ჩემთან ნიძლავს წააგებს, გულის გადასაყოლებლად კუბაში აპირებს გამგზავრებას და ფიდელ კასტროს მონახულებას. მე უკვე გახლდით ისრაელში და ოქტომბრის ნომერში იხილავთ ამბებს ისრაელის ყველაზე საინტერესო ახალგაზრდა მწერალზე, ყველაზე საკამათო კინოდოკუმენტალისტზე, ყველაზე პოპულარულ რეჟისორზე და ყველაზე პატივსაცემ პოლიტიკოსზე. ასე რომ, მიუხედავად იმისა, რომ „ცხელი შოკოლადი“ ერთთვიან არდადეგებზე მიდის და შემდეგი ნომერი უკვე 25 სექტემბერს გამოვა, ჩვენს არდადეგებსაც „ცხელ შოკოლადზე“ ფიქრში გავატარებთ. ეს ნომერიც საგანგებოდ „იმხელა“ გავაკეთეთ, რომ თქვენც არ მოგცეთ ჩვენი მონატრების საშუალება.

მოკლედ, ბედნიერ და გემრიელ დასვენებას გისურვებთ, „ცხელ შოკოლადთან“ ერთად.

შორენა შავერდაშვილი

ჩვენი ავტორები

კახა თოლორდავა

იმ საღამოს, როდესაც ჩარლი „ბერდ“ ფარქერი დიზი გილესფის გაუფრთხილებლად დაადგა თავს, ის სადილად ჯდებოდა. კართან გილესფის მეუღლე, ლორანი მივიდა და როდესაც გაიგო, რომ დაუპატიჟებელი სტუმარი „ბერდი“ ეწვია, მოურიდებლად მიახალა: „წაეთრიე, ჩვენ ვსადილობთ.“ იმ დროს ფარქერი უკვე ჰეროინზე „იჯდა,“ თუმცა „ჯანქის“ რეპუტაცია მისი მეგობრების და კოლეგების ცოლების ნერვებზე უფრო მოქმედებდა, ვიდრე ე.წ. „ბუქინგ“ აგენტებზე, რომლებიც ფარქერს არცერთ საღამოს დაუჯავშნავს არ ტოვებდნენ. „ბერდს“ არც უფიქრია, რომ იქაურობას გაცლოდა. „დიზი!“ - უყვიროდა მეგობარს კარს მიღმა, - გააღე კარი, იდიოტო, საოცარი თემა მომივიდა თავში და მინდა, რომ ჩაიწერო. ხომ იცი, ახლა მე ამის თავი არა მაქვს.“ გილესფის, დიდ მუსიკოსს, ინტელექტუალს, კლოუნს და ყველაზე უშიშარ ადამიანს მსოფლიოში, ერთადერთი ადამიანის შიში და მორიდება ჰქონდა დედამიწის ზურგზე და ეს ადამიანი მისი მეუღლე იყო. მან კარგად იცოდა, რომ „ბერდი“ არ ტყუოდა და ის ფულის სასესხებლად არ იყო მოსული. „ბერდმა“ მასთან ახალი, გენიალური იდეა მოიტანა, ის კი კარს ვერ აღებდა. ფარქერი არსად წასვლას არ აპირებდა და როდესაც დარწმუნდა, რომ მეგობარი კარს არ გაუღებდა, სასწრაფოდ ამოიღო საქსოფონი კეისიდან და იქვე, გილესფის კართან ინსტრუმენტიდან რთული და უჩვეულო პასაჟების ამოყრა დაიწყო. როცა გაცოფებული ლორანი „ბერდისათვის“ ჭკუის სასწავლებლად სამზარეულოდან კვლავ შესასვლელში გავარდა, ის ასეთ სურათს შეესწრო, - მისი მეუღლე, ერთადერთი და განუმეორებელი დიზი გილესფი იატაკზე იჯდა ჩაკეტილ კართან და „ბერდის“ დაკრულ მელოდიას სანოტო ფურცელზე ხელის კანკალით იწერდა.

იმ დღეს, როდესაც ჩემმა მეგობარმა ეიბ გოლდსტეინმა ეს ისტორია მომიყვა, დე მოინში თოვდა. უკვე გვიან იყო. ჩვენ იმ ოთახში ვისხედით, სადაც ეიბის დისკების კოლექცია ინახება. კოლექციაში ათასობითი დისკია. ოთახის კედლები ჯაზმენების შავ-თეთრი პლაკატებითაა დაფარული. ეიბი წამოდგა, ღამე ნებისა მისურვა და თავისი საძინებელი ოთახისაკენ გაემართა. „კარი გამოვხურო?“ - შემეკითხა ის გასვლისას.

ნიკა მაჩაიძე

...შორენა მას ნელი ნაბიჯით უახლოვდებოდა და შემზარავად უღიმოდა.

- შენ არაფერში არ ხარ დამნაშავე, ლევან! ავტორის სვეტი ყველა ავტორმა უნდა დაწეროს და არც ნიკა მაჩაიძეა გამონაკლისი! „ცხელი შოკოლადი“ მოაგვარებს ამ პრობლემას ისე, რომ შენი სახელი არსად გაიჟღერებს. - ღია ფანჯრიდან შემოვარდნილმა ნიავმა შორენას თმები აუშალა, კედელთან დაყრილი „ცხელი შოკოლადის“ პირველი ნომრის ეგზემპლარები, ჯადოსნური მარაოებივით აიფოფრნენ.

- კი მაგრამ, ხომ შეიძლება ადამიანს არ უნდოდეს დაწერა???

- ეს ავტორის სვეტები შენი იდეაა, ლევან. თუ სრიალი გიყვარს, ციგის თრევაც უნდა შეგეძლოს!... მაგრამ ამ შემთხვევაში ციგასაც არ გათრევინებ. ჩამომეცალე გზიდან, ლევან! მიმიშვი ტელეფონთან, ნიკას მე თვითონ დაველაპარაკები!

ბოლო სიტყვებმა ლევანი თითქოს ტრანსიდან გამოიყვანა... „დაველაპარაკებიიიიიი, დააააავეეელაააპარააკეეებიიიიი ნიიიკაააას მეეეე თვითოოოონ დააააველააააპარაკებიიიიიიოოოოოოო!!!!!!!“

- არა! - იყვირა ლევანმა და ყურმილს ხელი დასტაცა. შორენამ მისკენ პანტერასავით ისკუპა, მაგრამ გვიან იყო... ლევანს ყურმილი უკვე პირში ედო და გამალებით ღეჭავდა. შემდეგ პირიდან გამოჩრილი შნურიც სპაგეტივით შეისრუტა და თვალებდაჭყეტილმა გადაყლაპა. - სანამ ცოცხალი ვარ, თქვენ ნიკას ვერ დაელაპარაკებით!

აი, ასეთი სიზმარი მესიზმრა ჩემს მეგობარ არტ-დირექტორზე და გადავწყვიტე, ავტორის ეს სვეტი დამეწერა.

respect ყველა არტ-რედაქტორს, რედაქტორს, დიზაინერს, კურიერს, მენეჯერს, დაცვის თანამშრომელს და ა.შ. in da chocolate house!

ლევან ნუცუბიძე

ჩემი სახლიდან „ცხელი შოკოლადის“ რედაქციამდე ზუსტად 37 ნაბიჯია. თითქმის ყოველ დილას, გასაღვიძებლად რედაქციიდან „რჩეული“ მაკითხავს და ფაქიზად მიმათრევს რედაქციაში. მეც უმტკივნეულოდ ვიფერებ „სტარი არტ-რედაქტორის“ პოზიციას და „რჩეულს“ უკმაყოფილო სახით მივყვები. დაბოხებული ხმით და განახევრებული თვალებით ვითხოვ ყავას. აი, აქ იწყება მარათონი.

ვინ გამიკეთებს ყავას?!

მოკლედ, სანამ ყავის აპარატამდე გამარჯვებული მიაღწევს, გზაში დიდი საშინელებები ხდება - ერთმანეთისთვის ფეხის დადება და წაქცეულზე წიხლის ჩარტყმა, იოლი გამოსავალია ხოლმე. ყველაზე ხშირად „იდაყვის“ ილეთი გამოიყენება. დანით ფეხში დაჭრის შემთხვევაც იყო. ბოლოს, ერთი გაწეწილი, დალურჯებული და ზოგჯერ სისხლიანი გამარჯვებული აღწევს ჩემამდე, „ლავაცას“ ლეგალური სტიმულატორით ხელში. ძალით გაღიმებული (ისე, ოლიმპიადებზე გიმნასტები რო იღიმებიან წარმოდგენის შემდეგ) და აქოშინებული მეკითხება:

- ლევან, შაქარი ორი, ხო?

ვითომ არ იცის...

მოკლედ, ისე მივლიან, ხანდახან ვერ ვხედავ ზღვარს „ცხელი შოკოლადის“ არტ-რედაქტორობასა და ჯიმ მორისონობას შორის. ბოლოს ისიც მომიგონეს, რომ ავტორი ვარ და, არც მეტი, არც ნაკლები, სვეტის დაწერა დამავალეს. იმის გათვალისწინებით, რომ ჟურნალის ტირაჟია 4000 და, სტატისტიკის მიხედვით, ერთს მინიმუმ ორი კაცი კითხულობს, აი, ვფიქრობ, რისი თქმა მინდა 8000 კაცისთვის. ნამდვილად ვიცი, არაფრის.

ერთი შემიძლია გისურვოთ: სიყვარული.

respect

თამარ სუხიშვილი

აბა, რა გითხრათ? ამ პაპანაქებაში სვეტის კი არა, საკუთარი გვარ-სახელის დაწერაც კი მიჭირს. თუმცა მარტო პაპანაქებასაც ნუ დავაბრალებ. ხომ გაგიგიათ, ყველა ნიჭიერი ზარმაცი რომაა...

ჰო, სად ვიყავი? განსაკუთრებული თხრობის ნიჭით არასოდეს გამოვირჩეოდი. სელინჯერის ერთი გმირივით მემართება ხოლმე - ერთის მოყოლას რომ იწყებს და მეორეზე გადადის, გამომცდელები კი უყვირიან: გადაუხვია, გადაუხვიაო. ის კი მაინც თავისას მიერეკება. რას ვიზამ, წერის დროს თავს უფრო ვაკონტროლებ ხოლმე. თუმცა ზოგჯერ ეს გადახვევებიც არ უნდა იყოს ურიგო; რა გვიშლის ხელს? - არც არაფერი. მით უმეტეს, როცა „ცხელ შოკოლადში“ მუშაობ და დოპინგად ყოველთვის გაქვს მაგარი ყავა. ბომბივითაა. ერთს დალევ და მერე მთელი ღამე აღარ დაგეძინება (მგონი, რედაქტორის სპეც-ჩანაფიქრია). მერე იძულებული ხარ, იფხიზლო, ინერვიულო გამოტოვებულ წერტილმძიმეებზე (რაც მე ყველაზე მეტად მაფორიაქებს. ჩემში მთვლემარე ჟანა დ'არკი იღვიძებს: იქნებ აქ მაინც დავამკვიდრო ნანატრი სამართლიანობა და ყველას თავისი კუთვნილი ადგილი მივუჩინო. არა, ყველა ადამიანში მაინც პატარა დიქტატორი ზის). მოკლედ, ფხიზლობ და ფიქრობ იმაზე, რაც დაწერე, რაც გინდოდა, რომ დაგეწერა და კიდევ იმაზე, რაც რესპონდენტმა საიდუმლოდ გიამბო, მაგრამ არ დაგიწერია. რატომ? - იმიტომ. რა დავწერო ახლა, რა ვქნა? - გავიფიქრე. „ჩაი უნდა მიირთოვო,“ - გამომძახა დედამ სამზარეულოდან. გათენებულა.

ეტყობა, მაინც არ ვარ პაპარაცი-ჟურნალისტი. თუმცა თვალიც მიჭრის და ყურიც. ბედს რომ გაეღიმა ჩემთვის, სულ ცოტა, FBI-ს აგენტი მაინც ვიქნებოდი. ცხოვრება წინაა. ჯერ-ჯერობით აქ ვარ. ვწერ „ცხელი შოკოლადისთვის“, ე.ი. მაქვს პრესტიჟული სამსახური, უმაღლესი განათლება და კარგი ხასიათი. ვეძებ მაღალ, ცისფერთვალება მამაკაცს. სასურველია იყოს „ცხელი შოკოლადის“ მკითხველი. ლოთები და მსუქნები ნუ გამომეხმაურებიან.

ეეე, სად გავუტიე? - უჰ, უკაცრავად. ძალიან ცხელა. რა ჩააბარებს ამ ეროვნულ გამოცდებს? როდემდის, ჩემო ქვეყანავ?!

ავტორი: ნესტან კვინიკაძე

ჩვენ არ ვიცით, რომ უკანასკნელი საუკუნეების განმავლობაში, ველური ბუნების გადაშენების პროცესი ძალიან სწრაფად მიმდინარეობდა. ბუნების დაცვის მსოფლიო კავშირის (IUCN) მონაცემებით, 1600 წლიდან 1994 წლამდე დედამიწაზე ძუძუმწოვრების 86, ფრინველების 104, ქვეწარმავლების 20, ამფიბიების 5, თევზების 92 სახეობა გადაშენდა.

მეცხრამეტე საუკუნის შუა წლებში, მოხეტიალე მტრედების რაოდენობის შემცირების ტენდენცია შეიმჩნეოდა. საუკუნის ბოლოს, ეს სახეობა მთლიანად გაქრა. უკანასკნელი წარმომადგენელი ცინცინატის ზოოპარკში 1914 წელს დაიღუპა.

არქტიკის პინგვინების - ალკების ბოლო წყვილი 1844 წელს აღმოსავლეთ ნახევარსფეროში მოკლეს. ანალოგიურად, სტელერის ძროხა, კვაგა და სხვებიც განადგურდნენ.

დედამიწაზე ოდესღაც არსებული ცხოველებისა და მცენარეების სახეობათა 99%25 დღეისთვის გადაშენებულად ითვლება.

ჩვენ არც ის ვიცით, რომ სამყაროს გაუდაბნოება ემუქრება; არ ვიცით, რა მნიშვნელობა აქვს ბიოლოგიურ დერეფნებს, არ ვიცი და ამიტომაც ზემოთქმულს ვციტირებ წიგნიდან: „აფთარი, გიურზა და სხვები...“, რომელიც ცენტრმა NACRES გამოსცა.

ასეა თუ ისე, ჩვენთვის, დღემდე მულტიპლიკაციური ფილმების გმირებად რჩებიან ცხოველები, რომლებიც, რეალურად, არამხოლოდ ცოცხლობენ, ცხოვრობენ კიდეც; უყვარდებათ, ჰყავთ ძიძები, შეუძლიათ ერთგულება. ველური ბუნება ერთმანეთთან აკავშირებს რელიგიური თუ ტერიტორიული მოტივით გადამტერებულ სახელმწიფოებს, ტომების ბელადებს, რადგან ველური სამყაროს ბინადრებს, როგორც სამაგალითო კოსმოპოლიტებს, სამყაროს მთლიანობის აღქმის საუკეთესო უნარი გააჩნიათ.

მე არც ის ვიცოდი, რომ ეთოლოგები (ამ შემთხვევაში ლევან ბუთხუზი), მწერლებზე და მხატვრებზე საინტერესო რესპონდენტები შეიძლება იყვნენ, ვინაიდან მათ შეუძლიათ, რომ დათვების ქცევა ბეთჰოვენის მე-9 სიმფონიას შეადარონ. ასეა თუ ისე, ჩემს შემთხვევაში, არცერთი სხვა რესპონდენტის ამბავი არ დაწყებულა ასე:

კატასტროფები...

სურვილების ასრულება...

კენიაში აფთრების საძებნელად წავედით. თავდაპირველად, საზღვრიდან უკან გამოგვაბრუნეს, არ შეგვიშვეს. ბილეთში დიდი თანხა გვქონდა გადახდილი და, შესაბამისად, უკან დაბრუნებულები, უფულოდ აღმოვჩნდით. მაინც არ მოვეშვით. მივედი ჩემს ამხანაგთან, რომელიც ტურ-სააგენტოში მუშაობდა და ვთხოვე, რამენაირად გამოენახა გზა, რომ კენიაში წავსულიყავით. ჩასვლა გაგიჭირდებათ და უკან შეიძლება ვეღარ დაბრუნდეთო. KLM-ს „ადამიანური“ რეისი ჰქონდა: თბილისი-ამსტერდამი-ნაირობი, მაგრამ ძვირი იყო. გამოვნახეთ მეორე გზა, რაც 600 დოლარი ჯდებოდა, - არაბების გაუგებარი ავია-კომპანია; სტამბულში როგორმე ჩვენით უნდა ჩაგვეღწია, მერე იწყებოდა: სტამბული-აბუდაბი-ბაჰრეინი-დარესალამი-ნაირობი. ახლა ვყვები პირველ ასოციაციას, რომელიც მოგზაურობებს უკავშირდება; ანუ, უკანა გზას კენიიდან: თვითმფრინავი ფრთაგამობმულ სამარშრუტო ტაქსს ჰგავდა, ნაირობის აეროპორტი - ჩვენეული ბავშვობის, 70-იანი წლების ავტოსადგურს. ჩავსხედით. ერთ მხარეს მეგობარი ლევან გოშაძე ზის, მეორე მხარეს - უცხო ადამიანი, უკან - ირაკლი შავგულიძე, ესეც ჩემი მეგობარი. მოკლედ, თვითმფრინავი დაიძრა, დადგა ასაფრენ ბილიკზე, აიღო სისწრაფე, აფრინდა, აიჭრა ზევით და მოულოდნელად მიწას დაასკდა, ჩამოვარდა. მაშინ მივხვდი ქართველების უზნეობას, როცა არ უჯერებენ სტიუარდესებს და არ იკრავენ ღვედებს, თუმცა ჩვენ ყველას შეკრული გვქონდა. გარდა იმისა, რომ ჩამოვარდნის ენითაუწერელი შოკი მივიღე, ამას დაემატა გვერდით მჯდომი უცნობი, რომელსაც ღვედები არ ჰქონდა შეკრული, სკამიდან მოწყდა და სისხლით მოირწყა იქაურობა. არაფრის ხმა არ ისმის. თვითმფრინავის ფრთები საშინლად ვიბრირებს. ისეთი განცდა მაქვს, თითქოს თვითმფრინავს ეშინია და კანკალებს. ვხედავ ჩემი მეგობრების გაგიჟებულ სახეებს. მფრინავი აცხადებს, რომ გაურკვეველი მოტივით ჩამოვვარდით, სტიუარდესები აქეთ-იქით დარბიან, ყველა ცოცხალია. რაღაცას ჩაგვაბეს, თვითმფრინავი უკან მოაბრუნეს. ორი საათის მანძილზე, ენითაუწერელი შოკი გვქონდა. ოდნავ ზემოთ რომ ვყოფილიყავით....

რა ვქნათ?! ვართ ნაირობიში. აქედან ხომ უნდა წამოვიდეთ? ვდგავართ აეროპორტში, მინის მიღმა ვხედავთ, როგორ ათვალიერებენ თვითმფრინავს. გვეუბნებიან, რომ ახლა მექანიკოსები მოვლენ და შეაკეთებენ. ჩვენ ისეთ შოკში ვართ, ვერ ვაზროვნებთ და, შესაბამისად, არ ვფიქრობთ, რომ იმავე თვითმფრინავით უნდა დავბრუნდეთ უკან. გამოჩნდნენ მექანიკოსები, შავკანიანები, რომლებსაც სახეზე აწერიათ - არაფერი ვიცით! მექანიკოსები, რომლებსაც ნამდვილად დედაჩემი, გიული ასწავლიდა „გეპეიში“! გეპეიდამთავრებული ავიატორები იყვნენ აშკარად! ჩვენ გიულის სტუდენტები ვართ! ვიღაცას ვეცი და ვუთხარი, ამათ რა უნდა გააკეთონ? ჩვენ ამ თვითმფრინავში არ უნდა ჩავსხდეთ!

მოკლედ, არავინ გვისმინა, ბაკი ნახევრამდე დაცალეს, ააფრინეს, ჰაერში წრე მოხაზა და დაჯდა. დაგვიძახეს, ყველაფერი წესრიგშიაო. ისტერიკა გვაქვს, არ გვინდა, მაგრამ მაინც შევედით. თან, დარწმუნებულები ვართ, სტატისტიკის მიხედვით, ერთსა და იმავე ადგილას ელვა ორჯერ არ ხდება. მეორედ ხომ არ ჩამოვარდება! ერთი სიტყვით, დაიძრა, იგივე ოპერაცია ჩაატარა, რასაც ყველა თვითმფრინავი გადის, აფრინდა და ისევ იგივე, თვითმფრინავი მეორედ ჩამოვარდა. ლევან გოშაძე და ირაკლი შავგულიძე, ანუ ორი მოწმე რომ არ მყავდეს, მე თვითონ მეგონება, რომ ვიგონებ. და როცა გვითხრეს, გადმოდით, კიდევ გავაკეთებთო, უკვე გადავირიე, - შანსი არ არის! ერთადერთი რეისი, „ინდიან ეარვეისი“ იმ ღამეს ლონდონში მიფრინავდა. ქრთამი გავიღეთ და ლონდონში ჩავედით. 24 საათიანი ვიზა მომცეს, მაგრამ თბილისში სამ დღეში ბრუნდებოდა. ამიტომ სავიზო რეჟიმი მაინც დავარღვიე. ამით დამთავრდა ჩემი კენიის ერთი სეტი.

ჩემი მოგზაურობების 90%25 სხვადასხვაგვარ კატასტროფას უკავშირდება. მეგობრები მეუბნებიან, შენთან ერთად თვითმფრინავში ჩაჯდომა არ ღირსო. კოსტა რიკაში საშინელ შტორმში მოვყევით, კინაღამ ჩამოვარდა თვითმფრინავი; ამერიკაში მივფრინავდით და არამარტო ჟილეტები ჩაგვაცვეს, ჟანგბადის პირბადეებიც ჩამოცვივდა; ბერლინიდან მოვფრინავდით და სამი მოტორი გამოირთო. ერთი მოტორით დავეშვით... რას იზამ, ვერსად გაიქცევი. ამას თუ გააცნობიერებ, მარტივი ხდება ყველაფერი. ის კი არა, როცა სიკვდილის პირისპირ ხარ, პირიქით, უნდა დაწყნარდე და მიხვდები, რომ არ მოკვდები. უიმედო მდგომარეობა როცაა, არაფერი მოხდება.

როგორც კი რაიმე ადგილს ვტოვებ, იქ აუცილებლად რაღაც კატასტროფა უნდა დატრიალდეს: სამხრეთ აფრიკიდან რომ დავბრუნდი, არნახული ხანძარი გაჩნდა; კოსტა რიკაში, სადაც ვიყავი, იქ მალე ვულკანმა ამოხეთქა; კენიაშიც რაღაც კატაკლიზმები დატრიალდა; კუბიდან წამოვედი და ქარიშხალი ზუსტად იმ კუნძულს დაატყდა თავს - მიწასთან გაასწორა; 2001 წელს თბილისში ამერიკიდან 10 სექტემბერს დავბრუნდი და ა.შ. ჩემები სულ მეხვეწებიან, მოსკოვში წავიდე.

ყველაფერი ეს ველურ ბუნებასთან მისასვლელად მიღირს. ეს ჩემი მოგზაურობის ნაწილია. მაღიზიანებს, როცა მეუბნებიან, მშურს შენი, ან რა ბედნიერი ხარ, რომ მოგზაურობ. ვღიზიანდები იმიტომ, რომ მათ არასოდეს მოუნდომებიათ, ჩემს ადგილას ყოფილიყვნენ. თავიანთი ცხოვრება სხვანაირად დაგეგმეს. მე კი თვალის ახელიდანვე ვიცოდი, რომ გამუდმებით ცხოველებთან, ველურ ცხოველებთან ვიქნებოდი, დედამიწის სხვადასხვა წერტილში. ამ თვალსაზრისით, კოსმოპოლიტი ვარ, რადგან ჩემთვის სულერთია, ცხოველი სად უნდა შევისწავლოთ ან დავიცვათ, საქართველოში თუ აფრიკაში. ის სამყაროს ეკუთვნის. თუ ამას გააცნობიერებ, უკვე შენს ხელშია სამყარო, რომელსაც საკუთარ იდეებსა და სურვილებს უქვემდებარებ. პრაქტიკულად, წინაღობა არ არსებობს. ამიტომ სულაც არ არის ისე, როგორც სხვებს ჰგონიათ: მოგზაურობ, ამას ბევრი ფული უნდა... უბრალოდ, მირჩევნია მოზამბიკში წავიდე და მერე ერთი წელი ვიშიმშილო.

34 წლის ვარ. აქედან, 30 წელია, საქართველოში ლეოპარდს ვეძებ. ბავშვობიდან ვეძებ, რადგან მახსოვს, ვიღაცამ მითხრა, „ვეფხისა და მოყმის“ ლექსში არის არა ვეფხვი, არამედ ლეოპარდი იმიტომ, რომ საქართველოში ოდესღაც იყო ლეოპარდიო. ეს ჩამრჩა: რადგან იყო, ესე იგი, არის კიდეც. ვეძებე და მეგობრებთან ერთად ვიპოვე. აღმოჩენის მერე, ჩემთვის ახალი კარი გაიხსნა, ახალი ეტაპი დაიწყო. ბავშვობა დამთავრდა მაშინ, მიუხედავად იმისა, რომ 30 წლის ვიყავი. ბლოკს აქვს დაახლოებით ასეთი ფრაზა, რომელიც მერე კოელიომ და ვიღაცეებმა „გაადიშოვკეს“: „თუ რაღაც გინდა, აუცილებლად ახდება“. თუ არ ასრულდა, დიდი სურვილი არ გქონია, და თუ სხვა რამე აგისრულდა, გაცრუება მხოლოდ მოჩვენებითია, რადგან ასრულდა სწორედ ის, რაც გინდოდა. რაიმეს ჩაფიქრებისას, ფრთხილადაც უნდა იყო, რადგან ახდენის პერსპექტივა აქვს.

ამიტომ, გამაზულ რამეებზე აღარ მწყდება გული. ვიცი, რომ კოსტა რიკაში ისევ მოვხვდები, ზუსტად იმ ლიმონის პროვინციაში, და ზუსტად იმ ინდიელებთან ერთად მოვწევ მოსაწევს, რომელიც კაქტუსის ქერქისგან არის დამზადებული.

HOW LOUD WAS BIG BANG?

არაფერს ვგეგმავ. უბრალოდ, ეს ქვეცნობიერად არის ხოლმე დაგეგმილი. ბავშვობიდანვე, არჩეულ საქმეს ჩემთვის ხიბლი არასოდეს დაუკარგავს. რა თქმა უნდა, რუტინა პერიოდულად ჩნდება, როცა პროექტს წერ, ზიხარ ოფისში, თუმცა აქედანაც სიამოვნებას იღებ, რადგან ბიუროკრატიაში ებმები იმისთვის, რომ ამან ველურ ბუნებაში გაგიყვანოს.

მეუბნებიან, მოგზაურობ და ცხოველებს ნახულობ. ეს ხომ ზედაპირული და აისბერგული მომენტია. სინამდვილეში, მე ვიკვლევ. როცა მეკითხებიან, რა არის ჩემი საქმე, ერთი პასუხი მაქვს. როგორ არის მოწყობილი სიცოცხლე? მთელი ბიოლოგია ამას სწავლობს. ადამიანი ამის ერთი ნაწილია.

სანამ მოგზაურობას დავიწყებდი და კოსტა რიკას ვნახავდი, ბავშვობიდან, ეზოში ჭიანჭველების ბუდეებთან საათობით შემეძლო ვმდგარიყავი და მეყურებინა. ყველგან სიცოცხლეა. ამის გასაგებად აფრიკა არ არის საჭირო. თუ ამას აცნობიერებ, ყველგან სიცოცხლეს დაინახავ. უბრალოდ, მერე იმასაც ხვდები, რომ ჭიანჭველების პარალელურად, არსებობს ეგზოტიკა და ეს ძალიან საინტერესოა. ამას გარეთ გაყავხარ.

შეიძლება სხვა ბავშვების კითხვაც იყო, მაგრამ მე ძალიან მაინტერესებდა „დიდი აფეთქება“, ანუ ვერსია, როცა სამყაროში თითქოს ყველაფერი ერთი დიდი აფეთქების შედეგად წარმოიქმნა. ეს რომ გავიგე, მესამე კლასში ვიყავი. მას მერე კითხვა არ მასვენებდა, რამდენად ხმამაღალი იყო ეს აფეთქება. მერე, რამდენადაც პასუხი არ არსებობდა, ვიფიქრე, კრეტინული კითხვაა-მეთქი, მაგრამ გულში სულ ვფიქრობდი. დიდი ხნის შემდეგ, „დისქავერიზე“ რაღაც რეკლამები წავიდა და ამონათდა ტიტრები: ბავშვების კითხვები: How loud was big bang? გავგიჟდი, მივხვდი, რომ მარტო არ ვარ ამ სამყაროში.

ბავშვობიდან მჩვევია, როცა სამყარო მელაპარაკება და კონტექსტუალურად რაღაცას მეუბნება. კრიტიკულ სიტუაციებში ეს მეხმარება, მეუბნება და მინიშნებებს მაძლევს, მისი ნაწილი ხარ და მარტო არ გტოვებს. მე ათეისტი ვარ, და მგონია, რომ შენი შინაგანი ინტუიციით რაღაცეების განსაზღვრა შეგიძლია. კოორდინაცია შენს ხელთაა, - გააჩნია, რა გინდა. თუ 60 მილიონი ადამიანის ამოწყვეტა გსურს, მიაღწევ, კი ბატონო. მიუღწევიათ კიდეც. ვიღაც ამერიკელს კოსმოსში გაფრენა უნდოდა. სულაც არ ყოფილა კოსმონავტი. გადაიხადა 20 მილიონი და გაფრინდა. რეალურად ხომ შესაძლებელი ყოფილა. ის მილიონერი გახდა იმიტომ, რომ აფრენილიყო.

ფიდელ კასტრო; მუგაბე

ადრე მხოლოდ ცხოველებით განისაზღვრებოდა რაღაცეები. ახლა სხვა კულტურებთან ურთიერთობა ჩემი ცხოვრების ძალიან დიდი ნაწილია.

პარალელს გამუდმებით ვავლებ ჩვენსა და სხვა კულტურებს შორის, როგორები არიან, რა არის მათი პრიორიტეტები და სხვა. მაგრამ სხვა დანარჩენთან მაინც ველურ ბუნებას მივყავარ.

მუგაბე, ზიმბაბვეს პრეზიდენტი, ჩემი „ჩერეზ მეგობარია“. ირაკლი შავგულიძე და ზურა გურიელიძე მასთან ჩაიზე დაპატიჟეს. საინტერესო ის კი არ არის, რომ აფრიკის რომელიღაც ქვეყნის პრეზიდენტს ხვდები; საინტერესოა ის, რომ მუგაბე დიქტატორია, რომელიც ყველაზე ხანგრძლივად მართავდა თავის ქვეყანას, და რომელმაც ზურასა და ირაკლის ძმაკაცური ვიზიტის შემდეგ, ერთ წელიწადში თეთრკანიანები გამოყარა. დღემდე ბრიტანეთსა და მათ შორის ომის დაწყების საშიშროებაა. მუგაბე სულ დომინირებს. მუგაბე BBC-ზე სულ ხაზზეა. „ფსიქოშიც“ მომიწია მასზე ლაპარაკი, რადგან აღმოჩნდა, რომ ბერტოლუჩის „ალყაში“ რომ გოგონა თამაშობს, მუგაბეს მიერ გამოძევებული ოჯახიდან არის. ჩემი მეგობარი ქეთი ჩაჩიბაია მარქსისტია, მაგრამ მოხდა ისე, რომ კუბაში ფიდელ კასტროსთან აღმოვჩნდი მე, ვისაც ბავშვობიდან მარქსის მიმართ ანტაგონიზმი მახასიათებს. ეს იყო სამყაროში გაუდაბნოების წინააღმდეგ მიძღვნილი კონფერენცია. სამყაროში უდაბნოების რიცხვი იზრდება… ეს კატასტროფული ტემპით მიდის. სხვათა შორის, საქართველოშიც ასეა. ეს პროგრამა მაინტერესებს, რადგან უდაბნოებში და ნახევრადუდაბნოებში ცხოვრობს აფთარი. აფთარისთვის ეს ადგილი საცხოვრებლად კარგია, ადამიანისთვის - ცუდი. საინტერესოა: ველური ცხოველი ადამიანის ადგილს იკავებს, ადამიანი კი, ბუნებრივი კატაკლიზმების გამო, გამოდის იქიდან. მოკლედ, უცნაური ის იყო, რომ კონფერენცია იმ ქვეყანაში უნდა ჩატარებულიყო, სადაც ამ მხრივ, ყველაზე მძიმე ვითარებაა. ველოდებით, რომ ეს იქნებოდა საჰარის რომელიმე ქვეყანა, ან აზიიის ის ნაწილი, სადაც გაუდაბნოება ხშირია. მოულოდნელად ასეთი ქვეყანა აღმოჩნდა კუბა. პარადოქსი ის იყო, რომ კუბა ტრიპიკულია, მას ამ პრობლემასთან კავშირი არ აქვს, მაგრამ თავად გამოთქვა სურვილი. მოკლედ, ბუნუელის სცენარი ვითარდებოდა: გაუდაბნოება, კუბა, და კასტროს ნახვის შესაძლებლობა... მისი სიკვდილის შემდეგ ხომ სოციალიზმი მთავრდება, თუ არ ჩავთვლით ჩრდილოეთ კორეას. კონფერენციის შემდეგ, მოსაწევად გარეთ გამოვედით. მოულოდნელად კარი გაიღო და კასტრო, დაცვასთან ერთად, ჩვენსკენ გამოემართა, მოგვიახლოვდა, ხელი ჩამოგვართვა. ინგლისურად არ მინდოდა მიმემართა, რადგან გამოსვლაში ამერიკა აგინა, ამიტომ ქართულად ჩავილაპარაკე: გამარჯობა. ქეთი ჩაჩიბაია აქ, ჩემს ადგილას უნდა ყოფილიყო.

მუგაბე, კასტრო, სხვადასხვა ტომის ბელადები - მოგზაურობის შემადგენელი ნაწილია. ორი ტოტემი მყავს: დარწმუნებული ვარ, ან წინა ცხოვრებაში ვიყავი ლეოპარდი, ან შემდეგში ვიქნები, რადგან მთელი ჩემი შინაარსით ეს ცხოველი ვარ.

ცხოველი, რომელიც მაგრა მევასება და ჩემი შესწავლის საგანია - ეს არის აფთარი. ყველა ადამიანი, ვინც ჩემს ცხოვრებაში შემოდის, ან ერთ ჯგუფს განეკუთვნება, ან მეორეს. ყოველთვის.

ექსპედიციის ჩემოდანი

ჩემოდანის ჩალაგება ასე იწყება: იმოდიუმი; კოღოების წამალი; „მარგანცოვკა“; პრეზერვატივები. ადრე სავარცხელი დამქონდა. ახლა, როგორც ხედავ, ამის აუცილებლობა არ არსებობს.

ექსპედიციის წევრებს რაც შეეხება, ისეთ ადამიანებთან ერთად დავდივარ, ვისაც - აი, უხეში მაგალითი რომ ვთქვა, - ფულს რომ ვასესხებ, არ დამიბრუნებს და ამით ჩემთან ურთიერთობაში პრობლემა არ შეექმნება. მე რომ არ შემეცვლება მის მიმართ დამოკიდებულება, ეს ვიცი. მერე თავად არ მოერიდება ურთიერთობა და ისეთივე ახლობლური ლექსიკონით გააგრძელებს ჩემთან კონტაქტს. თუ ურთიერთობის ეს დონე გაქვს, მასთან ერთად ჯუნგლებში წასვლა შეიძლება; მასთან ერთად თვითმფრინავი არ ჩამოვარდება და თუ ჩამოვარდა, არაფერი მოხდება. ადამიანები ქალაქში სხვანაირები არიან. გავდივართ თუ არა, იცვლებიან. მაგალითად, დედაჩემის მეგობარი, მარინა. თბილისში მასთან ურთიერთობა არც ისე იოლია, მაგრამ დასასვენებლად იდეალურია. ფაქტობრივად, მასზე უკეთესი არ არსებობს. არის მეგობრების ნაწილი, რომელთან ერთადაც არსად არ წავალ, რადგან შეიძლება, უბრალოდ, დავკარგო ისინი. მთელი ჩემი ორგანიზაცია და ჯგუფი მიმართულია მხოლოდ ურთიერთობაზე. შეიძლება პროფესიონალი იყოს, მაგრამ ვერ ასრულებდეს იმ მთავარ მოთხოვნებს, რასაც ექსპედიციაში ყოფნისას უმნიშვნელოვანესი როლი აქვს. დარწმუნებული უნდა იყო, რომ ვისთან ერთადაც ხარ, რომ დაგჭირდეს, მხრებზე უნდა შეგისვას და ევერესტზე აგიყვანოს. „ექსტრემალური სიტუაცია“ თბილისიდან გასვლისას იწყება. იქ სხვა სამყარო იშლება და შენც იცვლები. შესაბამისად, აუცილებელია ადექვატური ადამიანი. ეს მოგზაურობების შემადგენელი ნაწილია. 5-6 კაცს, საქართველოს გარდა, ვერსად აგროვებენ, ანუ ასეთი იდეალური ჯგუფი სხვაგან ვერ იკრიბება და სულ უკვირთ, ამდენი ერთად როგორ დადიხართო?!

სამხრეთ აფრიკაში რომ ჩავედით, მაგალითად, იოჰანესბურგში, არის უბნები, სადაც არმია მობილიზებულია, რადგან პოლიცია ვერ აკონტროლებს სიტუაციას. იქ გარეთ გასვლა არ შეიძლება, ათი ცენტის გამოც ისევე შეიძლება მოგკლან, როგორც ათი დოლარისთვის. ისინი ცხოველებივით იქცევიან. ევროპელი მძარცველი გედავება, გელაპარაკება, ის კი ფიქრობს, რომ ამისთვის დროის დახარჯვა არ ღირს. მოგკლავს და მერე ამოგაცლის ფულს. როცა ასე განსხვავებული კულტურის მქონე ქვეყანაში ჩადიხარ, მზად უნდა იყო. კეიპტაუნში არ იცი, როგორ უნდა მოიქცე. ეს რთულია. მარტო საშიშროებებს არ ვგულისხმობ. აი, თუნდაც, როცა ოჯახში დაგპატიჟებენ, ევროპას მეტნაკლებად ვიცნობთ, თუმცა ბევრი დანა-ჩანგლის დანახვისას, მაინც ვიძაბებით. ლათინურ ამერიკაში გეუბნებიან, რომ ყავაზე გპატიჟებენ და აღმოჩნდება, რომ ყავა მთელი ის გარემოა, სადაც მიგიწვიეს. ამიტომ ყოველთვის ჯობია, წინასწარ არაფერი განსაზღვრო. პირველ რიგში, უნდა გათავისუფლდე დაძაბულობისგან და დასვა კითხვები: ამით უნდა ვჭამო? რომ მქურდავ, ფული ეგრევე უნდა მოგცე? ნიუ იორკში ცას იმიტომ ვერ ხედავ, რომ ისეთივე თავის მოძრაობით ეძებ ცას, როგორც თბილისში. არადა, როგორც კი ოდნავ შეცვლი მოძრაობას, აუცილებლად დაინახავ, რადგან ეს ცა ყველგანაა. ამიტომ, სადაც ჩადიხარ, კლიშეებისგან უნდა გათავისუფლდე.

NATION THAT NEVER LIES

იორდანიის ხსენებისას პირველი ასოციაცია - ერთადერთი ქვეყანა, სადაც არ იტყუებიან. ვისაც არ ვკითხე, ყველამ დამიდასტურა. შოკი მივიღე. ტაქსის მძღოლები არ ტყუიან; ხალხი არ ტყუის. ეს რომ გავაცნობიერე, მივხვდი, რომ ექსტრაორდინარული შემთხვევაა: მძღოლს ტურისტი უმოკლესი გზით არცერთ ქვეყანაში არ დაჰყავს...

...This is a nation that never lies, - მომწერა ამერიკელმა მეგობარმა. იორდანია არაბული კულტურის აბსოლუტური ანტიპოდია. არადა, არაბეთში ხომ ვაჭრობა და ტყუილი ბატონობს. იორდანელები ამას იმით ხსნიან, რომ კლასიკური არაბები კი არა, ბედუინები არიან და თავს არაარაბულ წარმოშობას აკუთვნებენ. მათ შიდა კულტურული ტრადიციები აქვთ.

არადა, გადახვალ ემირატებში და ტაქსის მძღოლით დაწყებული, ყველა გატყუებს, ყველგან... თურქეთი ხომ საერთოდ, საქართველოზე რომ აღარაფერი ვთქვათ. ეს ხომ ერთი დიდი ტყუილია.

ამ ქვეყანასთანაც აფთარმა დამაკავშირა. ხუთ ქვეყანაში გავაგზავნე ხუთი პუნქტი და პასუხს ველოდი. ყველამ მოიწერა, რომ მათი მხრიდან ხუთივე დაძლევადია. მხოლოდ იორდანია იყო, რომელიც პირნათლად იუწყებოდა: ორი პუნქტი უეჭველია, მესამეში ეს პრობლემაა, მეოთხეზე აღარც დავფიქრებულვარ. მცირე დაფინანსების მიუხედავად, იმწუთასვე გადავწყვიტე, იქ წავსულიყავი. ჩემი მოტყუება არ უცდიათ და, შესაბამისად, მთელი პროექტის ფულიც მათთან დავხარჯე. ეს არის ქვეყანა, სადაც სტერეოტიპები არ გენგრევა.

მსგავსი დაცულობის გრძნობა მხოლოდ სკანდინავიის ქვეყნებში გაქვს. ალბათ ქურდობაც არის, რადგან გისოსებიანი სახლებიც შემხვდა, მაგრამ ქვეყანა, სადაც არ გატყუებენ - ეს ხომ სასწაულია!... რომ ჩამოვედი, ვთქვი, რაც არაბებმა ჩვენს ქვეყანას დაუშავეს, ყველაფერს ვპატიობ-მეთქი.

დათვები: ...ბეთჰოვენის მეცხრე სიმფონია

ვაშლოვანში ჩვენი ერთ-ერთი პროექტი მიზნად ისახავს დათვების შესწავლას. არავინ იცის, რამდენი დათვია საქართველოში; საშიში ცხოველია, გლეხებს საფრთხეს უქმნის, ან გადაშენების პირას არის თუ არა. ამის შესწავლა თანამედროვე ტექნოლოგიით დავიწყეთ. დავაგეთ სპეციალური ხაფანგები, სადაც ცხოველი გაებმებოდა. ეს ხაფანგი არაფერს უშავებს მას. მთელს მსოფლიოში ასეთი პრაქტიკაა მიღებული, სპეციალური დასაძინებელი ტყვიებით სარგებლობ, მიდიხარ და დათვს ყელზე ამაგრებ აპარატს, რომელიც ცხოველს ორ წელიწადში თავისთავად ძვრება. ეს აპარატი პერიოდულად სიგნალს გამოსცემს, რომელსაც ანტენა იჭერს. თითოეულ სიგნალს თავისი ნიშანი აქვს. ყველას ადამიანის სახელი აქვს და აკვირდები მათ ოჯახებს, ქცევას. მთელი დღის განმავლობაში აკონტროლებ და იცი, რომელი დათვი სად არის. მერე ეს დაგაქვს რუკაზე. ორი საათის წინ აქ იყო, ეს გააკეთა. ორი თვის შემდეგ, მათ ტრაექტორიას აკვირდები. თავიდან ეს ყველაფერი რუტინულია და ძალიან ჰგავს ბეთჰოვენის მე-9 სიმფონიას, დასაწყისს, რუტინულობიდან, ხაზები რომ ნერვებს გიშლის. ეს არის პირველი ნაწილი. ერთი თვის თავზე, ისევე როგორც მე-9 სიმფონიაში, უკვე ხედავ, რომ საიდანღაც რაღაც მუხტი მოდის, რომელსაც ყველაფერი ჰარმონიაში მოყავს და ხვდები, რომ ყველაფერი ლოგიკურია. ამ სურათს კარდიოგრამასავით კითხულობ: ამ დათვს ახლა აქ ეძინა, წამოდგა, შეხვდა მამალს, გაექცა, ეს გაეკიდა, დაიჭირა, სასიყვარულო თამაში იყო, აქ მოხდა კოპულაცია, ორი საათით სადღაც გაქრნენ. ესე იგი, ჰქონდათ სექსი, რომანტიკა. უეცრად, ბრაკონიერი შემოდის და ბელს კლავს. შენ უკვე იცი, რომ ამ ბილიკით ერთი მდედრი დათვი დადის, თავის ბელთან ერთად. ამ ბილიკზე რომ ბრაკონიერი გამოჩნდა, ესე იგი, შეამჩნია, რომ ეს ბილიკი საუკუნეების მანძილზე არსებობს. ამიტომაც, მთავრობას უნდა შეატყობინო, რომ ეს ნაკრძალი უნდა გადმოიწიოს ისე რომ ეს ბილიკი მოხვდეს. უკვე იცი, რომ იმ ტყეში ცხოვრობს ტახი, რომელსაც ჭამს დათვი და ეს ტყე არ უნდა გაიჩეხოს,... რადგან ეს მათი ცხოვრებაა, იქ სიცოცხლეა, ბელები თამაშობენ...

ბრძოლა - ეს უკვე ჩემი სამსახურის მეორე ნაწილია.

ბიომრავალფეროვანი ორგაზმი

ამ ეტაპზე სიცოცხლის შემადგენელ ნაწილს, ორგაზმს ვიკვლევ. ზოლებიანი აფთარის სოციალური ქცევა - ერთი საკითხია. ვცდილობ გავარკვიო, საბოოლო ჯამში, რამდენი მათგანი დარჩა საქართველოში... ორგაზმის კვლევა აფთარს არ უკავშირდება. ეს, ზოგადად, ორგაზმის ბიოფსიქოლოგიაა. როცა ერთ კონკრეტულ რამეზე ვმუშაობთ, სურვილისამებრ, პარარელურად სხვა თემები გვაქვს. ორგაზმის კვლევის შემთხვევაშიც სწორედ ასეა. ჯერ არაფრის თქმა არ მინდა, რადგან ძალიან უცნაურ რაღაცეებს მივაკვლიეთ. ყველას განგვიცდია, მაგრამ ჩვენ მაინც არ ვიცით, რატომ ჩქარდება გული, რატომ გვიბნელდება თვალებში, რა ემართება კუნთებს, რატომ ეცემა წნევა. ეს ყველაფერი ფიზიოლოგიური მხარეა. ამას ფსიქოლოგიური განცდები და, ზოგადად, კაცობრიობის ისტორიაში მისი მნიშვნელობა ემატება.

ეს არის უდიდესი სტიმული, რის გამოც კაცობრიობა მრავლდება და აქ ნაკლებმნიშვნელოვანია შვილების ყოლის სურვილი. გადმოცემით იცი, რომ ასე უნდა იყოს. შვილებზე ფიქრი სოციალური მხარეა, რომელიც ორგაზმს ეფუძნება. დედობის სურვილი ცნობიერია. მამაკაცის თუ ქალის მიმართ ლტოლვა - ეს არის ლტოლვა სწორედ იმ ჯილდოსთვის, რომელიც ყველას აქვს, ყველა ცოცხალ არსებას.

ბიოლოგიაში პროგნოზი არ კეთდება. ანუ ასპროცენტიანი პროგროზირება გამორიცხულია სწორედ იმიტომ, რომ სტანდარტები არ არსებობს. ამიტომ ბიოლოგია ახალ-ახალი აღმოჩენებიდან გამომდინარე ვითარდება. ამა თუ იმ ტიპის გულის შეტევა ამა თუ იმ გზით იკურნება. ეს ხომ დადგენილია? მაგრამ ყველა ერთნაირად მაინც არ იკურნება. 100-იდან 20 პროცენტი ხომ სხავანაირად ხდება?! თავნება პროცესია და ეს არის მისი ხიბლი. ის 20%25, რომელიც თავნებაა და არავითარ კანონს არ ემორჩილება, არის სიცოცხლე.

ავტორი: თამარ ბაბუაძე
ფოტო: ლევან ხერხეულიძე

Phedon Papamichael. ASC

DIRECTOROfPHOTOGRAPHY

ფილმოგარაფია

WALK THE LINE

რეჟ: ჯეიმს მენგოლდი

როლებში: ხოაკინ ფენიქსი, რიზ უითერსფუნი

2005 წ.

THE WEATHER MAN

რეჟ: გორ ვერბინსკი

როლებში: სერ მაიქლ ქეინი, ნიქოლას ქეიჯი, ჰოუფ დევისი

2005 წ.

SIDEWAYS

რეჟ: ალექსანდერ პეინი

როლებში: პოლ ჯამათი, თომას ჰაიდენ ჩერჩი, ვირჯინია მედსენი

2004 წ.

ორი „ოქროს გლობუსი“ - საუკეთესო ფილმი; საუკეთესო სცენარი.

„ოსკარი“ - საუკეთესო ადაპტირებული სცენარისთვის.

SHATTERED GLASS*

რეჟ: ბილი რეი

როლებში: ჰეიდენ ქრისთენსენი, პიტერ საარსგარდი, ქლო სევინი

2003 წ.

MATHILDE

რეჟ: ნინა მიმიჩა

როლებში: ჯერემი აირონსი, ნუცა კუხიანიძე

2005 წ.

IDENTITY

რეჟ: ჯეიმს მენგოლდი

როლებში: ჯონ ქიუზექი, ამანდა ფითი, რეი ლოიოტა

2003 წ.

TEN MINUTES OLDER

რეჟ: ვიმ ვენდერსი

როლი: ამბერ თამბლინი

2001 წ.

MOONLIGHT MILE

რეჟ: ბრედ სილბერლინგი

როლებში: დასტინ ჰოფმანი, სიუზენ სარანდონი, ჯეიქ გილენჰაალი, ჰოლი ჰანტერი

(ბერლინალე, 2003 წ.)

AMERICA's SWEETHEARTS

რეჟ: ჯო როთი

როლებში: ჯულია რობერთსი, ქეთრინ ზეტა-ჯონსი, ბილი ქრისთალი, ჯონ ქიუზექი

2001 წ.

27 MISSING KISSES**

რეჟ: ნანა ჯორჯაძე

როლებში: პიერ რიშარი, ნუცა კუხიანიძე

(პრემიერა კანის კინო ფესტივალზე, სექციაში: Directors Fortnight, 2000 წ. გრანპრი 2000 წ. ნიუ იორკი/ავინიონის კინოფესტივალზე, მაყურებლის ჯილდო მონპელიეს კინოფესტივალზე, „კოდაკის“ Vision Award, როგორც საუკეთესო საოპერატორო ნამუშევარი)

The MILLION DOLLAR HOTEL***

რეჟ: ვიმ ვენდერსი

როლებში: მელ გიბსონი, ჯერემი აირონსი, მილა იოვოვიჩი

(2000 წ. ბერლინალეს გამხსნელი ფილმი. ჟიურის პრიზი, ვერცხლის დათვი, ოქროს კამერა)

PATCH ADAMS

რეჟ: ტომ შედიაქი

როლებში: რობინ უილიამსი, ფილიპ ჰოფმანი, მონიკა პოტერი, პიტერ კოიოტი

1998 წ.

MOUSE HUNT

რეჟ: გორ ვერბინსკი

როლებში: ნათან ლეინი, ლი ევანსი, ქრისთოფერ უოქენი

1997 წ.

THE LOCUSTS

რეჟ: ჯი.ფეი. ქელი

როლებში: ვინს ვონი, ქეით ქეფშოუ, ჯერემი დეივისი, ეშლი ჯადი

1997 წ.

UNHOOK THE STARS

რეჟ: ნიკ კასავეტესი

როლებში: ჯინა როულენდსი, მარისა ტომეი, ჟერარ დეპარდიე

1996 წ.

PHENOMENON

რეჟ: ჯონ ტარტლაუბი

როლებში: ჯონ ტრავოლტა, რობერტ დიუვალი

1996 წ.

UNSTRUNG HEROES

რეჟ: დაიან კიტონი

როლებში: ჯონ თურთურო, ენდი მაქდაუელი, სანდრა ბულოქი, ბილ ფულმანი

1995 წ.

WHITE DWARF

რეჟ: პიტერ მარქლი (TV)

პროდიუსერი: ფრენსის ფორდ კოპოლა

როლებში: პოლ უინფილდი

1995 წ.

COOL RUNNINGS

რეჟ: ჯონ თართლაუბი

როლებში: ჯონ ქენდი, მელიქ იობა

1993 წ.

WILD PALMS*****

რეჟ: პიტერ ჰიუიტი (TV)

პროდიუსერი: ოლივერ სთოუნი

როლებში: დანა დელანი, ჯიმ ბელუში

1993 წ.

POISON IVY

რეჟ: ქეთ ში რუბენი

როლებში: დრიუ ბერიმორი, ტომ სკერიტი

1992 წ.

NOWHERE TO RUN

რეჟ: კარლ ფრანკლინი

როლებში: ჯეისონ პრისთლი, დევიდ კარადინი

1989 წ.

STREETS

რეჟ: ქეთ ში რუბენი

როლებში: ქრისთინა ეფლგეითი, დევიდ მენდენჰალი

1990 წ.

SPUD******

რეჟ: ჯონ უენთუორთი

1988 წ.

ჯილდოები

* Independent Spirit Award: ნომინაცია „საუკეთესო საოპერატორო ნამუშევარი“, 2003 წ.

**ჯილდო „საუკეთესო საოპერატორო ნამუშევარი“ - ნიუ იორკი/ავინიონის კინოფესტივალი, 2000 წ.

CAMERIMAGE (ლოძი, პოლონეთი): ნომინაცია „საუკეთესო საოპერატორო ნამუშევარი“ - ოქროს ბაყაყი, 2000 წ.

***CAMERIMAGE (ლოძი, პოლონეთი): ნომინაცია „საუკეთესო საოპერატორო ნამუშევარი“ - ოქროს ბაყაყი, 2000 წ.

**** A.S.C. AWARD NOMINATION FOR OUTSTANDING CINEMATOGRAPHY, 1995 წ.

***** A.S.C. AWARD NOMINATION FOR OUTSTANDING CINEMATOGRAPHY, 1993 წ.

****** ჯილდო: საუკეთესო საოპერატორო ნამუშევარი - კორკის კინოფესტივალი/ირლანდია, 1990 წ.

დაიბადა 3 მილიონ 144 ათასიან ათენში.
გაიზარდა მილიონ 402 ათასიან მიუნხენში.
თვალი ახლებურად აეხილა 8 მილიონ 10 ათასიან ნიუ იორკში.
დასახლდა 9 მილიონ 140 ათასიან ლოს ანჯელესში.
შეუყვარდა 5 მილიონიანი საქართველო.

სხვაობა დროში, სწორებით 0 მერიდიანზე, რომელიც გრინვიჩზე გადის: როცა საქართველოში შუადღეა და ჭავჭავაძის საცობში გაჩხერილი მანქანის დასიცხული საათი აჩვენებს 14:30-ს, ლოს ანჯელესში რიჟრაჟია, თავთან დადებული მაღვიძარა 3:30AM-ს უჩვენებს და დაუნთაუნის შუშიანი ცათამბრჯენები პირველი მზის სხივების გამოჩენას ელიან; იმავე წამებში, ათენში საათი 13:30-ს ჩამოჰკრავს, მესიმერის დროა და ქუჩის კუთხეში მაღაზიის მეპატრონე კარზე ტრაფარეტს ატრიალებს, დასაძინებლად მიდის და სიცხის გადასვლამდე არ გახსნის მაღაზიას; მიუნხენში კი 12:47-ია, BMW-ს ქარხანაში შუადღის საუზმისთვის ემზადებიან, ზუსტად ერთ საათში მუშაობა უნდა განახლდეს, არ გეგონოთ, დაიგვიანონ.

აბნევს თუ არა ეს მრავალფეროვნება? - პირიქით, სხვაობა დროში, მისამართებში და ენობრივ აქცენტებში მისი შთაგონების წყაროა.

ფედონ პაპამაიკლს ბიოგრაფიაში უწერია, რომ ოპერატორია. სინამდვილეში - უნივერსალია.

- ფედონ, იცით, როგორ მინდა, ავაწყო, ამ ინტერვიუსგან, რაც გამოგვივა? წარმოვიდგენ, რომ დიიდი რუკა მაქვს გაშლილი იატაკზე. ამ რუკაზე დგახართ თქვენ, ვთქვათ, ათენის ნიშნულზე, ვიწყებთ იქედან, მერე აბიჯებთ სხვა ქალაქისკენ, მერე კიდევ სხვა კონტინენტისკენ და იხსენებთ: შთაბეჭდილებებს, ადამიანებს, მისამართებს.

- wow, კარგი იდეაა, მომწონს.

მაშინ ვიწყებთ.

ათენი

ეს არის ქალაქი, რომელსაც პირველად ციდან, უფრო სწორად, თვითმფრინავის ილუმინატორიდან კი არ დახედა, თანასწორ განზომილებასა და ჰორიზონტალურ რელიეფში გაიცნო. ამიტომ თუ ამტკიცებს, რომ მსოფლიოს ბევრი ადგილი უყვარს თანაბრად, მათგან საბერძნეთს მაინც სხვანაირად იხსენებს. თუ ლაპარაკი ნაციონალობის გრძნობაზე მიდგება, ეს გრძნობა ყველაზე მეტად სწორედ საბერძნეთზე საუბრისას უღვივდება. „იქ ყველაფერმა, აბსოლუტურად ყველაფერმა მოახდინა ჩემზე უდიდესი გავლენა. ძალიან მძაფრად მახსოვს ბაბუაჩემი. ჩემს გვარს დღესაც ისე ვწერ, როგორც ის წერდა. ისედაც, საოცარი ქვეყანაა. რამდენი ლამაზი ადგილი მინახავს, მაგრამ სულ თავს ვიჭერ ხოლმე იმაში, რომ ამ ადგილებს მერე ყოველთვის საბერძნეთს ვადარებ“.

ისევ საბერძნეთის სიყვარული, თორემ საკუთარი თავის ნაციონალური ნიშნით იდენტიფიცირება ძალიან უჭირს. ზუსტი პასუხი არც ერთ უმარტივეს კითხვაზე აქვს - სად ცხოვრობ? - საკმარისია, ჰკითხო, რომ იბნევა. გპასუხობს: - არ ვიცი, პირადი ნივთების უმეტესობა ლოს ანჯელესში მაქვს.

და მოსწონს ზუსტად ეს, უჩარჩოობა:

„შეიძლება, შაბლონურად ჟღერდეს, მაგრამ ასე მგონია: The whole world is my playground. ენა აღარ დარჩა, რომ უაქცენტოდ არ ვილაპარაკო (ფლობს ბერძნულ, გერმანულ, ფრანგულ, ინგლისურ ენებს - თ.ბ.). ამერიკაშიც მეკითხებიან ხოლმე - საიდან ხარ?

პაპამაიკლი თუ პაპამიხაილი? სულერთია. სადაც ჩავდივარ, იქაურად გარდავქმნი ხოლმე გვარს: საბერძნეთში - პაპამიხაილი ვარ, გერმანიაში - პაპამიხაელი, საფრანგეთში - პაპამიშელი, ამერიკაში - პაპამაიკლი. აი, ქართველებმა კი არ იციან, როგორ დამიძახონ, ზოგი ფიდონს მეძახის, ზოგიც ფედონის. სამი ქვეყნის პასპორტი მაქვს. ეს ძალიან მომწონს. ერთ-ერთი მიზეზი, რის გამოც პროფესია ავირჩიე, იყო ის, რომ ბევრი მოგზაურობა მინდოდა, ერთ ქალაქში, ერთ ოფისში გამოკეტვა არ მინდოდა“.

თუმცა, ეს გრძნობაც განუცდია, როცა პატარა სივრცე სულს უხუთავდა. სად? გთხოვთ, ერთი ნაბიჯით განზე გავიწიოთ, გერმანიისკენ მივჩოჩდეთ და მიუნხენზე შევჩერდეთ.

მიუნხენი

დედა გერმანელი ჰყავს. ექვსი წლის იყო, როცა ოჯახი ათენიდან მიუნხენში გადასახლდა, სკოლა იქ დაამთავრა, ფერწერის განხრით უმაღლესი განათლებაც იქვე მიიღო. ასეთი სისტემური სისტემა სხვაგან აღარსად უნახავს. რთული გაკვეთილები, გამძაფრებული დისციპლინა - ეს ყველაფერი გერმანიაში ასწავლეს. მაგრამ ჩახუთულობის გრძნობას სკოლაზე მეტად თვითონ მიუნხენი იწვევდა. „ვითომ დიდი და მრავალფეროვანი ქალაქია, ოლიმპიური თამაშების მასპინძელიც ყოფილა, ლიბერალებიც ჰყავს და ინტელექტუალებიც... მაგრამ მაინც ცოტათი პროვინციული ქალაქია. არ მიყვარს ჩაკეტილი საზოგადოებები, ამიტომაც, კარგად მახსოვს, ერთი სული მქონდა, ნიუ იორკში როდის წავიდოდი“.

მიუნხენს კი ორგანიზებულობის და პასუხისმგებლობის გამომუშავებას უმადლის: „ცხადია, მთავარია, შემოქმედი იყო, მაგრამ ძალიან ბევრია დამოკიდებული შინაგან დისციპლინაზეც. საუკეთესო კომბინაციაა, როცა შემოქმედი ტიპიც ხარ და ორგანიზებულიც. მე გამიმართლა, რადგან ვიცი ქვეყნები, სადაც შინაგანი დისციპლინა ადამიანებისთვის ძალიან უცხოა და მერე ასეთებს ჰოლივუდის კინოინდუსტრიაში მუშაობა საშინლად უჭირთ“.

მაგალითი, რომლის გახსენებისთვისაც მიუნხენიდან ნაბიჯით უკან, ზურგისკენ შებრუნებაა საჭირო - აღმოსავლეთ ევროპაში.

ბელგრადი და მის საფირმო ნიშნად ქცეული რეჟისორი ემირ კუსტურიცა. ის ძალიან, ძალიან ნიჭიერი რეჟისორია, მაგრამ ამერიკულ სისტემას ვერაფრით მოერგო. ARIZONA DREAM ნამდვილ კოშმარად დაატყდა თავს. მოთხოვეს, ფილმი ათ კვირაში უნდა დაამთავროო. გაგიჟდა. ვერ იმუშავა. ზეწოლას ვერ გაუძლო. ისე დაიძაბა, რომ ყველაფერი მიატოვა, არავის არაფერი არ უთხრა და უკან, ბალკანეთში დაბრუნდა. სადაზღვევო კომპანიას მოაკლდა თვალში, მოიძიეს, უკვე წასული იყო და უკან დააბრუნეს. „მერე კუსტურიცას გადამღებ ჯგუფთან ერთად, მეც ვიმუშავე. მიამბეს, შეიძლება გადაღებები დავიწყოთ და კუსტურიცა მთელი სამი დღე არ გამოჩნდესო, მხოლოდ იმიტომ, რომ ხასიათზე არ არისო. მერე მოულოდნელად მოვა და მთელი დღე-ღამის განმავლობაში გადაბმულად ვმუშაობთო. ემირს მართლაც საოცარი ენერგია აქვს, უბრალოდ, განწყობაც ძალიან მნიშვნელოვანია. თუ შთაგონების გარეშე დარჩა, ჩერდება, ვერაფერს ახერხებს. როგორც ის მუშაობს, ამერიკაში ვერასდროს იმუშავებ. გაქვს მოცემული ვადები, რომელშიც უნდა ჩაეტიო, იმიტომ, რომ თითოეული დღე ფული ღირს, ხანდახან 150 ათასი დოლარი, ან მეტიც.

საპირისპირო მაგალითსაც გეტყვით. ახლახანს გორ ვერბინსკისთან ვიმუშავე ჩიკაგოში, ფილმზე The Weather Man (როლებში: ნიკოლას ქეიჯი და მაიქლ ქეინი. პრემიერა - შემოდგომაზე). ახალგაზრდა რეჟისორია, ალბათ, სულ 5-6 ფილმი აქვს გაკეთებული, ახლა „კარიბის ზღვის მეკობრეების“ მეორე და მესამე ნაწილს ერთად იღებს (სხვათა შორის, პირველი კარგი ფილმი გამოვიდა იმიტომ, რომ ჯონი დეპი თამაშობდა). სწორედ ამ ფილმების გადასაღებ მოედანზე მოვინახულე ვერბინსკი და სრული საგიჟეთი დამხვდა. განცდა ისეთი იყო, თითქოს ვუყურებდი, თუ როგორ თუხთუხებდა გიგანტური მანქანა, მსახიობები და გადამღები ჯგუფი რომ არ ჩათვალო, ათასამდე ტექნიკური პერსონალი დარბოდა, მარტო ასამდე ბუღალტერი ჰყავთ“.

BIG APPLE

აღარ ჩავძიებივარ, მაგრამ ვხვდები, საჰაერო გზა მიუნხენიდან ნიუ იორკისკენ ყველაზე სასიამოვნო იყო. ეს იყო პირველი ტრანსატლანტიკური ფრენა, რომელმაც ფედონი დახურული სივრცის ასოციაციებისგან გაათავისუფლა. ჩავიდა ნიუ იორკში, როგორც ფოტოჟურნალისტი და სუნთქვა გაეხსნა. მიხვდა:

„ნიუ იორკი მაკრო-კოსმოსური ადგილივითაა. შეგიძლია აირჩიო ნებისმიერი ცხოვრების სტილი, შეგიძლია იცხოვრო ნებისმიერ დონეზე, შეგიძლია საერთოდ გაერიყო გარემოს, შეგიძლია ისე იცხოვრო, როგორც მექსიკო-სიტიში, ან როგორც კორეაში. ნიუ იორკი ყველაფერია“.

აი, ასეთი დიდი შთაბეჭდილებებით დაიწყო Big Apple. თუმცა, პირველი დიდი გახსნა ბოლომდე უმტკივნეულო მაინც არ ყოფილა. პირველი შეჯახება ნიუ იორკთან უფრო შოკი იყო. 21 წლის ბიჭი, მამით ბერძენი და დედით გერმანელი, ძულებული გახდა, გვარი ახლებური (ეს უკვე მესამე) ინტონაციით წარმოეთქვა. „მე ფედონ პაპამაიკლი ვარ“ და არა - „ფედონ პაპამიხაილი“ - რბილი „ი“-თ ბერძნულში, და არც - „ფედონ პაპამიხაელი“ - როგორც გერმანიაში.

ის გახდა ფედონ პაპამაიკლი, მახვილით „პაპას“-ს მეორე „ა“-ზე.

არა, დაბრკოლება მხოლოდ ენას არ შეუქმნია. საზოგადოებაში მუდამ არის რაღაც სიტუაციები, რომლებიც გრიყავს, ენაც რომ კარგად იცოდე, მაინც:

„აზრზე არ ვიყავი, ვინ იყო იგივე დევიდ ლეტერმანი, ვერ ვცნობდი სპორტულ გუნდებს და შესაბამისად, ბევრ დიალოგში ვერ ვერთვებოდი. ამიტომ ვმორცხვობდი, ორი წელი დამჭირდა, რაღაც-რაღაცეების გასააზრებლად“.

თუმცა, მთავარი ხომ ის იყო, რომ ნიუ იორკს ჩარჩოები არ აღმოაჩნდა; ჩარჩოები, რომლებიც უხვად ჰქონდა მიუნხენს, ფერწერას და ფოტოგრაფიას. ჩავიდა ნიუ იორკში და ფედონის ბავშვობის სურვილი - ეხატა და ყოფილიყო დიზაინერი, თანდათან შეეთქვიფა 8 მილიონ ათი ათასიან ქალაქს. გაუფერულდა გერმანიაში არჩეული პროფესიაც - გადაეღო ფოტოები ჟურნალებისთვის.

ინტერესი კინოსადმი გამძაფრდა და ფედონიც ლოს ანჯელესში, ნათესავთან, რეჟისორ ჯონ კასავეტესთან გადავიდა. კასავეტესთან წარმოების დიზაინერად მუშაობდა ფედონის მამაც, უფროსი ფედონ პაპამაიკლი.

კასავეტესებმა ახლადჩამოსულ ნათესავს თავიდან ვერაფერი გაუგეს. ევროპელი ახალგაზრდა, რომელსაც უყვარს გოდარი, აღმერთებს ანტონიონის, მოკლედ, არის ცხვირაბზუებული ინტელექტუალი - ასე გაიცნეს ის რეჟისორი ბიძის ოჯახში. საშუალო სტატისტიკური ამერიკელების ფასეულობებზე ჩაკვირვებულ კასავეტესს კი არ ესმოდა ასეთი ევროპელი ბიჭების და არც მათი გურუების - გოდარი პირადადაც ენახა და მისი ფილმები საშინლად არ უყვარდა. მერე ყინული თანდათან გალღვა. ჩვეულებრივ ამერიკელებზე მთხრობელმა რეჟისორმა - კასავეტესმა და უმცროსმა პაპამაიკლმა ერთმანეთს გაუგეს. დღეს კი ფედონი თვლის, რომ მისი სურათი Woman Under Infl uence ერთ-ერთი საუკეთესო ფილმია. პარალელურად, სახლივით უყვარს LA და ევროპული კინოს დომინანტურ გავლენასაც აღარ განიცდის.

კინოსთან პირველი შეთამაშების შემდეგ კი, მოვლენები ასე განვითარდა: აკეთებდა მოკლემეტრაჟიან, ექსპერიმენტულ ფილმებს და თან ჰოლივუდში იმკვიდრებდა ადგილს - პროდიუსერ როჯერ კორმანის ფილმებს ოპერატორობდა. 35 მმ-იანი კამერით გადაღებული მოკლემეტრაჟიანი, შავ-თეთრი ფილმი SPUD კი ირლანდიაში კორკის კინოფესტივალზეც დააჯილდოვეს, როგორც საუკეთესო საოპერატორო ნამუშევარი.

დღეს პაპამაიკლის ანგარიშზე ორივეა - კრიტიკოსების აზრით ძლიერი ფილმებიც:

(Unhook the Stars, რეჟ: ნიკ კასავეტესი, Unstrung Heroes,
რეჟ; დაიან კიტონი, Sideways, რეჟ: ალექსანდერ პეინი...)

და სტანდარტული ჰოლივუდური ბლოკბასტერებიც:

(America's Sweethearts, While You Were Sleeping, Phenomenon...).

რაც შეეხება ფოტოგრაფიას, ამერიკაში ჩასვლისთანავე გაიაზარა, რომ: „მალე შევეჩეხე საკუთარ ზღვარს ფოტოგრაფიაში. ვიცოდი, რომ სურათი შეიძლება იყოს ძალიან ძლიერი რამ, ძალიან თხრობითი, მაგრამ მისი ჩარჩო ძალიან მყარია - ის მხოლოდ ერთ კონკრეტულ მომენტს იჭერს.

კინემატოგრაფში კი ყველაფერი დროშია გაწელილი. მოცემული გაქვს, ვთქვათ 50 დღე და გევალება არა უბრალოდ ლამაზი იმიჯის შექმნა. უნდა მონახო ვიზუალური ენა, რომელიც კრავს და ამყარებს სხვადასხვა სიტუაციებს. ერთი დღე მზიანია, მეორე დღეს წვიმს, მესამე დღეს ქარია, შენ სულ უნდა გადაიღო და თან ეს ენა ეძებო. რაც მთავარია, როცა გადაიღებ და მაყურებელი შედეგს ნახავს, ამ ხანგრძლივი პროცესის შესახებ ვერაფერსაც ვერ უნდა მიხვდეს. ეს არის ოპერატორის ყველაზე დიდი ამოცანა. ზუსტად ვიცი, როცა პრემიერის მერე მოდიან და მეუბნებიან, რომ ძალიან ლამაზი ოპერატორული ნამუშევარი იყო, ე.ი. ფილმი, რაღაც გაგებით, ჩავარდა. როცა მაყურებელი ამჩნევს ოპერატორის ხელს, ე.ი. ვერ ამჩნევს არტისტის თამაშს. პირიქით უნდა შეძლო. მაყურებლის და პერსონაჟების ემოციური კავშირის გამყარება უნდა გეხერხდებოდეს. როგორც ვუდი ალენის „მანჰეტენშია“: ორნი სხედან მერხზე და ლაპარაკობენ. მაყურებელი მათ ზურგიდან ხედავს და ამით რა ეფექტი მიიღწევა? - უფრო მეტად უსმენ დიალოგს იმიტომ, რომ არ გასწავლიან, რას შეხედო, ყურადღებას არ გიფანტავენ სახეების ჩვენებით. ამოცანაც ესაა - ზუსტი პერსპექტივის არჩევა.

როცა 2004 წელს Sideways გამოვიდა, ჩემი ნამუშევრით დიდად კმაყოფილი არ ვიყავი. ერთი შეხედვით, ვიზუალური თვალსაზრისით, ძალიან სადა და მარტივი ფილმი მეგონა. მაგრამ შემდეგ ხალხის რეაქციით მივხვდი, რომ ჩემი საქმე მაინც გავაკეთე - მივხვდი, როგორ ბოლომდე შეძლო მაყურებელმა პერსონაჟების გახსნა, მათთან ემოციური კავშირის დამყარება - მიზანიც ეს იყო - კავშირი.

ფოტოგრაფია კი ფერწერას ჰგავს, მწერლობას ჰგავს. ძალიან მარტოსული რამეა. სრულიად მარტო ხარ შენს თავში, შენს ფიქრებში, შენს არტში.

კინო ჩემთვის ურთიერთობაა. იქვე, ქმნის მომენტშივე უნდა შეგეძლოს გარე სამყაროსთან კონტაქტის დამყარება, გარშემომყოფებისთვის შენი შემოქმედებითი იდეების გაზიარება. მე ზუსტად ეს პროცესი მომწონს“.

LA

ა) მალჰოლანდ დრაივის გადაკვეთაზე
ბ) ჰოლივუდი

ესე იგი, ურთიერთობა? ნიუ იორკი და ლოს ანჯელესი სწორედ ამით ჰგვანან ერთმანეთს. ისევ ის საყვარელი ფენომენი - უსაზღვრო არჩევანის განცდა, თუ გინდა მექსიკოსიტიში წარმოიდგენ თავს, თუ გინდა - სეულში, ან, სულაც, გარიყული იქნები, ან ახალი კონტაქტების მაძიებელი.

ახლაც, თბილისიდან პირდაპირ ლოს ანჯელესში გაფრინდა. თვითმფრინავი ის ადგილია, სადაც დროის მნიშვნელოვან ნაწილს ატარებს. დიდად არ უყვარს, მაგრამ საქმე მოითხოვს. ერთი პლუსი მაინც აქვს: იმ ცუდ ფილმებს შეავლებს ხოლმე თვალს, რომელთა სანახავადაც ბილეთს არასდროს იყიდდა და ყოველ ჯერზე რწმუნდება - ეს ფილმები გაჭრილი ვაშლივით ჰგვანან ერთმანეთს:

„არხებს შორის ვმოძრაობ. ერთხელ ერთგან „ნოთინგ ჰილს“ აჩვენებდნენ, მერე „ჩემი საუკეთესო მეგობრის ქორწილი“ დაიწყო. ისე ერთნაირად იყო გადაღებული, რომ მარტივად შეგეძლო კადრების ერთმანეთში არევა, ვერავინ ვერაფერს მიხვდებოდა“.

ხო, ასე - თვითმფრინავშიც კინო. და კინო LA-შიც.

ფოსტით ყოველ კვირას 2-3 სცენარი მოსდის. უმეტესობა არ მოსწონს. უხეშად რომ დავიანგარიშოთ წელიწადში 30-40 ფილმს იწუნებს. ახლა უკვე თავს აძლევს ამის უფლებას. თუმცა იყო დრო, ჰოლივუდურ ნაწარმს არა მხოლოდ ოპერატორობდა, რეჟისორობდა კიდეც:

90-იანების ორი, დღეს რომ იშვიათად ახსოვთ, ისეთი ფილმი: Dark Side of Genius და Sketch Artist დრუ ბერიმორის მონაწილეობით მისი გადაღებულია:

„არ ვნანობ, პირიქით, ყველა სიტუაცია რაღაცნაირად გზრდის. ვიყავი დაქირავებული რეჟისორი და ვთანხმდებოდი იმიტომ, რომ ამ სიახლეს ერთგვარ გაკვეთილად განვიხილავდი. მინდოდა მენახა, თუ გამომივიდოდა. მერე დავრწმუნდი, რომ შემეძლო და თავი დავანებე. თორემ თრილერები, მკვლელობები, მისტიკა - ჩემი საქმე ნამდვილად არ არის.

რეჟისორობა ახლაც მინდა. მაგრამ ზოგიერთივით არა იმიტომ, რომ ჩემს ახლანდელ საქმეში ხელმოცარული მგონია თავი. უბრალოდ, რაღაც ამბები მაქვს მოსაყოლი - პირადი და ძვირფასი და აუცილებლად გადავიღებ კიდეც მათ. თუმცა არა ჰოლივუდში. ეს ფილმები არ იქნება რაღაც გაპრიალებული ჰოლივუდური პროდუქციის მსგავსი. პირიქით - უფრო მცირე, ინტიმური და სადა.

ჰოლივუდში რეჟისორობა არ მაინტერესებს, რადგან გაცილებით უფრო თავისუფალი ვარ, როგორც ოპერატორი.

რეჟისორს კი აქ ათასი უფროსი ჰყავს. ყველა პროდიუსერს, ყველა კინოსტუდიას ჰგონია, რომ რეჟისორობაც ესმის, წერაც იცის და მონტაჟიც. აი, ოპერატორის საქმე კი, მათთვის იდუმალებით არის მოცული. ვიზუალური თხრობა აქ ის ერთადერთი სფეროა, რომელშიც არავინ გერევა. რეჟისორები კი საშინელ დღეში არიან. მუდმივი პრესინგი, საქმეების მოგვარება ვარსკვლავებთან - ეს ჩემი საქმე არ არის“.

უმაკიაჟო ვარსკვლავები

სიტყვამ მოიტანა და ვარსკვლავები ფრიად უინტერესო ხალხია. როცა ფედონს რომელიმე მათგანზე უნდა, რომ კარგი თქვას, გიხსნის - „ვინ, ბონო? სინამდვილეში ძალიან არავარსკვლავური ტიპია“.

ისე, ურჩევნია იმ მსახიობებთან მუშაობა, რომლებიც მეგავარსკვლავებთან შედარებით, ჩრდილში დგანან:

„მართლა ძალიან მომწონს ნუცა კუხიანიძე. ის ძალიან სხარტია, ყოველთვის მაშინვე ხვდება, რას ვგულისხმობ, მიუხედავად იმისა, რომ კლასიკური განათლება არ მიუღია.

„მატილდას“ გადაღებებზე გამაოცა. ჯერემი აირონსი, რომელიც გიჟდება სიზუსტეზე, გადაღების დაწყებამდე სამი საათით ადრე მოდიოდა ხოლმე, დეტალურად განიხილავდა თითოეულ სტრიქონს, თითოეულ სიტუაციას, ნუცა კი თავისთვის იჯდა, ერთი შეხედვით, მოწყენილი, და თითქოს არც გვისმენდა. მერე დგებოდა და ყველაფერს შეუცდომლად აკეთებდა. ხომ არის რაღაცეები, რასაც ვერ ისწავლი, არა? ნუცა ეგეთია.

ფანტასტიკური მსახიობია პოლ ჯამატი Sideways, არ არის ვარსკვლავი, მაგრამ საოცარი მსახიობია. ხანდახან მართლა სასიამოვნოა, არავარსკვლავებთან რომ მუშაობ. ისინი საერთო სიტუაციას ყოველთვის ძაბავენ ხოლმე, მოდის ერთი ცნობილი სახე და მას მთელი მომსახურე პერსონალი მოჰყვება - ტრაილერებს ავსებს ათობით ვიზაჟისტი, პარიკმახერი, დიზაინერი... არადა, გადაღებებზე ჯგუფი ორგანულად უნდა შეიკრას - რეპეტიციებზე, გადაღებაზე, განხილვაზე ხომ სულ ერთად გვიწევს ყოფნა. სწორედ ამ შეკრულობის განცდის გამო, არასდროს დამავიწყდება Sideways-ის გადაღებები. იქ ყველაფერი მაქსიმალურად ბუნებრივად გავაკეთეთ. ბუნებრივი იყო არა მხოლოდ ურთიერთობები, არამედ მსახიობებიც. მაგალითად, ვირჯინია მედსონი. ახალგაზრდა მას ნამდვილად არ ეთქმის, ნებისმიერი ვარსკვლავი მის ადგილას სქელი მაკიაჟის დადებას მოითხოვდა, ჩვენ კი ვირჯინია საერთოდ უმაკიაჟოდ დავტოვეთ და შედეგიც ფანტასტიკური იყო - ისე შესანიშნავად გამოიყურებოდა, როგორც არასდროს!

თუმცა, დიდ მსახიობებშიც მყავს ჩემი ფავორიტები. დასტინ ჰოფმანი საოცარი ადამიანია. ისიც სკრუპულოზურ ახსნას ითხოვს ხოლმე; სურს, რომ ყოველი წვრილმანი გაითავისოს და მხოლოდ მერე ცადოს და როცა ცდის, უკვე უზადოდ აკეთებს ყველაფერს.

ნიკოლას ქეიჯიც ძალიან ზუსტია. ყოველთვის წინასწარ იცის, რაც უნდა გააკეთოს და კარგადაც აკეთებს.

თავისი ბუნებრიობით ხშირად გავუოცებივარ სიუზენ სარანდონს. ვთქვათ შესვენებაა, დგას და გიყვება ათას საყოფაცხოვრებო დეტალზე, ოჯახზე, - ო, იცი, ჩემს ბავშვებს ბეისბოლის მატჩი ჰქონდათ; იცი, სკოლაში რა მოხდა... მერე იწყება გადაღება, გადის და წამიერად გარდაისახება ხოლმე თავის დრამატულ როლში. მართლა საოცრებაა“.

ჰოლივუდი: იდეალური კომბინაცია

იქედან, რისი მოყოლაც უკვე მოასწრო, უკვე სიმართლეს მივხვდი, მაგრამ მაინც უნდა გადავამოწმო, ამიტომ ვეკითხები:

როცა გარკვეულწილად ანტიჰოლივუდელი ხარ, მაგრამ ამ დროს ცხოვრობ ქუჩაზე, რომელსაც ცნობილი მალჰოლანდ დრაივი კვეთს და თან ჰოლივუდში მუშაობ, ნიშნავს თუ არა ეს თავისთავად კომპრომისს, თუ...?

„ეს ორი რეალობის კომბინირების სურვილია. ვცდილობ, ჰოლივუდის საუკეთესო ელემენტები ვიპოვო და ჩემთვის გამოვიყენო. თავს ჰოლივუდელ ოპერატორად არ ვთვლი. არც მარტო ოპერატორი არ ვარ. მე კინოს ვაკეთებ, „კინოშნიკი“ ვარ. ასეთი დეფინიცია მირჩევნია, რადგან უფრო იოლია ფუნქციებს შორის ლავირება - ხან ოპერატორი იქნები, ხან რეჟისორი, ხან მონტაჟს გააკეთებ, ხან სცენარს დაწერ.

საბედნიეროდ, ჰოლივუდშიც შევძელი „ჩემი“ რეჟისორების პოვნა. ისინიც ჩემნაირად ცხოვრობენ - მუშაობენ ჰოლივუდის სისტემაში, მაგრამ სინამდვილეში ჰოლივუდური სტანდარტის რეჟისორები არ არიან. ვთქვათ, ჯეიმს მენგოლდი, ალექსანდერ პეინი.

რასაც ჩვენ ვაკეთებთ, რაღაც ხრიკის მაგვარია. ჰოლივუდს ვაცურებთ თითქოს. ვიყენებთ მის რესურსებს, მის ფულს, ერთი შეხედვით ვასრულებთ მის პირობებს - ვადებში ვჯდებით, ბიუჯეტს ვაკმაყოფილებთ და ამ დროს ჩვენებურ კინოს ვაკეთებთ.

ასე მგონია, რომ ჰოლივუდის საუკეთესო მხარეებით ვსარგებლობ და თან ისე, რომ მისი მონა არ ვხდები. არჩევანის საშუალებას ყოველთვის ვიტოვებ. მაგალითად, ამ ეტაპზე ვიცი, რომ ნოემბრის ჩათვლით, ახალ ფილმზე უნდა ვიმუშაო, მაგრამ შემეძლო, ამერჩია და არ მემუშავა, სანაცვლოდ, რეკლამა გადამეღო და დანარჩენი დრო მოგზაურობისთვის, თვითგანვითარებისთვის დამეთმო. კარგია, როცა ამ გარანტიას გრძნობ; როცა გაურკვევლობის ფაქტორი მინიმუმამდეა დაყვანილი; როცა თვითონ აკონტროლებ საკუთარი ცხოვრების წესს. ამ ყველაფერს ჰოლივუდი მაძლევს. ამიტომ იქ ცხოვრება იდეალურად ეთანხმება ჩემს ფასეულობებს.

თავისიანები

თვითონვე ახსენა ფრაზა „ჩემი რეჟისორებიც“ და ისიც, რომ კინო - ხელოვნებაა, რომელიც სიმულტანურ ურთიერთობას მოითხოვს ადამიანებთან. აი, როგორ ხდება ეს:

„თუ რას გავაკეთებდით, ამაზე კონკრეტულად ალექსანდერ პეინთან არასდროს მილაპარაკია. დავსხედით და ბევრი ფილმი ვნახეთ, იტალიური, ფრანგული... ფილმები, რომლებიც ჩვენს პროექტთან პირდაპირ კავშირში არ ყოფილა. ჩვენ კი მაინც ვუყურეთ, ვამბობდით, ეს დეტალი მომწონს, ეს რაღაც სხვანაირია, მთლიანად ფილმი არ მომწონს, მაგრამ ენერგია მოაქვს - ზოგადად ვსაუბრობთ, მაგრამ საერთო ინფორმაციას ვიღებთ.

მერეც ასე გავაგრძელეთ, გზადაგზა ვფიქრობდით, როგორ წავსულიყავით წინ, ბევრი იყო იმპროვიზაცია. დარწმუნებული ვარ, ჩვენ კიდევ გადავიღებთ ფილმს ერთად.

დაიან კიტონთან მუშაობაც ამიტომ იყო საინტერესო. ვათვალიერებდით უამრავ ფოტოს და განვიხილავდით - ამ ფოტოზე ეს მომწონს, ეს დეტალი იქ უკეთესია.

ასე მუშაობა ძალიან საინტერესოა. ყველაფერი ურთიერთობაზე იგება. გამუდმებით ხდება იდეების გაცვლა-გამოცვლა და ყველანი უცებ გავიაზრებთ ხოლმე, რომ საერთო პროექტზე ვმუშაობთ, რომ ყველანი ერთი და იგივე ფილმს ვაკეთებთ.

თუნდაც ჯეიმს მენგოლდი. ყველაფერი დაგეგმილი არც მასთან არის. მას უყვარს სიუჟეტის ვიზუალურად წინასწარ დასახვა, მაგრამ საბოლოოდ მაინც ადგილზე წყდება ყველაფერი.

არასდროს დამავიწყდება მენგოლდის ფილმის, Walk The Line-ის გადაღებები. სურათი ჯონი კეშის ცხოვრებაზეა. პირველად მაშინ დავუკავშირე ერთმანეთს მუსიკა და ფოტოგრაფია. ორივენი ხომ არავერბალური ხელოვნების ფორმებია. სულ სხვაა, როცა პერფორმანსს იღებ, მომღერალს იღებ, განსაკუთრებით კი ისეთ მსახიობს, როგორიც ხოაკინ ფენიქსია. მართლაც დაუვიწყარი და უჩვეულო გადაღებები იყო - ამბავს მუსიკით, ტექსტით და იმიჯებით ვყვებოდით.

სულ სხვანაირად ვმუშაობ ხოლმე გორ ვერბინსკისთან. მისთვის შემოქმედებითი ნაწილი უშუალოდ გადაღებები კი არა, მოსამზადებელი პერიოდია. მივდივართ ობიექტზე, ვიღებთ უამრავ ფოტოს, პატარა ბავშვებს ვგავართ, კამერებს პირველად რომ ანდობენ. მერე ამ ფოტოებს ვაწყობთ, ვაგებთ, ვსახავთ გეგმებს და მერე ამ გეგმას მივყვებით. ამიტომ რაღაც მანქანას ვემსგავსებით, მექანიკაში გადაგვდის ყველაფერი. თუმცა, ვერბინსკი მაინც კარგი პროფესიონალია. მისი ფილმები თუნდაც „კარიბის ზღვის მეკობრეები“ კარგი შეკრულია, კარგი თვალიც აქვს. უბრალოდ, ჩემთვის არის უცხო მისი მუშაობის სტილი“.

არც ოლივერ სთოუნთან გავაკეთებდი რამე ფილმს. ის იმ სატელევიზიო სერიალის პროდიუსერი იყო, რომელსაც ვიღებდი. ოლივერი ნამდვილი გიჟია, შეიძლება ხანდახან სახალისო იყოს, მაგრამ „ჩემი“ რეჟისორი არ არის.

ფედონ პაპამაიკლის ფილმოგრაფიაში ცალკე თავია ვიმ ვენდერსი. მათ ერთად ორ ფილმზე იმუშავეს, მაგრამ მანამადე - ათობით რეკლამაზეც თანამშრომლობდნენ.

სანამ გახმაურებულ Million Dollar Hotel-ს გადაიღებდნენ, რეკლამა გააკეთეს ბუენოს აირესში, მერე პრაღაშიც იგივე მიზნით ჩავიდნენ - კადილაკის რეკლამა გააკეთეს, მიუნხენში - გერმანული რკინიგზის, სამხრეთ აფრიკაში - „ბარილა პასტას“ რეკლამა. გადაღებიდან გადაღებაზე, მგზავრობიდან მგზავრობამდე და, ცხადია, თვითმფრინავის ბორტზეც, მათ ერთმანეთი გაიცნეს, უსმენდნენ მუსიკას, იღებდნენ ფოტოებს, ლაპარაკობდნენ ცხოვრებაზე და მიხვდნენ, რომ ესთეტიკა ერთი ჰქონდათ.

„ვენდერსი თხრობის განსაკუთრებულ ვიზუალურ ენას ფლობს. ფოტოგრაფია ეხმარება. თან მუსიკა უყვარს ძალიან და საკუთარ იმიჯებს მუდამ ზუსტ მუსიკას არგებს ხოლმე. ოპერატორისთვისაც ერთი სიამოვნებაა იმ რეჟისორთან მუშაობა, რომელიც მაქსიმალურად ენდობა ვიზუალურ გამოსახულებას. ახლა მისი ახალი ფილმი გამოვიდა Don't Come Knocking. ხალხი კი ვენდერსს ბოლო დროს ხშირად აკრიტიკებს ხოლმე, ამბობენ, რომ ძველებურად მწვავე აღარ არის, რომ აღარც ახალგაზრდობის აზრებს გამოხატავს. თუმცა, დრო იტყვის ყველაფერს. Million Dollar Hotel-ზეც ასე იყო - ფილმმა კრიტიკოსების შეფასებითაც და ფინანსური თვალსაზრისითაც ამერიკაში ნამდვილი კატასტროფა განიცადა. მერე ჩავედი პოლონეთში და სრულიად სხვა სურათი დამხვდა. ხალხი მოდიოდა და მეუბნება, ეგ ჩემი საყვარელი ფილმია, ფრაზები ზეპირად მახსოვს, ცხრაჯერ მაქვს ნანახი...

მოკლედ, დიდი მნიშვნელობა აქვს ისეთი ჯგუფის შეკრებას, რომელსაც ზუსტად შენნაირი კინოს გადაღება უნდა. პირადად მე, ბოლო დროს ძალიან სუბიექტური კრიტერიუმით ვხელმძღვანელობ - მხოლოდ ისეთი ფილმის გადაღება მინდა, როგორის სანახავადაც კინოთეატრში წავიდოდი და ბილეთს ვიყიდდი. ასეთები კი ძალიან ცოტაა. შარშან სულ რამდენიმე ფილმი მომეწონა. რომელი? ხედავ, რამდენი ფიქრი მჭირდება... ჰმ, ხო, „ღმერთის ქალაქი“ მომეწონა, Irreversible, Y Tu Mama Tambien, თუმცა, ხანდახან დიდი ჰოლივუდური პროექტებიც მომწონებია. მაგალითად, „დღე ხვალის შემდეგ“-ს არა უშავდა. უცნაური განცდა იყო იმის ყურება, თუ როგორ მოსრავს ლოს ანჯელესს ტორნადო...

სარეკლამო პაუზა

ასოციაციური ჯაჭვი ასე შეიკრა: ვიმ ვენდერსმა Million Dollar Hotel გამახსენა, ფილმმა - მუსიკა და U2, U2-მ კი რამდენიმე კარგი ვიდეო, რომლებიც ფედონმა გააკეთა.

„მუსიკალურ ვიდეოებს ძალიან იშვიათად ვიღებ. U2-ს კლიპები გამიკეთებია და კიდევ რამდენიმე სხვა. U2 იმიტომ, რომ ბონო მთხოვს ხოლმე. Million Dollar Hotel-ის გადაღებებზე გავიცანით ერთმანეთი. ფილმი ვიზუალურად ძალიან მოეწონა. დამირეკა და მასთან სამხრეთ საფრანგეთში, კოტ დ'აზურში ჩავედი, იქ გავაკეთეთ Electrical Storm-ის შავ-თეთრი კლიპი. იქვე გავიცანი ენტონი კორგანი - ფოტოგრაფი, რომელიც ჯგუფს ალბომ War-ის გამოსვლის დღიდან იღებს. მერე ბონო თავისი ჯგუფით თვითონ ჩამოვიდა ლოს ანჯელესში და იქ გადავიღეთ Ground Beneath Her Feet... არა, არა, მეშლება, იქ გადავიღეთ - Stuck in a Moment, (რომელი? - that you can't get out of - სიმღერის ტექსტს თვითნებურად აგრძელებს). ახლახან კი ენტონი კორგანთან ერთად „ქილერზის“ ვიდეო გადავიღე - ლას ვეგასელი ბიჭები არიან, ძალიან პოპულარულები, რეტროსმაგვარს, უფრო 80-იანურს უკრავენ. ადრე არ ვიცნობდი. ახლა მომწონს და ხშირად ვუსმენ. თითქმის სულ ეგაა, დანარჩენი რეკლამები მაქვს“.

რეკლამაა თუ მუსიკალური ვიდეო, ფედონისთვის ჰოლივუდური სისტემისგან თავის დაღწევის მცდელობა მაინც არ არის:

„არა, ეს გაქცევა არ არის. რეკლამა უფრო ხიდია, საშუალებაა, რომ თავისუფლება ვიყიდო. თუ არ მომწონს სცენარი, არ ვიღებ ფილმს და სანაცვლოდ ვაკეთებ რეკლამას - სანამ დიდ პროექტს წამოვიწყებდე, ასე ვფარავ ხარჯებს.

რეკლამა საშუალებაა, რომ ფორმა არ დავკარგო, არ შევჩერდე და ვიმუშაო. რეკლამა ექსპერიმენტების საშუალებას მაძლევს, ვმოგზაურობ (ბუენოს აირესი, პრაღა, მიუნხენი, სამხრეთ აფრიკა...), საინტერესო ადამიანებს ვხვდები. ხომ გითხარით, რეკლამის გადაღებაზე გავიცანი ვიმ ვენდერსიც და ეროლ მორისიც - ერთ-ერთი უდიდესი კინოდოკუმენტალისტი. ერთად სადაზღვევო კომპანიის რეკლამა გადავიღეთ, მაგრამ ამ მცირე პერიოდმა ბევრი რამ მომცა, საშუალება მქონდა დავკირვებოდი ამ გენიალური ადამიანის მუშაობის სტილს“.

ევროპასა და ჰოლივუდს შორის

ფედონ პაპამაიკლის პირადი რუკა საყვარელი და მნიშვნელოვანი ადგილებით არის აჭრელებული. ქალაქები, კონტინენტები, მისამართები ერთმანეთში შთაბეჭდილებების სახითაა არეული. ეს არევა და ერთმანეთის დაბალანსება ჯერ-ჯერობით ვერ ისწავლეს ჰოლივუდმა და ევროპულმა კინომ. ფედონი ორივეში შინაურად გრძნობს თავს და მათ გეოგრაფიაზეც ობიექტურად საუბრობს:

„მგონი, სიტუაცია მალე უნდა დაბალანსდეს. ახლახანს გერმანულ კინოზე პუბლიკაციას ვკითხულობდი. რეალობა იცვლება. გერმანული კინოს საბაზრო წილი საგრძნობლად იზრდება. ამიტომ მგონია, რომ ევროპული ქვეყნები კინოში თანდათან დაიბრუნებენ ნაციონალურ სახეს, ანუ იმას, რაც ყოველთვის აკლდათ. საფრანგეთის გამოკლებით ხომ (იქ ყოველთვის ექსკლუზიურად ფრანგული კინო-ნაწარმი მზადდებოდა) გერმანელებიც, ინგლისელებიც და იტალიელებიც ჰოლივუდს ბაძავდნენ და, ძირითადად, რომანტიკულ კომედიებს იღებდნენ. არადა, ამ ჟანრში ამერიკასთან ჭიდილი უაზრობაა. ასეთ კინოს ჰოლივუდი შეუდარებლად აკეთებს და გააკეთებს კიდეც.

ახლა ნაციონალური სახის დაბრუნების პროცესი მიმდინარეობს. პარალელურად, ცხადია, ჰოლივუდიც უნდა შეიცვალოს. დიდ „ექშენებს“ ნელ-ნელა უნდა აქციოს ზურგი. ამის საწყისი ფაზაა დიდ კინოსტუდიებში დამოუკიდებლი კინოპროდუქციის განყოფილებების გაჩენა. იქ იღებენ მცირებიუჯეტიან ფილმებს, უფრო ადამიანური და რეალისტური თემებით. ანუ, თვითონ ჰოლივუდის შიდა სისტემაში ჩნდებიან დამოუკიდებელი რეჟისორები. სანდენსის კინოფესტივალიც ხომ ნამდვილი საბადოა. გადაიღებს 19 წლის ბიჭი 20 ათას დოლარად DVD კამერით ფილმს, და სასწრაფოდ ჰოლივუდის უმსხვილესი სააგენტო გაუფორმებს კონტრაქტს. ეს ბიჭებიც ექცევიან სისტემაში, ზოგი ნებდება ჰოლივუდურ ცდუნებას და იშტამპება, ზოგი კი მაინც ახერხებს გაუძლოს და საკუთარი ხმა შეინარჩუნოს, ისეთ თემებზე გადაიღოს ფილმები, რომლებიც გლობალურად ადამიანურია. ტენდენციაც ნელნელა იცვლება, სწორედ ასეთი სურათების „ოსკარით“ დაჯილდოების სასარგებლოდ. ისევ Sideways-ის წარმატებები გავიხსენოთ. მისი თემატიკა იმდენად ადამიანური აღმოჩნდა, რომ საზღვრები გადაკვეთა - სალონიკის კინოფესტვალზეც აღაფრთოვანა მაყურებელი და ლოს ანჯელესის ორინჯის საგრაფოშიც. რატომ? იმიტომ, რომ ადამიანებზეა, მათ ოცნებებზე, სიყვარულზე, შიშზე.

გზის პირას

არა, თქვენ სხვაგან დგახართ. ლოს ანეჯელსიდან ნიუ იორკისკენ წამოდით, მერე ატლანტის ოკეანეს გადმოაბიჯეთ, დიახ, დიახ, გერმანიასაც გამოსცდით და საბერძნეთსაც, ნუ გეშინიათ, მერე ბალკანეთია და აღმოსავლეთ ევროპა იკრებს ძალას. რაა? ბალკანეთში ომს ისე აწარმოებდით, რომ თქვენი მოსახლეობის ნახევარმა ბელგრადის სწორად წარმოთქმა არ იცოდა? არა უშავს, ახლა ხომ იცით, გამბედაობა მოიკრიბეთ და ბელგრადსაც გამოსცდით, რადგან თუ ფედონს მოსდევთ, ფედონი ამ ეტაპზე კიდევ უფრო აღმოსავლეთითაც დგას, ვიდრე ბალკანეთია - ეს საქართველოა - ფედონმა ის რამდენიმე წლის წინ აღმოაჩინა ნანა ჯორჯაძის ფილმ „27 დაკარგულ კოცნაზე“ მუშაობისას და მას შემდეგ აქაურობას ძალიან ძვირფასი პირადი ურთიერთობებით დაუკავშირდა.

მოკლედ, ეს საქართველოს ნიშნულია რუკაზე - სულ ხუთმილიონიანი, მაგრამ უნიკალური. რევოლუციაც მოხდა და მანამდე კიდევ ბევრი რამ, რომელთა გამოც ქართველები ყოველ ჯერზე იმედს იღვივებდნენ: აი, ახლა კი მორჩა, ახლა კი აუცილებლად გაგვიცნობს მსოფლიო. მაგრამ მსოფლიო ძალიან დიდია: რვამილიონიანი, ათმილიონიანი ქალაქები, უსაზღვროობა, ულიმიტო არჩევანის შეგრძნება - ამიტომ შაბლონები საქართველოსთან მიმართებაში შაბლონებად რჩება: ეგ რომელი Georgia, ყოფილი საბჭოთა რესპუბლიკა? ყოფილი რუსეთი?

„მეც სულ მიწევს ავსხნა, ხო, ეგ არის, მაგრამ არც ბოლომდე ეგრეა საქმე. საქართველო რაღაც უფრო ხმელთაშუაზღვისპირეთული კულტურაა, კუნძულივით არის მუსლიმურ ქვეყნებში მოქცეული. მათ თავიანთი პატარა ზღაპრები აქვთ, შემოქმედები არიან, ორიგინალურად ფიქრობენ და აზროვნებენ. და ეს ყველაფერი მასიურია. იქ ყველა მღერის, ლექსს წერს, უკრავს, ცეკვავს, ეს ყველაფერი მათი ცხოვრების წესია. ქართველები რაღაც რომანტიზმის ჰიპერ-შეგრძნებით მავსებენ... რაღაც სხვანაირი რომანტიკაა აქ, შენც ხომ კარგად იცი, რაც გაქვთ ქართველებს. თუნდაც, ქართული ჟურნალები, წამოვიღე და ყველას ვაჩვენებ, უკვირთ, შეხედე, როგორი დაკაბადონება სცოდნიათ, როგორი დიზაინია, როგორი დონეა... აი, ეს ზედაპირული დამოკიდებულება მინდა შევცვალო საქართველოს მიმართ და ფილმი გადავიღო“.

ფედონი ერთდროულად ორ ასეთ სცენარზე მუშაობს. ერთ ფილმს „ნარდი“ ერქმევა. დაპირებისამებრ, სადა და ჩვეულებრივი იქნება, ჩვეულებრივ ადამიანურ განცდებზე აგებული. საშინელი ქარბუქის გამო, ბერძენი და ქართველი სტამბულის აეროპორტში გაიჩხირებიან, მთელი ღამე სხედან და ნარდს თამაშობენ, ბევრს ლაპარაკობენ, მერე მატარებლით წავლენ, გაივლიან სალონიკს, ბელგრადს, მატარებელში სხვადასხვა ადამიანები ადიან და ჩადიან, მერე გოგო გამოჩნდება, ყველანი ერთად ვენაში წავლენ, ბევრი რამ ხდება, ცხოვრება იცვლება. ხო, რაღაცით Sideways-ს ჰგავს. თან, მატარებელი ჩემი საყვარელი ტრანსპორტია, მიყვარს ლიანდაგების ხმა, კუპეში ჯდომა და გარეთ ყურება. მთავარ როლზე მერაბ ნინიძის მოწვევა მინდა, ერთი ბერძენი მსახიობიც მყავს. როგორც კი დავასრულებ სცენარს, მერაბს დავურეკავ“.

მეორე, მართლაც უპრეცედენტო პროექტის შესახებ კი, თბილისი უკვე ღიად ლაპარაკობს, რადგან მსგავსი რამ საქართველოში პირველად ხორციელდება. პირველად ხდება ის, რომ საქართველოში საქართველოზე ფილმის გადასაღებად ჰოლივუდიდან ჩამოდიან და მიზანიც ძალიან კეთილშობილური აქვთ - ქართული კინოს ტრადიციების აღდგენას და განვითარებას შეუწყონ ხელი. ვრცელდება წინასწარი მასალაც და სპონსორების მოძიებაც იწყება.

„ამ პროექტს „ნონო“ ჰქვია. მასზე ნუცასთან ერთად ვმუშაობ. მომავალ წელს გვინდა გადაღება. ბიუჯეტი მაქსიმალურად ლოკალურად უნდა მოვიძიოთ, რადგან არ მინდა უცხოური პროდუქცია გამოვიდეს. ეს იქნება ნამდვილი მასტერ-კლასი. ჩანაფიქრი ასეთია: შევიძენთ ტექნიკას და პერსონალს ისე გავწვრთნით, როგორც ტრენინგებზე. შემდეგ, როცა ფილმი დასრულდება, ტექნიკაც აქ დარჩება და ტრეიტრეინინგგავლილი გადამღები ჯგუფიც. ეს ფილმიც ერთგვარი „გზის ფილმია“. მოქმედება ერთ კვირაში ხდება და ეს ვარდების რევოლუციის კვირაა. ამერიკელი ბიჭი საქართველოში ჩამოდის. მისი ძმა ერთ ეკლესიაში ნანახი ხატის საქართველოში დაბრუნებას გადაწყვეტს იმიტომ, რომ ფიქრობს, რომ ხატი ქართულია. შემოდის ხატი საქართველოში და სწორედ აქედან იწყება სიგიჟეები. მოგზაურობა ბათუმში, ბაკურიანში, ბორჯომში, თბილისში. ვითარდება სასიყვარულო ისტორია. ორი ადამიანი - ქართველი გოგონა ნონო (რომელსაც ძველი შეყვარებული ოთო დაეძებს) და ამერიკელი ჯეიქი (რომელიც საქართველოში ტყუპისცალი ძმის საპოვნელად არის ჩამოსული) - მსოფლიოს ორი უკიდურესი წერტილიდან - აღმოაჩენს, რომ ადამიანები ერთმანეთს ძალიან ჰგვანან, ერთნაირი შიშები აქვთ, სიყვარული, ოცნებები. ალბათ, ვარდების რევოლუციის კადრებსაც გამოვიყენებთ, მაგრამ ეს უფრო ფონი იქნება. ცენტრში მაინც ახალგაზრდები იდგებიან, თავიანთი მიზნებით და გრძნობებით. ფილმში იქნება ბევრი ექსცენტრული სიტუაცია და იუმორი. სასაცილო გაუგებრობებს ის გარემოება იწვევს, რომ ტყუპი ამერიკელი ძმები ერთმანეთში ერევათ. გაქცეულთა და მდევართა გზებიც ხშირად კვეთს ერთმანეთს, ფინალში კი მოულოდნელად ყველა ერთმანეთს პოულობს“.

პროექტს უცხოელი მაყურებლისათვის მიმზიდველს ახალგაზრდული თემატიკა, ახალგაზრდული მსახიობები და ამერიკელი პერსონაჟი ჯეიქი გახდის - ქართული კულტურით კულტურულ შოკში ჩავარდნილი ჯეიქის თვალით ხომ თითოეულ უცხოელს გაუადვილდება საქართველოს აღმოჩენა; იმ ქვეყნის, რომელზეც ფედონს ჰგონია - მსოფლიო რომ ამ ადგილს კარგად იცნობდეს, მთელი გულით შეიყვარებდა.

ასე რომ, ძვირფასო კინოს მოყვარულებო და ხელოვნების მეცენატებო, დანარჩენი თქვენზეა...

რაც შეეხება კინოს... ქართული კინოს ტრადიციების აღდგენა უნდა შევძლოთ, მთელი იმედები უცხოელებზე არ უნდა დავამყაროთ. იუგოსლავიაშიც აქვთ ფინანსური პრობლემები - კინო ძალიან მცირე ბიუჯეტით ფინანსდება ხოლმე, მაგრამ იქ პროფესიონალი გადამღები ჯგუფები ჰყავთ, ისეთი სერიოზული დონის, რომ მსგავსს ვერც ბერლინში და ვერც ლონდონში იპოვი. ასეთი ტრადიციები ქართულ კინოსაც აქვს. უნდა გამოვცოცხლდეთ და ხელის განძრევა ვისწავლოთ - ასეთია რჩევები.

მანამდე კი ფედონ პაპამაიკლი გადაღება-მასტერ კლასს გამართავს. „ნონო“ მართლაც ძალიან საინტერესო ჩანაფიქრია. თვითონ ფედონსაც ძალიან მოსწონს, რადგან ფიქრობს, რომ განვითარება რომ შეძლო, სულ ახალგაზრდებთან უნდა იტრიალო. „ნონო“ კი მას ქართველ ახალგაზრდებთან ურთიერთობის საშუალებას მისცემს. საქართველო კი კიდევ ერთხელ გახდება მისთვის შთაგონების წყარო.

ერთ-ერთი გადასაღები ობიექტი მთაწმინდაა. ნახევრად დანგრეული რესტორანი. ჩვენი დიალოგის ნაწილიც სწორედ იქ შედგა. საუბარი პროდიუსერებმა გაგვაწყვეტინეს. ფედონმა უცხოელები გარემოს დასათვალიერებლად მოიწვია.

„დავასრულოთ, თორემ მომკლავენ“ - ვამბობ მე.

„კარგი, თუ დამატებითი კითხვები გაგიჩნდა, დამირეკე“ - მეუბნება.

ჩვენ მოვდივართ, ფედონი რჩება. შეტრიალებულიც არ არის, რომ სტუმრებს სწრაფი ინტონაციით მიმართავს:

„ხო, აი, ამაზე გეუბნებოდით“...

ავტორი: სალომე კიკალეიშვილი
ფოტო: ნიკო ტარიელაშვილი

ექსტრემი/ექსტრემისტი/EXTREMUS/უკიდურესი/უკიდურესი საშუალებების და შეხედულებების მქონე ადამიანი.

განმარტება უცხო სიტყვათა ლექსიკონიდან.

აქ, ყველაფერი პირობითია;

მას არც გრძელი სიტყვები უხდება და არც შელამაზებული ემოციები...

ესაა:

მძაფრი შეგრძნებები;
აბსოლუტური თავისუფლება;
უკიდეგანო სივრცე;
გიჟური ენერგია;
გაჩერებული დრო;
უჩვეულო „აღმოჩენები“...

სიმაღლე/8,500 - 8,800 მეტრი ზღვის დონიდან.

ირაკლი უგულავა

გეოგრაფი.

კომპანია „Geoland“-ის დამფუძნებელი. მთავარი ექსპერტი.

Extremus - ალპინიზმი.

„ეს ცხოვრების წესია, რომელშიც მთლიანად ხარ ჩართული;

17 წლის მთაში გავხდი და...“

მაგრამ, უკვე დიდი ხანია, რაც „მიწაზე დაეშვა“, საკუთარ კომპანიას ხელმძღვანელობს, და, როგორც აღნიშნა, „მომთაბარე ცხოვრებასაც“ მიჰყო ხელი.

ფოტო: ირაკლი უგულავას პირადი არქივიდან

სიჩქარე/150 - 200 კმ/სთ

გოგა არჯევანიძე

„ევროკავშირი“. მძღოლი.

Extremus - ავტორალი.

„პატარაობისას, მამაჩემს დავყვებოდი ხოლმე და ვეხმარებოდი;
ბავშვობიდან აქ ვარ;

რალიზე პირველად 16 წლის ასაკში გამოვედი;

მას მერე შეჯიბრებზე მუდმივად ვმონაწილეობ.“

ფოტო: ნიკო ტარიელაშვილი

სიღრმე/200 - 300 მეტრი ზღვის დონიდან.

ლიზა ბურნაძე.
ფსიქოლოგი.

ფირმა „Neways Georgia“. კონსულტანტი.

Extremus - სპელეოლოგია.

„ჰობია.
აზარტია.
ინტერესია.
ფიზიკური აქტივობაა.

მიწის ქვემოთ, განსაკუთრებით ლამაზია გამჭვირვალე, ერთუჯრედიანი ჭიები და უთვალო თევზები.“

ფოტო: ლიზა და სოფო ბურნაძის პირადი არქივიდან

სიღრმე/ოფიციალური ციფრი 40 მეტრი

არაოფიციალური - 92 მეტრი

სოსო მგელაძე

დიპლომატი.

დაივინგის ცენტრ „PADI“-ს ინსტრუქტორი.

Extremus - დაივინგი.

„2000 წლის 21 აგვისტოს დავიწყე, და მას მერე, ამ თარიღს ყოველ წელს აღვნიშნავ ხოლმე;

რა არის ეს? - ყველაფერი! ცხოვრების გზა!“

ფოტო: სოსო მგელაძის პირადი არქივიდან

სიმაღლე/50 მეტრი ზღვის დონიდან.

ირაკლი კორძახია

იურისტი.

საადვოკატო ბიურო „პატარაია და პარტნიორები“.

Extremus - ყინულზე ცოცვა.

„არც ისე დიდი ხანია, რაც ეს საქმიანობა დავიწყე;
ძალიან აზარტულია;
არ არის საშიში;

სტრესული საქმიანობის შემდეგ, მეგობრებთან დროის გატარების და განტვირთვის საუკეთესო საშუალებაა“.

ფოტო: ირაკლი კორძახიას პირადი არქივიდან

სიჩქარე/20 - 22 კმ/სთ.

მამუკა ნიკოლაძე

გეოლოგი.

„სპელეოლოგიის კავშირის“ დირექტორი.

Extremus - რაფტინგი.

„კანიონინგი, რაფტინგი, მოტოციკლეტი - მოგზაურობაა;
ჩემთვის ვმოგზაურობ და...
ეს ექსტრემი აღარ არის - ჩვევაა“.

ფოტო: ნიკო ტარიელაშვილი

სიჩქარე/250 - 319 კმ/სთ.

ნიკა შავიშვილი

ეკონომისტი.

კონპანია „GBS“-ის გენერალური დირექტორი.

Extremus - მოტოციკლეტი.
„ანტიდეპრესანტია;
კიდევ...
თავისუფლების არანორმალური შეგრძნება“.

ფოტო: ნიკო ტარიელაშვილი

ფრენის სიმაღლე/? - დამოკიდებულია ჰაერის ნაკადზე

ირაკლი კაპანაძე

ინჟინერ-გეოფიზიკოსი.

Exstremus - პარაპლანი.

„10 წელია, რაც დავფრინავ.
ეს ექსტრემი არ არის.
დაახლოებით იგივეა, რაც საჭესთან ჯდომა და სიარული.
უბრალოდ, ხალხი ფიქრობს ასე...“

ფოტო: ირაკლი კაპანაძის პირადი არქივიდან

ავტორი: თამარ სუხიშვილი
ფოტო: ლევან ხერხეულიძე, დავით მესხი

შეხვედრა №1. რეპეტიციის შემდეგ: დიდი ბოდიში, ამ წამს დამირეკეს. დღეს არ გამოვა. კიდევ რაღაც კონცერტი შეგვიკვეთეს. გველოდებიან.

ზარი №1. ავტომოპასუხე: თქვენ დაუკავშირდით მაგთი ჯი-ეს-ემს, მობილური ტელეფონი გამორთულია ან გასულია მომსახურების ზონიდან.

ზარი №2. ისევ ეს ავტომოპასუხე...

ზარი №3. გავიდა. YES!

შეხვედრა №2. სუხიშვილების საიუბილეო კონცერტის რეპეტიციების დროს. ასე, 20-25 წუთი.

შეხვედრა №3. კონცერტის წინ.

- რამდენი ბილეთი გინდა?

- ორი.

- და ოთხი რომ იყოს, პრობლემა იქნება?

- :-)

- აი, კონცერტები დამთავრდება და მერე რამდენიც გინდა, იმდენი ვილაპარაკოთ. იცი, რა მაგარ ამბებს მოგიყვები?

- ძალიან კარგი.

- მოიცა, შენს ტელეფონს ჩავიწერ. აუ, მობილურში ჩაწერა რომ არ ვიცი? ჩამიწერ?

- არც მე ვიცი. მოდი, ფურცელზე დაგიწერ;

- ჰო, ეგრე რა. ეგრე ჯობია.

კონცერტის შემდეგ: შინ სულ ხტუნვა-ხტუნვითა და ცეკვა-ცეკვით ვბრუნდები, ახალი ენერგიითა და ბევრი ემოციით დამუხტული. დიდხანს მიმყვება ქართული ცეკვის რიტმი და ძალიან ვხალისობ. ერთ-ერთი რეპეტიციის დროს, ნინო რამიშვილის მიერ გაკეთებულ შენიშვნაზე, რომელიც არქივში შენახული ვიდეომასალიდან დამამახსოვრდა (კონცერტის მსვლელობის დროს, არქივში შენახული ვიდეომასალაც გვიჩვენეს): რა არის ეს? ხმალი გიჭირავთ თუ ქოლგა? (არადა, წვიმამ წაგვლეკა).

ზარი №4. ისევ: მობილური ტელეფონი გამორთულია... (ეტყობა, ტელეფონი გადააგდო). ეეე, არადა, რა კარგ პორტრეტს გავაკეთებდი. იქნებ მაინც ვცადო. ის ოცი წუთი ტყუილად ხომ არ გვილაპარაკია.

როგორც ჩანს, სუხიშვილობამაც არ მიშველა. აკი, „ირემი ირემს გაუწვდის ბალახსო“?!...

მაშ ასე, ყველაზე მოუხელთებელი რესპონდენტი.

CV-ს მაგიერ

ილიკო სუხიშვილი
ქორეოგრაფი
ჰობი:

ბავშვობაში პატარა მანქანებს აგროვებდა.

მისი პროფესია და ჰობი ერთმანეთს ემთხვევა.

უკრავს რამდენიმე ინსტრუმენტზე, უფრო სწორად, როგორც თვითონ განმარტავს: „რაღაცეებს ვუბარტყუნებ, რაღაცეებს ვაჩხარუნებ...“

რატომღაც საჭმლის კეთებაც უყვარს, - როცა არ ეზარება, მაშინ. ყველაფერს აკეთებს, ხილის კოქტეილებით დაწყებული, სალათებით დამთავრებული. „ექსპერიმენტს ვატარებ, რაღაცეებს ვურევ ერთმანეთში, ზოგჯერ გამოდის, ზოგჯერ - არა. შეიძლება მე თვითონ არ ვჭამო, მაგრამ კეთების პროცესი მსიამოვნებს.“

მოსაზრება-შეხედულებები:

საქმეს პასუხისმგებლობის გამო არ აკეთებს. პასუხისმგებლობა სამართლებრივი ცნებაა და არცთუ სასიამოვნო ასოციაციებს იწვევს, თითქოს თავისუფლების ხარისხს ამცრობს.

ფიქრობს, რომ ხელოვნებაში პასუხისმგებლობა ხელს უშლის საქმის კეთებას. „პასუხისმგებლობა თუ გაკეთებინებს, ეს ნიშნავს, რომ ძალით აკეთებ. მე პასუხისმგებლობის შეგნებით ცხოვრებაში ნორმალური არაფერი გამიკეთებია.“

ადამიანში ყველაზე მეტად ნდობას აფასებს, ნდობას და უღალატობას: „რა თქმა უნდა, შეცდომები ცხოვრებაში ყველას მოდის. პატიება და ბოდიშის მოხდა არავის არ უნდა ეთაკილებოდეს. მთავარია, ენდო, არ უღალატო და არ გშურდეს. სხვა ყველაფრის პატიება შეიძლება.“

პირდაპირ ათიანში მოარტყა. მგონი, დღეს ყველაზე მეტად ნდობა გვჭირდება. აბა, კარგად გავჩხრიკოთ ამ ქართული ანდაზის დედააზრი: „კანონმა იკანონოსო, ნდობამ კი იბატონოსო.“

ყველაზე დიდი სურვილი:

„მინდა, რომ ყველა ჩემი ახლობელი და მთელი ჩვენი ქვეყანა იყოს ძალიან კარგად.“ ბევრისაგან განსხვავებით, ეს პოზა არ არის, ეს გულწრფელი სურვილია.

ჰიტ-პარადი:

„ორი ადამიანის ფანი ვარ. მოცარტის და ლეონარდო და ვინჩის. ჩემს ჰიტ-პარადში ორივე პირველ ადგილზეა.“

საყვარელი მუსიკოსები და ჯგუფები:

ბობ მარლი, Cure, Sex Pistols, Depeche Mode.

ჯობია, აქ წერტილი დავსვა. უფრო სწორად, სამ წერტილს დავსვამ... ცოტა დრო გვაქვს. შესვენება მალე დამთავრდება და მერე ისევ რეპეტიცია... ერთი, ორი, სამი... დავიწყოთ!

ფრაგმენტული ინტერვიუ

ფრაგმენტული პორტრეტისათვის

„არჩევანი არ მქონია. მინდოდა თუ არა, ამ პროფესიის ირგვლივ მომიწია ტრიალი. ბავშვობაში ცოტა კომპლექსებიც მქონდა, რადგან ასეა და ამ ოჯახში დავიბადე, აუცილებლად ეს საქმე უნდა ვაკეთო. ბავშვთა სტუდიაში ვერ დავდიოდი. ზედმეტ ყურადღებას მაქცევდნენ მასწავლებლები, ხშირად ტყუილუბრალოდ მაქებდნენ და ამ დროს შეიძლებოდა სხვას უფრო უკეთ ეცეკვა. ეს ფარისევლობა ბევრ უხერხულობას მიქმნიდა.“

ქართული ცეკვის სტუდიაში მხოლოდ რამდენიმე დღე დაჰყო. ოჯახს წინააღმდეგობა არ გაუწევია. „თავიდან მოინდომეს და მიმიყვანეს, მაგრამ ვერ შევეწყვე და ჩემს სიარულს უკვე აზრი აღარ ჰქონდა. ალბათ ქვეცნობიერად ვხვდებოდი, რომ ეს არც მჭირდებოდა. ბებია, ბაბუა, დედა, მამა - ყველანი მოცეკვავეები იყვნენ და მათზე უკეთესად ვინ მასწავლიდა? რეპეტიციებზე სულ თან დამატარებდნენ. თუმცა მოგზაურობებში ვერ დავდიოდი, მთელ ოჯახს არ უშვებდნენ, არ შეიძლებოდა. დღეს ჩემი შვილიც ამ გარემოში იზრდება. არაფერს ვაძალებ, არც სტუდიაში მიმიყვანია: გინდა თუ არა, იარე-მეთქი, მაგრამ ცეკვავს თავისთვის. მერე როგორც ესიამოვნება, ისე მოიქცეს.“

ილიკო 12 წლის იყო, როცა პირველად წავიდა გასტროლებზე, უნგრეთში და სცენაზე გამოვიდა...

რაღაცნაირად გაურბოდა ქართულ ცეკვას. მაგრამ საბოლოოდ მაინც ვერ აუარა გვერდი. შემდეგი ეტაპი ანდერგრაუნდი იყო. მაშინ ქუჩის ცეკვები, თავის დროზე უზომოდ პოპულარული ბრეიკ-დანსი და ეგეთები, ძალიან ახალი და მიმზიდველი ჩანდა. ყველაფერი ქუჩის ცეკვებიდან დაიწყო: ახალი ინტერესები, ახალი კონტაქტები... ამას მოჰყვა მოსკოვი. მოსკოვში ბევრი თანამოაზრე გაიჩინა.

„იქ მეტი თავისუფლება იყო. ხალხიც ამ ახალგაზრდულ გატაცებებს უფრო ადეკვატურად აღიქვამდა. თუმცა საკლუბო ცხოვრება მაინცდამაინც არც მოსკოვში დუღდა იმ დროს. სამაგიეროდ, სარდაფული ცხოვრება ყვაოდა.“

ამ სარდაფებში იმართებოდა „ტუსოვკები“, საუბრები ხელოვნებაზე, პერფორმანსები, აქციები... მოკლედ, მოგეხსენებათ, როგორც იყო 80-იან წლებში.

მას შემდეგ მოსკოვში ბევრი რამ შეიცვალა, მაგრამ ეს ტრადიცია დარჩა. არბატზე 1 აპრილს პერფორმანსის ნამდვილი ზეიმია ხოლმე. ისევ იკრიბებიან ყოფილი სსრკ-ს ქვეყნებიდან. ილიკოც არ ტოვებს ხოლმე 1 აპრილს, თუ გასტროლებზე არაა.

უბრალოდ, ახლა ყველაფერი სხვაგვარადაა. ის დრო, როცა მოცეკვავეები თავიანთი გამოსვლებით მაგნიტოფონის „ბატარეიკებისა“ და ლუდის ფულს აგროვებდნენ, დამთავრდა...

მოსკოვურმა თავგადასავლებმა ბევრი რამ შეცვალა. მის ცხოვრებაში ახალი ეტაპი დადგა, - გააცნობიერა, რომ დამოუკიდებლად შეუძლია ცხოვრება...

„მივხვდი, რომ შემიძლია რაღაცის კეთება და საკუთარი თავის რჩენა. ეს ძალიან მნიშვნელოვანი იყო. თურმე მარტო ჩემს ქვეყანაში კი არა, უცხო ქვეყანაშიც შემიძლია ცხოვრება და მუშაობა. პროფესია ვიპოვე და დავმშვიდდი.“

საქართველოში არეულობა იყო. თბილისში, ბელინსკის ქუჩაზე, ახალი თეატრი გამოჩნდა. ახალგაზრდების იდეა პლასტიკის თეატრის შექმნა იყო. დასი, ფაქტობრივად, ქუჩიდან მოსული ხალხით შეივსო. პროფესიონალები არ ყოფილან. ცოტა ხანს იმუშავეს. მერე დაიშალნენ. წარმოდგენა ფირზე დაფიქსირდა. მერე ეს ფილმი ილიკო სუხიშვილმა სადიპლომო ნამუშევრისთვის გამოიყენა. მიაჩნია, რომ პლასტიკის თეატრის პროექტი მისთვის პირველი სერიოზული და სარწმუნო მცდელობა იყო, - რომ რაღაცის გამოტანა და ჩვენება უკვე შეეძლო...

მანამდე?

„მანამდე ბევრი მაიმუნობა იყო. ნებისმიერი არტი, ფოტოთი დაწყებული, ვიდეოარტით დამთავრებული.“ იყო პროტესტი, ანდერგრაუნდის ფორმით გამოხატული, და ეს ანდერგრაუნდული ცხოვრება კარგა დიდხანს გაგრძელდა - იმ დროშიც კი, როცა უკვე ამას აღარავის უშლიდნენ; როცა უკვე შეგეძლო, რაც გინდოდა, ის გეკეთებინა: „ძლივს გამოვძვერი აქედან.“ სადღაც გულის სიღრმეში მაინც დარჩა ანდერგრაუნდი. „ჩემს თაობას სადღაც შინაგანად დარჩენილი აქვს ეგ. ვისაც „უპანკია“, „უჰიპია“, კარგად იცის, რომ ეს მნიშვნელოვანი რამეა... ამას ვეღარ ამოშლი. მაშინ, დღევანდელი გაგებით, „თინეიჯერობა“ არ იყო.“

თავიდან ჰიპობდა, მერე პანკობდა. სიტუაციების შესაბამისად. „ეს ყველაფერი ისე ხდებოდა, როგორც ამას დრო, გონება, სულიერი მდგომარეობა მოითხოვდა...“ სულიერი მდგომარეობის შესაბამისად იცვლებოდა მუსიკალური გემოვნება, ჩაცმის სტილი, ცხოვრებისეულ სტილზე რომ აღარაფერი ვთქვათ.

„არ ვფიქრობ, რომ ეს მაინცდამაინც პროტესტი იყო და არც რევოლუციების მოხდენაზე მიფიქრია. უბრალოდ, ასე უფრო კომფორტულად ვგრძნობდი თავს.“

„თუმცა, ვერ ვიტყვი, რომ რევოლუციური ბუნების არ ვარ. პოლიტიკურ რევოლუციებს არ ვგულისხმობ. ხელოვნებაში ნებისმიერი სიახლეც ხომ რევოლუციაა. რა მასშტაბი ექნება ამ რევოლუციას, ამას არა აქვს მნიშვნელობა.“

პროტესტის გრძნობა დღესაც ხშირად უჩნდება. განსაკუთრებით მათ მიმართ, ვინც სულ გამორჩენაზეა: „როდესაც ხედავ, რომ ადამიანი მარტო იმიტომ არის შენთან, რომ რაღაცაში სჭირდები, ამაზე მეტად არაფერი მაღიზიანებს. საშინელი ეგოიზმია, ძალიან რბილად რომ ვთქვათ.“

ცხოვრების სტილი: „ბაიკერი“

მოტოციკლეტი ჰობი არ არის. ეს, უბრალოდ, ტრანსპორტია („ტაქსისტისთვის მანქანა ჰობი ხომ არ არის?“) და კიდევ ცხოვრების სტილია. ბევრი მეგობარი ჰყავს, ვინც მოტოციკლეტებით არის გატაცებული. ზოგჯერ იკრიბებიან და ქალაქიდან გადიან ხოლმე. მათთან თავს განსაკუთრებით მშვიდად გრძნობს. „ბაიკერებს შორის სხვაგვარი დამოკიდებულებაა. საკმარისია გვერდზე ჩაგიაროს, და რომც არ იცნობდე, უკვე იცი, რომ ის შენი მეგობარია. თუ დაგინახა, რომ გიჭირს, მაშინვე დახმარებას შემოგთავაზებს. იმიტომ კი არა, რომ ასეთი წესია, უბრალოდ, ეს მისი სურვილია...“

დღე ყველაზე გვიან 9 საათზე იწყება. ზოგჯერ უფრო ადრეც. არ საუზმობს (და კიდევ, მობილურის ჩართვაც ავიწყდება). სახლიდან გადის. მარშრუტი ასეთია: ჯერ რეპეტიცია, მერე - მეგობრები. ამოჩემებული კლუბები თუ ბარები არა აქვს. როგორც წესი, მეგობრები მის სახლში იკრიბებიან - წყნეთში. მუსიკას უსმენენ. „რაც გაკეთებული გვაქვს, იმას ვარჩევთ.“ კიდევ ძალიან უყვარს ტელევიზორის ყურება - „ოღონდ გადართვებით“.

შეძლებისდაგვარად ცდილობს, იყოს საკუთარი თავის მაყურებელი. ცეკვის დადგმის დროს ფიქრობს, - კონცერტზე რომ მივიდე, რა მომეწონებოდაო.

ბავშვობიდან ჩარჩენილი ნაწყვეტი

„მაშინ ალბათ 5-6 წლის ვიყავი. ბაბუაჩემი შეკრებდა ხოლმე მთელ ანსამბლს. გამომიყვანდა, დაუკარითო - და მაცეკვებდა. არცერთ კონცერტზე არ მინერვიულია ისე, როგორც მაშინ. წარმოვიდგენდი, რომ უამრავი ხალხი მიყურებს. ვერ ავხსნი, რა გრძნობა იყო ეს - მორიდების, ნერვიულობის, პასუხისმგებლობის თუ კიდევ რისი. ალბათ ამ ყველაფრის ნაზავი. არადა, პრინციპში, ეს ოჯახურ გარემოში ხდებოდა, სარეპეტიციოში. მერე მივხვდი, თვითონ სიამოვნებდა ძალიან. შვილიშვილი ვიყავი და თანაც სეხნია.“

უკვე 5 წელია, რაც შემსრულებლის სტატუსით აღარ გამოსულა. მოცეკვავისთვის ეს საკმაოდ დიდი დროა. თუ შეეკითხები, შენთვის ცეკვა რას ნიშნავსო, სიცილით გიპასუხებს - ყოველ შემთხვევაში, ცეკვა-თამაშს (გართობას) - არა. ჩემთვის ეს ტანჯვა, წამება და საშინელი შრომაა, მაგრამ სხვისთვის - სანახაობა, დასვენება და სიამოვნებაო. თუმცა ეს საშინელი შრომაც სიამოვნების მომგვრელია - „როცა უკვე რაღაც გამოგდის, როცა ახალი კომპოზიცია მზადდება, როცა ყველაფერი უკვე რაღაცას ემსგავსება, მიხარია, კმაყოფილების გრძნობა მეუფლება. მაგრამ თვითონ პროცესია მძიმე. დილით დგები, 120 კაცი რეპეტიციაზე გელოდება, ყვირი, ხმა გეხლიჩება, იძაბები...“

ამ დაძაბულობის მოხსნა ისევ ცეკვით შეიძლება. ცეკვა ხომ ყველანაირ სტრესს გიხსნის (ისევე, როგორც მუსიკა), ტრანსში გადიხარ. „ხანდახან მეხუმრებიან ხოლმე: რის ქვეშ ხარო? არაფრის ქვეშ არა ვარ, ჩემს განცდებს გამოვხატავ.“

ერთი ძველი ფილმი მახსენდება. ბალტიისპირეთის რომელიღაც ქალაქის კათოლიკური ეკლესიიდან ორღანის ხმა გამოდის. იქვე ვიღაც ჩამჯდარა და ტირის. რა გატირებსო? - ეკითხებიან. გაკვირვებული პასუხი: - ეს ხომ იოჰან სებასტიან ბახია...

„იცი, რა არის ყველაზე მაგარი? სიბნელეში უნდა იცეკვო, არაფერი არ უნდა ჩანდეს, ხელში ორი სიგარეტი უნდა გეჭიროს. ხელების ქნევისას ჩნდება ხაზები, ხელები უნდა ამოძრაო, თითქოს ხატავ, და ნახატი ძალიანაც არ უნდა გადატვირთო. აზრზე ხარ? ხელის მოძრაობას მერე ფეხიც მიჰყვება. მაგრამ ახალ მოძრაობას რომ იწყებ, ძველი მოძრაობის მონახაზი ჰაერში რჩება და შენ ისევ აგრძელებ...“

„მერე მოხვალ, 120 კაცთან დადგები და...“

ეს 120 კაცი ერთი ოჯახივითაა, სუხიშვილების ოჯახივით. ქართველ მოცეკვავეთა მთელი ასოციაციაა. „ხშირად ხუმრობენ ხოლმე მოცეკვავეები, გვარები უნდა გადავიკეთოთო. ყველანაირად ვუგებთ ერთმანეთს, გვერდში ვუდგავართ. სასიამოვნოა. ჩვენს ერთიანობაში ჩვენი ძალა იგრძნობა და ეს ძალა გვაკეთებინებს საქმეს.“

როგორც ქორეოგრაფი, ყოველთვის ფიქრობს იმაზე, რომ დადგმული ცეკვის ნახაზიც, ილეთიც ისეთი მორგებული იყოს, რომ მოცეკვავეს თვითონაც მოეწონოს, სიამოვნება მიიღოს თავისი შესრულებით, არ დაბრკოლდეს, არ დაიძაბოს. „ცეკვის დროს დაღლა არ იგრძნობა. სცენიდან რომ გახვალ, მერე გრძნობ. იცით, როგორი რაღაცეები მომხდარა? - ხანჯალი მოხვედრიათ, თითიც წაუჭრიათ, ლურსმანზეც დაუბიჯებიათ და ვერ უგრძვნიათ. თუ ბოლომდე ამ საქმეში ხარ, დისკომფორტს ვერ გრძნობ. დარბაზიდანაც იმდენად დიდი ენერგია მოდის, რაღაც თავისებურ ტრანსშია გასული. ეს გავიარე, მე თვითონ მაქვს განცდილი. ბევრჯერ ჩემი მეგობრებიც - ჩემი ოჯახის წევრებიც გრძნობენ ამას და ხშირად მეუბნებიან ხოლმე: რაღაც მოდის, რაც გვაცეკვებსო. ეს უკვე იმას ნიშნავს, რომ თვითონაც სიამოვნებას იღებენ.“

ეს მუხტი ყველაზე ძლიერად მაშინ მჟღავნდება, როცა რაღაც ახალი იქმნება: „იმას, რაც ჩაფიქრებული მაქვს, ბოლომდე რომ მივიყვან, ეს უკვე დიდი იმპულსია რაიმე ახლის დასაწყებად...“

მერე ყველაფერი თავიდან იწყება. მთავარია, ამ დაწყების მოთხოვნილება გქონდეს. „მთავარია, შენს საქმეში თავისუფალი იყო. მუდამ უნდა იწყებდე და თავისუფლდებოდე იმისგან, რაც გაწუხებს, გამძიმებს. მთავარია, რომ მართლა გაწუხებდეს ეს რაღაც და მართლა გამძიმებდეს. თავისუფლება ის კი არ არის, რომ შენი სურვილები შეისრულო ხოლმე. შეიძლება ბევრ რაღაცაზე უარი თქვა, მაგრამ თავისუფალი იყო...“

„ზოგჯერ გამეღვიძება დილის ოთხ საათზე. ჯერ კიდევ ბინდია. ჩავდივარ ეზოში, ვჯდები მოტოციკლეტზე, ჩავრთავ მოცარტს, ვქოქავ და... რა კარგია, იცი? ჩქარა უნდა იარო...“

ამჯერად დრო აღარ გვეყო, პირად ცხოვრებაზე და ახლობელმეგობრებზე რომ გვესაუბრა. მგონი, ძალიან გულგახსნილიც არ უნდა იყოს. ვერც ვერაფერს იტყვი. ეს მისი პირადი ცხოვრებაა, მისი საიდუმლოებაა - მისი ტკივილი და სიხარული და სულაც არ არის აუცილებელი, ამ პირადში ვინმემ ცხვირი ჩაყოს. ისე, მის შვილს დარია ჰქვია და რვა წლისაა.

ანა კორძაია-სამადაშვილი

ეს გახლავთ ნესტან ნიჟარაძე, თბილისელი თუ პარიზელი - ეს უკვე ძნელი სათქმელია - ქალი, რომელსაც თავისი ცხოვრების განმავლობაში, უკვე მრავალ შესანიშნავ ხელოვანთან მოუწია შეხვედრა. ეს შეხვედრები პორტრეტებში აისახა, რომელთა შექმნის შესახებაც ჟურნალისტი, ფოტოკრიტიკოსი, ფოტომცოდნე და სულ მალე დოკუმენტალისტი ნესტან ნიჟარაძე პატარა წალკოტში - თავისი სახლის აივანზე მოგვიყვა.

ეს ფოტოსურათი 2002 წელსაა გადაღებული. ჩვენთან მისი ავტორის შესახებ ბევრმა არ იცის. არადა, პარიზში ძალიან პოპულარულია და ახლა უკვე ამერიკაშიც აღიარეს. დაიმახსოვრეთ მისი სახელი - კრისტინ პოტერი, ამერიკული ულტრათანამედროვე ფოტოგრაფიის უაღრესად საინტერესო წარმომადგენელი. დარწმუნებული ვარ, ის სულ მალე ძალიან ცნობილი გახდება.

კრისტინ პოტერი, ამერიკელი ფოტოგრაფი, ფაქტობრივად, გამოექცა ამერიკას, მე იმ ამერიკაში არ მინდა ცხოვრებაო. წამოვიდა პარიზში, იქვე მუშაობდა, და სწორედ აქ შექმნა საკმაოდ საინტერესო პროექტი, რომელსაც ერქვა „ქალები თავინთ გარემოში“. ეს სერია, რომელზეც კრისტინა ხანგრძლივად მუშაობდა - პარიზში გატარებული ორივე წელი - შემდეგ გამოიფინა კიდეც პარიზის ერთ-ერთ პრესტიჟულ გალერეაში, „797“.

სწორედ ამ სერიაზე მუშაობდა, როცა შევხვდით, შემდეგ დავმეგობრდით და ფილმიც გავაკეთეთ ერთად. ფილმი მთლიანად ფოტოებზე ავაგეთ, მხოლოდ რამდენიმე სცენაში იყო ჩართული ვიდეოგამოსახულება. პატარა ჯგუფი ვმუშაობდით - კრისტინა, კიდევ ერთი ამერიკელი რეჟისორი, მე... ძალიან ვმეგობრობდით და ჩვენი შემოქმედებითი ურთიერთობაც ძალიან მჭიდრო იყო.

ეს ფოტოც იმხანადაა გადაღებული. სერიაში ის იმიტომ მოხვდა, რომ იმ დროს ეს მართლაც ჩემი გარემო იყო - მატარებელი, სადგური... ჟურნალისტების ფონდში ვმუშაობდი (ის აღარ არსებობს, დაიხურა), და ამიტომ ხშირად მიწევდა მოგზაურობა, პარიზიდან გასვლა და დაბრუნება, და სულ სადგურში ვიყავი ან მატარებელში. აქ იტალიაში, ვენეციაში მივემგზავრები, პროსტიტუციის შესახებ რეპორტაჟის გასაკეთებლად. იტალიაში პროსტიტუციის შესახებ ბევრს არ ვილაპარაკებ, გამაფრთხილეს, შეიძლება ცემენტში ჩაგაყოლონო. ეს ფოტო მერე ფილმშიც გამოვიყენეთ.

კრისტინი შემდგომ შეერთებულ შტატებში დაბრუნდა, იელის უნივერსტიტეტში მიიღო მიწვევა, ფოტოგრაფიის განხრით - საბუთები გაგზავნა და უმალვე მიიღეს. მიუხედავად იმისა, რომ უკვე არაერთი წელი მუშაობდა და დამოუკიდებელი ფოტოგრაფი იყო, მაგრამ იელი ხომ მაინც სხვაა.

იური ლობოდინისეული ფოტოპორტრეტი სრული შემთხვევითობაა. გაზეთ „24 საათის“ რედაქციაში, ფოტოგრაფების ოთახში ვიჯექი - არც განათება, არც არაფერი. მეორე დღეს საფრანგეთში უნდა წავსულიყავი, მაშინ კანის ფესტივალზე ვიყავი აკრედიტებული. ციფრული კამერით მუშაობა ჯერ არ ვიცოდი და იურა მიხსნიდა, რა ღილაკისთვის უნდა დამეჭირა, გადაღებული მასალა როგორ უნდა გამომეგზავნა... რომ დავამთავრეთ, სიგარეტის მოსაწევად დავსხედით, იურამ აიღო კამერა - ჩხაკ! და მერე ლევან ხერხეულიძემ მითხრა, შენ არ იცი, იურამ რა პორტრეტი გააკეთაო...

ჯონ სტიუარტი - ეს ჩემთვის ძალიან მნიშვნელოვანი შეხვედრა, დიდი მოვლენა იყო. ჯონ სტიუარტი ინგლისელი ფოტოგრაფია, თუმცა უკვე დიდი ხანია, პარიზში ცხოვრობს. თავისთავადაც ძალიან საინტერესო პერსონაჟია, ისეთი, არქაული რომ ეთქმის: ანრი კარტიე-ბრესონის მეგობარი, თავადაც უკვე 84 წლისა, ომგამოვლილი, იაპონელების ტყვეობიდან გამოქცეული - საოცარ ამბებს ჰყვება! 50-იანი წლების ბოლოს, ის ნიუ იორკში დაფუძნდა, 60-იანების დასაწყისში კი მჭიდრო თანამშრომლობა დაიწყო რუს ებრაელ ბროდოვიჩთან, რასაც „Harper's Bazaar“-ის ბუმი მოჰყვა. ახლა ის პარიზში ცხოვრობს, თუმცა თავად ლონდონელია.

აი, ასეთი კაცია ჯონ სტიუარტი. ასაკი არ აწუხებს და დღესაც შეუძლია ერთი თვით წავიდეს ნეპალში, სადღაც, მიგდებულ სოფელში, ჭამოს ბრინჯი და დანარჩენ სამყაროს არ მიეკაროს - მხოლოდ იმასთან იყოს, რაც იქ ხვდება. ამავე დროს, დიდად სნობი ბრძანდება, როგორც კი პარიზში ან ლონდონში ბრუნდება, იმავე საღამოს უნდა ივახშმოს madamme ვიღაცასთან ერთად.

ჩვენი შეხვედრა დიდი მეგობრობის დასაწყისი აღმოჩნდა. მან მთხოვა, შენი რამდენიმე პორტრეტის გაკეთება მინდაო. ბუნებრივია, ძალიან გამეხარდა. მითხრა, მოდი, უბრალოდ, ჯერ ერთად ვივახშმოთ და დავილაპარაკოთ, პორტრეტი მოვამზადოთ, მე გეტყვი, მე რას ვხედავ, შენ მეტყვი, შენ როგორ წარმოგიდგენიაო.

მივედი მასთან სენ ჟერმენზე, ძალიან ბევრი ვისაუბრეთ, ისე შევყევით საუბარს, რომ მუშაობა უკვე უადგილოც იქნებოდა. გვიან კი - უკვე ვემშვიდობებოდი, გავდიოდი, პალტოც ჩავიცვი, და მან მითხრა: ერთი წუთი გაჩერდი, მხოლოდ ერთი წუთი. ამოიტანა კამერა, განათება არ ჰქონდა, უბრალოდ, რაღაც ღამის ნათურა აანთო და - ეს ფოტო კარებშია გადაღებული.

ეს ჩემი ცხოვრების ძალიან დატვირთული პერიოდი იყო, ბევრი რამ ხდებოდა, და ფოტო სწორედ ამის სახეა. ავტორს თავად შეეშინდა, როცა ასეთი პორტრეტი დაინახა, შავი და საკმაოდ მძიმე, მაგრამ ეს იყო ის, რაც მე მქონდა, ის მდგომარეობა, რომელშიც მე ვცხოვრობდი.

ედუარდო დი ბაძი, წარმოშობით იტალიელი ფოტოგრაფი, უკვე მრავალი წელია, პარიზში ცხოვრობს. საქართველოში იყო ნამყოფი და როცა გაიგო, რომ თბილისელი ვარ და პარიზში ვიმყოფები, ძალიან სთხოვა ჩვენს საერთო მეგობარს, უბრალოდ, შემახვედრე, საქართველოში გადაღებულ ფოტოებს ვაჩვენებ და დაველაპარაკებიო.

შეხვედრა, რასაკვირველია, დამთავრდა კითხვით: შეიძლება პორტრეტები გავაკეთო? რასაკვირველია, დავთანხმდი, თან სიამოვნებით. სურათები სახელდახელოდ გადავიღეთ მისსავე სახლში მოწყობილ სტუდიაში - ის ძალიან ბევრს მუშაობს, პორტრეტებს იღებს. სასაცილო ისაა, რომ ამ უჩვეულო პორტრეტების გადაღებისას, სრულიად სხვა, მოულოდნელ თემებს ვეხებოდით, მაგალითად, ის სვანეთში მოგზაურობის ამბებს მიყვებოდა. ამ ფონზეა გადაღებული ეს პორტრეტიც. მარწმუნებდა: „მე აუცილებლად კვლავ უნდა დავბრუნდე საქართველოში“.

გურამ წიბახაშვილის და ჩემი ურთიერთობა ძალიან ბევრი წლის ამბავია. დროდადრო რაღაცას ერთად ვაკეთებთ ხოლმე. ეს არის ფოტოსურათები იმ ციკლიდან, რომლებიც გურამმა “ნიღბებში” გააერთიანა. ამ სერიაში ჩემი რამდენიმე პორტრეტი აქვს გაკეთებული, ეს ბოლოა, 2004 წელს გადაღებული.

მასთან მუშაობა ძალიან სასიამოვნოა, ძალიან მარტივი. სულ ისეთი გრძნობაა, რომ მუშაობისას არაფერს გავალებს, შენგან არაფერი უნდა იმიტომ, რომ თვითონ ზუსტად იცის, რა უნდა - და ყოველთვის ის გამოსდის, რაც უნდა. შესანიშნავი მანერაა - არ გაწვალოს, არ დაგღალოს, არ გაგაგიჟოს...

იუსტინა მელნიკევიჩი ორი წლის წინათ გავიცანი, როცა პარიზიდან თბილისში დავბრუნდი. ჩემთვის ეს რთული პროცესი იყო, ძალიან მძაფრად განვიცადე აქ ჩამოსვლა. იუსტინა ის ერთადერთი ადამიანი იყო, რომელსაც ორი თვის განმავლობაში არ ვერიდებოდი. პოლონელი ფოტოგრაფია და საქართველოში დასახლდა, ზემო ვერაზე. დავმეგობრდით და ერთად მუშაობა დავიწყეთ, დიდი სიამოვნება იყო მასთან ერთად რამის კეთება. ასეთი რამ მოვიფიქრე: მოდი, რეპორტაჟების ციკლი შევთავაზოთ გაზეთ „24 საათს“. ჩემთვის გამოსავალი იყო ასეთი რამის დაწყება, რადგან, როგორც მოგახსენეთ, ორი წლის უნახავ თბილისში ყოფნა ჩემთვის შოკი იყო. ვიფიქრე, დაბრუნების საუკეთესო გზა მწარე სინამდვილის სიღრმეში შესვლა იქნებოდა. იუსტინა სწორედ მწვავე სოციალურ საკითხებს ეხება ყოველთვის, მე კი ნაკლებად მქონდა ამ მიმართულებით მუშაობის გამოცდილება.

იმის გამო, რომ იუსტინა ფოტოგრაფია და სხვანაირად არც შეუძლია, ციკლზე მუშაობისას, დროდადრო ჩემს პორტრეტებსაც იღებდა, რომელიც ნათელი სახეა იმისა, თუ რა ხდებოდა იმხანად ჩემს თავს.

იუსტინა, უპირველეს ყოვლისა, ჟურნალისტია, თუმცა პორტრეტებიც საუკეთესო გამოსდის. სულ სხვა ხედვა აქვს, იმის უნარი, რომ ადამიანი დაინახოს და უცბად იგრძნოს, ვისთან აქვს საქმე.

...თავდაპირველი ჩანაფიქრის თანახმად, ნესტან ნიჟარაძის კიდევ ერთი პორტრეტი უნდა მეჩვენებინა თქვენთვის, თომას დვორჟაკის მიერ გადაღებული. სამწუხაროდ, ორიგინალის მოსაპოვებლად თომასს ვერ მივაკვლიეთ - მოუსვენარი კაცია, არავინ იცის, სად მოგზაურობს, რომელ უბედურებას იღებს... ხოლო „მაგნუმ მაგნუმ“ წარწერით დამშვენებულ ფოტოს ნამდვილად ვერ დავბეჭდავდით - სხვა თუ არაფერი, „ცხელ შოკოლადს“ არ გვეკადრება.

ავტორი: ნესტან კვინიკაძე
ფოტო: ლევან ხერხეულიძე

მოკლე კაბით მოდი!
მოკლედ, მოკლე კაბა.
200 - 300 მმ-ით მუხლს ზემოთ

ერთხელ დიზაინერ მარი ქვანტს ჰკითხეს:

- მოკლე კაბის ტრადიცია ხომ თქვენი მეშვეობით გახდა პოპულარული?

- რას ბრძანებთ, - იყო პასუხი, - არც მე და არც ანდრე კურაჟი... მოკლე კაბა,

ქუჩაში მოსიარულე რიგითმა გოგონებმა აქციეს მოდად.

მერე ერთმა მწერალმა თქვა: ყველა კაბის ქვეშ ერთი და იგივე საიდუმლო იმალებაო.

მერე სპეც-პროექტი მოვიფიქრეთ, სადაც სხვადასხვა პროფესიის და ასაკის გოგონები მოკლე კაბებში გადავიღეთ, მათივე კომენტარებიც დავურთეთ და გამოვიდა - მოკლე კაბა, როგორც:

პროფესიიდან გამომდინარე გარდაუვალი უნიფორმა; ყურადღების მიქცევის საშუალება; თავისუფლების შეგრძნება; გაბედული ნაბიჯი; იდეალური სტილი; ეროტიულობის სიმბოლო; ინტრიგა; ქალის ყველაზე წარმატებული სავიზიტო ბარათი.

ლელა ელოშვილი
დიზაინერი

2005 წელს სააგენტო „ამსასა“ და ქალთა კლუბ „მეტეხის“ მიერ მოწყობილი ახალგაზრდა დიზაინერთა კონკურსის გამარჯვებული ლელა ელოშვილი ლონდონის სან მარტინის კოლეჯში ორთვიან სტაჟირებას გაივლის. 2006 წლის ივნისში კი, პარიზში ახალგაზრდა დიზაინერთა საერთაშორისო კონკურსი გაიმართება, სადაც ლელა საქართველოს წარმოადგენს.

რაც შეეხება მოკლე კაბას, ახალგაზრდა დიზაინერი თვლის, რომ ეს არის ინტრიგა და, იმავდროულად, ეროტიული და საინტერესო, როგორც ქალისთვის, ისე მამაკაცისთვის.

„ჩვენთან ხშირად ვერ ნახავთ მოკლე კაბას. ყოველ შემთხვევაში, ახლა ასეა. თუმცა წინათ, ჩვენი დედების დროს, მოდის ისტორიაში ყველაზე მეტი მოკლე კაბა მაშინ ეცვათ. თუ კაბის ეს სიგრძე იმ პერიოდში მისაღები იყო, ახლა მით უმეტეს, უხერხულობის განცდას არ უნდა ქმნიდეს. ამისთვის ალბათ დიზაინერების მიერ ტენდენციების განსაზღვრაა საჭირო. ამას მომხმარებელი, როგორც წესი, აიტაცებს ხოლმე.

ვფიქრობ, მომავალ წელს ჩემს კოლექციაში მოკლე კაბა აქტუალური იქნება.“

თიკო კვინიკაძე.
კულტუროლოგი, კინოს კოსტიუმების მხატვარი

„კინოში გმირის კოსტიუმი უმნიშვნელოვანეს როლს თამაშობს. მან, კონცეპტუალურად, სიმბოლურად თუ სხვა აქცენტით, გმირის ხასიათი უნდა გაამართლოს. ის დრამატურგიის ნაწილი ხდება.

მოკლე კაბა იდეალური მოდელია. ამ თარგს, ასოციაციური თვალსაზრისით, პირდაპირ ქალთან მიყავხარ.

ფელინისთან მოკლე კაბას კახპების შემთხვევაში ვხვდებით. ანტონიონისთან ეს, ვთქვათ, პაემანზე მისული ქალის სავიზიტო ბარათია. კასავეტესთან - „ურთიერთობების განმსაზღვრელი.

ერთი სიტყვით, მრავალი წლის მანძილზე, ერთი რამ გამოიკვეთა: მნიშვნელობა არ აქვს არც ფერს და არც მატერიას... მოკლე კაბა ყურადღების ცენტრში მოქცევის ასპროცენტიანი გარანტიაა.“

ოქსანა კალაშნიკოვა
ჩოგბურთელი

14 წლის საქართველოს ჩემპიონი თექვსმეტ წლამდე გოგონათა შორის; მომხიბვლელი ჩოგბურთელი; თურქეთის, დუბაის და ისრაელის საერთაშორისო ტურნირების გამარჯვებული. 2004 წლის ევროპის ჩემპიონატის შემდეგ, რომელიც საფრანგეთში გაიმართა, ოქსანა ევროპის გაერთიანებულ გუნდში მოხვდა. დღევანდელი მონაცემებით, თოთხმეტი წლის წარმატებული ჩოგბურთელი ევროპაში თექვსმეტი წლის ასაკის მოთამაშეთა შორის მე-12 ნომერს იკავებს.

ოქსანა კალაშნიკოვა უპირატესობას ჯინსებს და სპორტულ სამოსს ანიჭებს. რაც შეეხება ჩოგბურთის კაბას, ეს „ადიდასი“ და „ნაიკი“-ა. ფერს მნიშვნელობა არა აქვს. მთავარია, სხეულს სათანადოდ ერგებოდეს.

მისთვის, ისევე როგორც ბევრისთვის, ყველაზე მოდურ ჩოგბურთელად პოპულარობის ზენიტში მყოფი ირინა შარაპოვა რჩება.

ანკა მანჯგალაძე
სტუდენტი

„ახლა მოდა ისეთი თავისუფალი და გახსნილია... მოკლე კაბა ყველას უყვარს, მოსახერხებელი და ლამაზია. ამისთვის, მგონი, იდეალური სხეულის მოყვანილობა სულაც არ არის საჭირო.

ჩემს თაობაში იშვიათად აცვიათ. მოკლე კაბის ჩაცმისას, პირველ რიგში, საკუთარ თავს უნდა მიანიჭო სიამოვნება, შემდეგ - ირგვლივ მყოფებს.

ზაფხულში სულ მოკლე კაბა მაცვია, ზამთარში კი - რაღაც განსაკუთრებულ დღეს უკავშირდება. ფერი?

ვფიქრობ, კოკო შანელის ლეგენდარული მოკლე, შავი კაბა ყველაზე ელეგანტური და განსაკუთრებულია.“

დინი ვირსალაძე მუსიკოსი

„მოკლე კაბა ჩემთვის მრავალფეროვნების გამოხატველი სამოსია. უფრო მეტი მოკლე კაბა მაქვს, ვიდრე გრძელი. არ ვგულისხმობ მინის. უბრალოდ, მუხლი… ოდნავ ჩანს. დაკვრის დროს მოსახერხებელია. როცა ჩოგბურთზე დავდიოდი, იქ, შესაბამისად, ძალიან მოკლე კაბა მეცვა. განსაკუთრებული კომპლიმენტები? ეს, ალბათ, მაინც საზაფხულო მოკლე კაბას ახლავს თან.“

ნანუკა მჟავანაძე
ოფის - მენეჯერი

„მოკლე კაბა ინდივიდუალობის და სითამამის გამომხატველია, რაც გადაწყვეტილების მიღებაზე, თავისთავად, პოზიტიურ გავლენას ახდენს. ეს ჩემს შემთხვევაში არსებითია. საერთოდ, თუ ბიზნესის მენეჯმენტზე ვსაუბრობთ, აქ მთავარი სითამამეა, გადაწყვეტილება კი - ახალი და ცოტაც შემოქმედებითი უნდა იყოს.

ასე რომ, ყველა შემთხვევაში, მოკლე კაბა ეს არის სივრცე დიდი ნაბიჯისათვის და… მოძრაობის თავისუფლება.…“

დაბო იჯიატუ
(გვინეა) მოდელი

„აფრიკაში მოკლე ქვედაბოლო ძალიან პოპულარულია. რაც მთავარია, ტანის მოყვანილობა, მაღალი ფეხები და კანის ფერი გოგონებს ამაში ხელს უწყობს.

გვაქვს განსაკუთრებული აფრიკული სამოსი - პანუ. ეს არის ხის ქერქისაგან დამზადებული მოკლე ქვედაბოლო, რომელსაც დღესასწაულებზე ვიცვამთ ხოლმე.“

მაიკო მელიქიძე ავიაკომპანია „თბილავიამშენის“ ბორტგამყოლი

„ავიაციის ფერებია ცისფერი და ლურჯი. შესაბამისად, მთელი მსოფლიოს ავია-ფორმებში ეს ფერები და ტონალობები დომინირებს. თუმცა რადიკალური გამონაკლისებიც არსებობს, რაც დიდ ეფექტს ახდენს აეროდრომზეც და თვითმფრინავშიც.

ვთვლი, რომ, ზოგადად, მოკლე კაბა ქალის იდეალური სამოსია და თუკი ფიზიკური მონაცემები ხელს გიწყობს, აუცილებლად უნდა ატარო. აქ ქალურობის და სინატიფის შტრიხებია ხაზგასმული.

ჩემს შემთხვევაში, როცა პროფესია კარგად გაქვს გააზრებული, იმ შტრიხებს და ხასიათს იჭერ, რასაც თამაშის წესი მოითხოვს. ცხოვრება თამაშია, ბორტგამყოლის პროფესიაც თამაშია: იღიმი, თავს იკატუნებ, ვიღაცას აწყნარებ...

თუ საკუთარ თავს განაწყობ და გაითავისებ, რომ ბორტგამცილებელი ხარ და მგზავრისთვის შენი გარეგნობა მისაღები უნდა იყოს, შენი ფორმა შენვე მოგანიჭებს სიამოვნებას.“

ანა კორძაია-სამადაშვილი

სერიიდან: SYSTEM DECLARATION

ნათლიდედა ეკადასის ვუამბე, ქუჩაში კაცი შემხვდა და ძალიან მომეწონა-მეთქი. ვინ? აბა, მე რა ვიცი. მერე? არც არაფერი. ჩაიარა, ერთი შემომხედა - სამწუხაროდ, გულგრილად და გზა განაგრძო. მერე? არაფერი. ძალიან მომეწონა-მეთქი. ეკადასიმ ბევრი იცინა. ეგ იყო და ეგ.

გამოხდა ხანი და ზემოხსენებულ ეკადასისთან ერთად მოსეირნემ, კვლავ იმ კაცს მოვკარი თვალი. ესაა! რომელი? აი, ეს! გოგო, აყვირდა ეკადასი, ეს ხომ ილიაა, ჩვენი სულიერი ძმა!

ასე გავიცანი ილია ზაუტაშვილი, უგრა სინდჰუ - მიზეზთა ოკეანე.

დასაწყისი

ძვირფასო მკითხველო! თუკი იმდენად ახალგაზრდა ბრძანდები, რომ 80-იანი წლების საქართველო არ გახსოვს, გიამბობ, ხოლო თუ ოდესმე მაინც საბჭოთა კავშირის მოქალაქე ყოფილხარ, გაგახსენებ, რომ ეს დიდი სტაგნაციის პერიოდი იყო. ჩემი ნაამბობის გმირის, მხატვარ ილია ზაუტაშვილის თქმით, ეს სტაგნაცია არამარტო სისტემაზე, არამედ მთელს საზოგადოებასა და მის ცალკეულ წევრებზეც ვრცელდებოდა. ისინი, ვინც დასავლეთის ქვეყნებში გაქცევას არ გეგმავდნენ, უბრალოდ შეეგუენ იმას, რაც ჰქონდათ, და თუმცა გრძნობდნენ, რომ ასეთი ვითარება დიდხანს ვერ გასტანდა, მაინცდამაინც ენთუზიაზმით არც ნგრევის პროცესს ხვდებოდნენ - ზუსტად იცოდნენ, რომ ნგრევას მრავალი უბედურება მოჰყვებოდა.

მაგრამ საქართველოში მაინც არსებობდა ერთი დიდი სუბკულტურა, მრავალი ცნების მომცველი: დასავლეთთან შედარებით დაგვიანებით, მაგრამ შეუდარებლად უფრო სუფთა სახით აგორებული ჰიპების მოძრაობა, როკი, აღმოსავლური სწავლებები - ამ უკანასკნელთა ფართო გავრცელებას სწორედ ზემოაღნიშნულ მოძრაობას უნდა ვუმადლოდეთ, მიუხედავად იმისა, რომ ორიენტალისტების ნაკლებობას არც მანამდე განვიცდიდით. შეგახსენებთ - ან მოგახსენებთ, რომ იმხანად საზოგადოება დღევანდელივით ისტერიულად პოლიტიზებული არ ყოფილა, და არც რელიგიურობას ჰქონდა ექსტრემალური ხასიათი. შესაბამისად, ახალგაზრდებისთვის მიუღებელი არაფერი იყო, ისინი მშვიდად ინელებდნენ ანთროპოსოფთა წიაღსვლებს თუ მართლმადიდებლურ დოგმებს, სულ სხვანაირი, არანორმირებული და არადოგმატური თავისუფლება უნდოდათ.

შემთხვევითი არაა, რომ იმხანად ლევან ბაგდინოვის, მართლაც იოგისა და აღმოსავლური ფილოსოფიის მრავალი სკოლის დიდებული მცოდნის სახლში ამავე სფეროებში ჩაღრმავებული მხატვარი ილია ზაუტაშვილი ხან რუდოლფ შტაინერის ნაშრომების შესახებ მოსაუბრე ზვიად გამსახურდიას ხვდებოდა და ხანაც გრძელთმიან, გზების მტვრით დაფარულ, მოულოდნელად განათლებულ ჰიპებს. ილიას თქმით, ამ ერთი შეხედვით ეკლექტურ წრეს სხვადასხვა სახის შიშები არ ახასიათებდა და არც თავად ილიას ეშინოდა, არც შარლატანების მიერ თავსმოხვეული სისულელეების და არც დიდი საბჭოთა კავშირის.

ეს უშიშრობა არა პათეტიკური ან გმირული სულისკვეთებით გამსჭვალული, არამედ ძვალ-რბილში გამჯდარი, თავისთავადი, მისი თაობისთვის საზოგადოდ იყო დამახასიათებელი. „ასეთებად გავჩნდით. შეიძლება იმიტომ, რომ ვგრძნობდით - საზოგადოებრივი წყობა დამპალი და გამოფიტული იყო, რომ ის, რითაც გვაშინებდნენ, კორუმპირებული და ძირგამოთხრილი, ბოლო წუთებს ითვლიდა. მაგრამ ასეთი გულგრილობაც ცუდი იყო, დეპრესიული. ამან ცალკე გაგვრყვნა“.

ერთხელ ის, გრძელთმიანი, „როლინგ სთოუნზის“ მოყვარული, ბორჯომში იყო. რესტორანში უცნაური კაცები მოლაგდნენ, როგორც გაირკვა, დიდ-დიდი თანამდებობის პირები, და მათ ერთი ცნობილი ქართველი პოეტიც ახლდა, ლექსებით და მოსწრებული სიტყვა-პასუხით ართობდა ბატონებს. „დამცინეს, შენ რა გგონია, ერთი ხელი რომ ავიქნიოთ, მიკ ჯაგერი ჩვენთვის დაუკრავსო…“ - ჰყვება ილია. „ახლა საბჭოთა პათოსიდან ეროვნულ პათოსზე გადავედით - და პირიქით. რა განსხვავებაა“.

არანაირი. დეპრესიაა.

ამ ფონზე, ერთ დღეს ილიას მეგობარმა, გია ეძგვერაძემ (მხატვარი გახლავთ, მაგრამ ვშიშობ, ეს დაზუსტება ზედმეტია, ისედაც ყველამ ვიცით - ა.კ.ს.) დაურეკა და დაპატიჟა, რა საქმეზე - დიდად ვერ ჩამოაყალიბა, მხოლოდ ის თქვა, რომ მასთან სტუმრად რიგიდან ჩამოსული ბესო ბაქრაძე და მისი მეუღლე ანუშკა იყვნენ.

ვინ არის ვაიშნავი? ვაიშნავი ისაა, ვინც ვიშნუს ეთაყვანება,

უფლის ერთგული მსახური გახლავთ.

ვაიშნავობა არცთუ იოლი საქმეა: მატერიალურ სამყაროში ადამიანს იოლად ავიწყდება, რომ ის სხეული კი არა, სულია, და ამის გამო, თავისი გრძნობების დაკმაყოფილების გარდა, არაფერზე ფიქრობს: იბადება, ჭამს, ძინავს, მრავლდება, თავს იცავს და… მორჩა. ვაიშნავმა კი იცის, რომ მატერიალურ სამყაროსთან მხოლოდ სხეული აკავშირებს, სინამდვილეში კი მარადიულია, ნეტარი და ცოდნით აღსავსე. ვაიშნავს დაბადების, ავადმყოფობის, სიბერისა და სიკვდილის არ ეშინია, ის მუდამ უფლის სამსახურშია და არასოდეს არავისთვის არ მოაქვს ზიანი.

ბესო და ანუშკა ვაიშნავები იყვნენ. მათთვის, ვისაც ეს ნაკლებად აღელვებდათ, ბესო მუსიკოსი იყო, საქართველოდან გამგზავრებამდეც უკრავდა გიტარაზე, რიგაში კი ნამდვილ ოსტატობას მიაღწია და კრიშნას ცნობიერებასაც ეზიარა.

სერიიდან: DOUBLE BOTTOM

გია ეძგვერაძესთან მისული ილიას პირველი რეაქცია ცალსახად ნეგატიური იყო - ბესოს მონაყოლი ამერიკული ტიპის ქადაგებად ჩათვალა. თუმცა სულ მალე, იმის შემდეგ, რაც სათანადო ლიტერატურას ჩაუჯდა, მიხვდა, რომ მთლად ასეც არ იყო საქმე. „მივხვდი, რომ ეს ნამდვილად გზაა, თუმცა ყველასათვის მისაღები ვერ იქნება. არ შეიძლება, ყველამ „ჰარე კრიშნა“ იმღეროს. თან რთულიცაა, არჩევანი უნდა გააკეთო: ან მხატვარი ხარ, ან ვაიშნავი; ან მუსიკოსი ხარ, ან ვაიშნავი. ერთად არ გამოდის…“

მაგრამ მაშინ ყველაფერი გამოდიოდა: თავყრილობები და ერთობლივი ლოცვა, საგალობლები, გემრიელი კერძები და, რაც მთავარია, გადაწყვეტილების სისწორის რწმენა, იმის ნეტარი განცდა, რომ მართლა მარადიული ხარ, ნეტარი და ცოდნით სავსე.

გია ეძგვერაძე, მიშა კობახიძე, ილია ზაუტაშვილი - და კიდევ მრავალნი. ისინი ხან ბინებში იკრიბებოდნენ, ხან მიშას მანქანით ქალაქგარეთ გადიოდნენ თავიანთი ღმერთის სადიდებლად. ერთხელ ლიძავაშიც ყოფილან, სადაც დილით, უთენია, მზის ამოსვლამდე ორი საათით ადრე, იმ დროს, რომელსაც ვაიშნავები ყველაზე კეთილ დროდ თვლიან და ლოცვისთვის საუკეთესოდ მიიჩნევენ, სანაპიროზე გადიოდნენ ხოლმე თავიანთი კრიალოსნებით. ერთმანეთისგან მოშორებით ჩამოსხდებოდნენ და იწყებდნენ მაჰამანტრის, ანუ დიდი მანტრის კითხვას, რომლის სიტყვებიც ძალიან იოლი დასამახსოვრებელია: „ჰარე კრიშნა, ჰარე კრიშნა, კრიშნა, კრიშნა, ჰარე, ჰარე, ჰარე რამა, ჰარე რამა, რამა, რამა, ჰარე, ჰარე“…

ერთხელაც, ალიონზე, დაუდგენელი ნივთით, სინამდვილეში კი კრიალოსნით ხელში, სანაპიროზე უჩვეულო პოზაში ჩამომჯდარი ილია მესაზღვრეებმა შენიშნეს. „არ ვიცი, რა ეგონათ“ ჰყვება ილია. „ალბათ იფიქრეს, რომ ბუტბუტით ვინმეს რამე საიდუმლო ინფორმაციას გადავცემდი და კრიალოსანი რაღაც დანადგარი იყო. ერთი კია, რომ გონს რომ მოვეგე, ალყაში ვყავდი მოქცეული და იქით გიაც ასეთ დღეში ჰყავდათ: руки на голову და რაღაც ასეთები… მანტრის მერე ძნელად მივხვდი, საერთოდ, რა უნდოდათ. გული სიყვარულით მქონდა სავსე (იცინის). მერე ავუხსენი და შეგვეშვნენ, მტრებად არავის ჩავუთვლივართ, პირიქით, გვეუბნებოდნენ ხოლმე, ბიჭებო, ხომ არ გვემღერაო“.

ზოგჯერ მის მიერ მხიარულად, მაგრამ სრულიად სერიოზულად ნახსენებ სიყვარულს, სხვა, ნაკლებად სასიამოვნო განცდა ცვლიდა - ნაღველი, დიდი მარტოობა, „თუმცა მარტო ხომ არასოდეს ხარ“. მოძღვარი, გურუ, ლეგენდადქცეული ჰარიკეშა სვამი ვიშნუპადი შორსაა, სად - არც იცი, განდეგილია და სამ დღეზე დიდხანს არცერთ ადგილას არ ჩერდება, შენ კი მისი და უფლის სადიდებლად იცავ დანაწესებს, ალიონზე იღვიძებ, თექვსმეტგზის 108 მაჰამანტრას იმეორებ და უარს ამბობ ძალმომრეობაზე, ყოველგვარ გამაბრუებელ საშუალებებზე, აზარტულ თამაშებზე, სექსზე. ვაიშნავა რთული გზაა, ის ადამიანის არამარტო სულიერ, არამედ ფიზიკურ მდგომარეობასაც ცვლის და ამ გზაზე ყოველი საფეხური სულ უფრო რთული დასაძლევია.

„კიკეთში მარტო ავედი, ნოემბერში, თითქოს არავინ იყო ჩემს გარდა. მანტრას ვკითხულობ და ვგრძნობ, არ ვიცი, ხერხემლით თუ როგორ - უცხო ენერგია მოვიდა, უცხო ძალა, სულ სხვანაირი. ავდექი, ნაკადს გავყევი და ვხედავ: ნაცრისფერ მდელოზე ნისლია გაწოლილი და კარატისტები ვარჯიშობენ. ისინიც აქ იყვნენ, მაგრამ მე სულ სხვაგან ვიყავი…“

მერე ინიციაციის, მოსწავლედ კურთხევის დროც დადგა. ინიციაციის ცერემონიისთვის საჭირო ერბოს საყიდლად ილია მთაში ავიდა და იქიდან ჩამოტანილ ნადავლს კარგა ხანს მაცივარში ყინავდა. რიგიდან რამდენიმე საათის სავალში, რომელიღაც ხუტორზე, ილია ზაუტაშვილი უგრა სინდჰუ დასი, მიზეზთა ოკეანის მსახური გახდა, და მის მიერ ჩატანილი ერბოთი გაჩაღებულ ცეცხლში დაიწვა მანამდე მრავალი, მრავალი დაბადების განმავლობაში ჩადენილი ყველა ცოდვა.

საოცარი სანახავია ვაიშნავური ინიციაციის აქტი. ცეცხლი - ამბობენ, რომ ოდესღაც, უამრავი საუკუნის წინ, ამ ცეცხლს დიდი ბრაჰმანები სიტყვით ანთებდნენ; გურუ ალებს გამდნარ ერბოს ასხამს, ტკაცუნი, გიზგიზი, ყველაზე სუფთა და წარმტაცი, ცეცხლის ნახევარღმერთი აგნი კმაყოფილი გუგუნებს, მომავალი მოსწავლე კი პეშვით აყრის მარცვალს და აგნის მარადიულ მეუღლეს მოუხმობს შუამავლად: „სვაჰა!“

სერიიდან: GRAFICS, DRAWINGS, PAINTINGS

DREAMS

ორი ამბის დასასრული

ერთ მშვენიერ დღეს ილია ზაუტაშვილის სახლს არცთუ სასიამოვნო საზოგადოება მოადგა: მილიციონერი, პროკურატურის წარმომადგენელი და რამდენიმე ჩეკისტი. მათ ხელში ჩხრეკის ორდერი ჰქონდათ, მოსკოვში გაცემული. მათ ყველაფერი იცოდნენ ილიას ვინაობის, მისი გატაცებების, მისი ცხოვრების წესის შესახებ; იცოდნენ, როგორი ბინა ჰქონდათ, სად რა იდო - ბევრი ძებნა არ დასჭირვებიათ, რომ მოსკოველ მომთაბარე ფსევდოვაიშნავთა მიერ დატოვებული წიგნები მოენახათ. ერთი ისაა, რომ მეტს მიაგნეს, ვიდრე ელოდნენ - „რაც კი რამ самиздат იყო, ორუელის ჩათვლით, თეოსოფიური ლიტერატურა… მოკლედ, როგორც ეწერათ, ორდერი რელიგიურ-მისტიკური ანტისაბჭოთა ლიტერატურის ამოსაღებად ჩატარებული ჩხრეკისთვისაა განკუთვნილიო, ისე გამოუვიდათ ყველაფერი. ისე, მაგარი სიტყვათშეთანხმებაა, არა?“

უნდა ითქვას, რომ ცოტა ხანში ილიას წიგნების ძირითადი ნაწილი დაუბრუნეს და ძალიან გულითადად უთხრეს, ჩვენც შესანიშნავი ბიბლიოთეკა გვაქვს, შეგიძლია იარო, საშვსაც გამოგიწერთ, ზუსტად ისეთი წიგნებია, შენ რომ გაინტერესებსო. „მე რა. მე ხომ საერთოდ ფლეგმატური ადამიანი ვარ, ნორმალურად ვერაფერი მათქმევინეს. რა თქმა უნდა, არც იზოლატორში ჯდომა მინდოდა და არც ცემა, მაგრამ, როგორც გითხარი, არ მეშინოდა, იმიტომ კი არა, რომ ძალიან მაგარი ვარ... მაგათთან რა მინდოდა, რა ბიბლიოთეკა?! დაკითხვებს კი არ მიტარებდნენ, მესაუბრებოდნენ, და ელაპარაკათ, რა მენაღვლებოდა“.

თითქოს არაფერი შეცვლილა. ილია კვლავ კითხულობდა თავის წიგნებს, კვლავ უყვარდა კრიშნა და კვლავ იცოდა, რომ სულია და არა სხეული. უბრალოდ, კრიშნას ცნობიერების საერთაშორისო საზოგადოებასთან კავშირი გაწყვიტა - ისევე, როგორც შემდგომში მრავალმა ჩვენგანმა, ერთი შეხედვით, სულ სხვადასხვა, სინამდვილეში კი ერთი მიზეზით. „ასე, ჩემი გურუც აღარაა ორგანიზაციის წევრი. სოლიდარობა გამომიცხადა“, იცინის ილია. „ჰოდა, მეც ჩემს გურუს ვუცხადებ სოლიდარობას“.

ის კი, რასაც მისი თაობა გუმანით ხვდებოდა და სახელს ვერ არქმევდა, მართლაც დაიწყო: საბჭოთა კავშირი არსებობის უკანასკნელ წლებს ითვლიდა. ილია დიდად არ აანალიზებდა, თუ რა ამბავი იყო მათ თავს, მხოლოდ რამდენიმე ფაქტმა მიახვედრა: რაღაც ძალიან შეიცვალა.

„პირველი მერცხალი“ იყო ვინმე კოტიკა ხომუტოვი, რომელიც თბილისში ჩამობრძანებულ მარგარეტ ტეტჩერს რუსთაველზე მკერდზე ჩამოკიდებული ტრანსპარანტით დახვდა: „მარგარეტ, მიშველე!“ - ცხადია, მისთვის გასაგებ ინგლისურ ენაზე. ეს იმ დროისთვის არნახულად თავხედური აქცია უამრავმა ტელევიზიამ გადასცა და კოტიკა ხომუტოვი დაიბარეს - სხვათა შორის, დაიბარეს, იქვე არ გაუქრიათ. რით უნდა გიშველოს ქალბატონმა მარგარეტმა, პატივცემულო?

კოტიკას მოთხოვნები ძალიან მნიშვნელოვანი იყო. ის მოითხოვდა ქალაქ თბილისში გურჯიევისეული ადამიანის ჰარმონიული განვითარების ინსტიტუტის აღორძინებას, რომელიღაც სუფიური ორდენის ლეგალიზებას და სხვა და სხვა. ამის შედეგად, კოტიკა, მანამადე невыездной, არა ციმბირს მიღმა მხარეში, არამედ მისთვის საოცნებო ამერიკის შეერთებულ შტატებში აღმოჩნდა.

შემდგომ თავად ილიას მოუვიდა ელდა, როცა მოსკოვში, მხატვრის ცენტრალურ სახლში გასამართი გამოფენისთვის ნამუშევრები სთხოვეს, თან არა სამშობლოს მშვენების ამსახავი პეიზაჟები, არამედ „ის, რასაც აკეთებ“ - ის, რაც მანამდე ყოვლად მიუღებლად ითვლებოდა.

მასწავლებელი და ბიჭუნა

თავად ილიასთან არცთუ მცირეხნიანი ნაცნობობის ფონზე აღმოვაჩინე, რომ ამ კაცს მრავალ სხვა სიკეთესთან ერთად, ერთი შესანიშნავი რამ ახასიათებს: მისთვის მიუღებელი თითქმის არაფერია, ის არასოდეს ამბობს აგრესიულ „არა“-ს. ილია ზაუტაშვილი ნებისმიერ სიახლეს მშვიდად ხვდება და ის, რასაც თავად ფლეგმატურობად თვლის, სინამდვილეში სიმშვიდეა - „რატომაც არა?“

მართლაც, რატომაც არ უნდა გავაკეთოთ რაღაც, რაც გვინდა და სხვას ზიანს არ მოუტანს? მაგალითად, რატომ არ უნდა დავწეროთ ჩვენს თავს დატრიალებული თითო სიყვარულის ამბავი და რატომ არ უნდა გამოვცეთ ეს ნამდვილი ამბები ერთ წიგნად - თუნდაც იმის დასამტკიცებლად, რომ საქართველოში ადამიანებს არამარტო პოლიტიკა და ფეხბურთი, არამედ ერთმანეთიც აინტერესებთ?

მაგრამ ამ შემოთავაზებაზე პასუხად ლაშა ბაქრაძემ და თქვენმა მონა-მორჩილმა ანამ ძალიან უცნაური პასუხები, ძირითადად, სწორედ ეს აგრესიული და დაუსაბუთებელი „არა“ მივიღეთ. როგორც ჩანს, ძალიან გვრცხვენია, რომ ვიღაც გვიყვარდა.

ილიამ კი ერთ სევდიან საღამოს გაზით გამთბარ სამზარეულოში გვიამბო, თუ რის დაწერას აპირებდა - სამწუხაროდ, აღარ დაწერა, რადგან კრებულს სულ სამი ავტორი ეყოლებოდა: ლაშა, ილია და მე, ეს კი, დამეთანხმებით, სირცხვილია;

ილიამ გვიამბო, როგორი ვნებათაღელვა ჰქონდა ოდესღაც, ვგონებ, 1968 წელს, მაშინ, როცა კომკავშირულმა აქტივმა გადაწყვიტა, საზოგადოების სამსახურში ჩაეყენებინა მავნე და საძაგელი როკი ჯგუფ „კონტრასტების“ სახით.

ძირითადად, ხუთნი უკრავდნენ ხოლმე: მიშა ფოფხაძე, რომელიც დღეს მღვდელი გახლავთ; ვოვა მოგელაძე, რომელიც ახლაც მაგრად უკრავს; ბას-გიტარისტი მალხაზ ჩახნაშვილი, პიანისტი თამაზ აფშილავა და ილია ზაუტაშვილი, დასარტყამი ინსტრუმენტები - ეს უკანასკნელი მაშინ გრძელთმიანი მოზარდი ბრძანდებოდა.

კონცერტებს სრულიად მოულოდნელ ადგილებში და მოულოდნელი საზოგადოებისთვის მართავდნენ, ვთქვათ, ელდეპოს ქარხნის მუშებისთვის, რომლებსაც შამპანურის ბოთლებითა და „კაზიონი“ ნამცხვრებით შემკულ მაგიდებთან ჯდომა და გაუგებარი მუსიკის სმენა ალბათ სულ არ უხაროდათ - ერთობ დემოკრატიული განწყობის მიუხედავად, „კონტრასტებს“ რეპერტუარი ვერაფრით შეაცვლევინეს.

ერთი კონცერტი ბარათაშვილის ხიდში გაიმართა. კონცერტს ახალგაზრდა ქალი ესწრებოდა. ახლა შეგვიძლია თქმა, რომ ახალგაზრდა იყო, თორემ მაშინ ათი წლით უფროსი გოგო არასრულოწლოვან ილიას დიდ ქალად ეჩვენა. ის დარბაზში იჯდა და დაჟინებით უყურებდა, კონცერტის დამთავრების შემდეგ დარბაზში დარჩა და „…არ ვიცი, როგორ ვთქვა კორექტულად, მოკლედ, იმ ღამეს სახლში არ მივსულვარ“.

სერიიდან: SILK SCREENS

ინსტალაცია: TOUCH...

ეს ამბავი კარგა ხანს გაგრძელდა - პატარა ბიჭის ვნებები და პროვინციაში მომუშავე მასწავლებელი ქალის ზეწოლა, მისი მართვის და მითვისების სურვილი. დიდხანს გაგრძელდა, მეტისმეტად დიდხანსაც კი. ამბის ფინალი კი ისეთივე აბსურდული იყო, როგორიც დასაწყისი: ავტობუსის გაჩერებამდე მასწავლებელთან ერთად მდგომი ილია უცებ მიხვდა, რომ მორჩა, დამთავრდა, და უკვე დაძრულ ავტობუსში უკანა კარიდან ახტა. კარი დაიხურა, ქალი გაჩერებაზე დარჩა, ილია წავიდა. “აღარასოდეს მინახავს. ისე, კარგი იყო - გამოცდილება. მასწავლებელი იყო. ერთხელ საუბარს შევესწარი, როგორ ფრთხილად უნდა მოექცნენ პატარა გოგოებს, რომ რამე ხიფათში არ აღმოჩნდნენ. ბიჭების საქმეც არაა ნაკლებად საფრთხილო. საერთოდ, მასწავლებლობა არაა ისე ადვილი, როგორც ჰგონიათ ხოლმე. ძალიან კორექტული უნდა იყო, რომ ადამიანი არ გატეხო”.

მიღება - დაბრუნება

საერთოდ, ილიას საათობით შეუძლია საუბარი იმის შესახებ, თუ რამდენად შორს შეიძლება ადამიანი, განსაკუთრებით კი მხატვარი, თავის თვითგამოხატვაში წავიდეს, რის ფასად უჯდება მას ასეთი საქციელი. „თუკი გიღებენ, რამე უნდა დაუბრუნო კიდეც საზოგადოებას. როცა არტისტი დესტრუქციაზე მიდის, ამას რამე პოზიტიურიც უნდა ახლდეს, სრული თავაშვებულობა თავისუფლებას არ ნიშნავს, ეს ყველასთვის საზიანოა“.

ილიამ ჯეფ კუნსის ამბავი მიამბო, ჩიჩოლინას სკანდალური გადაღებების ავტორისა. გინახავთ ეს ფოტოები? გულწრფელი პორნოგრაფიაა, ისევე, როგორც არაკის ყბადაღებული კატალოგი - მართალია, ამ უკანასკნელმა ის საზოგადოებრივ კონტექსტში ჩასვა და კონცეფციის თანახმად, სუპერმარკეტებში ჩამოარიგა, როგორც ჩვეულებრივი პროდუქტი, ისეთი, დიასახლისი სარეცხ ფხვნილთან ერთად რომ ჩაუძახებდა საყიდლების პარკში; ჰოდა, სანამ ზემოხსენებული ჯეფ კუნსი ჩიჩოლინას პორნოვარსკვლავად აქცევდა, მან ამ ქალბატონზე ჯვარი დაიწერა, თავის მეუღლედ გახადა, და შესაბამისად, საზოგადოებას მთლად გადარევის შანსი არ მისცა.

...ილიას შემოქმედებას, რომელიც სოცრეალიზმის ფონზე მიუღებლად და საზოგადოებისთვის საშიშად ითვლებოდა, დღეს მთელს მსოფლიოში უამრავი თაყვანისმცემელი ჰყავს, და თავად მხატვარი, როგორც ყოველთვის, ახლაც უამრავ რამეს აკეთებს: ის კურატორია; მუშაობს, როგორც მხატვარი, ექსპერტი; ხელოვნების ნაციონალური ცენტრის სამხატვრო ხელმძღვანელი გახლავთ, სულ მალე ჟურნალსაც გამოსცემს და თავის ნამუშევრებს გერმანიასა და შვეიცარიაში წარმოადგენს. მოკლედ, ილია ზაუტაშვილი არ იცვლება, ისევ ისეთია, როგორიც პირველად ვნახე: მშვიდი, საიმედო, კარგი ამბების მთხრობელი უგრა სინდჰუ, მიზეზთა ოკეანე.

„იცი, ერთ დღეს სიტყვაში EARTH - დედამიწა, სიტყვა ART - ხელოვნება აღმოვაჩინე. და მას მერე მივხვდი, რომ ძებნა საჭირო აღარაა. ისედაც აქაა“.

ისევე, როგორც მარადიულობა, ცოდნა და ნეტარება.

Don't Make a wish

სერიიდან: CHINA TOWN

სერიიდან: GRAFICS, DRAWINGS, PAINTINGS

სპეც-პროექტი
ფოტო: ბესო ხაინდრავა

გზა

ესტონეთში თვითმფრინავით ჩავედით, მაგრამ ტალინში გამგზავრებამდე, ესტონეთის ქართველ სპეციალისტს, ბატონ ვაჟა დურმიშიძეს თბილისში დაწვრილებით გამოვკითხე ყველაფერი, რისი გაგებაც წინასწარ მინდოდა ამ ქვეყნის შესახებ და ბოლოს, როცა ესტონელი ქალების შესახებაც შევაპარე სრულიად უწყინარი კითხვა, ბატონმა ვაჟამ ცივად, კატეგორიულად მიპასუხა: - არც იფიქრო, ცხენებივით არიან...

ამ უკანასკნელმა ინფორმაციამ განსაკუთრებით გამახარა, რადგან ცხენები ძალიან მიყვარს და ვთვლი, რომ ცხენი (საერთოდ) ძალიან ლამაზია.

პირველი ცოცხალი ესტონელიც, რომელიც შემხვდა (უფრო სწორად, დამხვდა), ჩემს გვერდით სკამზე (ტალინისაკენ მიმავალ თვითმფრინავში), ეს მშვენიერი გოგონა იყო, რომელთანაც საერთო ენა (ყველაზე პირდაპირი მნიშვნელობით) მაშინვე, აფრენისთანავე გამოვნახე. ეს საერთო ენა იყო ესპანური, რადგან იგი სევილიის უნივერსიტეტის სტუდენტი აღმოჩნდა (შინისაკენ არდადეგებზე მიმავალი) და სანამ ჩვენი თვითმფრინავი ტალინის აეროპორტში დაეშვებოდა, რაღა გამაჩერებდა...

ხშირად ხდება, რომ ქვეყანასა და ხალხზე პირველწარმოდგენას სწორედ პირლშემხვედრი ქმნის შენს ცნობიერებაში და ალბათ ადვილი დასაჯერებელია, რომ სანამ ტალინში ჩავფრინდებოდი, ეს ქალაქი და ქვეყანა უკვე მიყვარდა...

დავლატოვის ტალინი

პირველი, რაც ტალინში ვნახეთ, კაფე „კაროლინა“ იყო, სადაც სერგეი დავლატოვი თავის მშვენიერ მოთხრობებს წერდა. კარგი ქალაქი და კარგი ქვეყანა კი სწორედ ის არის, სადაც კარგი მწერლები ცხოვრობენ.

ვისაც დავლატოვის ესტონური მოთხრობები უყვარს, ალბათ ჩემსავით უყვარს ტალინი და მათთვისაც ეს ქალაქი ძალიან თბილია, მიუხედავად იმისა, რომ ტალინი ცივი ქალაქია და ესტონეთი კი - ცივი ქვეყანა.

აქ ხშირად წვიმს და ცაც ტალინის თავზე, როგორც ვიმ ვენდერსი იტყოდა - საკმაოდ პესიმისტურია. თუმცა ყველგან არიან ადამიანები, რომელთა სითბოს გამოც, მაინც ოპტიმისტი ხარ და საერთოდ აღარ გეშინია სიცივის.

ტალინში სწორედ ასეთი ქართული ოჯახი ცხოვრობს და სწორედ მათი მონდომების გამო, ტალინის საერთაშორისო კონფერენციაზე ქართველებმაც მივიღეთ მონაწილეობა. კონფერენცია ნაციონალური ბიბლიოთეკის დარბაზში მიმდინარეობდა, სადაც (როგორც ნებისმიერ საერთაშორისო კონფერენციაზე), განსაკუთრებული ყურადღების ცენტრში საქართველო მოექცა. სხვათა შორის, ჩემთვის (ისევე როგორც სხვა ქართველებისთვის), უცხოელების საქართველოთი დაინტერესება, საკმაოდ ადვილია და პირიქით - ძნელია საქართველოს ბედით ქართველი დააინტერესო…

კონფერენცია ეროვნული ბიბლიოთეკის შენობაში მიმდინარეობდა და მისი დათვალიერებისთანავე, ჩვენთვის ნათელი გახდა, თუ როგორ ქვეყანას ვესტუმრეთ და როცა წიგნის მაღაზიებიც ვნახეთ, საბოლოოდ დავრწმუნდი რომ სწორედ წიგნისადმი დამოკიდებულება განსაზღვრავს სახელმწიფოს რაობას. თუ ჩვენც გვსურს ისეთივე წარმატებულები ვიყოთ (ისეთ მოკლე დროში), როგორც ეს ესტონელებმა შეძლეს, ბორბლისა და ველოსიპედის თავიდან გამოგონება არც გვჭირდება და შეგვიძლია მათი გამოცდილება, უბრალოდ, გავიზიაროთ. კონფერენცია კი (პირადად ჩემთვის), ძალიან საინტერესო იყო, მაგრამ ტალინისა და ესტონეთის ნახვაც ძალიან მინდოდა (მრავალი მიზეზის გამო) და მაკა სახეჩიძესა და რატი სამხარაძეს (ვისი მონდომების გარეშეც, ზემო თქმულს ვერ შევძლებდით), მადლობა გვინდა ვუთხრათ…

VABADUS

...ეს სიტყვა თავისუფლებას ნიშნავს და თავისუფლების მნიშვნელობა კი ესტონელებმა ისე კარგად იციან, რომ სხვისი თავისუფლებისთვისაც უბრძოლიათ და ის „სხვები“ 1919 წელს, ჩვენც ვიყავით. როცა დამოუკიდებელ საქართველოს დენიკინის არმიამ შემოუტია, საქართველოში მცხოვრები ესტონელები, ადვილად მიხვდნენ, რომ თეთრი და წითელი რუსეთი - ორივე საქართველოს მტერი იყო და გენერალ გიორგი მაზნიაშვილთან ერთად, გამოუსწორებელ ოკუპანტებს ტუაფსემდე სდიეს.

მაშინ, XX საუკუნის დასაწყისში, ესტონელები აფხაზეთში, მესხეთსა და ჯავახეთშიც ცხოვრობდნენ, მაგრამ XX საუკუნის ბოლოს, მხოლოდ აფხაზეთში იყო დარჩენილი რამდენიმე ესტონური სოფელი და ომის შემდეგ, ისინიც სამშობლოში დაბრუნდნენ.

პირველად კი ესტონელები საქართველოში, მეცხრამეტე საუკუნეში გამოჩნდნენ და მათ მობრძანებას პირველები ილია და აკაკი მიესალმნენ და მერე ნიკო ნიკოლაძემ სპეციალური წერილიც კი მიუძღვნა საქართველოს ესტონელებს.

ჩვენი სტუმრობა ტალინში, საქართველოს დამოუკიდებლობის დღეს დაემთხვა და 26 მაისი ქართულ სათვისტომოში, ქართველებთან ერთად, იმ ესტონელებმაც აღნიშნეს, ვინც ცრემლის გარეშე ვერც იხსენებდა იმ მიწას, რომელმაც ისინი ერთი საუკუნით შეიფარა.

საქართველოში მაშინ ისინი ურმებითაც კი მოვიდნენ და გზა იყო იმდენად გრძელი, რომ 26 მაისს იმ ესტონელი კაცის ჩამომავლებიც გავიცანით, რომელიც XIX საუკუნეში ესტონეთიდან საქართველოსკენ მომავალ ურემზე გაჩნდა...

კონფერენციაზეც, სანამ ლიტერატურული და, საერთოდ, კულტურული ურთიერთობების შესახებ ვისაუბრებდი, უპირველესად მადლობა ვუთხარი მასპინძლებს დახმარებისათვის, რომელიც ჩვენ მათგან გვახსოვს და არასოდეს დაგვავიწყდება. მით უმეტეს, საუკუნის მანძილზე, სხვებისაგან განსხვავებით, საქართველოში მცხოვრებ ესტონელებს, ჩვენთვის არავითარი პრობლემები არ შეუქმნიათ. პირიქით - მათი ცხოვრების წესი და აყვავებული ეზოები, მშვენიერი გაკვეთილი იყო ჩვენთვის, შრომის კულტურის შესასწავლად. მართალია ჩვენ ცუდი მოსწავლეები გამოვდექით, მაგრამ ეს ჩვენი ბრალია და არა ესტონელების...

პინგვინი

საბჭოთა კავშირში ასეთი სახელწოდების ორი კაფე არსებობდა: ერთი სოხუმში, მეორე კი - ტალინში, სადაც იტალიური ნაყინი იყიდებოდა სპეციალური დანადგარიდან ჩამოსხმულ ჭიქებში და ეს იტალიური დანადგარი სოხუმში ომიკ ლოლუამ და ამირან გაგუამ 1987 წელს ჩამოიტანეს. სპეციალურად იმ დანადგარის ინსტრუქციის წაკითხვის მიზნით კი, იტალიური ენა შეისწავლა იმ დროს სოხუმის უნივერსიტეტის სტუდენტმა ალეკო სარალიძემ, რომელიც შემდგომ, კაფე „პინგვინში“ (ლექციებისაგან თავისუფალ დროს) ომახიანად მოუწოდებდა სოხუმის მოსახლეობას იტალიური ნაყინის დაგემოვნებისაკენ. თუმცა სოხუმში ხალხს მაინცდამაინც არ სჭირდებოდა რეკლამა „პინგვინში“ სტუმრობისთვის, რადგან კაფე „პინგვინი“ ომის დაწყებამდე, სოხუმელების უსაყვარლესი ბირჟა იყო და იტალიური ნაყინი კი, სულიერი თუ არა, გასტრონომიული ხიდი მაინც იყო საბჭოთა სოხუმსა და დანარჩენ კაცობრიობას შორის.

დაახლოებით იმავე პერიოდში (გასული საუკუნის ოთხმოციან წლებში), ნაყინის ჩამომსხმელი (იტალიური) დანადგარი გაჩნდა ტალინშიც, თუმცა ტალინი (და ესტონეთი), იტალიური ნაყინის გარეშეც, მთელს საბჭოთა კავშირში ისედაც ყველაზე ევროპული სივრცე იყო და, მგონი, ამიტომაც ეტანებოდა ასეთი მონდომებით ჩვენი მშობლების თაობა სწორედ ტალინს.

ამჟამად რატუშის მოედანზე, კაფე „პინგვინი“ აღარ არსებობს, თუმცა იქაური ნაყინის გემო დღემდე ახსოვთ ქართველ ქალებს და მათ შორის მაკა სახეჩიძესაც; ან კი როგორ დაავიწყდება, როცა გამიჯნურების გარიჟრაჟზე, შეყვარებულმა რატი სამხარაძემ ტალინში ჩამოსხმული იტალიური ნაყინი საქართველოში თერმოსით ჩამოუტანა...

ჩემს ძვირფას ცოლსაც, სტუდენტობის დროს ტალინში ექსკურსიაზე ნამყოფს, მშვენივრად ახსოვს იმ ლეგენდარული ნაყინის გემო და მეც სიამოვნებით ჩამოვუტანდი ტალინიდან თერმოსით „პინგვინის“ ნაყინს, „პინგვინი“ რომ არ გაეუქმებინათ. მერე რა, რომ არ დამიფასებდა თერმოსის თრევას ორი გამოცვლილი თვითმფრინავით თბილისამდე. მე ხომ დანამდვილებით მეცოდინებოდა, რომ სიყვარულის გამო, მადლობას არავინ გეტყვის, არც უნდა გინდოდეს და არც უნდა ელოდე...

საიდან იწყება სამშობლო

ჩვენს ბავშვობაში ასეთი შინაარსის სიმღერაც კი არსებობდა, სადაც ამ შეკითხვას უამრავი პასუხი ჰქონდა, მაგრამ როგორც მომეჩვენა, ესტონელებისთვის სამშობლო ტუალეტიდან იწყება. მეტიც - მიუხედავად იმისა, რომ ესტონეთში, საერთოდ, დიზაინის ნამდვილი ბუმია, განსაკუთრებული ყურადღება მაინც ტუალეტებს ექცევა და, პირადად, მართლა არსად შემხვედრია ასეთი მონდომებითა და გემოვნებით შექმნილი ტუალეტები. ჩვენთან არათუ ტუალეტის, ნებისმიერი შენობის, მით უმეტეს საკუთარი სახლის აშენებისას, არავის ახსენდება, რომ დიზაინერი ისეთივე საჭირო პროფესიაა, როგორც ექიმი ან მასწავლებელი, რადგან ჩვენში დიზაინერს ისევე უყურებენ, როგორც „პრარაბს“. ყველაზე ხშირ შემთხვევაში კი, ვთვლით, რომ დიზაინისა ისედაც ყველას ყველაფერი გაგვეგება და ამ პროფესიის ადამიანები, უბრალოდ, არ გვჭირდება.

როგორც ცნობილია, სახელმწიფო მაუწყებლობის პირველი არხი საზოგადოებრივი ტელევიზია უნდა გახდეს და ჟურნალისტებმა მეც არაერთხელ მკითხეს (თუ ჩემის აზრით), პირველ რიგში რა უნდა გაკეთდეს ტელევიზიაში, რომ იგი უკეთესი იყოს. რამდენჯერმე მომმართეს ამ კითხვით და რამდენჯერმე ვუპასუხე, მაგრამ ჩემი პასუხი არცერთხელ არ გაუშვიათ ტელევიზიით. ჩემი პასუხი კი მარტივია: პირველ რიგში, უნდა გაკეთდეს ტუალეტები, რადგან ჩემი თვალით მინახავს ტელევიზიის თანამშრომლები, რომლებიც დერეფანში მიდი-მოდიან და სიმწრისაგან სასოწარკვეთილები, ტუალეტში მაინც ვერ შედიან, რადგან შესვლისთანავე, იქ დაგროვილი განავალი შეიძლება მუხლამდე შემოგწვდეს და თუ დროულად ვერ მოისაქმებ, წელამდეც ამოგაჩოჩდება. კაცებს ვგულისხმობ, თორემ ქალები იმთავითვე განწირულნი არიან და ტუალეტში რომ ვერ შედის ათას ხუთასი ადამიანი, რომელ მათგანს შეიძლება მოვთხოვოთ გადაცემის დონე და ხარისხი?...

ზემოთქმულის შესახებ არაერთხელ შევჩივლე ტელევიზიის ხელმძღვანელობასაც და მათი განმარტებით, ტუალეტები პერიოდულად კი უმჯობესდება, მაგრამ მაინც ისვრება და რემონტის ხარჯი, სამწუხაროდ, ამაო და ფუჭია. სამწუხაროდ თუ საბედნიეროდ, ადამიანები ტუალეტით სარგებლობას ვერ გადაეჩვევიან და ისევ უკეთესი და ლოგიკური იქნება, რომ ტუალეტის კულტურას მივეჩვიოთ. როგორც ჩანს, ასეთი კულტურაც არსებობს. ტელევიზიის ხელმძღვანელობაც არაფერ შუაშია და კულტურა მხოლოდ სვეტიცხოველს არ ნიშნავს...

გასული საუკუნის სამოცდაათიან წლებში, როცა თბილისს დანიის მშვენიერი დედოფალი ესტუმრა და გორში, სტალინის მუზეუმის სანახავად წაიყვანეს, სადღაც იგოეთის ტეკთან, (ბოდიში მომითხოვია და) დედოფალმა მცირედმოსაქმება მოინდომა. მაშინდელი ცეკას ვერცერთმა მდივანმა ვერ მოისაზრა, რა უნდა ექნათ, გარდა ერთისა, რომელმაც თქვა - სხვა გზით დავაბრუნოთ თბილისში, ვაიდა, გორშიც შევრცხვეთო და ასეც მოიქცნენ - დედოფალი თბილისში დააბრუნეს, როგორც ერთ-ერთ გზად შემხვედრ ქალაქში და ცეკას შენობაში, ერთადერთ წკრიალა ტუალეტში, სულგრძელად მიიპატიჟეს.

მგონი, თბილისში ახლაც ერთადერთი სუფთა საზოგადოებრივი ტუალეტია...

MUSI MAGI

ესტონეთში მთები არ არის და რასაც ესტონელები მთას ეძახიან, ასეთ შემაღლებას ქართველები გორასაც ვერ ვუწოდებთ. ხოლო რაც ესტონელისთვის გორაა, ქართველმა შეიძლება ვერც კი შეამჩნიოს, ისე გადაიაროს.

თუმცა შუაგულ ტალინში მაინც არის ერთი გორა, რომელსაც ეთნიური კუთვნილების მიუხედავად, აუცილებლად აღმოაჩენს ნებისმიერი ადამიანი და მას „კოცნის გორა“ კი ჰქვია, მაგრამ სინამდვილეში მხოლოდ ოდნავ შემაღლებული ადგილია, სადაც წყვილები სხედან ან დგანან და ერთმანეთს კოცნიან. შეყვარებულები ერთმანეთს კოცნიან დღისით თუ ღამით, ყველას თვალწინ და ყველას დასანახად და არავინ ამბობს, რომ საჯაროდ კოცნა უზრდელობაა, ესტონეთში არავინ ფიქრობს, რომ სიყვარული სამარცხვინოა...

ჩვენთან კი პირიქითაა - სიყვარული ითვლება სამარცხვინოდ და არა სიძულვილი: თბილისში, ქუჩაში, დღისით შეყვარებულმა ბიჭმა რომ გოგოს ტუჩებში აკოცოს, მას აუცილებლად გაკიცხავენ, მაგრამ იმავე ბიჭმა, იმავე ქუჩაზე უდანაშაულო კაცი რომ მოკლას დღისით, ასევე ყველას თვალწინ, ჩვენი საზოგადოების ნაწილი მაინც, მას გმირივით მიიღებს, „ტუსოვკებზეც“ პატივისცემით მოიკითხავენ და სუფრებზეც ადღეგრძელებენ დიდი, საგვარეულო ყანწებით...

მიზეზი არ ვიცოდი, მაგრამ კოცნა და სიყვარული ჩვენთან რომ სირცხვილი იყო, ჯერ კიდევ ბავშვობაში აღმოვაჩინე, როცა მეგობრებთან ერთად კუს ტბის მისადგომებთან (ტყეში „ინდიელობანას“ თამაშისას), ჩახუტებულ კაცსა და ქალს წავაწყდით. კი ვიფიქრე: ესენი თუ კარგი საქმით არიან დაკავებულები, ხეებს რატომ ეფარებიან-მეთქი, მაგრამ მაშინ რა ვიცოდი, რომ როცა უფროსკლასელი გავხდებოდი, მეც ამ ხეების მოსაძებნად, ამავე ბილიკების გავლა მომიწევდა...

ამ ბილიკიდან ფართო გზაზე გასვლა, იქ, სადაც სიყვარულის რცხვენიათ და ეშინიათ, ძალიან ძნელია...

პატრიოტიზმი

ტალინის მთავარ მოედანზე, რატუშის წინ, ოდესღაც ადამიანებს სიკვდილით სჯიდნენ, როგორც წესი, ღალატისათვის. ღალატი იმდენი არსებობს, რამდენიც მოღალატე და ჩვენ ვცდილობთ, არ ვიყოთ მოღალატეები. მეტიც - ჩვენ გვინდა ვიყოთ პატრიოტები, ოღონდ პატრიოტიზმის ჩვენებური გაგება საკმაოდ განსხვავდება ევროპული, ამ შემთხვევაში ესტონური გაგებისაგან და ტალინში, რატუშის მოედანზე, ამ განსხვავებას საკმაოდ ადვილად აღმოაჩენთ. ჩვენი პატრიოტიზმი, როგორც წესი, სადღეგრძელოებში გამოიხატება და ჩვენი ღრმა რწმენით, პატრიოტია ის, ვინც საქართველოს სადღეგრძელოს ომახიანად ამბობს, მერე თვრება და კოცნის იმ კაცს, რომელიც გვერდით უზის...

მსოფლიოში არ არის ქვეყანა და ქალაქი, სადაც იმდენი სასიყვარულო ლექსი და პოემა დაუწერიათ მშობლიურ ქალაქსა და ქვეყანაზე, რამდენიც ჩვენ - თბილისსა და საქართველოზე, მაგრამ ისეთი ქალაქი და ქვეყანაც ძნელი მოსაძებნია, სადაც ასე სასტიკად ექცევიან მშობლიურ ქალაქსა და ქვეყანას.

ესტონელები საერთოდ არ ლაპარაკობენ პატრიოტიზმზე და აქ არავინ გეტყვის, რომ პატრიოტია, მას ურჩევნია თავისი საქმე გააკეთოს კარგად, აღასრულოს პროფესიული მოვალეობა, იშრომოს და ეს მისთვის არის კიდეც პატრიოტიზმი. ესტონელები არ საუბრობენ პატრიოტიზმზე და უხმაუროდ ლოკავენ ტალინის ქუჩებს და უვლიან საკუთარ ქვეყანას, ისე რომ მათი წარმატებები ნებისმიერ სფეროში, ასეთ მოკლე დროში, უბრალოდ, დაუჯერებელია...

საქართველოში ამბობენ, რომ ესტონეთი ისედაც (საბჭოთა პერიოდშიც), ევროპული ქვეყანა იყო და მართალსაც ამბობენ, მაგრამ ეს ჩვენთვის შეღავათი არ არის და არც იმას ნიშნავს, რომ საბჭოურ ცნობიერებაზე უარი ამიტომაც არ უნდა ვთქვათ. ჩვენი ღრმა რწმენით, საქართველოშიც კი შეიძლება მენტალური ცვლილებები მოხდეს სახელმწიფოებრივი თვალსაზრისით, თუ ჩვენ მოვინდომებთ...

სხვათა შორის, არის მეცნიერული ვერსია, რომლის თანახმადაც, ყივჩაღები ეკუთვნოდნენ იმ თურქმანულ მოდგმას, რომლებიც აღმოსავლეთიდან მოვიდნენ ევროპაში და მოგვიანებით შექმნეს უნგრო-ფინური ეთნო-ლინგვისტური ჯგუფი. ესტონელებიც სწორედ ამ ჯგუფს ეკუთვნიან და თუ ყივჩაღების წარმოშობის ეს ვერსია მართალია, მაშინ გამოდის, რომ რაღაც დოზით, ესტონელებს ქართველებიც ვენათესავებით და იქნებ ეს (თუნდაც შორეული შეხება), სახელმწიფოს შექმნაში ახლა მაინც დაგვეხმაროს...

პეგასი

ესტონეთში, რამაც სასიამოვნოდ გაგვაკვირვა, გოგი ძოძუაშვილის პოპულარობა იყო და მის მშვენიერ მუსიკას თითქმის ყველა რადიოსადგური ატრიალებს, რომელსაც ახალი თაობის მსმენელი ჰყავს. ასევე ვნახეთ ადამიანები, ვინც ნიკა მაჩაიძის შემოქმედებასაც იცნობს, რომელმაც რამდენიმე წლის წინ, ელექტრონული მუსიკის მსოფლიო კონკურსში გაიმარჯვა და ეს მოხდა მაშინ, როცა საქართველოში დენი საერთოდ არ იყო. უცნაურია, მაგრამ ეს ფაქტია და ისიც ფაქტია, რომ მართლა ნიჭიერი ხალხი ვართ და ყველაზე მეტად კი, ამ ნიჭის ორგანიზებულად, სწორად წარმართვა და გამოყენება გვიჭირს. გვიჭირს კონფორმიზმზე უარის თქმაც და ხშირად ისეთი კომფორმისტები ვართ, რომ ერთმანეთსაც ვერ ვუმხელთ და ერთმანეთისთვის თვალის გასწორებაც გვიჭირს, განსხვავებით (თუნდაც) ესტონელებისაგან, რომლებიც ჭიქების მიჭახუნებისას, თვალებში უყურებენ ერთმანეთს და ვერც წარმოუდგენიათ, რომ ტყუილიც მოსულა. (ამ მხრივ (და არა მხოლოდ), ესტონელები მართლა ჰგვანან სვანებს და როგორ არ შევიყვარებდი მათ მაშინვე, ჩასვლისთანავე)...

ჩვენი კონფორმიზმის ერთი თვალსაჩინო მაგალითი დღემდე არსებობს ტალინში და მას კაფე „პეგასი“ ჰქვია - აქ, ესტონეთის მწერალთა კავშირის ამ კაფეში, მთელი საბჭოთა ოკუპაციის განმავლობაში, ესტონელი მწერლები იკრიბებოდნენ და ხმამაღლა ფიქრობდნენ ესტონეთის გათავისუფლების გეგმებზე, მიუხედავად იმისა, რომ მათ კლავდნენ, აპატიმრებდნენ ან, უბრალოდ, წიგნებს არ უბეჭდავდნენ. მხოლოდ 1991 წლის შემდეგ (დამოუკიდებლობის აღდგენისთანავე), საბჭოთა პერიოდში აკრძალული, უამრავი ესტონური წიგნი გამოქვეყნდა, ჩვენგან განსხვავებით. საქართველოში დღემდე არ აღმოჩნდა თუნდაც ერთი წიგნი, რომელიც საბჭოთა პერიოდში დაიწერა და საბჭოთა ცენზურამ მხოლოდ იმიტომ აკრძალა, რომ იგი ეწინააღმდეგებოდა საბჭოთა იდეოლოგიას...

სხვათა შორის, ეს ხალხი დღესაც გვმოძღვრავს და მორალსაც ხმამაღლა გვიკითხავს ზნეობრივი იდეალების შესახებ, მიუხედავად იმისა, რომ სწორედ მათ გვასწავლეს და მიგვაჩვიეს შეგუებას მაშინაც კი, როცა შეგუება შეუძლებელია...

საქართველოში შეუძლებელია ძლიერი, დამოუკიდებელი სახელმწიფოს შექმნა ლუსტრაციის გარეშე, სადაც რუსეთის სპეცსამსახურების ამდენი აგენტი ასეთი ხალისით მოღვაწეობს და ჩვენს პარლამენტს კი ლუსტრაციის კანონის მიღება არათუ არ ეჩქარება, არც სურს, ესტონელებისაგან განსხვავებით. ესტონეთის პარლამენტმა კი, ესტონეთის ტერიტორიაზე, „მატრიოშკების“ გაყიდვაც კი აკრძალა, რადგან ჩათვალეს, რომ ეს ერთი შეხედვით უწყინარი სათამაშო, რუსული აგიტაციისა და პროპაგანდის იარაღიც არის...

შეიძლება ზემოთქმული გადაჭარბებული და ღიმილისმომგვრელიც კი იყოს, მაგრამ თუ ესტონეთს ესტუმრებით, ადვილად დარწმუნდებით, რომ ჩვენგან განსხვავებით, მათ ზუსტად იციან, რა სჭირდება სახელმწიფოს შექმნას და ალბათ ჩვენსავით შეგშურდებათ მათი...

ევროძროხები

ესტონეთი უკვე ევროკავშირის წევრი ქვეყანაა და ჩვენი სუბიექტური დაკვირვებით, ევროკავშირში გაწევრიანება თვითონ ჩვენზე უფრო არის დამოკიდებული, ვიდრე ევრო-ჩინოვნიკებზე და ამ გზაზე, ჩვენთვის მთავარი დაბრკოლება და ბარიერი - ჩვენი შიშია.

ჩვენ გვეშინია, რომ ევროინტეგრაციის პირობებში, ჩვენ დავკარგავთ მთავარს, რაც განაპირობებს ჩვენს თვითმყოფადობას. ნებისმიერი შიშის საფუძველთა საფუძველი კი არასაკმარისი ცოდნაა და ასეც რომ არ იყოს, ჩვენი კონსერვატორული ბუნება და ხასიათი, ძნელად ეგუება უცნობ სიახლეს. თუმცა, ისიც ფაქტია, რომ სწორედ ევროპა არის სივრცე, სადაც ქვეყნებმა და ხალხებმა ყველაზე უკეთ და წარმატებით შეძლეს საკუთარი კულტურისა და ტრადიციების შენარჩუნება. ჩვენ კი გვეშინია, რომ როგორც კი მივუახლოვდებით ევროპას, მაშინვე აგვიკრძალავენ ხაჭაპურების ცხობას და წაგვართმევენ მართლმადიდებლობას. ასეთი მცდელობა (ორასი წლის მანძილზე), სხვა დამპყრობლებისგან განსხვავებით, მხოლოდ რუსებს ჰქონდათ საქართველოში და რაც მალე დავშორდებით მათ და მივუახლოვდებით ევროპას, უფრო სწრაფად შევძლებთ იმის გადარჩენასა და შენარჩუნებას, რაც ასე გვეძვირფასება.

არა რუსეთი ან ამერიკა, არამედ ევროპა და ეს ჩვენი ახალი არჩევანი კი არა, ძველი, დავით აღმაშენებლის გზაა, რომელსაც უნდა დავუბრუნდეთ და ეს გზა კი, სახლში დაგვაბრუნებს - იქ, საიდანაც მოვდივართ და აღარ გვახსოვს, რომ მართლა უძველესი ევროპელები ვიყავით და ევროპა ჩვენი ძველი, დავიწყებული სახლია.

სახლში დაბრუნების კი, არ უნდა გვეშინოდეს, მით უმეტეს, რომ საყურეებს, ჩვენი სურვილის წინააღმდეგ (როგორც გვაშინებენ), ჩვენ არავინ გაგვიკეთებს და თუ ოდესმე გვეღირსა ევროკავშირში გაწევრიანება, მათი მოთხოვნით, მხოლოდ ჩვენს ძროხებს ექნებათ საყურეები და ისიც - მძღოლების გასაფრთხილებლად.

ესტონეთი უკვე ევროკავშირის წევრი ქვეყანაა და ესტონეთის ბედნიერ ძროხებს უკვე ფერადი, ღამითაც შესამჩნევი საყურეები ამშვენებთ…

ჰელლა მურრიკი

ვინც კარგად იცნობს მსოფლიო დრამატურგიის ისტორიას, მისთვის ნაცნობია ჰელლა მურრიკის სახელიც, ვისი პიესებიც მთელი მსოფლიოს თეატრების სცენებზე იდგმებოდა უდიდესი წარმატებით და დღესაც იდგმება. თუმცა მათთვისაც კი, ვისაც განსაკუთრებით უყვარს ამ შესანიშნავი მწერალი ქალის შემოქმედება, ალბათ უცნობია მისი ბიოგრაფიის ქართული ფურცელი, რომელიც ტარტუს უნივერსიტეტს უკავშირდება.

სწორედ ტარტუში სწავლის დროს შეუყვარდა ჰელლა მურრიკს ქართველი სტუდენტი გიორგი გელეიშვილი, რომელიც საქართველოს გათავისუფლების კომიტეტის წევრი იყო და მიუხედავად იმისა, რომ გიორგი გელეიშვილსაც გაგიჟებით უყვარდა მშვენიერი ჰელლა მურიკი, მათი შეუღლება არ მოხდა. ქართველი სტუდენტი ტარტუში სწავლის დამთავრების შემდეგ, ჯერ შვეიცარიაში ცხოვრობდა, სადაც საქართველოს გათავისუფლების მიზნით, აქტიურად იღებდა მონაწილეობას იარაღის შეძენაში და შემდეგ კი სამშობლოში დაბრუნდა. თბილისში ჩამოსვლისთანავე, გიორგი გელეიშვილი დააპატიმრეს და მხოლოდ 1917 წელს გაათავისუფლეს დათიკო ვაჩნაძის აქტიური ჩარევის შემდეგ, როცა რუსეთში ნიკოლოზ მეორე ტახტიდან გადადგა.

1918 წლიდან იგი ექიმად მუშაობდა ხევსურეთში და ხევსურებთან ერთად, 1921 წლის თებერვალში, თბილისის მისადგომებთან რუსი ოკუპანტების წინააღმდეგ იბრძოდა. 1924 წლის წარუმატებელი აჯანყების შემდეგ, მან საქართველო ქაიხოსრო ჩოლოყაშვილის შეფიცულებთან ერთად დატოვა და ოსმალეთში გადავიდა. ოსმალეთიდან მარსელში, საფრანგეთიდან გერმანიაში, ხოლო გერმანიის საპორტო ქალაქ კილიდან კი - ფინეთში, 1927 წელს. მთელი ამ ხნის განმავლობაში, მას მიმოწერა ჰქონდა ჰელლა მურრიკთან, რომელიც ტარტუს უნივერსიტეტის დამთავრების შემდეგ, ფინეთში ცხოვრობდა, მაგრამ 1921 წელს მიმოწერა შეწყდა, გასაგები მიზეზების გამო. ყოველ შემთხვევაში, მას სჯეროდა, რომ უპასუხოდ გაგზავნილი წერილები საბჭოთა ხელისუფლების დამსახურება იყო, მაგრამ მხოლოდ ფინეთში ჩასვლის შემდეგ აღმოაჩინა, რომ მიმოწერის შეწყვეტა ჰელლა მურრიკის გათხოვებამ გამოიწვია, რომელსაც უკვე შვილიც ჰყავდა. თუმცა გიორგი გელეიშვილს უკან დასახევი თუ დასაბრუნებელი გზა აღარ ჰქონდა, როგორც ემიგრანტს და ფინეთის ხელისუფლებამ ქართველ ექიმს პოლიტიკური თავშესაფარი მისცა.

სამწუხაროდ, ვერ შევძელით იმის დადგენა, დაოჯახდა თუ არა ქართველი ემიგრანტი ფინეთში და ერთადერთი, რაც ვიცით, მისი გარდაცვალების დეტალებია. იგი 1939 წელს, ფინეთ-რუსეთის ომის დროს დაიღუპა, რომელშიც მოხალისედ მონაწილეობდა, რადგან უკვე სამოცს მიტანებული გიორგი გელეიშვილს ომში გაწვევა ასაკის გამო არ ეკუთვნოდა. თუმცა 1939 წელს ის მაინც იბრძოდა ფინეთის თავისუფლებისათვის, როგორც საქართველოს თავისუფლებისთვის - მთელი სიცოცხლე…

ტარტუ

რომ არა ტარტუს უნივერსიტეტი, ალბათ არ იქნებოდა მეოცე საუკუნის დასაწყისის რენესანსი ქართულ კულტურასა და მეცნიერებაში და თუ ამ ეპოქის ამგვარი შეფასება ვინმეს გადაჭარბებულად მოეჩვენება, შეგვიძლია შევთანხმდეთ, რომ თუ რენესანსი არა, წინარენესანსული გარემო XX საუკუნის დასაწყისში, ქართულ მეცნიერებასა და ხელოვნებაში, ნამდვილად არსებობდა. ამ პირობების შექმნა კი, სხვებთან ერთად, ტარტუს უნივერსიტეტში განათლებამიღებულმა ქართველებმა შეძლეს, ვისი მიღწევებითაც (კულტურასა და მეცნიერებაში), დღევანდელი საქართველოც სამართლიანად ამაყობს. საკმარისია თუნდაც რამდენიმე სახელოვანი ქართველის ჩამოთვლა, ვინც ტარტუს უნივერსიტეტში სწავლობდა: ვახტანგ კოტეტიშვილი და კოტე ფოცხვერაშვილი, გრიგოლ რობაქიძე და სეით დევდარიანი, პეტრე ჭაბუკიანი და ვლადიმერ თოხაძე, ალექსანდრე შატილოვი და კონსტანტინე ერისთავი, მიხეილ აბრამიშვილი და სიმონ კანდელაკი…

XIX საუკუნის ბოლოს, ევროპის ამ ერთ-ერთ უძველეს და სახელოვან უნივერსიტეტში, ხუთასამდე ქართველი სტუდენტი ირიცხებოდა სხვადასხვა ფაკულტეტზე და პირველი ქართველი კი, ვინც ტარტუს უნივერსიტეტის სტუდენტი გახდა, ზურაბ აბდუშელაშვილი იყო. თუმცა, ქართველთაგან პირველი (რამდენიმე ათეული წლით ადრე), შესაძლებელია, ნიკოლოზ ბარათაშვილი ყოფილიყო და აკი ურჩევდა კიდეც მას ბიძამისი, გრიგოლ ორბელიანი, სწორედ ტარტუს უნივერსიტეტში სწავლის გაგრძელებას, მაგრამ მხოლოდ ურჩევდა ტარტუში სწავლას და ფინანსურ შეწევნასთან დაკავშირებით კი, სამწუხაროდ, დუმდა...

ყველა დანარჩენ სიკეთესთან ერთად, რუსეთისა და ევროპის სხვა უნივერსიტეტებთან შედარებით, ტარტუს უპირატესობა ქართველი სტუდენტებისთვის ნაკლები სიძვირითაც იყო გაპირობებული. ტარტუში სწავლა უფრო იაფი იყო, მაგრამ უნივერსიტეტის საფასურის გადახდას ქართველ სტუდენტთა ნაწილი მაინც ვერ ახერხებდა, გასაგები მიზეზების გამო და ამიტომაც მაშინდელი ქართული გაზეთები ხშირად მიმართავდნენ ქართულ საზოგადოებას დახმარების თხოვნით. სტუდენტებს ეხმარებოდნენ არა მხოლოდ შეძლებული ადამიანები, არამედ ქართველი მსახიობებიც კი, რომლებიც სპეციალურ საღამოებსა და კონცერტებს მართავდნენ საქველმოქმედო მიზნებით. როგორც ჩანს, მაშინდელ ქართულ საზოგადოებას კარგად ჰქონდა გაცნობიერებული განათლებული ახალგაზრდობის აუცილებლობა და ზუსტად იცოდნენ, რომ სწავლაში დაბანდებული ფული ისეთი კაპიტალი იყო, რომელიც მათი ქვეყნისთვის მომავალში ყველაზე მნიშვნელოვან დივიდენდებს მოიტანდა. ასეთი ქართველები მრავლად იყვნენ მეოცე საუკუნის დასაწყისის საქართველოში, მაგრამ ტარტუს უნივერსიტეტის არქივის ზოგიერთი მასალა, ერთი შეხედვით, სრულიად მოულოდნელ, დაუჯერებელ ამბებსაც ინახავს...

კარცერი

ტარტუს უნივერსიტეტი ერთადერთი იყო მთელს რუსეთის იმპერიაში, სადაც გერმანულ ენაზე ისწავლებოდა ნებისმიერი საგანი, მაგრამ რუსული იმპერიალიზმის ამ უჩვეულო ლიბერალიზმს სამაგალითოდ კონსერვატორული შინაგანაწესი ახლდა თან - ტარტუს უნივერსიტეტში კარცერი არსებობდა.

უნივერსიტეტის კარცერი არ იყო ზუსტად ისეთი, როგორიც ციხეებში ჰქონდათ, მაგრამ კარცერი მაინც კარცერია და თუ იქ ზიხარ, სტუდენტი კი არა, უკვე პატიმარი ხარ.

სტუდენტებს აპატიმრებდნენ საზოგადოებრივი წესრიგისა და უნივერსიტეტის კანონების დარღვევისთვის და თუ დანაშაული მძიმე იყო, მაშინ სტუდენტ-პატიმარს საკმაოდ მკაცრად ექცეოდნენ - რამდენიმე დღის განმავლობაში აძლევდნენ მხოლოდ წყალსა და პურს. ყველაზე მძიმე დანაშაულად ითვლებოდა დუელში მონაწილეობის მიღება, რისთვისაც ნებისმიერ სტუდენტს ტარტუს უნივერსიტეტის კარცერში სამი კვირა უნდა გაეტარებინა. შედარებით მსუბუქი, მხოლოდ რამდენიმედღიანი სასჯელი ელოდა მას, ვინც მოწევდა უნივერსიტეტის შენობაში, ან დაარღვევდა ღამის სიმშვიდეს საცხოვრებელ კორპუსში, ან შეურაცხყოფას მიაყენებდა ქალს, თუნდაც შემთხვევით...

ყველაზე მსუბუქად, მხოლოდ ორდღიანი პატიმრობით ისჯებოდნენ ისინი, ვინც ვალს არ იხდიდა, ბიბლიოთეკის წიგნს დროულად არ აბრუნებდა ან თეატრში, სპექტაკლის დროს, ზედმეტად ხმაურობდა...

სტუდენტობის დროს, ტარტუს უნივერსიტეტის კარცერში იჯდა შემდგომში ამავე უნივერსიტეტის ცნობილი რექტორი ფრიდრიხ პაროტიც, რომელიც ჩხუბისთვის დააპატიმრეს. 1819 წელს კარცერში ასევე იჯდა პირველი ესტონელი პოეტი კრისტიან პეტერსონი (შემდგომში ესტონური ლიტერატურის კლასიკოსი), ტარტუს ქუჩებში ღამით სეირნობის გამო. თუ ნამდვილად გასაკვირია (ჩვენთვის, ქართველებისთვის) ესტონური პოეზიის მხოლოდ მეცხრამეტე საუკუნიდან დაწყება, სულაც არ არის გასაკვირი, რომ კარცერის საკმაოდ ხშირი „სტუმრები“ ტარტუს ქართველი სტუდენტებიც იყვნენ.

კარცერის დათვალიერებისას, გულმოდგინედ ვეძებეთ კიდეც ქართული წარწერები კარცერის კედლებზე, მაგრამ როგორც მასპინძლებმა აგვიხსნეს, ისინი ან დრომ წაშალა ან ესტონელ დამლაგებელთა შრომისმოყვარეობამ.

ისე, თუ ღამით გარეთ არ გახვედი და ცას არ ახედე, პოეტი როგორღა გახდები?..

ჟებოტა

ტარტუს უნივერსიტეტის ქართულ ისტორიაში სხვა ტრაგიკული ფურცელიც არსებობს და ის არა მხოლოდ კონკრეტული ადამიანების, არამედ მთელი ჩვენი ქვეყნის მარადიულ თავგადასავალს უკავშირდება. ეს თავგადასავალი ან თვითონ არ გვანებებს თავს, ან ჩვენ ვერ ვეშვებით მას (უკვე მერამდენე საუკუნეა) და რაც მამუკა ხერხეულიძისაგან მანამდე ვიცოდი, მაინც მხოლოდ ერთი საშინელი ისტორია მეგონა და არა ჩვენი ისტორიის თანმდევი სევდა. მხოლოდ იქ, ტარტუს უნივერსიტეტის არქივებში აღმოვაჩინე, რომ რაც ახლა გვიშლის ხელს, მაშინაც და მანამდეც მთავარი პრობლემა იყო და შეიძლება მანამ იარსებოს, სანამ ჩვენ ვიარსებებთ.

პაპამისი და პაპამისის ძმაც, გიგო ხერხეულიძეც ტარტუს უნივერსიტეტის სტუდენტები იყვნენ. გიგო უმცროსი იყო და ტარტუს ქართველ სტუდენტებს შორის, დოსტიც ჰყავდა - უახლოესი მეგობარი კიკნა ფშაველა, ახალგაზრდა პოეტი (გვარად ბადურაშვილი), რომელსაც წიგნიერი ქართული საზოგადოება უკვე იცნობდა. მიუხედავად ახლგაზრდული ასაკისა, გიგო ხერხეულიძესა და კიკნა ფშაველას პოეტური კრებულები (სამშობლოში) უკვე გამოცემული ჰქონდათ და უფროსი თაობის ქართველი პოეტები სწორედ ამ ორ ახალგაზრდას მიიჩნევდნენ ყველაზე იმედისმომცემ, მომავლის პოეტებად. გიგო და კიკნა განუყრელი მეგობრები იყვნენ საქართველოში და, მით უმეტეს, ესტონეთში და სწორედ ისინი წარმართავდნენ ტარტუს ქართულ სათვისტომოში ლიტერატურული წრის საქმიანობას. აწყობდნენ საღამოებს ქართული ლიტერატურისა და კულტურის პროპაგანდის მიზნით და როგორც საარქივო მასალებითაც დასტურდება, იყვნენ ტარტუს უნივერსიტეტის საუკეთესო სტუდენტებიც.

1916 წლის ზაფხულში (არდადეგებზე), გიგო ხერხეულიძე და კიკნა ფშაველა ერთად დაბრუნდნენ სამშობლოში, მაგრამ გიგო ხერხეულიძე მხოლოდ ერთი დღით გაჩერდა შინ და მეორე დღეს კი, თავის ძმადნაფიც კიკნა ფშაველას სოფელ ჟებოტაში სტუმრად ეწვია. რასაკვირველია, გაიშალა სუფრა და, რასაკვირველია, სუფრას მოჰყვა საუბარი პოლიტიკაზე, ჟებოტა რომელიც მაშინდელ საქართველოშიც ისეთივე ცხარე იყო ხოლმე, როგორც ახლა. სუფრის წევრებს, რასაკვირველია, განსხავებული აზრები და სიმპათიები აღმოაჩნდათ მაშინდელი პოლიტიკური პარტიებისა და პროცესების მიმართ და ყველაზე მეტად კიკნა ფშაველას ძმა აქტიურობდა, რომელიც ბოლშევიკების მომხრე იყო და რამდენჯერმე, მოკამათე სტუმარს უხეშად მიმართა. გიგო ხერხეულიძემ, იმ მიზნით, რომ მეგობრის ოჯახში უახლოესი მეგობრის ძმასთან კამათი ჩხუბში არ გადაზრდილიყო, მასპინძლების სახლი დატოვა და ღამით ფეხით გამოუყვა თბილისის გზას. კიკნა ფშაველამ ჩათვალა, რომ ამ სირცხვილს მათი ოჯახი და (პირადად იგი) ვერასოდეს ჩამოირეცხავდა, თუნდაც ძმის ნაცვლად ბოდიშის მოხდით და ძმის თვალწინ თავი მოიკლა.

ღამით, თბილისისაკენ მარტო, ფეხით მიმავალმა გიგო ხერხეულიძემ, რა თქმა უნდა, არაფერი იცოდა მომხდარის შესახებ და როცა მას კიკნა ფშაველას განრისხებული ძმა წამოეწია, იგი უშიშრად დაელოდა ნაჯახით სიკვდილს…

ორი ახალგაზრდა ქართველი პოეტის ტრაგიკულ აღსასრულს უამრავი ცრემლიანი წერილი მოჰყვა მაშინდელს ქართულ პრესაში და ტარტუში კი, დამდეგ პირველ სექტემბერს, პირველ ლექციას (ყველა აუდიტორიაში) მდუმარედ, ფეხზე ამდგარნი შეხვდნენ ტარტუს ქართველი და არაქართველი სტუდენტები…

ამ ტრაგიკულ ისტორიას მხოლოდ მათთვის, ვისაც „რომეო და ჯულიეტა“ მხოლოდ თავშესაქცევი ლიტერატურა ჰგონია, კიდევ ერთ წინადადებას დავამატებ, თუნდაც იმიტომ, რომ ზუსტად ვიცოდეთ, როგორი სიყვარულით უყვარდათ საქართველოში, თუნდაც ერთი საუკუნის წინ - მეორე დღესვე, როცა გიგო ხერხეულიძის ჩვიდმეტი წლის შეყვარებულმა, ლიზი ორჯონიკიძემ გიგოს გარდაცვალების ამბავი შეიტყო, თავი მოიკლა.

ისინი ერთ დღეს, ერთად, კუკიის სასაფლაოზე დაკრძალეს…

ლიინა პილდე

ტარტუს უნივერსიტეტის არქივში, სადაც მუშაობის უფლება ესტონელებმა მართლაც სიამოვნებით მოგვცეს, ერთი უცნაური წერილი აღმოვაჩინეთ, რომლის ადრესატიც ტარტუს უნივერსიტეტის მაშინდელი რექტორია. წერილი თბილისიდან 1912 წელს არის გაგზავნილი და მას ხელს აწერს ვინმე ნინო სახვაძე, რომელიც ტარტუს უნივერსიტეტის რექტორისაგან განმარტებებს ითხოვს სტუდენტ ნიკოლო სიამაშვილთან დაკავშირებით. დღევანდელი ტერმინოლოგია რომ გამოვიყენოთ, ქალბატონი ნინო სახვაძე იყო სტუდენტ სიამაშვილის სპონსორი, მიუხედავად იმისა, რომ თავად ქალბატონი ნინო სულაც არ გახლდათ შეძლებული და ეს მისი წერილიდანაც კარგად ჩანს. წერილში ისიც არის აღნიშნული, რომ ქალბატონმა ნინომ ნიჭიერ ქართველ ახალგაზრდას მხოლოდ იმიტომ აღმოუჩინა დახმარება და გადაუხადა ტარტუში სწავლის ფული, რომ მისი ღრმა რწმენით, განათლებამიღებული და სამშობლოში დაბრუნებული ახალგაზრდა ყველაზე დიდი გარანტია იყო იმისა, რომ მისი ქვეყანა, უკეთესობისკენ შეიცვლებოდა. ერთადერთი, რის გამოც იგი ტარტუს უნივერსიტეტის რექტორს ნიკოლო სიამაშვილის შესახებ აწუხებდა, ინფორმაციის სიმწირე გახლდათ - უპირველესად, ქალბატონი ნინო უკმაყოფილო იყო იმით, რომ მის მიერ დაფინანსებული სტუდენტი წერილებს აღარ წერდა მას და აკადემიური მოსწრების შესახებ აღარაფერს ატყობინებდა. ვერც შეატყობინებდა, რადგან ნიკოლო სიამაშვილი იმ დროისათვის უკვე ერთი წლის გარდაცვლილი იყო...

ახალგაზრდა ქართველ სტუნენტს, ტარტუს უნივერსიტეტის მეოთხეკურსელ ნიკოლო სიამაშვილს მშვენიერი ესტონელი გოგონა, შემდგომში ცნობილი მსახიობი ქალი, ლიინა პილდე შეუყვარდა, მაგრამ შეუყვარდა თავდავიწყებით, როგორც ეს მხოლოდ ერთხელ ხდება ცხოვრებაში, როცა ეს სიყვარული სიცოცხლეზე მეტია. შეყვარებულმა სტუდენტმა ამ სიყვარულის გამო, თვითმკვლელობით დაამთავრა სიცოცხლე და ამ ტრაგიკული ნაბიჯის მიზეზი (როგორც ასეთ დროს ხდება ხოლმე), შეიძლება სრულიად უმნიშვნელო წყენაც კი ყოფილიყო. თუ იმასაც გავითვალისწინებთ, რომ XX საუკუნის დასაწყისში, მთელს ევროპაში თვითმკვლელობის ერთგვარი მოდაც იყო (საყვარელი ქალის გამო), ადვილი დასაჯერებელია, რომ ლიინა პილდე უდანაშაულო ყოფილიყო და ქართველი სტუდენტის ტრაგიკულ აღსასრულის შემდეგ, იგი უსამართლოდ დაითხოვეს ტარტუს თეატრიდან. მხოლოდ უდანაშაულო ადამიანს შეიძლება ჰქონდეს სინდისის ისეთი ქენჯნა, როგორიც აწუხებდა ლიინა პილდეს, რომელმაც დატოვა ესტონეთი, ჩამოვიდა საქრთველოში, მოძებნა ნიკოლო სიამაშვილის მშობლები და მათთან ერთად, აქ რამდენიმე წლის განმავლობაში იცხოვრა. ლიინა პილდემ შეისწავლა ქართულიც - იმ ხალხის მშობლიური ენა, რომელმაც მისი სილამაზის გამო, ერთი კარგი ქართველი ახალგაზრდა დაკარგა და ლიინა პილდეს სიცოცხლის ბოლომდე არ გაუწყვეტია ურთიერთობა ნიკოლო სიამაშვილის ოჯახის წევრებთან. როცა მშვენიერი ქართულით დაწერილ ბარათებს ვკითხულობდი, გულწრფელად შემშურდა ოცდაერთი წლის ნიკოლო სიამაშვილის, რომელსაც სიყვარულის გამო სიკვდილი შეეძლო და გულწრფელად ვწუხვარ, რომ საქართველოში ახლაც, სიცოცხლეს თვითმკვლელობით ძალიან ხშირად ამთავრებენ, მაგრამ ძალიან იშვიათად - ქალების გამო...

ვირუ

ეს, თითქმის კახური სახელწოდების მქონე სასტუმრო, უფროსი თაობის ქართველებს განსაკუთრებით უყვარდათ გასული საუკუნის სამოცდაათიან, ოთხმოციან წლებში და მაშინ ახლადშეუღლებულ თბილისელთა საკმაოდ დიდი ნაწილი, სწორედ აქ, ტალინის ამ სასტუმროში ატარებდა ეგრეთწოდებულ თაფლობის თვეს.

თაფლობის თვე, მოგეხსენებათ, ახლადდაქორწინებულთა განმარტოების პირველ თვეს ნიშნავს, მაგრამ იმდროინდელი თბილისური ტრადიციით, შეუღლებულ წყვილს საქორწილო მოგზაურობაში მარტო არ უშვებდნენ და, როგორც წესი, შეყვარებულებს თან მიჰყვებოდნენ მეჯვარეები, მეგობრები და ახლობლები. როგორც წესი, ისინი იმავე სასტუმროში, ყველაზე ხშირად იმავე სართულზე ჩერდებოდნენ და სასტუმროს რესტორანში სვამდნენ სიძისა და პატარძლის სადღეგრძელოებს. მერე პატარძალი იღლებოდა, ნომერში ბოდიშის მოხდით ადიოდა და მოუთმენლად ელოდა შეყვარებულ ქმარს, რომელიც, რასაკვირველია, ასე ადვილად ვერ მიატოვებდა მის პატივსაცემად ასეთ შორ გზაზე ჩამოსულ მეგობრებს და მათთან ერთად მიირთმევდა შამპანურს, სანამ სუფრა ლოგიკურ დასასრულამდე არ მივიდოდა. ქართული სუფრის ლოგიკური დასასრული კი, (მით უმეტეს „პაეზდკაში“) მოგეხსენებათ, რაც არის და სწორედ ტალინში, სწორედ სასტუმრო “ვირუს” რესტორანში, ჩემს მეგობარს შუაღამისას (უკვე „პუტანკებით“ გარშემორტყმულს), სამი დღის წინ მოყვანილმა ცოლმა პერანგისამარამ ჩამოაკითხა - ქალი თუ გინდა, ბიჭო, აგერ არ ვარ?.. ხუთი საათია გელოდებიო...

სწორედ ამავე სასტუმროში, სხვა დროს და ჩვენმა სხვა მეგობარმა (თამაზ თამაზის ძე კაპანაძემ, მეტსახელად კოკომ), წარმოთქვა ისტორიული ფრაზა, რომელიც ისევე აქტუალურია დღეს, როგორც მაშინ, რამდენიმე წლის წინ.

კოკო საქორწილო მოგზაურობაში თან გაჰყვა თავის მეგობარს, საშა ბახუტაშვილს, რომელმაც ცოლად შეირთო ევგენი პრიმაკოვის მშვენიერი ასული (მამისაგან განსხვავებით) და პირველი ღამე თამაზ კაპანაძემ ახლადშეუღლებულთა ნომრის მისადგომებთან გაატარა. კოკო ბოლთას სცემდა დერეფანში, კარზე ინტენსიურად აკაკუნებდა და წარმოთქვამდა იმ ისტორიულ, საპროგრამო ფრაზას:

- აფხაზეთი არ დაგავიწყდეს, ბიჭო!..

ემიგრანტი

გრიგოლ რობაქიძე არ არის ჩემი ყველაზე საყვარელი ქართველი მწერალი, მაგრამ როცა ტარტუს უნივერსიტეტის არქივში მისი საქმე ვნახე, ქართველებისადმი მისი ცნობილი რადიომიმართვა გამახსენდა ემიგრაციიდან და თვალები დამისველდა…

მერე ვაკოცე ასი წლის წინანდელ, უკვე გაცრეცილ საქაღალდეს და ზუსტად მივხვდი, რა ძნელია იცხოვრო სამშობლოს გარეშე მაშინაც კი, როცა ამ სამშობლოს აღარ სჭირდები და შენი სიმართლეც აღარავის მოსწონს.

როცა მისი უცნობი, დღემდე გამოუქვეყნებელი ფოტო ვნახე, იმასაც მივხვდი, რომ წასვლა უფრო ძნელია, ვიდრე დარჩენა, მაგრამ ჩვენ მაინც მივდივართ, რათა სხვების სინანულში მაინც დავბრუნდეთ და მერე იმ სხვებმა ყველაფერი თავიდან დაიწყონ.

უკვე მერამდენედ…