OPENTEXT.ORG.GE

ახალი 7 დღე

2002-12-20

ვისთვისაც ძვირფასია ხალხური კულტურული მემკვიდრეობა

ხალხური ხელოვნების დაცვისა და აღორძინების ცენტრის მიერ ამირან არაბულის, ეთერ თათარაიძისა და თენგიზ მირზაშვილის ავტორობით წამოწყებული უნიკალური პროექტის - "შენდობით მომიხსენიეთ" (საფლავის ქვა და ეპიტაფია) - პირველი სტადია წარმატებით დასრულდა. მოძიებული, გამოვლენილი, გასუფთავებული და ფოტოფირზე იქნა გადაღებული რამდენიმე ასეული ძველი ქართული საფლავის ქვა - მდუმარე, თუმცა მრავლისმეტყველი ძეგლი ქართული ხალხური კულტურისა, რომლებსაც აქამდე, შეიძლება ითქვას, ხავსი, ჯაგები და მიწა ფარავდა. მალე ისინი, რამდენადაც ღია ცის ქვეშ იმყოფებიან და უმრავლესობა იქვე დარჩება, ბუნებრივი პროცესის შედეგად არქეოლოგიური ფენის ბინადარნი გახდებიან. მათგან მხოლოდ მცირე ნაწილი თუ დაიდებს ბინას საგანგებოდ მოწყობილ მუზეუმებში (რაც მომავლის საქმეა).

ცენტრს კიდევ ელის შეხვედრა და შრომატევადი სამუშაო დღემდე შეუსწავლელი რეგიონების ანალოგიურ ძეგლებთან; წინ არის ქვაში კვეთის დღემდე უჩინარი კერების მოძიება და გამოვლენა. საორიენტაციოდ შერჩეული სოფლები ჯერ კიდევ ცოცხლად ინახავს ამ დარგში დაგროვილ შემოქმედებით ტრადიციებს, ჯერ კიდევ არსებობს მათზე მოთხოვნილება, სოციალური დაკვეთა. მათმა სრულყოფილად გამოვლენამ უნდა შექმნას საერთო ქართული სურათი ხალხური ხელოვნების ამ ხელთუქმნელ დარგში.

საფლავის ქვები, რომლებიც გაფანტულია საქართველოს დაბა-სოფლებში, ხალხური შემოქმედების ორ სფეროს წარმოგვიდგენს: სახვით ხელოვნებას, ქვითხუროობის სახით და სისტყვიერებას - ეპიტაფიების სახით. გამოსახულებით და სიტყვით ეს ძეგლები მჭევრმეტყველურად ასაჩინოებენ ქართველი ხალხის ქრისტიანულ სულს, მის ზნეობრივ, გულახდილ, ჭეშმარიტად ქრისტიანულ დამოკიდებულებას სიკვდილთან, რაც არ შეიძლება, სამაგალითო არ იყოს ჩვენი თანამედროვეობისათვის, არ ააშკარავებდეს მის მატერიალისტურ, ნეკროფილურ ტენდენციებს (გადავხედოთ ჩვენი ქალაქებისა და სოფლების პომპეზურ სასაფლაოებს).

მიუხედავად იმისა, რომ ამ ძეგლების არსებობა, დიდი ხანია, ცნობილია ქართული მეცნიერებისათვის, აქამდე არავის უცდია ამ ფენომენის კომპლექსური შესწავლა და მისთვის ადგილის მიჩენა ხალხური სულიერ-ნივთიერი კულტურის მთლიან კონტექსტში. ცენტრი მიზნად ისახავს შემდგომ ეტაპზე ამ უნიკალური ძეგლების ამომწურავ აღნუსხვას, კლასიფიკაციას, სისტემატიზაციას, შასწავლას და ბოლოს, რაც მთავარია, მათი ფოტოების გამოცემას ცალკე წიგნად სოლიდური ალბომის სახით, რათა ეს სიმდიდრე საყოველთაოდ ცნობილი გახდეს არა მხოლოდ ქართველი საზოგადოებისათვის, არამედ მსოფლიოსთვის. ცენტრს სჯერა, რომ ამ ქვებში გამოვლენილ მაღალი რანგის ხალოვნებას შეეძლება ქართული კულტურის ღირსეულად წარმოჩენა მსოფლიო ასპარეზზე.

ცენტრის მიერ მიღწეული შედეგების პრეზენტაცია გაიმართა 15-20 ნოემბერს ეროვნული ბიბლიოთეკის საგამოფენო დარბაზში და დიდძალი დამთვალიერებელი - ხალხური კულტურის თაყვანისმცემელი მიიზიდა. ამჟამად საფლავის ქვების ასზე მეტი ფერადი ფოტო და ეპიტაფია თბილისის სახელმწიფო მუზეუმშია გამოფენილი.

მოგიწოდებთ ყველას, ვისთვისაც ძვირფასია ქართული ხალხური კულტურული მემკვიდრეობა, შესაძლებლობისამებრ შეიტანოთ თქვენი წვლილი ცენტრის მიერ მეორე ეტაპზე დასახული ამოცანის განხორციელებაში, ჯერაც უცნობი საფლავის ქვების მოძიებასა და მოპოვებული ძეგლების ერთიანი კორპუსის გამოცემაში.