https://www.nplg.gov.ge/wikidict/api.php?action=feedcontributions&feedformat=atom&user=Nomanadze 2026-05-03T02:52:26Z მომხმარებლის წვლილი MediaWiki 1.19.24 https://www.nplg.gov.ge/wikidict/index.php/%E1%83%AA%E1%83%98%E1%83%A1%E1%83%90%E1%83%A0%E1%83%A2%E1%83%A7%E1%83%94%E1%83%9A%E1%83%90_%E1%83%99%E1%83%90%E1%83%9A%E1%83%9B%E1%83%90%E1%83%AE%E1%83%98%E1%83%A1_%E1%83%93%E1%83%90%E1%83%90%E1%83%95%E1%83%90%E1%83%93%E1%83%94%E1%83%91%E1%83%94%E1%83%91%E1%83%98 2019-08-08T13:29:21Z

<p>Nomanadze: ახალი გვერდი: '''ცისარტყელა კალმახის დაავადებები''' - დარგის განვითარების შ...</p> <hr /> <div>'''ცისარტყელა კალმახის დაავადებები''' - დარგის განვითარების შემაფერხებელი მრავალი ფაქტორიდან უმნიშვნელოვანესია თევზის დაავადებები, რომელთა შედეგად მცირდება თევზის პროდუქტიულობა; უარესდება პროდუქციის ხარისხი; კნინდება ჯიშისათვის დამახასიათებელი სანაშენე თვისებები; ხშირია მეურნეობებში თევზის მასობრივი განადგურებაც.<br /> <br /> პირველ რიგში, დაავადებები ჩნდება: სამრეწველო საწარმოების ჩამდინარე წყლებით დაბინძურებულ წყალსატევებში, სადაც დაბალია წყალში გახსნილი ჟანგბადის პროფილაქტიკური ღონისძიებები (მოკირვა, ფსკერის გადახვნა, ტბორის სველი ნაკვეთების ქლორირება, ამოშრობა და ა.შ.); მწირი საკვები ბაზის მქონე ტბორებში; აგრეთვე, ისეთი ხელოვნური საკვების გამოყენებისას, რომელშიც მიკროელემენტების, ვიტამინებისა და ფერმენტების, ანტიბიოტიკების, ამინომჟავებისა და სხვა ნივთიერებთა ნაკლებობაა.<br /> <br /> დაავადების მიზეზი შეიძლება გახდეს: თევზისადმი არასწორად მოპყრობა ჩასმის პროცესში, ლარვებისა და გაზრდილი ლიფსიტების გამოსაზრდელი ტბორების გათევზიანების დროს; თევზების ტრანსპორტირებისას, როდესაც წყალი ღარიბია ჟანგბადით; ტრამვის შემთხვევაში, როდესაც ლიფსიტების გადასაზიდი ჭურჭლის შიგნით ირღვევა წყლისა და ტბორის წყლის ტემპერატურა; ტბორებში წყლის მცენარეების გადაჭარბებულად განვითარების შემთხვევაში, როდესაც დაავადებათა გამომწვევი ბაქტერიებისა და ზოოპარაზიტების გავრცელების ხელშემწყობი პირობები იქმნება. დაავადებების თვისებებიდან გამომდინარე, ასხვავებენ თევზის დაავადებების სამ ჯგუფს:<br /> <br /> • ინფექციურს, რომლებსაც იწვევენ მიკრობები;<br /> <br /> • ინვაზიურს, რომელთა გამომწვევია სხვადასხვა პარაზიტები-მუცლის ჭიები, წურბელები, მოლუსკები, წვრილი კიბოსნაირები;<br /> <br /> • არაგადამდებს, რომლებიც მექანიკური დაზიანების, ჟანგბადის უკმარისობის, აირის ბუშტით სისხლძარღვების დაცობის, დენის მოქმედების, მოწამვლის, საკვებში აუცილებელი ნივთიერებების უკმარისობისა და სხვა შემთხვევების შედეგად ჩნდება.<br /> <br /> დაავადებათა პროფილაქტიკური, პრევენციული და სამკურნალო ღონისძიებების დაგვიანებამ შეიძლება ყველა ასაკის კალმახის დაღუპვამდე მიგვიყვანოს. ამიტომ, გამრავლებისა და და გამოზრდის რაციონალური ბიოტექნიკის დაცვა, თევზის გადაზიდვისას ინსტრუქციების ზედმიწევნით შესრულება და კალმახის გამოზრდის ყველა ეტაპზე კარგი სანიტარული მდგომარეობის შენარჩუნება დაავადებათა შემცირების უმნიშვნელოვანესი წინაპირობაა.<br /> <br /> ზოგადად, საქართველოს მტკნარი წყლის თევზებში რეგისტრირებულია 100-ზე მეტი სახეობის პარაზიტი. მათ შორის პარაზიტული უმარტივესი 63 სახეობა, ჰელმინთი - 33 და პარაზიტული კიბოსნაირი -4.<br /> <br /> უშუალოდ, კალმახზე აღმოჩენილია დაახლოებით 90-მდე სახეობის სხვადასხვა პარაზიტი, რომელთა ერთი მესამედი იწვევს ინფექციურ და ინვაზიურ დაავადებებს.<br /> <br /> =====ინექციური დაავადებები =====<br /> <br /> ინფექციური ეწოდება დაავადებებს, რომლებსაც იწვევს ვირუსები, ბაქტერიები, სოკოები და წყალმცენარეები.<br /> <br /> ინფექციური დაავადებები განსაკუთრებით საშიშია თევზების ხელოვნური აღწარმოების დროს.<br /> <br /> თევზისა და ქვირითის გადაზიდვის მასშტაბების გაფართოება ზრდის სხვადასხვა დაავადებების წარმოქმნის შესაძლებლობას და ქმნის მისი გავრცელებისათვის ხელსაყრელ პირობებს თევზსაშენებში.<br /> <br /> =====ვირუსული ჰემორაგიული სენტიცემია=====<br /> <br /> დაავადების გამომწვევია ფილტრირებადი ვირუსი, რომელიც ვრცელდება იმ წყალთან ერთად, რომელშიც ბინადრობენ თევზები; აგრეთვე, ქვირითთან, ინვენტართან, სხვადასხვა საგნებთან შეხებისას. უძლებს ყინვას, დიდხანს ცოცხლობს ტბორის ლამში.<br /> ამ დაავადებას შეუძლია მთლიანად გაანადგუროს მეურნეობაში არსებული თევზი. იღუპება როგორც მოზარდი, ასევე, სასაქონლო თევზი.<br /> <br /> ავადმყოფ თევზებს აღენიშნებათ სხეულის საფარის გამუქება, თვალების გადმოკარკვლა, ანემია, მუცლის შებერილობა, თირკმელებისა და ნერვული სისტემის დაზიანება. მკვდარ თევზებს წვავენ ან მარხავენ. ვირუსული ჰემორაგიული სენტიცემიის წინააღმდეგ ბრძოლის ეფექტიანი ზომები შემუშავებული არ არის. ავადმყოფოფის პროფილაქტიკისათვის დიდი მნიშვნელობა აქვს თევზის გამოზრდისა და კვების ოპტიმალური პირობების დაცვას. მეურნეობაში, სადაც დაფიქსირებულია ეს დაავადება, საჭიროა მკაცრი კარანტინის დაწესება, რადგან ვირუსის გადაცემა შეიძლება მოხდეს განვითარებადი ქვირითიდანაც.<br /> <br /> =====კალმახის ინფექციური ანემია=====<br /> <br /> დაავადების გამომწვევია ვირუსი, რომელიც შეიძლება ჩაბუდებული იყოს ავადმყოფი თევზის ღვიძლში, თირკმელებსა და ელენთაში. დასნებოვნება ხდება წყლის მეშვეობით. ავადმყოფი და მკვდარი თევზები, აგრეთვე, დაავადებული თევზის ქვირითი ხელს უწყობს სხვა თევზების დასნებოვნებას.<br /> <br /> თევზს უავადდება სისხლგამხსნელი ორგანოები - ღვიძლი და თირკმელები, რის გამოც სისხლი ხვდება წყალწყალა. ღვიძლი ძლიერ გადიდებულია, აქვს თეთრლაქებიანი ღია მოყვითალო შეფერილობა, მუცელი მოშვებული და ჩამოკიდებულია, წარმოიქმნება წყალმანკი.<br /> <br /> არსებობს ანემიის ორი ფორმა - გადამდები და არაგადამდები. პროფილაქტიკისათვის მკვდარი თევზები ამოჰყავთ ტბორიდან, ტბორის დაბინძურებულ წყალს ცლიან და ახდენენ მის დეზიფენქციას ჩამქრალი კირით. მეურნეობაში აწესებენ მკაცრ კარანტინს.<br /> <br /> =====წითურა=====<br /> <br /> მიკრო ორგანიზმებით გამოწვეული ინფექციური დაავადებაა, თუმცა აღმძვრელების სახეობა დადგენილი არ არის. იგი სახიფათოა თევზის ყველა ასაკობრივი ჯგუფებისათვის. წითურათი ავადდებიან კობრი, საზანი, კარჩხანა, სქელშუბლა. დაავადება გავრცელებულია მსოფლიოს უმრავლეს ქვეყნებში. წითურას დროს თევზის სხეულზე სხვადასხვა ზომის წითელი ლაქები ჩნდება, ფარფლები სისხლისფერ-წითელ ფარს იძენს. გარდა ამისა, დიდი ზომის თევზებს აღენიშნებათ წყლულები. მოგვიანებით, ალაგ-ალაგ ქერცლი ყალყზე დგება, ვითარდება წყალმანკი, თევზი მოთენთილია, კარგავს მოძრაობის კოორდინაციის უნარს და გვერდზე ცურავს. დაავადების მწვავე ფორმით მიმდინარეობისას თევზის თვალები გადმოკარკლულია, ქერცლი - აფოფრილი. ზოგჯერ პირის ღრუში ბუშტუკები ვითარდება. სიკვდილიანობის მაჩვენებელი 100%-ს აღწევს.<br /> <br /> წითურა იოლად მიმდინარეობს ერთ წლამდე ასაკის თევზებში, რომლებიც იშვიათად ავადდებიან. დაავადება განსაკუთრებით რთულად არის გამოხატული სამი წლის კობრებში. ინფექცია განსაკუთრებით ძლიერ შედარებით თბილ წყლებში ვითარდება. შემოდგომაზე, ტემპერატურის შემცირების კვალობაზე, მისი ინტენსივობა მცირდება.<br /> <br /> წითურამოხდილი თევზი იმუნიტეტს იძენს და შემდგომში, როგორც წესი, იგი წითურათი აღარ ავადდება.<br /> <br /> წითურას სამკურნალო ეფექტიანი საშუალება არ არის გამოძებნილი, თუმცა რიგ შემთხვევებში, პროფილაქტიკის მიზნით, თევზებს აძლევენ 50 მგ ლევომიცეტინს ერთ კგ ცოცხალ მასაზე ერთხელ ან ორჯერად, ხოლო მკურნალობისას სამ-ოთხჯერ, 14-15 საათის ინტერვალით.<br /> <br /> დაავადების ასაცილებლად მეურნეობაში შემოსული თევზის ყველა პარტია უნდა დაექვემდებაროს მკაცრი კარანტინის პირობებს, ხოლო წითურას აღმოჩენისას ყველა ტბორში ერთდროულად უნდა ჩატარდეს გამოზაფხულების ღონისძიებები.<br /> <br /> =====ფურუნკულოზი=====<br /> <br /> დაავადების გამომწვევია ბაქტერია (Aeromonas salmonicida), რომელიც სუფთა წყალში კვდება, ხოლო ძლიერ დაბინძურებულში - სწრაფად მრავლდება. არსებობს ფურუნკულოზის ორი ფორმა - ნაწლავებისა და კუნთების.<br /> <br /> დაავადება იწყება ნაწლავების ანთებით, რომელსაც თან ახლავს ჩირქის გამოყოფა და სისხლდენა. შემდეგ ტანზე ჩნდება ჩირქოვანი მუწუკები. ჩირქოვანი ზედაპირი სკდება, საიდანაც გადმოედინება ჩირქი, სისხლი და ბაქტერიები. გამსკდარი ჩირქგროვა გარდაიქმნება წყლულად, რომელზეც სახლდება საპროლეგნია. დაავადების განვითარების ოპტიმალური ტემპერატურაა 10-150C.<br /> <br /> ცისარტყელა კალმახი ამ სენის მიმართ უფრო არამდგრადია და ადვილად ავადდება, ვიდრე მდინარის კალმახი და სხვა ორაგულისებრი თევზები. სათანადო სანიტარული პირობების დაცვა მკვეთრად ამცირებს დაავადების წარმოქმნასა და გავრცელებას.<br /> კალმახი, რომელსაც გარეგნულად არ აღენიშნება ფურუნკულოზის ნიშნები, შესაძლებელია გახდეს დაავადების წყარო. ავადმყოფობის აღმოჩენისთანავე მეურნეობაში ცხადდება კარანტინი და ტარდება პროფილაქტიკურ და სამკურნალო ღონისძიებები. სამკურნალოდ საკვებში შეაქვთ ანტიბიოტიკი (100 კგ თევზზე 10 გრამი ფურაზოლიდონი ან 5 გრამი ტერამიცინი).<br /> <br /> =====საპროლეგნიოზი=====<br /> <br /> დაავადების გამოწვევა ხდება საპროლეგნიასა (Saprolegnia) და ახლიას (Achlya) გვარის ობის სოკოებით. ეს სოკოები ჩვეულებრივ ვითარდება დასუსტებულ, ტრამვირებულ, თევზებსა და ქვირითზე.<br /> <br /> სოკო სხეულზე ქმნის თეთრი ძაფების ბუსუსებიან, ფაფუკ ხლართს. მისი სპორები ბუნებაში მრავლად მოიპოვება. ამიტომ, ხელსაყრელ პირობებში საპროლეგნია მკვდარ ქვირითსა და თევზზე სწრაფად მრავლდება.<br /> <br /> საპროლეგნია უფრო კარგად სიბნელეში ვითარდება. ის 1 ლიტრ წყალში 0,5 მგ მალაქიტის მწვანეს ხსნარის კონცენტატის ზემოქმედებით 15-30 წუთში იღუპება.<br /> <br /> მალაქიტის მწვანეს გამოყენებისას, საჭიროა სიფრთხილე გამოვიჩინოთ, რადგან ის უარყოფითად მოქმედებს განვითარებად ქვირითზე.<br /> <br /> საპროლეგნიოზის თავიდან ასაცილებლად საჭიროა:<br /> <br /> • გამოსაზრდელი თევზის სრულფასოვანი გამოკვება და ხარისხიანი საკვების გამოყენება;<br /> <br /> • არ უნდა დავუშვათ თევზის ტრავმირება, შიმშილი;<br /> <br /> • მუდმივად უნდა ვიზრუნოთ თევზის გამოსაზრდელი და შენახვის პირობების გაუმჯობესებისათვის.<br /> <br /> სოკოთი ქვირითის დაავადების საშიშროებას მკვეთრად ამცირებს ინკუბაციის კარგი პირობები, ქვირითის გაბანისა და აპარატში ჩატვირთვის დროს თანაზომიერების დაცვა. წყალს გულდასმით ფილტრავენ ქვიშა-ხრეშის ფილტრებით, შემდეგ ატარებენ ბაქტერიოციდულ დანადგარში და დროულად აცილებენ მკვდარ ქვირითს.<br /> <br /> ამასთან ერთდ, სისტემატურად ახდენენ ქვირითის გაბანას მალაქიტის მწვანეს, ფორმალინის ან კალიუმის პერმანგანატის ხსნარში.<br /> <br /> =====ღრმა მიკოზი=====<br /> <br /> მოზარდეული კალმახის ეს მასიური დაავადება გამოწვეულია სოკოთი დეიტერომიცეტის კლასიდან, რომლის ლათინური დასახელებაა „Sclerophoma”.<br /> <br /> სოკოს სპორები ჰაერთან ან წყალთან ერთად აღწევენ საცურავ ბუშტში, სადაც მრავლდებიან და ავსებენ მას. შემდგომ კი დაავადება ბუშტის კედლებიდან გადადის და აზიანებს შინაგან ორგანოებსა და კუნთებს.<br /> <br /> სოკო განსაკუთრებით ასნებოვნებს მოზარდეულს, როდესაც დიდია წყალში ორგანული ნივთიერებების რაოდენობა და მაღალია თევზის სიმჭიდროვე.<br /> <br /> დაავადებული მოზარდი თევზი ხდება ნაკლებად აქტიური, ეშვება წყალსატევის ფსკერზე. კუჭი ივსება ჰაერით და იზრდება მოცულობაში. კალმახი აღარ იღებს საკვებს. თევზს უჩნდება წყლმანკი და უსივდება თვალები.<br /> <br /> დაავადების პროფილაქტიკის მიზნით, იყენებენ ფორმალინის 5%-იანი ხსნარის აბაზანებს. აუზებს და მოწყობილობებს უტარებენ დეზინფექციას.<br /> <br /> =====ინვაზიური დაავადებები=====<br /> <br /> თევზების ინვაზიურ დაავადებებს იწვევს ცხოველური ბუნების ორგანიზმები, როგორიცაა:<br /> <br /> • პარაზიტული უმარტივესები;<br /> <br /> • პარაზიტული ჭიები ანუ ჰელმინთები;<br /> <br /> • პარაზიტული კიბოსნაირები.<br /> <br /> როგორც უკვე აღვნიშნეთ, პარაზიტების მიერ გამოწვეული დაავადებები, რიგ შემთხვევებში, თევზებისათვის ძალიან საშიშია და დიდ ზარალს აყენებს თევზის მეურნეობებს. ამასთან, საგულისხმოა ის ფაქტიც, რომ პარაზიტებისათვის, კერძოდ, ზოგიერთი ჰელმინთისთვის თევზი, როგორც დეფინიტური (საბოლოო), ისე შუამავალი მასპინძელიც არის - თევზებიდან ავადდება მათი მჭამელი ცხოველებიც და ადამიანიც.<br /> <br /> =====კოსტიაზისი=====<br /> <br /> კოსტიაზისი არის მოზარდი კალმახის ერთ-ერთი საშიში დაავადება. მას შეუძლია გამოიწვიოს მოზარდი თევზის მასობრვი სიკვდილი, განსაკუთრებით მაშინ, როცა პარაზიტი სახლდება ლაყუჩებზე.<br /> <br /> კოსტიაზისის გამომწვევია შოლტოსნების კლასის (flagellata) უმარტივესი პარაზიტი ე.წ. „შოლტებიანი კოსტია“ (Costia necatrix), რომლის დანახვაც შეუიარაღებელი თვალით შეუძლებელია. ის კანზე და ლაყუჩებზე იწვევს მოცისფრო რუხი ფერის ლორწოვანი ნადების წარმოქმნას, რომელიც შედგება პარაზიტებისაგან, ცისტისაგან და კანის მკვდარი უჯრედებისაგან. პარაზიტი მარტივი აგებულებისაა. მუცლის მხარეზე აქვს გრძივი ღარი, რომელიც პირის ხვრელს უერთდება. ღარიდან გამოდის ორი გრძელი შოლტი, რომლითაც პარაზიტი ემაგრება თევზის კანზე და ლაყუჩებზე. პარაზიტი იკვებება თევზის ლორწოთი, კანისა და ლაყუჩების ეპითელური უჯრედების ჩამონაფცქვენებით. დაგროვების ადგილზე ჭარბად გამოყოფილი ლორწოს, დაშლილი ეპითელისა და პარაზიტის მასობრივი გამრავლების შედეგად თევზი იღუპება.<br /> <br /> არახელსაყრელი პირობების შემთხვევაში, პარაზიტს აქვს ინცისტირების უნარი. ცისტა რჩება წყლის ფსკერზე გარკვეულ პერიოდამდე. პარაზიტს ინცისტირების მდგომარეობაში შეუძლია დარჩეს შემდეგი წლის გაზაფხულამდე. თევზები ინვიზირდებიან როგორც ერთმანეთისაგან, ისე, ცისტების გარსიდან გამოსული პარაზიტებით. კოსტიაზისი ხელს უწყობს საპროლეგნიოზის გაჩენას, რაც თავის მხრივ აჩქარებს მოზარდი თევზის სიკვდილს. მოზარდის შენახვის არასათანადო პირობები და არასრულფასოვანი კვება ზრდის თევზის დასნებოვნების შანსს.<br /> <br /> ჩვეულებრივ, კოსტიაზისი ჩნდება ზაფხულში, როცა ტემპერატურა აღემატება 200C-ს. მკურნალობისათვის რეკომენდებულია სუფრის მარილის აბაზანები - მარილის 1-2,5%-იანი ხსნარი 15-20 წუთის განმავლობაში.<br /> <br /> =====ჰექსამიტოზი [ოქტამიტოზი]=====<br /> <br /> დაავადებას იწვევს შოლტოსანი Hexamita truttae, რომელიც ლოკალიზდება თევზის ნაწლავებში და ნაღვლის ბუშტში.<br /> <br /> პარაზიტი მსხლის ფორმისაა, აქვს 4 წყვილი შოლტი და გააჩნია ინცისტირების უნარი. მისი აღმოჩენა შესაძლებელია მხოლოდ მიკროსკოპის საშუალებით.<br /> <br /> პარაზიტი იწვევს მოზარდის მასიურ დასნებოვნებას, თევზი წყვეტს საკვების მიღებას, იკლებს წონაში და იღუპება.<br /> <br /> დაავადებასთან ბრძოლის ფორმები ზოგადპროფილაქტიკურია. არ უნდა დავუშვათ აუზში თევზის შერეული ჩასხმა. მთავარი პირობაა დაავადების პრევენცია - ჯანმრთელი და სიცოცხლისუნარიანი ლიფსიტების მიღება და მათი სრულყოფილი კვება კეთილსაიმედო და მაღალხარისხიანი საკვებით.<br /> <br /> =====კალმახის მიქსოსპორიდიაზი [ტრიალი, ბრუნვა]=====<br /> <br /> ეს მოზარდი კალმახის ერთ-ერთი ყველაზე მასიური და საშიში დაავადებაა. სნეულებას იწვევს მიქსოსპორიდიები (Mixosoma cerebralis) – სხვადასხვა ზომის მრავალბირთვიანი ამებოიდი, რომლის აღმოჩენა მხოლოდ გამოცდილ იხტიოპათოლოგს შეუძლია მრავალჯერადი გადიდების მიკროსკოპის ქვეშ ქსოვილის დათვალიერებისას.<br /> <br /> მიქსოსპორიდიებისათვის დამახასიათებელია ორსაგდულიანი სპორები, რომლებშიც პანსპორობლასტებში წყვილ-წყვილად არიან მოთავსებული. თითოეული სპორა შეიცავს ორ ან ოთხ პოლარულ კაპსულას. გარდა ამისა, სპორაში მოთავსებულია ორბირთვიანი ამებური ჩანასახი. პარაზიტი იბუდებს მოზარდი თევზის ხრტილში, როცა ის ჯერ კიდევ არ არის ჩამოყალიბებული ძვლად და იკვებება, როგორც თავის ქალის, ასევე, ხერხემლის ღერძულას ხრტილოვანი ნივთიერებებით. გარდა ამისა, აღსანიშნავია, რომ მიქსოსპორიდიები, როგორც ქსოვილოვანი პარაზიტები, სახლდებიან თევზის თითქმის ყველა ორგანოში: ლაყუჩებში, შემაერთებელ ქსოვილში, თირკმელებში, ღვიძლში, კუნთებში, ნაღველსა და საშარდე ბუშტების ღრუებში, ზოგჯერ ნაწლავის ღრუში და სხვა. დაავადების შესახებ მნიშვნელოვანია იცოდეთ:<br /> <br /> • დაავადების დამახასიათებელი ნიშნებია ხერხემლის გამრუდება, მოძრაობის კოორდინაციის დარღვევა, სხეულის გამუქება:<br /> <br /> • ყურის ხრტილოვანი ნიჟარის დაშლის შემდეგ მოზარდი თევზი კარგავს წონასწორობას, იწყებს უწესრიგო ტრიალს (ბრუნვას), სუსტდება და გარკვეული დროის შემდეგ იღუპება: დასენიანების პირველი ნიშნები ჩნდება 18-60 დღის შემდეგ;<br /> <br /> • მოზარდი თევზების დაღუპვა არ შეინიშნება, მაგრამ ის წარმოადგენს პარაზიტის მატარებელს;<br /> <br /> • მოზარდის დაღუპვის ყველაზე მაღალი ინტენსივობა ფიქსირდება პირველი 2-3 თვის განმავლობაში;<br /> <br /> • ხრტილის ძვლად გარდაქმნის შემდეგ თევზის სიკვდილიანობა წყდება და დიდი თევზისთვის ე.წ. ტრიალი საშიშროებას არ წარმოადგენს;<br /> <br /> • მოზარდეულის დაღუპვის შემდეგ პარაზიტის სპორები ინაცვლებს სხეულიდან წყალში;<br /> <br /> • თევზი ავადდება, როდესაც ის წყალთან ერთად ყლაპავს სპორებს ან ჭამს დაავადებულ თევზს.<br /> <br /> დასნებოვნებულ მეურნეობებში აუცილებელია კარანტინის რეჟიმის დაწესება ყველა იმ მოთხოვნათა დაცვით, რომელიც ხელს შეუშლის დაავადების შემდგომ გავრცელებას.<br /> <br /> წყაროს წყალზე თევზის გამოზრდა გამორიცხავს თევზის ორგანიზმში წყალთან ერთად პარაზიტის სპორების შეტანას და გავრცელებას.<br /> <br /> დაავადების მასიურად გავრცელების თავიდან ასაცილებლად უნდა აიკრძალოს აუზებსა და ტბორებში თევზის შერეული ჩასხმა, რადგან მოზრდილი თევზები წარმოადგენენ პარაზიტგადამტანებს.<br /> <br /> აუცილებელია დაავადებული თევზების (ისინი ტივტივებენ წყლის ზედაპირზე) დაჭერა და განადგურება, რადგან ისინი წარმოადგენენ შემდგომი დაავადების წყაროს.<br /> <br /> წამწამებიანი ინფუზორიებიდან ყურადღებას იპყრობს სამი დაავადება: ქილოდონიაზისი, ტრიქოდონიაზისი და იქტიოფთირიაზისი.<br /> <br /> ====ქილოდონიაზისი====<br /> <br /> ავადმყოფობის გამომწვევია ნაირწამწამებიანი ინფუზორიების წარმომადგენელი Chilodonella cyprinid-ი პარაზიტის სხეულის სიგრძეა 0,05-0,07 მმ; სიგანე 0,03-0,04მმ; გულისმაგვარი ფორმისაა; წინა მხარეზე პირის ხვრელია, რომლიდანაც გამოდის მოკლე მილი - ხახა (აღჭურვილია ჩხიროვანი აპარატით, რომელიც პარაზიტის მიერ გამოიყენება თევზზე თავდასხმის დროს); სხეულის შუაში მოთავსებულია ბირთვი, ხოლო გვერდებათან ორი კუმშვადი ვაკუოლი.<br /> <br /> ქილოდონელა იკვებება ლორწოთი და ეპითელური უჯრედების ნაფცქვენებით. დაავადებული თევზის კანზე და ლაყუჩებზე ჩნდება მუქი-მოცისფრო ნადებები, რომლებშიც დიდი რაოდენობითაა დაგროვილი პარაზიტები. დაავადება, როგორც წესი, ვლინდება ზამთრის ბოლოს ან ადრე გაზაფხულზე. პირველ რიგში, ავადდება გამოზრდისათვის არასათანადო პირობებში მყოფი დასუსტებული კალმახი.<br /> <br /> დაავადებულ თევზს უჭირს სუნთქვა, არ იკვებება, ცურავს შენელებულად, მდგომარეობა თანდათან უარესდება და თევზი იღუპება.<br /> <br /> დაავადებული თევზები საჭიროა გატარდეს სუფრის მარილის 1-2%-იან ხსნარში 15-20 წუთის განმავლობაში. ან კალიუმის პერმანგანატის 0,005%-იან ხსნარში. რაც კარგ პროფილაქტიკურ საშუალებას წარმოადგენს. ასევე, იყენებენ მალაქიტის მწვანეს და ფორმალინის აბაზანებს (0,1-0,2გრ/მ3).<br /> <br /> =====ტრიქოდინიაზისი=====<br /> <br /> ტრიქოდინიაზისი ფართოდ გავრცელებული დაავადებაა, რომლის გამომწვევია ნაირწამწამებიანი ინფუზორია Trichodina - ს გვარიდან.<br /> <br /> კალმახზე ეს დაავადება შესაძლებელია აღმოჩნდეს კოსტიაზისთან და ქილოდონიაზისთან ერთად. ისინი, ძირითადად, პარაზიტობენ თევზების კანზე და ლაყუჩებში, ზოგიერთი სახეობა ნაპოვნია შარდის ბუშტშიც.<br /> <br /> ტრიქონიდებით, უმეტესად, ავადდებიან ახალგაზრდა თევზები, ზრდასრულები კი პარაზიტის მატარებლები და შესაბამისად, გამავრცელებლები არიან. დაავადება, ძირითადად, თავს იჩენს ზაფხულში, თუმცა თევზის არასათანადო პირობებში შენახვისას ის შეიძლება გამოვლინდეს წლის ნებისმიერ დროს.<br /> <br /> დაავადების დამახასიათებელი ნიშნები გამოხატულია კანზე და ლაყუჩებზე მოცისფრო ლორწოვანი ნადების სახით, რომელიც შედგება ლორწოსა და დაშლილი ეპითელური უჯრედებისაგან. ძლიერი ინვაზიის შემთხვევაში, ზიანდება თევზის ფარფლები, ლოკალიზაციის ადგილებში სცილდება ქერცლი და სუნთქვის ფუნქცია ირღვევა.<br /> <br /> მკურნალობის მიზნით, სუფრის მარილის 2% ხსნარიანი აბაზანების გამოყენება 15-20 წუთის განმავლობაში მკვეთრად ამცირებს კალმახის დასნებოვნებას ტრიქოდინიაზისით. ამ პროცედურის შემდეგ, საჭიროა თევზი მოთავსდეს ძლიერ გამდინარე წყალში. <br /> <br /> =====იხტიოფტირიოზი [იხტიკა] =====<br /> <br /> დაავადებას იწვევს საკმაოდ დიდი ზომის პარაზიტული წამწამებიანი ინფუზორია IchthyopHthirius multifiliis, რომელიც საკმაოდ ფართოდაა გავრცელებული.<br /> <br /> ამ პარაზიტისათვის დამახასიათებელია მასპინძლის მრავალგვარობა, იგი გვხვდება თითქმის ყველა სახეობის თევზში. პარაზიტობს მასპინძლის კანის, სხეულის, ფარფლების შინაგანი და გარეგანი ლაყუჩების ეპითელურსა და შემაერთებელ ქსოვილებში და იწვევს მათ ანთებას.<br /> <br /> დაავადებული თევზის კანზე წარმოიქმნება თეთრი ლაქები; ძლიერი დაავადების შემთხვევაში კი ამგვარი ლაქებით იფარება მთელი სხეული და ნეკროზდება. თევზი ბრმავდება, ლაყუჩებში ხდება ძლიერი სისხლჩაქცევები, იშლება სუნთქვის ფუნქცია, რაც ხშირად სიკვდილიანობით მთავრდება.<br /> <br /> პარაზიტს აქვს ინცისტირების უნარი. თევზის სხეულიდან მოწყვეტილი პარაზიტი ვარდება წყლის ფსკერზე და წარმოქმნის ცისტას. თევზები ინვიზირდებიან როგორც ერთმანეთისაგან, ისე, ცისტების გარსიდან გამოსული პარაზიტებით. თუ დროულად არ იქნა მიღებული პროფილაქტიკური ღონისძიებები, შეიძლება თევზი სრულად დაიღუპოს.<br /> <br /> პარაზიტისათვის ოპტიმალური ტემპერატურა 16-220C. აღსანიშნავია, რომ ზამთრის დაბალი ტემპერატურა (1-20C) მხოლოდ ანელებს პარაზიტის ქმედუნარიანობას და ვერ ახდენს უარყოფით გავლენას მის სიცოცხლისუნარიანობაზე. ხელსაყრელი პირობების შემთხვევაში, პარაზიტები კვლავ წარმატებულად მრავლდებიან.<br /> <br /> არსებობს მკურნალობის მრავალი მეთოდი, მაგრამ კალმახისათვის არ არის შემოთავაზებული არც ერთი რაციონალური გზა. მიუხედავად ამისა, პარაზიტის სიცოცხლისუნარიანობის შესუსტება შესაძლებელია თუ კალმახს სისტემატურად გავატარებთ მარილიან აბაზანაში. შეგვიძლია, აგრეთვე, დაავადებული თევზი გავაჩეროთ წყლის ძლიერი ნაკადის ქვეშ (მექანიკური მკურნალობა]. ამ დროს მოწიფული პარაზიტები ტოვებენ თევზის სხეულს და მიყვებიან წყლის ნაკადს.<br /> <br /> გასათვალისწინებელია ის გარემოებაც, რომ პარაზიტთან საბრძოლველად, მისი მაღალი მდგრადობის გათვალისწინებით, საჭიროა საკმაოდ ხანგრძლივი აბაზანები, მაგრამ ამ დროს რთულდება კალმახის მკურნალობა, რადგან ჟანგბადის მოყვარული კალმახი დიდი ხნით ვერ ძლებს სუფთა წყლის მიწოდების გარეშე. აბაზანებს ატარებენ სუფრის მარილით და მალაქიტის მწვანისა და ფორმალინის ნარევით.<br /> <br /> <br /> <br /> <br /> ==წყარო== <br /> [[ცისარტყელა კალმახი (წარმოების ტექნოლოგია)]]<br /> <br /> <br /> [[კატეგორია: ცისარტყელა კალმახი]]<br /> [[კატეგორია:ცისარტყელა კალმახის დაავადებები]]</div>

Nomanadze https://www.nplg.gov.ge/wikidict/index.php/%E1%83%99%E1%83%90%E1%83%9A%E1%83%98%E1%83%A4%E1%83%9D%E1%83%A0%E1%83%9C%E1%83%98%E1%83%A3%E1%83%9A%E1%83%98_%E1%83%9D%E1%83%A5%E1%83%A0%E1%83%9D%E1%83%A1%E1%83%A4%E1%83%94%E1%83%A0%E1%83%98_%E1%83%99%E1%83%90%E1%83%9A%E1%83%9B%E1%83%90%E1%83%AE%E1%83%98 2019-08-08T11:53:51Z

<p>Nomanadze: ახალი გვერდი: '''კალიფორნიული ოქროსფერი კალმახი''' კალიფორნიული ოქროსფერი ...</p> <hr /> <div>'''კალიფორნიული ოქროსფერი კალმახი'''<br /> <br /> კალიფორნიული ოქროსფერი კალმახი წარმოშობით კალიფორნიის (აშშ) სიერა-ნევადის ალპური პლატოს ტბების, ნაკადულებისა და მდინარეების ზედა აუზების ენდემური ჯიშია. ის ცისარტყელა კალმახის სხვა ფორმებისაგან განსხვავდება მკვეთრი ოქროსფერი შეფერილობით, რომელიც საცხოვრებელი გარემოს პირობების შესაბამისად იცვლება. არსებობის პირველი წლისთვის მასში ჭარბობს მოვერცხლისფრო-ნაცრისფერი და ლიმონისფერ-ოქროსფერი ტონები. მთელი სხეულის გასწვრივ აქვს მოყავისფრო-ნაცრისფერი, ხოლო ზურგზე შავი პატარა ლაქები. მკაფიო შეფერილობა მჟღავნდება ტოფობის პერიოდში.<br /> <br /> ოქროსფერი კალმახი იოლად ჯვარდება ბუნებაში. წარმოქმნის კლარკის ორაგულისა და ცისარტყელა კალმახის მაღალი სიცოცხლისუნარიანობით გამორჩეულ ჰიბრიდს. ის ალპური მდინარეებისა და ტბების ცივი წყლის მოყვარული თევზია, რომელიც ადაპტირებულია წყლის დაბალ ტემპერატურასა და გახსნილი ჟანგბადის მაღალ შემცველობასთან. ბუნებრივი გამოყვანისას, წყლის ოპტიმალური ტემპერატურა შეადგენს 14-160C-ს. თუმცა, შეუძლია იცოცხლოს 1-20C ტემპერატურის პირობებშიც. ამ სახეობებში, წყალსატევის ჰიდროლოგიური რეჟიმიდან გამომდინარე, ტოფობა შეიძლება მიმდინარეობდეს მარტი-აგვისტოს პერიოდში. ტოფობა იწყება 110C, მაგრამ, ძირითადად, კარგად მიმდინარეობს 130C ტემპერატურაზე.<br /> <br /> სქესობრივად მომწიფებული მამრები აქტიურობით ხასიათდებიან როდესაც 10-13 სმ სიგრძეს აღწევენ. 300-700 გრ მასის მქონე მდედრები დებენ 320-1100 ცალ ქვირითს, რომელთაგან სქესობრივი მომწიფების მდგომარეობამდე შთამომავლობის მხოლოდ 2% აღწევს. ტოფობა ხდება 1:5 შეფარდებით წყლის 150C ტემპერატურაზე (შეიძლება გაგრძელდეს 300C-მდეც).<br /> <br /> სქესობრივ მომწიფებას ოქროსფერი კალმახი სიცოცხლის მესამე-მეოთხე წელს აღწევს. მთლიანად სიცოცხლის პერიოდში (6-7 წელი) ტოფობს 3-ჯერ. ბუნებრივ პირობებში ზრდისას შეიძლება მიაღწიოს 5 კგ-მდე მასას; ხელოვნურ პირობებში კულტივირებისას კი წლამდე ასაკის კალმახი 50070 გრ-ს აღწევს; ერთწლიანები 90-130 გრ-ს და ორწლიანები 300-700 გრ-ს.<br /> <br /> <br /> <br /> <br /> <br /> ==წყარო== <br /> [[ცისარტყელა კალმახი (წარმოების ტექნოლოგია)]]<br /> <br /> <br /> <br /> [[კატეგორია:ცისარტყელა კალმახი]]<br /> [[კატეგორია:ცისარტყელა კალმახის ჯიშები]]</div>

Nomanadze https://www.nplg.gov.ge/wikidict/index.php/%E1%83%99%E1%83%90%E1%83%9B%E1%83%9A%E1%83%9D%E1%83%9D%E1%83%9E%E1%83%A1%E1%83%98%E1%83%A1_%E1%83%99%E1%83%90%E1%83%9A%E1%83%9B%E1%83%90%E1%83%AE%E1%83%98 2019-08-08T11:47:38Z

<p>Nomanadze: ახალი გვერდი: '''კამლოოპსის კალმახი''' კომპლოოპსი ცისარტყელა კალმახის ღრმა...</p> <hr /> <div>'''კამლოოპსის კალმახი'''<br /> <br /> კომპლოოპსი ცისარტყელა კალმახის ღრმა წყლების ბინადარი ფორმაა. ბინადრობს ბრიტანული კოლუმბიის (კანადა) ღრმა ტბებსა და მდინარეებში. სქესობრივად მწიფდება 2-3 წლის ასაკში; ახასიათებს ადრე შემოდგომის ტოფობა (აგვისტო-ოქტომბერი) და და 2-3 თვით ადრე მწიფდება ვიდრე ჩვეულებრივი ცისარტყელა კალმახი.<br /> <br /> საუკეთესო სქესობრივი პროდუქტიულობა აღენიშნებათ 2-3 წლიან მამრებს და 4 წლიან მდედრებს. ქვირითის ინკუბაცია ხდება 6-120C ტემპერატურაზე. ცისარტყელა კალმახთან შედარებით, უფრო პატარა ზომის ქვირითი აქვს, თუმცა ერთნაირ პირობებში, მისი ტოფობა 10-%-ით სწრაფია და უფრო მაღალი სამუშაო ნაყოფიერებით გამოირჩევა.<br /> <br /> 30C-ზე ნაკლებ ტემპერატურაზე კამლოოპსის კალმახის მომწიფება არ ხდება, ხოლო წყლის დაბალი ტემპერატურისას (60C-ზე ნაკლები) აღინიშნება მაღალი სიკვდილიანობა, ემბრიონისა და ლიფსიტების შენელებული ზრდა. ამიტომ რენტაბელური კულტივირებისათვის წყლის ტემპერატურა 6-100C-ზე ნაკლები არ უნდა იყოს.<br /> <br /> ორწლიანი გამოყვანისას (ბუნებრივი კვებისას ან 30%-მდე პროტეინებით კვებისას) ეს ფორმა სასაქონლო მასას - 150-200 გრ-ს უკვე მოშენების მეორე წლის პირველ ნახევარში აღწევს. სასაქონლო მასის მისაღწევად გამოზრდის პერიოდი კამლოოპსისთვის 10-18, ხოლო ჩვეულებრივი ცისარტყელა კალმახისთვის 17-24 თვეა.<br /> <br /> კამლოოპსისა და ცისარტყელა კალმახის კომბინირებული მოშენება მომგებიანია, რადგან საშუალებას იძლევა წარმოებული პროდუქციის საერთო მოცულობის შენარჩუნების ფონზე ორჯერ ნაკლებად იქნეს გამოყენებული საინკუბაციო აპარატები და თევზწარმოების სხვა მოწყობილობები.<br /> <br /> <br /> <br /> <br /> <br /> <br /> <br /> ==წყარო== <br /> [[ცისარტყელა კალმახი (წარმოების ტექნოლოგია)]]<br /> <br /> <br /> [[კატეგორია:ცისარტყელა კალმახი]]<br /> [[კატეგორია:ცისარტყელა კალმახის ჯიშები]]</div>

Nomanadze https://www.nplg.gov.ge/wikidict/index.php/%E1%83%93%E1%83%9D%E1%83%9C%E1%83%90%E1%83%9A%E1%83%93%E1%83%A1%E1%83%9D%E1%83%9C%E1%83%98%E1%83%A1_%E1%83%99%E1%83%90%E1%83%9A%E1%83%9B%E1%83%90%E1%83%AE%E1%83%98 2019-08-08T11:34:59Z

<p>Nomanadze: ახალი გვერდი: '''დონალდსონის კალმახი''' დონალდსონის კალმახი სელექციის შედე...</p> <hr /> <div>'''დონალდსონის კალმახი'''<br /> <br /> დონალდსონის კალმახი სელექციის შედეგად მიღებული ცისარტყელა კალმახის მაღალპროდუქტიული და სწრაფად მზარდი ფორმაა, რომლის გამოყვანაზე მუშაობა სელექციონერმა ლ. დონალდოსმა 1932 წელს დაიწყო. მან საწყის ფორმად გამოიყენა ადგილობრივი ნაკადულის კალმახის სახეობა, რომელსაც 4 წლის ასაკში სხეულის მასა - 450-700 გრ, ხოლო ნაყოფიერება - 500-1000 ქვირითი ჰქონდა.<br /> <br /> 40 წლიანი მუშაობის შემდეგ კალმახის ახალმა პოპულაციამ სქესობრივი მომწიფება 2 წელიწადში დაიწყო და მისი საშუალო ნაყოფიერება 5-7 ათას ქვირითს, ხოლო წონა 2-3 კგ-ს აღწევდა. სამწლიანების პროდუქტიულობა 5-დან 12 ათას ცალ ქვირითამდე გაიზარდა.<br /> <br /> დონალდსონის კალმახი ყოფილი საბჭოთა კავშირის ტერიტორიაზე 1982 წელს აშშ-დან შემოიყვანეს. სასელექციო მუშაობამ აჩვენა, რომ დონალდსონის კალმახის ცხოვრების პირველ წელს შეეძლო მიეღწია მასისათვის 0,5-დან 2 კგ-მდე; მესამე წელს - 2-დან 4,5 კგ-მდე. ერთი მდედრის ნაყოფიერება კი 20 ათასზე მეტ ქვირითამდე გაიზარდა.<br /> <br /> კალმახის ამ სახეობის ტოფობა წყლის ტემპერატურაზეა დამოკიდებული და დეკემბერ-მარტის პერიოდში მიმდინარეობს. ქვირითის ინკუბაციისას, წყლის ოპტიმალური ტემპერატურაა 8-120C. კალმახი აქტიურად იყენებს როგორც გრანულირებულ, ისე, პასტისებურ საკვებს. მისი მოშენებისა და გამოზრდის პროცესში ყველა საჭირო პირობების დაცვაა აუცილებელი, რადგან პირობების დაუცველობის შემთხვევაში გარდაუვალია მაღალი დანაკარგი ქვირითში, მოზარდეულსა და მწარმოებლებშიც.<br /> <br /> დონალდსონის კალმახი გამოირჩევა მაღალი ხარისხის ხორცით.<br /> <br /> <br /> <br /> <br /> <br /> ==წყარო== <br /> [[ცისარტყელა კალმახი (წარმოების ტექნოლოგია)]]<br /> <br /> <br /> <br /> [[კატეგორია:ცისარტყელა კალმახი]]<br /> [[კატეგორია:ცისარტყელა კალმახის ჯიშები]]</div>

Nomanadze https://www.nplg.gov.ge/wikidict/index.php/%E1%83%AA%E1%83%98%E1%83%A1%E1%83%90%E1%83%A0%E1%83%A2%E1%83%A7%E1%83%94%E1%83%9A%E1%83%90_%E1%83%99%E1%83%90%E1%83%9A%E1%83%9B%E1%83%90%E1%83%AE%E1%83%98 2019-08-08T11:19:50Z

<p>Nomanadze: ახალი გვერდი: '''ცისარტყელა კალმახი - [Oncorhynchus mykiss]''' • ზრდასრული თევზის ტიპიური ...</p> <hr /> <div>'''ცისარტყელა კალმახი - [Oncorhynchus mykiss]'''<br /> <br /> • ზრდასრული თევზის ტიპიური ზომა ბუნებაში -2-3 კგ;<br /> <br /> • მაქსიმალური სიგრძე და წონა - 120 სმ TL, 24 კგ;<br /> <br /> • მაქსიმალური ასაკი -11 წელი;<br /> <br /> • წყლის ტემპერატურა გამოზრდისათვის - 2-160C.<br /> <br /> ცისარტყელა კალმახი მტკნარი და ცივი წყლის მოყვარული თევზია. ორი წლის ასაკამდე ძალიან გავს მდინარის კალმახს, თუმცა მისგან განსხვავებით, წითელი წინწკლები არ აქვს. ცისარტყელა კალმახი, ძირითადად, ჩრდილოეთ ამერიკისა და აზიის წყნარი ოკეანის სანაპიროებზე გვხვდება. ამიტომ, ფერმერები მას იცნობენ როგორც ამერიკულ კალმახს.<br /> <br /> ცისარტყელა კალმახი საქართველოში 1936-1940 წლებში რუსეთის ტერიტორიიდან - კურსკის ოლქიდან შემოიყვანეს მოსაშენებლად. პირველად ეს სახეობა შავწყალას საკალმახე მეურნეობაში მოაშენეს, საიდანაც გადაიყვანეს თბილისის, ტყიბულის, კუმისის, შაორის წყალსაცავებში და რუისის საკალმახე მეურნეობებში.<br /> <br /> ცისარტყელა კალმახის სახეობას თავადაც გააჩნია ქვესახეობები და ფორმები.<br /> <br /> ცისარტყელა კალმახი ზღვებისა და მდინარეების ცივწყლიან უბნებში ბინადრობს. მის ფერსა და სხეულის ფორმას მონათესავე სახეობების მსგავსად, ბინადრობის ადგილი, გარემო პირობები და საკვები განსაზღვრავს.<br /> <br /> არსებობს ცისარტყელა კალმახის ლოკალური სახეობები, რომლებიც სხვადასხვა მდინარეთა სისტემაში ვითარდებოდნენ. ფართოდ გავრცელებული კომერციული ჯიშები სწორედ ასეთი ველური პოპულაციებისაგან იქნა გამოყვანილი, ახალი ჯიშების მისაღებად არჩევდნენ სახეობებს, რომელთაც ახასიათებდათ ამტანობა, სწრაფი ზრდა, დაავადებების მიმართ მედეგობა, სამრეწველო მეურნეობების პირობებში ადაპტირებისა და ნორმალური განვითარების უნარი.<br /> <br /> ცისარტყელა კალმახის ბუნებრივ ფორმებში არსებობს ტოფობის (ბუნებრივ პირობებში ქვირითის დაყრის) ორი პერიოდი. ზოგიერთ სახეობას ტოფობის პერიოდი შემოდგომაზე აქვს, ზოგიერთს კი - გაზაფხულზე. მათგან იქნა გამოყვანილი ორი განსხვავებული კომერციული ჯიში, რომლებიც ერთმანეთისაგან მხოლოდ სხვადასხვა პერიოდში ტოფობის უნარით განსხვავდებიან. ეს ფაქტორი კომერციულად მომგებიანია, რადგან ცისარტყელა კალმახის მეურნეობებში წარმოების (მთელი წლის განმავლობაში) მეტი სიმძლავრეების მიღწევის საშუალებას იძლევა.<br /> <br /> კომერციული ჯიშების გარდა, ცნობილია ცისარტყელა კალმახის რამდენიმე შეფერილი, დეკორატიული ფორმა: ალბინოსი, ყვითელი, წინწკლებიანი თეთრი და ცისფერი. ისინი, ძირითადად, ხელოვნურად გაშენებულ პოპულაციებში გვხვდებიან და გარემო პირობების მიმართ ძალიან მგრძნობიარეები არიან. ცისარტყელა კალმახის დეკორატიულ სახეობებს ბუნებრივ პირობებში გადარჩენის ნაკლები შანსი აქვთ.<br /> <br /> ზრდასრულ კალმახს გვერდითი ხაზების გასწვრივ განიერი ცისარტყელასებრი - მოიისფროდან მკვეთრ ფორთოხლისფერამდე ( ხშირად კი ჟოლოსფერ-წითელი) ზოლები აქვს, რომელიც განსაკუთრებით მამრებს გამოეყოფათ ტოფობის პერიოდში. სხეული შეფერილი აქვს მუქი ფრაგმენტული ლაქებით.<br /> <br /> კალმახის სხეული კარგად არის ფორმირებული სწრაფი დინებების დასაძლევად (ე.წ. ტორპედოსმაგვარია). ფერი ეცვლება გრუნტის, წყლის გამჭვირვალობისა და გარემოს სხვა ფაქტორების მიხედვით. მუცელი, როგორც წესი, მოვერცხლისფრო თეთრია, ხოლო ზურგი - მომწვანო. ცისარტყელა კალმახი იტანს 0-25%C ტემპერატურას. ოპტიმალური ტემპერატურაა:<br /> <br /> • ქვირითის განვითარებისათვის -6-120C;<br /> <br /> • ლიფსიტებისა და ლავრებისთვის - 14-160C;<br /> <br /> • ზრდასრული კალმახისთვის - 14-180C<br /> <br /> 20-220C-ზე მაღალი ტემპერატურის დროს კალმახი წყვეტს კვებას, ასევე, იკლებს კალმახის კვებითი რაციონი დაბალი ტემპერატურის ოპტიმალურ ზღვარს ქვემოთ დაწევისას.<br /> <br /> კალმახის გამოზამთრება მტკნარ ბუნებრივ წყალსაცავებში ნორმალურად მიმდინარეობს, ის ტემპერატურის ნულ გრადუსთან მიახლოებას უძლებს. ხოლო მარილიან წყლებში ის ნულს ქვემოთ ტემპერატურების პირობებშიც ცოცხლობს.<br /> <br /> კალმახი ბუნებრივ პირობებში, განსაკუთრებით აქტიურია მოღრუბლულ წვიმიან ამინდებში. მას არ უყვარს მზის მკაფიო განათება. ძირითადად, ცდილობს ჩრდილში, ქვების ქვეშ დაიმალოს ან წყალსაცავის სიღრმეში იმოძრაოს. ამის მიუხედავად, კალმახი სხვა თევზებთან შედარებით, უფრო ხშირად მიისწრაფვის წყლის ზედაპირისაკენ, რადგან ის საცურაო ბუშტის შესავსებად ჰაერს ატმოსფეროდან იღებს. ამიტომ, დახურულ სივრცეში, ასევე, ზამთარში, მოყინული ზედაპირის მქონე წყლებში მას ცხოვრება არ შეუძლია. ზრდასრულ კალმახს ოკენაის 32%-იანი მარილიანობის ატანა შეუძლია.<br /> <br /> ზრდასრული კალმახი სქესობრივ სიმწიფეს 3-4 წლის ასაკში აღწევს. სხვადასხვა პოპულაციებში ამ პროცესის განსხვავებულ ასაკში მიმდინარეობა დამოკიდებულია წყალსაცავების მდებარეობაზე, გარემოს კლიმატურ პირობებსა და წყლის თერმულ რეჟიმზე.<br /> მამრები ერთი წლით ადრე აღწევენ სქესობრივ სიმწიფეს. ტოფობა მიმდინარეობს მარტიდან მაისამდე, მდინარეებისა და ნაკადულების მცირეწყლიან და სწრაფი დინების მაღლობ ნაწილებში. თუმცა, მაღალი ტემპერატურის პირობებში ტოფობა შეიძლება მიმდინარეობდეს შემოდგომა-ზამთრის პერიოდშიც. არსებობს ცისარტყელა კალმახის სახეობები, რომლებსაც მთელი წლის განმავლობაში შეუძლიათ ტოფობა.<br /> <br /> მდედრი კალმახი 500-დან 2500-მდე დიდი ზომის ქვირითს (დიამეტრი - 4-6,5მმ; მასა 40-125 მგ) დებს. ქვირითის განვითარების პროცესი 1,5-2 თვის განმავლობაში მიმდინარეობს. მისი ფერი ხელოვნური გამრავლების დროს მოყვითალო-მოფორთოხლისფროა, ხოლო ბუნებრივი გამრავლების პირობებში მკაფიო ფორთოხლისფერ-წითელი შეფერილობისაა.<br /> <br /> ზრდასრული კალმახი მტაცებელი თევზია. ცისრტყელა კალმახის კვების რაციონი დამოკიდებულია მის ასაკზე, სხეულის მასაზე, საკვები ორგანიზმების ზომასა და ბინადრობის არეალზე. ცისარტყელა კალმახი აგრესიული და ხარბია საკვების მოპოვებისას. ის იკვებება ყველა ცოცხალი ორგანიზმით, რაც წყალსაცავში მოძრაობს და მის ზომას არ აღემატება. ძირითადი საკვებია ჭიაყელები, წურბელები, წყალში მობინადრე სხვადასხვა ცხოველები, მათი კვერცხები და ლიფსიტები, მცირე და დიდი ზომის კიბოსნაირები, მოლუსკები, სხვადასხვა ზომის თევზები ახალგაზრდა წყალხმელეთა ცხოველები და ძუძუმწოვართა ნაშიერები.<br /> <br /> ====კალმახის გავრცელების არეალი და მისი მრეწველობის განვითარების ისტორია====<br /> <br /> ცისარტყელა კალმახის სამრეწველო დანიშნულებით მოშენებისა და გავრცელების ისტორია 1875 წლიდან იწყება, როდესაც ამ სახეობის კალმახის ხიზილალის პირველი გასაყიდი პარტია კალიფორნიიდან ნიუ-იორკში შეიტანეს, შემდეგ უკვე 1877 წელს მორიგგი პარტია შევიდა იაპონიაში, 1882 წელს - გერმანიაში, 1883 წელს ახალ - ზელანდიაში, 1884 წელს -ინგლისში, ხოლო 1895 წელს -რუსეთში. 1911 წლიდან ცისატყელა კალმახის რეწვამ აქტიურად იწყო განვითარება და მე-20 საუკუნის 20-იანი წლებიდან ის ევროპის, აზიის, ავსტრალიისა და აფრიკის მთელ რიგ ქვეყნებში თევზის მრეწველობაში დომინანტი სახეობა გახდა. ამას ხელს უწყობდა ცისარტყელა კალმახის მიმზიდველი სამრეწველო თვისებები: თევზის დანაყრების სიმარტივე, ზრდის მაღალი ტემპი, განსაკუთრებული გემოვანი და სასარგებლო მაჩვენებლები და სხვა.<br /> <br /> ცისარტყელა კალმახის საქართველოში მოშენება საბჭოთა კავშირის პერიოდს უკავშირდება. ის 1936-1940 წლებში რუსეთის ტერიტორიიდან - კურსკის ოლქიდან საქართველოში შემოიყვანეს მოსაშენებლად.<br /> <br /> ბუნებრივად არსებული პოპულაციების არეალის ანალიზის საფუძველზე ასკვიან, რომ ამ სახეობის გავრცელება და წარმოება წარმატებით არის შესაძლებელი ისეთ წყლებში, სადაც წყლის ტემპერატურა, ზოგადად 250C-ს, ხოლო ქვირითობის პერიოდში 150C-ს არ აღემატება.<br /> <br /> დღეისათვის, ცისარტყელა კალმახი გავრცელებულია ხუთივე კონტინეტის 115-ზე მეტ ქვეყანაში. ეს სახეობა თავისუფლად კულტივირდება სხვადასხვა საარსებო არეალში - ზღვის დონიდან 4500 მეტრ სიმაღლის პირობებშიც.<br /> დღეისათვის, ცისარტყელა კალმახის მთავარი მწარმოებლები არიან: ევროკავშირი ჩილე, ნორვეგია, თურქეთი და ირანი. საერთაშორისო სავაჭრო ცენტრის (ITC) მონაცემების მიხედვით, კალმახის მთავარი ექსპორტიორი ქვეყნებია: ნორვეგია, შვედეთი, დანია, იტალია და ესპანეთი, მთავარი იმპორტიორები კი - რუსეთის ფედერაცია, ბელორუსი, ფინეთი და პოლონეთი.<br /> <br /> სამრეწველო დანიშნულების გარდა, ცისარტყელა კალმახი მსოფლიოს მრავალ ქვეყანაში სამოყვარულო თევზჭერის ერთ-ერთი მთავარი ობიექტია. იტალიაში, საფრანგეთში, ესპანეთში... კალმახის ჭერა ტურისტული ინდუსტრიის მნიშვნელოვან სეგმენტს წარმოადგენს. აქედან გამომდინარე, სხვადასხვა ქვეყნის სპეციალისტები, კალმახის ფუნქციური დანიშნულების მიხედვით, ახალი ჯიშების გამოყვანაზე აქტიურად მუშაობდნენ. ზოგიერთი ფერმერის მიზანი იყო მაღალი რეპროდუქციული თვისებების მქონე, ზოგიერთის კი სწრაფი ზრდით გამორჩეული სახეობის გამოყვანა.<br /> <br /> მიზანმიმართული სელექციის შედეგად, დღეისათვის, ცისარტყელა კალმახის არაერთი ფორმაა გავრცელებული.<br /> <br /> <br /> <br /> <br /> ==წყარო== <br /> [[ცისარტყელა კალმახი (წარმოების ტექნოლოგია)]]<br /> <br /> <br /> [[კატეგორია: კალმახის სახეობები]]<br /> [[კატეგორია:ცისარტყელა კალმახი]]</div>

Nomanadze https://www.nplg.gov.ge/wikidict/index.php/%E1%83%90%E1%83%9B%E1%83%94%E1%83%A0%E1%83%98%E1%83%99%E1%83%A3%E1%83%9A%E1%83%98_%E1%83%9E%E1%83%90%E1%83%9A%E1%83%98%E1%83%90 2019-08-08T08:43:25Z

<p>Nomanadze: ახალი გვერდი: '''ამერიკული პალია [Salvelinus fontinalis]''' • ზრდასრული თევზის ტიპიური ზომ...</p> <hr /> <div>'''ამერიკული პალია [Salvelinus fontinalis]'''<br /> <br /> • ზრდასრული თევზის ტიპიური ზომა ბუნებაში -1-2 კგ;<br /> <br /> • მაქსიმალური სიგრძე და წონა - 86 სმ Tl, 9,39 კგ;<br /> <br /> • მაქსიმალური ასაკი -24 წელი.<br /> <br /> ამერიკული პალია ერთ-ერთი ყველაზე გავრცელებული რეკრეაციული დანიშნულების თევზია. ის აშშ-ს ჩრდილო-აღმოსავლეთ ნაწილში და კანადის აღმოსავლეთ რეგიონებში ენდემურ სახეობას წარმოადგენს და შემდგომ სამხრეთ ამერიკის, ოკეანეთის, აზიის, ევროპისა და ყოფილი საბჭოთა კავშირის ქვეყნებში გავრცელდა.<br /> <br /> <br /> <br /> <br /> <br /> ==წყარო== <br /> [[ცისარტყელა კალმახი (წარმოების ტექნოლოგია)]]<br /> <br /> <br /> [[კატეგორია: კალმახის სახეობები]]</div>

Nomanadze https://www.nplg.gov.ge/wikidict/index.php/%E1%83%9C%E1%83%90%E1%83%99%E1%83%90%E1%83%93%E1%83%A3%E1%83%9A%E1%83%98%E1%83%A1_%E1%83%99%E1%83%90%E1%83%9A%E1%83%9B%E1%83%90%E1%83%AE%E1%83%98 2019-08-08T08:26:52Z

<p>Nomanadze: ახალი გვერდი: '''ნაკადულის კალმახი''' - (Salmo trutta m. fario) • ნაკადულის კალმახი (Salmo trutta m. fari...</p> <hr /> <div>'''ნაკადულის კალმახი''' - (Salmo trutta m. fario)<br /> <br /> • ნაკადულის კალმახი (Salmo trutta m. fario).<br /> <br /> • ზრდასრული თევზის ტიპიური ზომა ბუნებაში -1-2 კგ;<br /> <br /> • მაქსიმალური სიგრძე და წონა - 100 სმ, 20 კგ;<br /> <br /> • მაქსიმალური ასაკი - 12 წელი;<br /> <br /> • წყლის ტემპერატურა გამოზრდისათვის - 2-160C.<br /> <br /> ნაკადულის კალმახი საქართველოში ერთ-ერთი პოპულარული სახეობაა და თითქმის ყველა მდინარის ზემო დინებაში ბინადრობს. ნაკადულის კალმახს სხეულზე წითელი ხალები აქვს. მდინარეებში მისი რაოდენობის საგრძნობლად კლების გამო, ნაკადულის კალმახი საქართველოს წითელ ნუსხაშია („საფრთხის ქვეშ მყოფი სახეობების წითელი ნუსხა“) როგორც მოწყვლადი (VU) სახეობა.<br /> <br /> ნაკადულის კალმახის პოპულაცია, მაგალითად, აჭარის მდინარეებში, ბოლო 20 წლის განმავლობაში დაახლოებით 3-ჯერ შემცირდა (გაეროს სურსათისა და სოფლის მეურნეობის ორგანიზაციის (FAO) ანგარიში -2010 წ.) კლება განსაკუთრებით მდინარეთა იმ მონაკვეთებზე შეინიშნება, რომლებიც ზღვის დონიდან 600 მეტრ სიმაღლემდეა განლაგებული.<br /> <br /> ნაკადულის კალმახის ქვესახეობებია ზღვის კალმახი (კუმჟა - Salmo trutta m. Trutta) და ტბის კალმახი (Salmo trutta m. Lacustris).<br /> <br /> ზღვის კალმახი (კუმჟა), რომლის მაქსიმალური სიგრძე და წონა - 140 სმ TL, 50 კგ, ხოლო მაქსიმალური ასაკი - 38 წელია, ზღვის ბინადარი კალმახია. ის გარეგნული მსგავსების გამო, ხშირად ერევათ ახალგაზრდა ორაგულში. ზღვის კალმახიც, ორაგულის მსგავსად, გასამრავლებლად მდინარეებში შედის (ძირითადად, მარტიდან ივლისამდე პერიოდში). აქედან მოდის მითი იმის შესახებ, რომ თურმე, ნაკადულის კალმახი ზღვაში გასვლის შემდეგ ორაგულად გარდაიქმნება, რაც სინამდვილეს არ შეესაბამება. ეს ორი, სხვადასხვა სახეობაა, რომლებიც საწყის ეტაპზე გარეგნულად და გამრავლების თვისებითაც ერთმანეთს გვანან. აღსანიშნავია, რომ ზრდასრული ორაგული ბევრად დიდი ზომისაა, ვიდრე ზრდასრული კალმახი.<br /> <br /> ორაგულისა და კალმახის ახაგაზრდა თაობა მდინარეებში გარკვეული პერიოდის განმავლობაში ერთად თანაცხოვრობენ. ხოლო შემდეგ (მეორე წელს) კალმახები მდინარეშიც რჩებიან (უმთავრესად, მამრობითი სქესის ინდივიდები) და ზღვაშიც გადიან (კალმახის მდედრობითი სქესის ინდივიდები (80-90%), ორაგულები კი, ძირითადად, ზღვას უბრუნდებიან (საქართველოში ეს სახეობა ცნობილია, როგორც შავი ზღვის ორაგული).<br /> <br /> ზღვის კალმახი, მდინარის კალმახთან შედარებით, გამოირჩევა სწრაფი ზრდით, მაღალი ნაყოფიერებით, სხეულის ფორმით, შეფერილობით, რაც ზღვის თავისებური პირობების გავლენით არის გამოწვეული.<br /> <br /> ტბის კალმახის მაქსიმალური სიგრძე და წონა -140 სმ Sl, 50 კგ, ხოლო მაქსიმალური ასაკი -7 წელია. საქართველოში მისი ბინადრობის შესახებ ინფორმაცია 1896 წელს რუსმა მეცნიერმა ფ.ფ. კავრაისკიმ გამოაქვეყნა, რომელმაც ტაბაწყურში მობინადრე კალმახი ცალკე ფორმის სახით აღწერა და რუსეთის იმპერატორის პატივსაცემად „Salmo lacustris var Romanov” uwoda. 2015 წელს გარემოს ეროვნული სააგენტოს მეთევზეობისა და შავი ზღვის მონიტორინგის სამსახურის თანამშრომლებმა ჯავახეთის რეგიონში ტბის კალმახი აღმოაჩინეს. მისი მოპოვების შესახებ ინფორმაცია საქართველოში ბოლო 20-25 წლის მანძილზე არ დაფიქსირებულა. შესაბამისად,ე.წ. „რომანოვის კალმახი“ გადაშენებულად ითვლებოდა.<br /> <br /> <br /> <br /> <br /> <br /> ==წყარო== <br /> [[ცისარტყელა კალმახი (წარმოების ტექნოლოგია)]]<br /> <br /> <br /> [[კატეგორია: კალმახის სახეობები]]</div>

Nomanadze https://www.nplg.gov.ge/wikidict/index.php/%E1%83%99%E1%83%90%E1%83%9A%E1%83%9B%E1%83%90%E1%83%AE%E1%83%98 2019-08-08T08:12:23Z

<p>Nomanadze: ახალი გვერდი: '''კალმახი''' - ორაგულისებრთა ოჯახის წარმომადგენელი თევზია. ეს...</p> <hr /> <div>'''კალმახი''' - ორაგულისებრთა ოჯახის წარმომადგენელი თევზია. ეს ოჯახი სულ 230 სახეობას მოიცავს (ორაგული, კალმახი, სიგა და სხვა) და თითქმის ყველა კონტინენტზეა წარმოდგენილი როგორც ენდემური სახით, ისე ხელოვნური მოშენების გზით. თავად კალმახი რამდენიმე სახეობისაა. მათ შორის კი ყველაზე ფართოდ არის გავრცელებული ნაკადულის კალმახი, ამერიკული პალია და ცისარტყელა კალმახი.<br /> საქართველოში ბინადრობს კალმახის ორი ჯიში - ჩვეულებრივი ანუ ნაკადულის კალმახი (Salmo trutta m.fario) და 1936-1940 წლებში აკლიმატიზებული ცისარტყელა კალმახი (Oncorhynchus mikiss).<br /> <br /> <br /> ==წყარო== <br /> [[ცისარტყელა კალმახი (წარმოების ტექნოლოგია)]]<br /> [[კატეგორია: თევზები]]<br /> [[კატეგორია:კალმახი]]</div>

Nomanadze https://www.nplg.gov.ge/wikidict/index.php/%E1%83%91%E1%83%94%E1%83%92%E1%83%90%E1%83%A0%E1%83%90 2018-11-05T12:30:24Z

<p>Nomanadze: ახალი გვერდი: '''ბეგარა''' - მკვიდრი გლეხის მიერ მიწის ჭერასთან დაკავშირებულ...</p> <hr /> <div>'''ბეგარა''' - მკვიდრი გლეხის მიერ მიწის ჭერასთან დაკავშირებული გამოსაღები როგორც ნატურალური, ისე ფულადი. ამასთან იგი შრომით ვალდებულებასაც გულისხმობდა. სხვადასხვა კუთხეში ბეგარა განსხვავებული იყო, რადგან სხვადასხვა კუთხეს თავისი კომლობრივი გადასახადი ჰქონდა. ზოგიერთი ბეგარა საპატიოდ ითვლებოდა - '''მეფის სამსახური, ლაშქრობაში ხლება''' და ა.შ., ზოგი ბეგარა - ჩვეულებრივად - ხვნა, თესვა, ვენახში მუშაობა, რასაც შრომით ბეგარას უწოდებდნენ და არსებობდა დამამცირებელიც, მაგალითად, ზურგით ტვირთის ზიდვა. საპატიო ნატურალური ბეგარა იყო ძღვენი და სამასპინძლო. ნატურალური ბეგარა ბატონის სასარგებლოდ განისაზღვრებოდა. შეღავათიანი ბეგარა ეკისრებოდა პრივილეგირებულ გლეხებს, ზოგჯერ ღარიბ - „შეუძლო“ გლეხებსაც. ქვეყნის სასაქონლო-ფულად ურთიერთობათა განვითარების შესაბამისად ხდებოდა ფულადი ბეგარის ზრდა.<br /> <br /> <br /> <br /> <br /> <br /> <br /> == წყარო == <br /> <br /> '''დემოკრატიული ტენდენციები: ანტიკური სამყარო და საქართველო''' (ენციკლოპედიური ცნობარი), რედაქტორი ქეთევან აბესაძე, თბილისი, 2012.<br /> <br /> <br /> [[კატეგორია:საქართველო]]<br /> [[კატეგორია:საგადასახადო ვალდებულება]]</div>

Nomanadze https://www.nplg.gov.ge/wikidict/index.php/%E1%83%91%E1%83%90%E1%83%9F%E1%83%98 2018-11-05T12:14:48Z

<p>Nomanadze: /* წყარო */</p> <hr /> <div>'''ბაჟი''' - სახელმწიფო ფულადი მოსაკრებელი, რითაც იბეგრება შემოტანილი, გატანილი და ტრანზიტული საქონელი, ქონება და სხვადასხვა ღირებული ნივთი. ქართულ წყაროებში ტერმინი „ბაჟი“ პირველად XI ს-ში იხსენიება გიორგი II-ის სიგელში შიომღვიმის მონასტრისადმი. სახარების ქართულ თარგმანებში ბაჟს ეწოდებოდა ზუერი (ზვერი). XI-XIV სს-ში საქართველოში გაძლიერდა საშინაო და განსაკუთრებით საგარეო ვაჭრობა სირიასთან, ეგვიპტესთან, ბიზანტიასთან, რუსეთთან, ინდოეთთან და ა.შ. საბაჟო საქმეს საგანგებო მოხელე - ბურტა, ხოლო უფრო გვიან მეჭურჭლეთუხუცესი განაგებდა.<br /> <br /> <br /> <br /> <br /> <br /> <br /> == წყარო == <br /> '''დემოკრატიული ტენდენციები: ანტიკური სამყარო და საქართველო''' (ენციკლოპედიური ცნობარი), რედაქტორი ქეთევან აბესაძე, თბილისი, 2012.<br /> <br /> [[კატეგორია:საქართველო]]<br /> [[კატეგორია: სახელმწიფო ფულადი მოსაკრებელი]]</div>

Nomanadze https://www.nplg.gov.ge/wikidict/index.php/%E1%83%91%E1%83%90%E1%83%9F%E1%83%98 2018-11-05T12:13:46Z

<p>Nomanadze: ახალი გვერდი: '''ბაჟი''' - სახელმწიფო ფულადი მოსაკრებელი, რითაც იბეგრება შემო...</p> <hr /> <div>'''ბაჟი''' - სახელმწიფო ფულადი მოსაკრებელი, რითაც იბეგრება შემოტანილი, გატანილი და ტრანზიტული საქონელი, ქონება და სხვადასხვა ღირებული ნივთი. ქართულ წყაროებში ტერმინი „ბაჟი“ პირველად XI ს-ში იხსენიება გიორგი II-ის სიგელში შიომღვიმის მონასტრისადმი. სახარების ქართულ თარგმანებში ბაჟს ეწოდებოდა ზუერი (ზვერი). XI-XIV სს-ში საქართველოში გაძლიერდა საშინაო და განსაკუთრებით საგარეო ვაჭრობა სირიასთან, ეგვიპტესთან, ბიზანტიასთან, რუსეთთან, ინდოეთთან და ა.შ. საბაჟო საქმეს საგანგებო მოხელე - ბურტა, ხოლო უფრო გვიან მეჭურჭლეთუხუცესი განაგებდა.<br /> <br /> <br /> <br /> <br /> <br /> <br /> == წყარო == <br /> '''დემოკრატიული ტენდენციები:''' ანტიკური სამყარო და საქართველო (ენციკლოპედიური ცნობარი), რედაქტორი ქეთევან აბესაძე, თბილისი, 2012.<br /> <br /> [[კატეგორია:საქართველო]]<br /> [[კატეგორია: სახელმწიფო ფულადი მოსაკრებელი]]</div>

Nomanadze https://www.nplg.gov.ge/wikidict/index.php/%E1%83%91%E1%83%90%E1%83%9C%E1%83%96%E1%83%94_%E1%83%A8%E1%83%94%E1%83%AE%E1%83%A2%E1%83%9D%E1%83%9B%E1%83%90 2018-11-05T11:48:21Z

<p>Nomanadze: ახალი გვერდი: '''ბანზე შეხტომა, ხევსურეთი''' - შერიგება ქალის მოტაცებისთვის. ...</p> <hr /> <div>'''ბანზე შეხტომა, ხევსურეთი''' - შერიგება ქალის მოტაცებისთვის. შერიგების გარეშე მოტაცებული ქალის ცოლად მოყვანა არ შეიძლებოდა. ქალის მამისთვის ძალიან დიდი სირცხვილი იყო ბანზე შეხტომა. შეხტომის ნება ჰქონდათ მოტაცებული ქალის ძმას, ბიძაშვილებსა და მის მეზობლებს. ბანზე შემხტარნი მომტაცებლის სახლს არ მოეშვებოდნენ, სანამ დამნაშავე ქალის ოჯახს არ შეურიგდებოდა. ამ შერიგებისთვის დამნაშავე საკლავს კლავდა, სამჩარექიან ქვაბსა და ორი-სამი წლის კურატს უძღვნიდა ბანზე მსხდომარეთ. მხოლოდ ამის შემდეგ ჩამოხტებოდნენ ბანიდან „შემხტარნი“. თუ დამნაშავის სახლობა ბანზე შემხტარებს არ შეურიგდებოდა, ქალის ოჯახს უფლება ჰქონდა, მოტაცებული თან წაეყვანა. თუ ქალი მაინც დარჩებოდა საკუთარი ნებით, იგი მოიკვეთებოდა სახლიდან და მამის ოჯახს ერთი წლის განმავლობაში ვერ გაეკარებოდა. ეს საქმე ბოლოს მაინც არ მთავრდებოდა შეურიგებლად. გამტაცებელს საკლავი უნდა დაეკლა, ნადიმი გაემართა, კაცები მიეგზავნა ქალის ოჯახისთვის და შერიგებოდა. ზოგჯერ ბანზე შეხტომის გარეშეც გვარდებოდა საქმე. როცა მოტაცებული ქალის ნათესავები და მეზობლები ბანზე შესახტომად მიეშურებოდნენ, გზაშივე ეგებებოდნენ გამტაცებლის ნათესავები საკლავით და შერიგებას სთხოვდნენ. საკლავი გზაზე იკვლებოდა, მაგრამ მას ბანზე შესახტომად წასულები არ ჭამდნენ, ისინი სახლში ბრუნდებოდნენ. მეორე ან მესამე დღეს საქმროს ძმას ან სხვა ახლო ნათესავს მოტაცებული ქალი მამის სახლში მიჰყავდა, საკლავს კლავდნენ და რიგდებოდნენ. ქალი მამის ოჯახში რჩებოდა ქორწილამდე.<br /> <br /> <br /> <br /> <br /> <br /> == წყარო == <br /> '''დემოკრატიული ტენდენციები: ანტიკური სამყარო და საქართველო''' (ენციკლოპედიური ცნობარი), რედაქტორი ქეთევან აბესაძე, თბილისი, 2012.<br /> <br /> [[კატეგორია:ძველი საქართველო]]<br /> [[კატეგორია: ხევსურული ადათ-წესები]]</div>

Nomanadze https://www.nplg.gov.ge/wikidict/index.php/%E1%83%91%E1%83%90%E1%83%96%E1%83%90%E1%83%A0%E1%83%98 2018-11-05T11:41:32Z

<p>Nomanadze: </p> <hr /> <div>[[ფაილი:Bazari.jpg|thumb|250პქ|ბაზარი]]<br /> <br /> '''საქართველო'''<br /> <br /> '''ბაზარი''' - სავაჭრო ცენტრი, სავაჭრო სახლი, ქულბაქი, რომელიც საუკუნეების განმავლობაში წარმოადგენდა მოსახლეობის ფართო მასებისთვის სხვადასხვა სახის საქონლისა და სურსათ-სანოვაგის, გაცვლა-გამოცვლისა და ყიდვა-გაყიდვის უმთავრეს ცენტრს.<br /> <br /> [[საქართველო|საქართველოს]] დაბა-ქალაქებში უძველესი დროიდან არსებობდა ბაზრები და შესაბამისად, მათთანაა დაკავშირებული ვაჭრობა-ხელოსნობის აღმავლობა. სტრაბონი იცნობს იბერიის ბაზრებს და ზოგადად მაღალი შეხედულებისაა მათზე.საქართველოს ქალაქების ცენტრალური ბაზრების გარდა, საეკლესიო დღეობებსა და დღესასწაულებზე, სხვადასხვა კუთხეში იმართებოდა ბაზრობები, რომელთაგან ზოგიერთი საკმაოდ მასშტაბური ხასიათის იყო.<br /> <br /> '''ძველი საბერძნეთი'''<br /> <br /> ბაზარი - არა მარტო სავაჭრო გარიგებების ადგილი, არამედ საზოგადოებრივი ცხოვრების ცენტრიც იყო. ბაზრის მოედანი ანტიკური ქალაქის ცენტრში მდებარეობდა. ჰომეროსის ეპოქის ღია, დაუგეგმავად გაშენებულ ბერძნულ აგორაზე რელიგიური კულტმსახურება, სახალხო კრებები და სასამართლო იმართებოდა. ძვ. წ. V ს-დან ბაზარი თანდათანობით (პირველად მცირე აზიის ქალაქებში) პროპილეებიანი კოლონადით გარშემორტყმული სიმეტრიული მოედანი გახდა.<br /> <br /> მთავარი ქუჩების გადაკვეთაზე მდებარე რომაული ფორუმიც, ელინისტური ქალაქების საბაზრო მოედნების მსგავსად, ტაძრებით, საზოგადოებრივი დანიშნულების ნაგებობებით, შადრევნებით, ორატორების ტრიბუნებით, ქანდაკებებითა და პორტიკებით შემკული მოედანი იყო. ადრიდანვე (ამას ჯერ კიდევ არისტოტელე მოითხოვდა) ცდილობდნენ სახალხო კრებების ჩატარებისა და პროდუქტების გასაყიდი საბაზრო მოედნები (ე.წ. რომაული მაკელუმი) ერთმანეთისაგან გაემიჯნათ.<br /> <br /> არქეოლოგიური გათხრებისას ბევრი ბაზრის კვალი იქნა აღმოჩენილი ათენში, მილეტში, რომსა და პომპეიში.<br /> <br /> <br /> <br /> == წყარო == <br /> *ქართული მატერიალური კულტურის ეთნოგრაფიული ლექსიკონი;<br /> *დემოკრატიული ტენდენციები: ანტიკური სამყარო და საქართველო (ენციკლოპედიური ცნობარი), რედაქტორი ქეთევან აბესაძე, თბილისი, 2012.<br /> <br /> [[კატეგორია:ძველი საბერძნეთი]]<br /> [[კატეგორია:საქართველო]]<br /> [[კატეგორია:საზოგადოებრივი ცხოვრების ცენტრი ძველ საბერძნეთში]]<br /> [[კატეგორია:ეთნოგრაფია]]<br /> [[კატეგორია:ვაჭრობა]]</div>

Nomanadze https://www.nplg.gov.ge/wikidict/index.php/%E1%83%91%E1%83%90%E1%83%96%E1%83%90%E1%83%A0%E1%83%98 2018-11-05T11:31:19Z

<p>Nomanadze: /* წყარო */</p> <hr /> <div>[[ფაილი:Bazari.jpg|thumb|250პქ|ბაზარი]]<br /> <br /> '''საქართველო'''<br /> <br /> '''ბაზარი''' - სავაჭრო ცენტრი, სავაჭრო სახლი, ქულბაქი, რომელიც საუკუნეების განმავლობაში წარმოადგენდა მოსახლეობის ფართო მასებისთვის სხვადასხვა სახის საქონლისა და სურსათ-სანოვაგის, გაცვლა-გამოცვლისა და ყიდვა-გაყიდვის უმთავრეს ცენტრს.<br /> <br /> [[საქართველო|საქართველოს]] დაბა-ქალაქებში უძველესი დროიდან არსებობდა ბაზრებიდა შესაბამისად მათთანაა დაკავშირებული ვაჭრობა-ხელოსნობის აღმავლობა. სტრაბონი იცნობს იბერიის ბაზრებს და ზოგადად მაღალი შეხედულებისაა მათზე.საქართველოს ქალაქების ცენტრალური ბაზრების გარდა, საეკლესიო დღეობებსა და დღესასწაულებზე, სხვადასხვა კუთხეში იმართებოდა ბაზრობები, რომელთაგან ზოგიერთი საკმაოდ მასშტაბური ხასიათის იყო.<br /> <br /> '''ძველი საბერძნეთი'''<br /> <br /> ბაზარი - არა მარტო სავაჭრო გარიგებების ადგილი, არამედ საზოგადოებრივი ცხოვრების ცენტრიც იყო. ბაზრის მოედანი ანტიკური ქალაქის ცენტრში მდებარეობდა. ჰომეროსის ეპოქის ღია, დაუგეგმავად გაშენებულ ბერძნულ აგორაზე რელიგიური კულტმსახურება, სახალხო კრებები და სასამართლო იმართებოდა. ძვ. წ. V ს-დან ბაზარი თანდათანობით (პირველად მცირე აზიის ქალაქებში) პროპილეებიანი კოლონადით გარშემორტყმული სიმეტრიული მოედანი გახდა.<br /> <br /> მთავარი ქუჩების გადაკვეთაზე მდებარე რომაული ფორუმიც, ელინისტური ქალაქების საბაზრო მოედნების მსგავსად, ტაძრებით, საზოგადოებრივი დანიშნულების ნაგებობებით, შადრევნებით, ორატორების ტრიბუნებით, ქანდაკებებითა და პორტიკებით შემკული მოედანი იყო. ადრიდანვე (ამას ჯერ კიდევ არისტოტელე მოითხოვდა) ცდილობდნენ სახალხო კრებების ჩატარებისა და პროდუქტების გასაყიდი საბაზრო მოედნები (ე.წ. რომაული მაკელუმი) ერთმანეთისაგან გაემიჯნათ.<br /> <br /> არქეოლოგიური გათხრებისას ბევრი ბაზრის კვალი იქნა აღმოჩენილი ათენში, მილეტში, რომსა და პომპეიში.<br /> <br /> <br /> <br /> == წყარო == <br /> *ქართული მატერიალური კულტურის ეთნოგრაფიული ლექსიკონი;<br /> *დემოკრატიული ტენდენციები: ანტიკური სამყარო და საქართველო (ენციკლოპედიური ცნობარი), რედაქტორი ქეთევან აბესაძე, თბილისი, 2012.<br /> <br /> [[კატეგორია:ძველი საბერძნეთი]]<br /> [[კატეგორია:საქართველო]]<br /> [[კატეგორია:საზოგადოებრივი ცხოვრების ცენტრი ძველ საბერძნეთში]]<br /> [[კატეგორია:ეთნოგრაფია]]<br /> [[კატეგორია:ვაჭრობა]]</div>

Nomanadze https://www.nplg.gov.ge/wikidict/index.php/%E1%83%91%E1%83%90%E1%83%96%E1%83%90%E1%83%A0%E1%83%98 2018-11-05T11:29:48Z

<p>Nomanadze: /* წყარო */</p> <hr /> <div>[[ფაილი:Bazari.jpg|thumb|250პქ|ბაზარი]]<br /> <br /> '''საქართველო'''<br /> <br /> '''ბაზარი''' - სავაჭრო ცენტრი, სავაჭრო სახლი, ქულბაქი, რომელიც საუკუნეების განმავლობაში წარმოადგენდა მოსახლეობის ფართო მასებისთვის სხვადასხვა სახის საქონლისა და სურსათ-სანოვაგის, გაცვლა-გამოცვლისა და ყიდვა-გაყიდვის უმთავრეს ცენტრს.<br /> <br /> [[საქართველო|საქართველოს]] დაბა-ქალაქებში უძველესი დროიდან არსებობდა ბაზრებიდა შესაბამისად მათთანაა დაკავშირებული ვაჭრობა-ხელოსნობის აღმავლობა. სტრაბონი იცნობს იბერიის ბაზრებს და ზოგადად მაღალი შეხედულებისაა მათზე.საქართველოს ქალაქების ცენტრალური ბაზრების გარდა, საეკლესიო დღეობებსა და დღესასწაულებზე, სხვადასხვა კუთხეში იმართებოდა ბაზრობები, რომელთაგან ზოგიერთი საკმაოდ მასშტაბური ხასიათის იყო.<br /> <br /> '''ძველი საბერძნეთი'''<br /> <br /> ბაზარი - არა მარტო სავაჭრო გარიგებების ადგილი, არამედ საზოგადოებრივი ცხოვრების ცენტრიც იყო. ბაზრის მოედანი ანტიკური ქალაქის ცენტრში მდებარეობდა. ჰომეროსის ეპოქის ღია, დაუგეგმავად გაშენებულ ბერძნულ აგორაზე რელიგიური კულტმსახურება, სახალხო კრებები და სასამართლო იმართებოდა. ძვ. წ. V ს-დან ბაზარი თანდათანობით (პირველად მცირე აზიის ქალაქებში) პროპილეებიანი კოლონადით გარშემორტყმული სიმეტრიული მოედანი გახდა.<br /> <br /> მთავარი ქუჩების გადაკვეთაზე მდებარე რომაული ფორუმიც, ელინისტური ქალაქების საბაზრო მოედნების მსგავსად, ტაძრებით, საზოგადოებრივი დანიშნულების ნაგებობებით, შადრევნებით, ორატორების ტრიბუნებით, ქანდაკებებითა და პორტიკებით შემკული მოედანი იყო. ადრიდანვე (ამას ჯერ კიდევ არისტოტელე მოითხოვდა) ცდილობდნენ სახალხო კრებების ჩატარებისა და პროდუქტების გასაყიდი საბაზრო მოედნები (ე.წ. რომაული მაკელუმი) ერთმანეთისაგან გაემიჯნათ.<br /> <br /> არქეოლოგიური გათხრებისას ბევრი ბაზრის კვალი იქნა აღმოჩენილი ათენში, მილეტში, რომსა და პომპეიში.<br /> <br /> <br /> <br /> == წყარო == <br /> *ქართული მატერიალური კულტურის ეთნოგრაფიული ლექსიკონი;<br /> *დემოკრატიული ტენდენციები: ანტიკური სამყარო და საქართველო (ენციკლოპედიური ცნობარი), რედაქტორი ქეთევან აბესაძე, თბილისი, 2012.<br /> <br /> [[კატეგორია:ძველი საბერძნეთი]]<br /> [[კატეგორია:საქართველო]]<br /> [[კატეგორია:საზოგადოებრივი ცხოვრების ცენტრი ძველ საბერძნეთში]]<br /> [[კატეგორია:ეთნოგრაფია]]<br /> [[კატეგორია:ვაჭრობა]]<br /> :::::::::::::::::::::::::::::::ე.ნ.</div>

Nomanadze https://www.nplg.gov.ge/wikidict/index.php/%E1%83%91%E1%83%90%E1%83%96%E1%83%90%E1%83%A0%E1%83%98 2018-11-05T11:27:37Z

<p>Nomanadze: </p> <hr /> <div>[[ფაილი:Bazari.jpg|thumb|250პქ|ბაზარი]]<br /> <br /> '''საქართველო'''<br /> <br /> '''ბაზარი''' - სავაჭრო ცენტრი, სავაჭრო სახლი, ქულბაქი, რომელიც საუკუნეების განმავლობაში წარმოადგენდა მოსახლეობის ფართო მასებისთვის სხვადასხვა სახის საქონლისა და სურსათ-სანოვაგის, გაცვლა-გამოცვლისა და ყიდვა-გაყიდვის უმთავრეს ცენტრს.<br /> <br /> [[საქართველო|საქართველოს]] დაბა-ქალაქებში უძველესი დროიდან არსებობდა ბაზრებიდა შესაბამისად მათთანაა დაკავშირებული ვაჭრობა-ხელოსნობის აღმავლობა. სტრაბონი იცნობს იბერიის ბაზრებს და ზოგადად მაღალი შეხედულებისაა მათზე.საქართველოს ქალაქების ცენტრალური ბაზრების გარდა, საეკლესიო დღეობებსა და დღესასწაულებზე, სხვადასხვა კუთხეში იმართებოდა ბაზრობები, რომელთაგან ზოგიერთი საკმაოდ მასშტაბური ხასიათის იყო.<br /> <br /> '''ძველი საბერძნეთი'''<br /> <br /> ბაზარი - არა მარტო სავაჭრო გარიგებების ადგილი, არამედ საზოგადოებრივი ცხოვრების ცენტრიც იყო. ბაზრის მოედანი ანტიკური ქალაქის ცენტრში მდებარეობდა. ჰომეროსის ეპოქის ღია, დაუგეგმავად გაშენებულ ბერძნულ აგორაზე რელიგიური კულტმსახურება, სახალხო კრებები და სასამართლო იმართებოდა. ძვ. წ. V ს-დან ბაზარი თანდათანობით (პირველად მცირე აზიის ქალაქებში) პროპილეებიანი კოლონადით გარშემორტყმული სიმეტრიული მოედანი გახდა.<br /> <br /> მთავარი ქუჩების გადაკვეთაზე მდებარე რომაული ფორუმიც, ელინისტური ქალაქების საბაზრო მოედნების მსგავსად, ტაძრებით, საზოგადოებრივი დანიშნულების ნაგებობებით, შადრევნებით, ორატორების ტრიბუნებით, ქანდაკებებითა და პორტიკებით შემკული მოედანი იყო. ადრიდანვე (ამას ჯერ კიდევ არისტოტელე მოითხოვდა) ცდილობდნენ სახალხო კრებების ჩატარებისა და პროდუქტების გასაყიდი საბაზრო მოედნები (ე.წ. რომაული მაკელუმი) ერთმანეთისაგან გაემიჯნათ.<br /> <br /> არქეოლოგიური გათხრებისას ბევრი ბაზრის კვალი იქნა აღმოჩენილი ათენში, მილეტში, რომსა და პომპეიში.<br /> <br /> <br /> <br /> == წყარო == <br /> *ქართული მატერიალური კულტურის ეთნოგრაფიული ლექსიკონი<br /> *დემოკრატიული ტენდენციები: ანტიკური სამყარო და საქართველო (ენციკლოპედიური ცნობარი), რედაქტორი ქეთევან აბესაძე, თბილისი, 2012.<br /> <br /> [[კატეგორია:ძველი საბერძნეთი]]<br /> [[კატეგორია:საქართველო]]<br /> [[კატეგორია:საზოგადოებრივი ცხოვრების ცენტრი ძველ საბერძნეთში]]<br /> [[კატეგორია:ეთნოგრაფია]]<br /> [[კატეგორია:ვაჭრობა]]<br /> :::::::::::::::::::::::::::::::ე.ნ.</div>

Nomanadze https://www.nplg.gov.ge/wikidict/index.php/%E1%83%90%E1%83%A5%E1%83%A1%E1%83%9D%E1%83%9C%E1%83%94%E1%83%91%E1%83%98 2018-10-26T16:38:58Z

<p>Nomanadze: /* წყარო */</p> <hr /> <div>'''აქსონები''' (άξόνες) - ხის ფირფიტები, რომლებზეც '''კანონები''' იყო ჩაწერილი. ეს ფირფიტები ვერტიკალური ღერძის ირგვლივ ტრიალებდა. აქსონები ათენის პრიტანეუმში იდგა. მათზე ჩაწერილი იყო '''სოლონისა''' და '''დრაკონის''' კანონები. თითოეულ აქსონს - ანუ ფირფიტას, რომელზედაც კანონი იყო დაწერილი, თავისი რიცხვი ჰქონდა. შესაბამისად, კანონებს აქსონის რიცხვის მიხედვით იმოწმებდნენ. აქსონებს თავდაპირველად ხისაგან ამზადებდნენ, თუმცა მათი ასლები ქვის ფილებზეც იყო გამოქვეყნებული. არ ვიცით, თუ რამდენად ეწოდებოდა კვირბები ქვის ფილებს. ქიოსზე აღმოჩენილი ქვის ფილის ფრაგმენტი ცხადყოფს, რომ მსგავსი მოძრავი ფილები ათენის გარდა სხვაგანაც გამოიყენებოდა.<br /> <br /> <br /> <br /> <br /> == წყარო == <br /> '''დემოკრატიული ტენდენციები: ანტიკური სამყარო და საქართველო''' (ენციკლოპედიური ცნობარი), რედაქტორი ქეთევან აბესაძე, თბილისი, <br /> 2012.<br /> <br /> [[კატეგორია:ძველი საბერძნეთი]] <br /> [[კატეგორია:ხის ფირფიტებზე ჩაწერილი კანონები]]<br /> [[კატეგორია:ძველბერძნული ტერმინები]]</div>

Nomanadze https://www.nplg.gov.ge/wikidict/index.php/%E1%83%90%E1%83%A5%E1%83%A1%E1%83%9D%E1%83%9C%E1%83%94%E1%83%91%E1%83%98 2018-10-26T16:38:36Z

<p>Nomanadze: /* წყარო */</p> <hr /> <div>'''აქსონები''' (άξόνες) - ხის ფირფიტები, რომლებზეც '''კანონები''' იყო ჩაწერილი. ეს ფირფიტები ვერტიკალური ღერძის ირგვლივ ტრიალებდა. აქსონები ათენის პრიტანეუმში იდგა. მათზე ჩაწერილი იყო '''სოლონისა''' და '''დრაკონის''' კანონები. თითოეულ აქსონს - ანუ ფირფიტას, რომელზედაც კანონი იყო დაწერილი, თავისი რიცხვი ჰქონდა. შესაბამისად, კანონებს აქსონის რიცხვის მიხედვით იმოწმებდნენ. აქსონებს თავდაპირველად ხისაგან ამზადებდნენ, თუმცა მათი ასლები ქვის ფილებზეც იყო გამოქვეყნებული. არ ვიცით, თუ რამდენად ეწოდებოდა კვირბები ქვის ფილებს. ქიოსზე აღმოჩენილი ქვის ფილის ფრაგმენტი ცხადყოფს, რომ მსგავსი მოძრავი ფილები ათენის გარდა სხვაგანაც გამოიყენებოდა.<br /> <br /> <br /> <br /> <br /> == წყარო == <br /> დემოკრატიული ტენდენციები: ანტიკური სამყარო და საქართველო (ენციკლოპედიური ცნობარი), რედაქტორი ქეთევან აბესაძე, თბილისი, <br /> 2012.<br /> <br /> [[კატეგორია:ძველი საბერძნეთი]] <br /> [[კატეგორია:ხის ფირფიტებზე ჩაწერილი კანონები]]<br /> [[კატეგორია:ძველბერძნული ტერმინები]]</div>

Nomanadze https://www.nplg.gov.ge/wikidict/index.php/%E1%83%90%E1%83%A2%E1%83%98%E1%83%9B%E1%83%98%E1%83%90 2018-10-26T16:33:17Z

<p>Nomanadze: /* წყარო */</p> <hr /> <div>'''ატიმია''' (άτιμία) - სიტყვასიტყვით „პატივის დაკარგვა“. სამოქალაქო უფლებების სრული ან ნაწილობრივი დაკარგვა ბერძნულ ქალაქებში. თავდაპირველად ატიმია, როგორც ჩანს, კანონგარეშე ყოფნას, უფლებათა ტოტალურ დაკარგვას ნიშნავდა იმდენად, რომ მოქალაქეს შეეძლო მოეკლა „ატიმოსი“ და ეს არ იქნებოდა სისხლის სამართლის დანაშაული. შემდგომ, კლასიკურ ეპოქამდე, ატიმიის მოქმედების ველი დავიწროვდა და ის აღნიშნავდა მხოლოდ პიროვნების სამოქალაქო უფლებების სრულ ან ნაწილობრივ დაკარგვას. ატიმია შეიძლებოდა ყოფილიყო სამუდამო ან დროებითი, მაგალითად, სახელმწიფოსთვის გადაუხდელი ვალის შემთხვევაში, რაც ავტომატურად შეწყდებოდა, თუკი პირი ვალს გადაიხდიდა. ყველა უფლების სამუდამო წართმევა იყო სასჯელი შემდეგი დანაშაულებისათვის: ღალატისთვის, '''მაგისტრატის''' მოსყიდვისათვის, მტრის წინაშე შიშის გამოვლენისათვის, სასამართლოში '''ცრუმოწმეობისათვის''' (სამჯერ მხილების შემდგომ) და აგრეთვე '''მოქალაქეობის''' კანონის ზოგიერთი დარღვევისათვის. ცალკეულ უფლებათა სამუდამო წართმევა ხდებოდა: 1) თუ პირმა შემოიტანა გრაფე და ა) შემდეგ წააგო იგი; ბ) ვერ შეძლო სასამართლოზე ('''დიკასტერიონი''') ხმების 1/5-ის შეგროვება; 2) თუ პიროვნება '''გრაფე პარანომონში''' სამჯერ იქნებოდა მხილებული; 3) გარკვეული მორალური ხასიათის დანაშაულის შემთხვევაში.<br /> <br /> სრული ატიმიის სუბიექტს არ შეეძლო საჯარო ადგილებში გამოჩენა, საჯარო ცხოვრებაში მონაწილეობის მიღება, სასამართლოში მისვლა. თუ იგი რომელიმე ამ შეზღუდვას დაარღვევდა, იგი ექვემდებარებოდა '''აპაგოგეს''', შეეძლოთ მისი მოკვლაც. თუმცა ის ინარჩუნებდა თავის კერძო უფლებებს, როგორც მოქალაქე: მისი მოკვლა მოიაზრებოდა მკვლელობად; ის არ იყო გაძევებული; ის აგრძელებდა საკუთრების ფლობას. ნაწილობრივი ატიმიის სუბიექტი კარგავდა ან კონკრეტულ უფლებას/უფლებებს, ანდა შემძლეობას გამოეყენებინა თავისი უფლება კონკრეტულ სიტუაციაში: ასე მაგალითად, კარგავდა შემძლეობას განეხორციელებინა სამართლებრივი დევნის გარკვეული სახეობანი ('''მოქალაქეობა, ბერძნული''').<br /> <br /> <br /> <br /> <br /> == წყარო == <br /> '''დემოკრატიული ტენდენციები: ანტიკური სამყარო და საქართველო''' (ენციკლოპედიური ცნობარი), რედაქტორი ქეთევან აბესაძე, თბილისი, <br /> 2012.<br /> <br /> [[კატეგორია:ძველი საბერძნეთი]] <br /> [[კატეგორია:სამოქალაქო უფლებები]]<br /> [[კატეგორია:ძველბერძნული ტერმინები]]</div>

Nomanadze https://www.nplg.gov.ge/wikidict/index.php/%E1%83%90%E1%83%A2%E1%83%98%E1%83%9B%E1%83%98%E1%83%90 2018-10-26T16:31:47Z

<p>Nomanadze: </p> <hr /> <div>'''ატიმია''' (άτιμία) - სიტყვასიტყვით „პატივის დაკარგვა“. სამოქალაქო უფლებების სრული ან ნაწილობრივი დაკარგვა ბერძნულ ქალაქებში. თავდაპირველად ატიმია, როგორც ჩანს, კანონგარეშე ყოფნას, უფლებათა ტოტალურ დაკარგვას ნიშნავდა იმდენად, რომ მოქალაქეს შეეძლო მოეკლა „ატიმოსი“ და ეს არ იქნებოდა სისხლის სამართლის დანაშაული. შემდგომ, კლასიკურ ეპოქამდე, ატიმიის მოქმედების ველი დავიწროვდა და ის აღნიშნავდა მხოლოდ პიროვნების სამოქალაქო უფლებების სრულ ან ნაწილობრივ დაკარგვას. ატიმია შეიძლებოდა ყოფილიყო სამუდამო ან დროებითი, მაგალითად, სახელმწიფოსთვის გადაუხდელი ვალის შემთხვევაში, რაც ავტომატურად შეწყდებოდა, თუკი პირი ვალს გადაიხდიდა. ყველა უფლების სამუდამო წართმევა იყო სასჯელი შემდეგი დანაშაულებისათვის: ღალატისთვის, '''მაგისტრატის''' მოსყიდვისათვის, მტრის წინაშე შიშის გამოვლენისათვის, სასამართლოში '''ცრუმოწმეობისათვის''' (სამჯერ მხილების შემდგომ) და აგრეთვე '''მოქალაქეობის''' კანონის ზოგიერთი დარღვევისათვის. ცალკეულ უფლებათა სამუდამო წართმევა ხდებოდა: 1) თუ პირმა შემოიტანა გრაფე და ა) შემდეგ წააგო იგი; ბ) ვერ შეძლო სასამართლოზე ('''დიკასტერიონი''') ხმების 1/5-ის შეგროვება; 2) თუ პიროვნება '''გრაფე პარანომონში''' სამჯერ იქნებოდა მხილებული; 3) გარკვეული მორალური ხასიათის დანაშაულის შემთხვევაში.<br /> <br /> სრული ატიმიის სუბიექტს არ შეეძლო საჯარო ადგილებში გამოჩენა, საჯარო ცხოვრებაში მონაწილეობის მიღება, სასამართლოში მისვლა. თუ იგი რომელიმე ამ შეზღუდვას დაარღვევდა, იგი ექვემდებარებოდა '''აპაგოგეს''', შეეძლოთ მისი მოკვლაც. თუმცა ის ინარჩუნებდა თავის კერძო უფლებებს, როგორც მოქალაქე: მისი მოკვლა მოიაზრებოდა მკვლელობად; ის არ იყო გაძევებული; ის აგრძელებდა საკუთრების ფლობას. ნაწილობრივი ატიმიის სუბიექტი კარგავდა ან კონკრეტულ უფლებას/უფლებებს, ანდა შემძლეობას გამოეყენებინა თავისი უფლება კონკრეტულ სიტუაციაში: ასე მაგალითად, კარგავდა შემძლეობას განეხორციელებინა სამართლებრივი დევნის გარკვეული სახეობანი ('''მოქალაქეობა, ბერძნული''').<br /> <br /> <br /> <br /> <br /> == წყარო == <br /> დემოკრატიული ტენდენციები: ანტიკური სამყარო და საქართველო (ენციკლოპედიური ცნობარი), რედაქტორი ქეთევან აბესაძე, თბილისი, <br /> 2012.<br /> <br /> [[კატეგორია:ძველი საბერძნეთი]] <br /> [[კატეგორია:სამოქალაქო უფლებები]]<br /> [[კატეგორია:ძველბერძნული ტერმინები]]</div>

Nomanadze https://www.nplg.gov.ge/wikidict/index.php/%E1%83%90%E1%83%A1%E1%83%90%E1%83%A1%E1%83%98 2018-10-26T16:24:42Z

<p>Nomanadze: /* წყარო */</p> <hr /> <div>'''ასასი''' - (''არაბ.'' ‘sas - დარაჯი, მოთვალთვალე). ქალაქის საპოლიციო აპარატის დაბალი რანგის მოხელე, [[მოურავი|მოურავის]] იასაული. აღმოსავლეთის დიდი ქალაქების ხელისუფლები ([[ამირა|ამირები]], [[ტარუღა|ტარუღები]]) ასასებისა და მათი მეთაურის - ასასბაშის - საშუალებით ახერხებდნენ წესრიგის დაცვას. <br /> <br /> [[საქართველო|საქართველოს]] ქალაქებშიც ასასები, ე.წ. „[[მოურავი|მოურავის]] ხალხი“, ორი-სამი კაცის შემადგენლობით, მუდმივად თან ახლდნენ მოურავს. ისინი უშუალოდ მოურავს მოახსენებდნენ მოსალოდნელ ან ჩადენილ დანაშაულებათა შესახებ და აღასრულებდნენ მის განკარგულებებს. ასასის მოვალეობათა შესახებ დეტალურადაა საუბარი იოანე ბატონიშვილის პროექტში სახელმწიფო წყობილების რეფორმის შესახებ (1799). ასასებს ღამით ქურდებისაგან უნდა დაეცვათ სავაჭრო ადგილები, სახლები და სხვ.; უნდა შეეპყროთ სამართალდამრღვევები და წარედგინათ მოურავისთვის; დახმარება უნდა გაეწიათ მოსახლეობისათვის ხანძრის დროს. ასასების შენახვა ქალაქის მოსახლეობას ევალებოდა, ისევე, როგორც სხვა მოხელეებისა. არსებობდა სპეციალური გადასახადი - „ასასების ფული“, რომელსაც იხდიდნენ ვაჭრები და ქალაქის ხელოსნები. <br /> <br /> აფხაზურად ასასი ნიშნავს სტუმარს. ასასები წარმოადგენდნენ აფხაზ გლეხთა კატეგორიას, რომელიც შეესაბამებოდა ქართველ ხიზანს, „მინდობილს“. გარდა ამისა, აფხაზეთში ასასებს უწოდებდნენ ფეოდალური კლასის იმ წარმომადგენლებსაც, რომლებიც სხვა ფეოდალის მიწა-წყალზე სახლდებოდნენ და მისი ქვეშევრდომნი ხდებოდნენ.<br /> <br /> <br /> <br /> <br /> <br /> <br /> ==წყარო==<br /> *სს 1909: 528-531; ხეც H-2155; სურგულაძე 1952: 427; Месхиа 1959: 255, 297; ქსე 1975: 625. ხ. ბაინდურაშვილი;<br /> *'''ცენტრალური და ადგილობრივი სამოხელეო წყობა შუა საუკუნეების საქართველოში'''. [ენციკლოპედიური ლექსიკონი]. – კორნელი კეკელიძის სახელობის საქართველოს ხელნაწერთა ეროვნული ცენტრი. – თბილისი, 2017.<br /> *'''დემოკრატიული ტენდენციები''': '''ანტიკური სამყარო და საქართველო''' (ენციკლოპედიური ცნობარი), რედაქტორი ქეთევან აბესაძე, თბილისი, 2012.<br /> <br /> [[კატეგორია:ფეოდალური წყობილება საქართველოში]]<br /> [[კატეგორია:მოხელეები ძველ საქართველოში]]<br /> [[კატეგორია:გლეხთა კატეგორია ძველ აფხაზეთში]]</div>

Nomanadze https://www.nplg.gov.ge/wikidict/index.php/%E1%83%90%E1%83%A1%E1%83%90%E1%83%A1%E1%83%98 2018-10-26T16:20:52Z

<p>Nomanadze: /* წყარო */</p> <hr /> <div>'''ასასი''' - (''არაბ.'' ‘sas - დარაჯი, მოთვალთვალე). ქალაქის საპოლიციო აპარატის დაბალი რანგის მოხელე, [[მოურავი|მოურავის]] იასაული. აღმოსავლეთის დიდი ქალაქების ხელისუფლები ([[ამირა|ამირები]], [[ტარუღა|ტარუღები]]) ასასებისა და მათი მეთაურის - ასასბაშის - საშუალებით ახერხებდნენ წესრიგის დაცვას. <br /> <br /> [[საქართველო|საქართველოს]] ქალაქებშიც ასასები, ე.წ. „[[მოურავი|მოურავის]] ხალხი“, ორი-სამი კაცის შემადგენლობით, მუდმივად თან ახლდნენ მოურავს. ისინი უშუალოდ მოურავს მოახსენებდნენ მოსალოდნელ ან ჩადენილ დანაშაულებათა შესახებ და აღასრულებდნენ მის განკარგულებებს. ასასის მოვალეობათა შესახებ დეტალურადაა საუბარი იოანე ბატონიშვილის პროექტში სახელმწიფო წყობილების რეფორმის შესახებ (1799). ასასებს ღამით ქურდებისაგან უნდა დაეცვათ სავაჭრო ადგილები, სახლები და სხვ.; უნდა შეეპყროთ სამართალდამრღვევები და წარედგინათ მოურავისთვის; დახმარება უნდა გაეწიათ მოსახლეობისათვის ხანძრის დროს. ასასების შენახვა ქალაქის მოსახლეობას ევალებოდა, ისევე, როგორც სხვა მოხელეებისა. არსებობდა სპეციალური გადასახადი - „ასასების ფული“, რომელსაც იხდიდნენ ვაჭრები და ქალაქის ხელოსნები. <br /> <br /> აფხაზურად ასასი ნიშნავს სტუმარს. ასასები წარმოადგენდნენ აფხაზ გლეხთა კატეგორიას, რომელიც შეესაბამებოდა ქართველ ხიზანს, „მინდობილს“. გარდა ამისა, აფხაზეთში ასასებს უწოდებდნენ ფეოდალური კლასის იმ წარმომადგენლებსაც, რომლებიც სხვა ფეოდალის მიწა-წყალზე სახლდებოდნენ და მისი ქვეშევრდომნი ხდებოდნენ.<br /> <br /> <br /> <br /> <br /> <br /> <br /> ==წყარო==<br /> *სს 1909: 528-531; ხეც H-2155; სურგულაძე 1952: 427; Месхиа 1959: 255, 297; ქსე 1975: 625. <br /> ხ. ბაინდურაშვილი;<br /> *'''ცენტრალური და ადგილობრივი სამოხელეო წყობა შუა საუკუნეების საქართველოში'''. [ენციკლოპედიური ლექსიკონი]. – კორნელი კეკელიძის სახელობის საქართველოს ხელნაწერთა ეროვნული ცენტრი. – თბილისი, 2017.<br /> *'''დემოკრატიული ტენდენციები''': '''ანტიკური სამყარო და საქართველო''' (ენციკლოპედიური ცნობარი), რედაქტორი ქეთევან აბესაძე, თბილისი, <br /> 2012.<br /> <br /> [[კატეგორია:ფეოდალური წყობილება საქართველოში]]<br /> [[კატეგორია:მოხელეები ძველ საქართველოში]]<br /> [[კატეგორია:გლეხთა კატეგორია ძველ აფხაზეთში]]</div>

Nomanadze https://www.nplg.gov.ge/wikidict/index.php/%E1%83%90%E1%83%A0%E1%83%A5%E1%83%9D%E1%83%9C%E1%83%98 2018-10-26T16:00:20Z

<p>Nomanadze: /* წყარო */</p> <hr /> <div>'''არქონი/არქონტი (άρχων)''' - სახელმწიფოს უმაღლესი თანამდებობის პირი. არქონებს ვხვდებით ცენტრალური საბერძნეთის უმეტეს სახელმწიფოებში, ათენში და იმ ბერძნულ პოლისებში, რომლებიც ათენის გავლენის ქვეშ იმყოფებოდნენ.<br /> <br /> თავდაპირველად [[ათენი|ათენში]] სამი არქონი იყო - '''არქონ ბასილევსი,''' '''არქონ პოლემარქოსი''' და '''არქონ ეპონიმოსი'''. მედონტიდთა სამეფო გვარი პოლემარქოსისა და არქონ ეპონიმოსის თანამდებობათა შემოღების შემდეგაც (ესენი უმთავრესად არჩევითი თანამდებობები იყო) '''მემკვიდრეობის''' წესით ბასილევსის თანამდებობას მთელი სიცოცხლის განმავლობაში ინარჩუნებდა. მოგვიანებით, დაახლ. ძვ. წ. 750 წლისთვის დასახელებული სამი არქონის თანამდებობა ათწლიანი გახდა, ძვ. წ. 683 წ-დან კი მხოლოდ ერთწლიანი. ამასთან, მედონტიდთა უფლებებიც მთლიანად იქნა გაუქმებული. ამის შემდეგ ცოტა ხანში ექვსი '''თესმოთეტესის''' დამატებით არქონთა რიცხვი ცხრამდე გაიზარდა. არქონის თანამდებობა, რომელსაც ხალხი ირჩევდა, სახელმწიფოს მთავარი მოხელის თანამდებობას წარმოადგენდა. ცხრა არქონთაგან ყველაზე მთავარი არქონ ეპონიმოსი იყო, რადგან მისი მოვალეობათა სფერო ყველაზე ფართო სპექტრს მოიცავდა. ძვ. წ. VII და VI სს-ში, '''პისისტრატოსის''' ტირანიის დამყარებამდე, პოლიტიკური ბრძოლები უმთავრესად ამ თანამდებობების ირგვლივ წარიმართებოდა. პისისტრატოსმა დაადგინა, რომ არქონის პოსტი ერთ-ერთ მისიანს ან მის მემკვიდრეს უნდა სჭეროდა. სავარაუდოდ, არქონების წილის ყრით დანიშვნის მეთოდი ძვ. წ. 487 წ-ს შემოიღეს. თავდაპირველად მათ 500-თა '''ბულედან''' ირჩევდნენ, შემდეგ კი გადარჩეული ასი '''მაგისტრატისაგან'''. ამ პერიოდიდან მოყოლებული მათი პოლიტიკური მნიშვნელობა დასასრულს მიუახლოვდა. თუ ძვ. წ. 487 წ-მდე არქონები '''სოლონი''', ჰიპიასი, '''თემისტოკლესი''' და '''[[არისტიდესი]]''' იყვნენ, ძვ. წ. 487 წ-ს შემდეგ არც ერთ გავლენიან პოლიტიკურ მოღვაწეს ეს თანამდებობა არ სჭერია.<br /> <br /> '''ცხრა არქონი''' თესმოთეტესთა მდივანი - თითოეული თითო '''ფილედან''' აირჩეოდა. არქონის თანამდებობის დაკავება ორი უმაღლესი ქონებრივი ცენზის მქონე '''მოქალაქეთა''' კლასიდან იყო შესაძლებელი. ძვ. წ. 457 წ-ს არქონობა '''ძევგიტთა''' ფენისთვისაც დაუშვეს.<br /> <br /> მსახურების ვადის ამოწურვისა და '''ევთინეს''' გავლის შემდეგ არქონები '''არეოპაგის''' წევრები ხდებოდნენ, რაც არქონის თანამდებობის მნიშვნელობას საგრძნობლად ზრდიდა.<br /> <br /> სხვა საჯარო სამსახურების მსგავსად, არქონის თანამდებობა ფართო სპექტრის სასამართლო და აღმასრულებელ მოვალეობებს მოიცავდა. ადრეულ პერიოდში ცხრა არქონი სასამართლო საქმეებს თავიდან ბოლომდე თავად განიხილავდა (გამონაკლისი სიცოცხლის ხელყოფასა და სამოქალაქო უფლებებთან დაკავშირებული საქმეები იყო). გაურკვეველია, თუ რა სახის ურთიერთობა არსებობდა არქონებსა და '''ჰელიაიას''' შორის ძვ. წ. VI ს-ში. განვითარებული დემოკრატიის პირობებში არქონებს ევალებოდათ, გადაეწყვიტათ, შეიძლებოდა თუ არა საერთოდ ესა თუ ის საქმე სასამართლოსთვის წარედგინათ და თუ შეიძლებოდა, გაერკვიათ კონკრეტულად რომელ სასამართლოს უნდა განეხილა იგი. მათ ასევე ევალებოდათ მტკიცებულებათა შეკრება და პროცესზე თავმჯდომარის ფუნქციის აღსრულება (დიკასტერიონი).<br /> <br /> '''არქონ/არქონტ ბასილევსი (άρχων βασιλύς)''' - არქონ ბასილევსს გარკვეულ რელიგიურ მოვალეობათა აღსრულება ეკისრებოდა. ამავდროულად იგი '''არეოპაგის''' სასამართლოს თავმჯდომარეც გახლდათ. კერძოდ, მას ეკისრებოდა პასუხისმგებლობა ლენეების და მისტერიების ჩატარებაზე, და, საზოგადოდ, ევალებოდა ადრინდელ '''მეფეთა''' რელიგიურ მოვალეობათა აღსრულება. მის კომპეტენციაში ასევე შედიოდა ამ დღესასწაულების მიმდინარეობის დროს წარმოქმნილ დავათა სასამართლო განხილვების ზედამხედველობა. არქონ ბასილევსი განიხილავდა ასევე იმ ბრალდებებს, რომლებიც არაღვთისმოშიშობასა და მკვლელობასთან დაკავშირებით იყვნენ წამოყენებულნი (მკვლელობასთან დაკავშირებული საქმეები მას ეხებოდა იმდენად, რამდენადაც ნათესაური სისხლის დამღვრელს განწმენდამდე წმინდა ადგილებში ყოფნა ეკრძალებოდა) ('''არქონი''').<br /> <br /> '''არქონ/არქონტ ეპონიმოსი (άρχων έπώνυμος)''' - ცხრა არქონთაგან მთავარი. ათენში წელიწადი სახელს არქონ ეპონიმოსის სახელის მიხედვით იღებდა. ძვ. წ. 683 წ-დან მოყოლებული ეპონიმოს არქონთა სია მუდმივად დგებოდა, თუმცა ტერმინი „ეპონიმოსი“ რომის იმპერიის ეპოქამდე ოფიციალურად არ გვხვდება. იგი სახელმწიფოს მთავარი '''მაგისტრატი''' იყო ძვ. წ. 487 წ-მდე და შემდგომშიც რჩებოდა სახელმწიფოს ნომინალურ მეთაურად. არქონ ეპონიმოსობა სამოქალაქო თანამდებობა გახლდათ და უმთავრესად საკუთრების დაცვასთან იყო დაკავშირებული. თანამდებობის დაკავების წინ არქონ ეპონიმოსი დებდა ფიცს, რომ წლის ბოლოს თითოეულს ის საკუთრება ექნებოდა, რომელიც წლის დასაწყისში ჰქონდა რაც იმას ნიშნავდა, რომ მას უნდა უზრუნველეყო '''მოქალაქეთა''' დაცვა როგორც უწესრიგობის, ისე მათ მიმართ განხორციელებული უკანონო ქმედებებისგან. არქონის მოვალეობაში შედიოდა მემკვიდრეობასთან დაკავშირებული საკითხები და ოჯახის დაცვა (განსაკუთრებით ობლებისა და '''ეპიკლეროსების'''). არქონ ეპონიმოსი ზედამხედველობას უწევდა ცალკეულ რელიგიურ დღესასწაულებსაც, უმთავრესად ქალაქის დიონისიებს (არქონი).<br /> <br /> '''არქონ/არქონტ პოლემარქოსი (άρχων πολέμαρχος)''' - ერთ-ერთი ცხრა არქონთაგან. არქონ პოლემარქოსი თავის მოვალეობას ერთი წლის მანძილზე ასრულებდა. მისი სახელწოდება ცხადყოფს, რომ პოლემარქოსის თავდაპირველი მოვალეობა ჯარის მთავარსარდლობა იყო. პოლემარქოსის თანამდებობა უმთავრესად იმიტომ შეიქმნა, რომ '''მეფისათვის''' ჯარის მთავარსარდლობა ჩამოერთმიათ. პოლემარქოსი კალიმაქოსი მარათონის ბრძოლისას ათენელთა წინამძღოლი უნდა ყოფილიყო (თუმცა ჰეროდოტეს გადმოცემა (ჰეროდოტე, VI) არის ბუნდოვანი და სხვადასხვანაირად ინტერპრეტირებული). მას შემდეგ, რაც ძვ. წ. 487/6 წ-დან მოყოლებული ამა თუ იმ პირის არქონ პოლემარქოსად დანიშვნა წილის ყრით დაიწყეს, ჯარის მთავარსარდლობა '''სტრატეგოსებს''' გადასცეს, გამომდინარე იქიდან, რომ ყველა პოლემარქოსად დანიშნული ადამიანი კომპეტენტური სამხედრო ხელმძღვანელი ვერ იქნებოდა (არჩევნები კენჭისყრით).<br /> <br /> პოლემარქოსის სხვა ფუნქციები უმთავრესად რელიგიურ და სამართლებრივ სფეროებს მოიცავდა. იგი წარმართავდა მსხვერპლშეწირვის ცალკეულ რიტუალებს და ხელმძღვანელობდა ომში მოკლულთა სამგლოვიარო პროცესიას. მას არამოქალაქეთა სასამართლო საქმეები ეხებოდა: ერთი ჯგუფის საქმეთა განხილვის დროს იგი სასამართლო პროცესზე პასუხისმგებელი '''მაგისტრატი''' იყო, სხვა საქმეთა შემთხვევაში მას '''არბიტრაჟსა''' და თავდებასთან დაკავშირებული ფუნქციები ეკისრებოდა.<br /> <br /> <br /> <br /> <br /> <br /> <br /> <br /> <br /> == წყარო == <br /> '''დემოკრატიული ტენდენციები: ანტიკური სამყარო და საქართველო''' (ენციკლოპედიური ცნობარი), რედაქტორი ქეთევან აბესაძე, თბილისი, <br /> 2012.<br /> <br /> [[კატეგორია:ძველი საბერძნეთი]] <br /> [[კატეგორია:არქონები]] <br /> [[კატეგორია:უმაღლესი თანამდებობის პირები]]<br /> [[კატეგორია:არეოპაგის წევრები]]<br /> [[კატეგორია:მსაჯულთა სისტემა]]</div>

Nomanadze https://www.nplg.gov.ge/wikidict/index.php/%E1%83%90%E1%83%9E%E1%83%9D%E1%83%A4%E1%83%90%E1%83%A1%E1%83%98%E1%83%A1%E1%83%98 2018-10-26T10:11:31Z

<p>Nomanadze: /* წყარო */</p> <hr /> <div>'''აპოფასისი (άπόφασις)''' - სიტყვასიტყვით „ჩვენება, განცხადება“. პროცედურა, რომელიც ძვ. წ. IV ს-ის შუა წწ-ში იქნა შემოღებული. '''სახალხო კრების''' მოწოდებით ან საკუთარი ინიციატივით, '''არეოპაგი''' უფლებამოსილი იყო შეესწავლა ნებისმიერი შემთხვევა, რომელიც საჯარო უსაფრთხოებას ეხებოდა და წარედგინა განცხადება (აპოფასისი) სახალხო კრებისათვის. ამ განცხადებაში იგი სახალხო კრებას კონკრეტული საქმიანობის რეკომენდაციას აძლევდა, ასე მაგალითად, დასახელებული პირის სამართლებრივი დევნისაკენ მოუწოდებდა.<br /> <br /> <br /> <br /> <br /> <br /> <br /> <br /> <br /> == წყარო == <br /> <br /> '''დემოკრატიული ტენდენციები: ანტიკური სამყარო და საქართველო''' (ენციკლოპედიური ცნობარი), რედაქტორი ქეთევან აბესაძე, თბილისი, <br /> 2012.<br /> <br /> [[კატეგორია:ძველი საბერძნეთი]] <br /> [[კატეგორია:სამართალწარმოება]]<br /> [[კატეგორია:სამართლებრივი ტერმინები]]<br /> [[კატეგორია:საჯარო უსაფრთხოება]]</div>

Nomanadze https://www.nplg.gov.ge/wikidict/index.php/%E1%83%90%E1%83%9E%E1%83%9D%E1%83%A4%E1%83%90%E1%83%A1%E1%83%98%E1%83%A1%E1%83%98 2018-10-26T10:09:20Z

<p>Nomanadze: /* წყარო */</p> <hr /> <div>'''აპოფასისი (άπόφασις)''' - სიტყვასიტყვით „ჩვენება, განცხადება“. პროცედურა, რომელიც ძვ. წ. IV ს-ის შუა წწ-ში იქნა შემოღებული. '''სახალხო კრების''' მოწოდებით ან საკუთარი ინიციატივით, '''არეოპაგი''' უფლებამოსილი იყო შეესწავლა ნებისმიერი შემთხვევა, რომელიც საჯარო უსაფრთხოებას ეხებოდა და წარედგინა განცხადება (აპოფასისი) სახალხო კრებისათვის. ამ განცხადებაში იგი სახალხო კრებას კონკრეტული საქმიანობის რეკომენდაციას აძლევდა, ასე მაგალითად, დასახელებული პირის სამართლებრივი დევნისაკენ მოუწოდებდა.<br /> <br /> <br /> <br /> <br /> <br /> <br /> <br /> <br /> == წყარო == <br /> <br /> '''დემოკრატიული ტენდენციები: ანტიკური სამყარო და საქართველო''' (ენციკლოპედიური ცნობარი), რედაქტორი ქეთევან აბესაძე, თბილისი, <br /> 2012.<br /> <br /> [[კატეგორია:ძველი საბერძნეთი]] <br /> [[კატეგორია:სამართალწარმოება]]<br /> [[კატეგორია:სამართლებრივი ტერმინები]]<br /> [[კატეგორია:სამართლებრივი დევნა]]</div>

Nomanadze https://www.nplg.gov.ge/wikidict/index.php/%E1%83%90%E1%83%9E%E1%83%9D%E1%83%A4%E1%83%90%E1%83%A1%E1%83%98%E1%83%A1%E1%83%98 2018-10-26T09:58:58Z

<p>Nomanadze: /* წყარო */</p> <hr /> <div>'''აპოფასისი (άπόφασις)''' - სიტყვასიტყვით „ჩვენება, განცხადება“. პროცედურა, რომელიც ძვ. წ. IV ს-ის შუა წწ-ში იქნა შემოღებული. '''სახალხო კრების''' მოწოდებით ან საკუთარი ინიციატივით, '''არეოპაგი''' უფლებამოსილი იყო შეესწავლა ნებისმიერი შემთხვევა, რომელიც საჯარო უსაფრთხოებას ეხებოდა და წარედგინა განცხადება (აპოფასისი) სახალხო კრებისათვის. ამ განცხადებაში იგი სახალხო კრებას კონკრეტული საქმიანობის რეკომენდაციას აძლევდა, ასე მაგალითად, დასახელებული პირის სამართლებრივი დევნისაკენ მოუწოდებდა.<br /> <br /> <br /> <br /> <br /> <br /> <br /> <br /> <br /> == წყარო == <br /> დემოკრატიული ტენდენციები: ანტიკური სამყარო და საქართველო (ენციკლოპედიური ცნობარი), რედაქტორი ქეთევან აბესაძე, თბილისი, <br /> 2012.<br /> <br /> [[კატეგორია:ძველი საბერძნეთი]]<br /> [[კატეგორია:სამართალწარმოება]]<br /> [[კატეგორია:სამართლებრივი ტერმინები]]<br /> [[კატეგორია:სამართლებრივი დევნა]]</div>

Nomanadze https://www.nplg.gov.ge/wikidict/index.php/%E1%83%90%E1%83%9E%E1%83%9D%E1%83%92%E1%83%A0%E1%83%90%E1%83%A4%E1%83%94 2018-10-26T09:24:15Z

<p>Nomanadze: /* წყარო */</p> <hr /> <div>'''აპოგრაფე''' - (άπογραφή), ძველ [[საბერძნეთი|საბერძნეთში]] საჯარო ბრალდების ერთ-ერთი სახეობა. ბრალდებული ჩამოთვლიდა ქონებას, რომელსაც, მისი აზრით, სახელმწიფოს კუთვნილება იყო და ბრალდებულის მიერ უკანონოდ იყო მითვისებული. საქმის მოგების შემთხვევაში მას ამ ქონების 3/4 გადაეცემოდა. დემოსთენეს სიტყვა „ნიკოსტრატოსის წინააღმდეგ“ და ლისიასის სიტყვა „არისტოფანეს მემკვიდრეობისთვის“ ამ ტიპის საქმეთა გამო არის დაწერილი.<br /> <br /> <br /> <br /> <br /> <br /> <br /> <br /> <br /> <br /> == წყარო == <br /> დემოკრატიული ტენდენციები: ანტიკური სამყარო და საქართველო (ენციკლოპედიური ცნობარი), რედაქტორი ქეთევან აბესაძე, თბილისი, 2012.<br /> <br /> [[კატეგორია:ძველი საბერძნეთი]]<br /> [[კატეგორია:საჯარო ბრალდების სახეობები]]<br /> [[კატეგორია:სამართლებრივი ტერმინები]]</div>

Nomanadze https://www.nplg.gov.ge/wikidict/index.php/%E1%83%90%E1%83%9E%E1%83%94%E1%83%9A%E1%83%90%E1%83%AA%E1%83%98%E1%83%90 2018-10-26T09:03:34Z

<p>Nomanadze: </p> <hr /> <div>'''აპელაცია''' (appelatio) - ძველ რომში სასამართლოს მიერ გამოტანილი განაჩენის გასაჩივრება. ფორმულარული სამართალწარმოება ამ პროცედურას თავიდან კრძალავდა. მხოლოდ [[ავგუსტუსი|ავგუსტუსის]] ეპოქიდან გახდა შესაძლებელი [[აპელაცია]]. თავდაპირველად აპელაცია შესაძლებელი იყო მხოლოდ მაგისტრატის დადგენილების, მოგვიანებით კი, კლავდიუსის დროიდან, სასამართლო განაჩენის წინააღმდეგაც. აპელაცია შედიოდა უფრო მაღალ ინსტანციაში (ადგილობრივი სასამართლოს განაჩენი საჩივრდებოდა გამგებელთან, [[რომი|რომში]] - ქალაქის პრეფექტთან). პრინცეპსის, სენატის, პრეტორიის პრეფექტის (praefectus praetorio) მიერ გამოტანილი განაჩენი გასაჩივრებას არ ექვემდებარებოდა. დომინატის ეპოქაში I ინსტანციას წარმოადგენდა პროვინციის რექტორი როგორც მოსამართლე, II - ვიკარიუსი (ადმინისტრაციის უფროსი), III - პრეტორიის პრეფექტი. თუ გვიანკლასიკურ საქმისწარმოებაში მიიღებდნენ წერილობით აპელაციას (libelli appellatorii), იგი გადამისამართდებოდა ზემო ინსტანციაში და თან აუცილებლად უნდა დართვოდა ამ აპელაციის თაობაზე I ინსტანციის მიერ წარმოდგენილი მოსაზრება. ახალ განაჩენს შეიძლება გაეუქმებინა ძველი დადგენილება ან შეეტანა მასში ცვლილებები. ძველად სისხლის სამართალი იცნობდა აპელაციისათვის ტერმინს - პროვოკაცია. მოგვიანებით ეს ორი ტერმინი სინონიმური მნიშვნელობის ხდება.<br /> <br /> <br /> <br /> <br /> <br /> == წყარო == <br /> <br /> '''დემოკრატიული ტენდენციები: ანტიკური სამყარო და საქართველო''' (ენციკლოპედიური ცნობარი), რედაქტორი ქეთევან აბესაძე, თბილისი, 2012.<br /> <br /> [[კატეგორია:ძველი რომი]]<br /> [[კატეგორია:რომის იმპერია]]<br /> [[კატეგორია:სამართალწარმოება ძველ რომში]]<br /> [[კატეგორია:სამართლებრივი ტერმინები]]</div>

Nomanadze https://www.nplg.gov.ge/wikidict/index.php/%E1%83%90%E1%83%9E%E1%83%94%E1%83%9A%E1%83%90%E1%83%AA%E1%83%98%E1%83%90 2018-10-26T09:00:00Z

<p>Nomanadze: /* წყარო */</p> <hr /> <div>'''აპელაცია''' (appelatio) - ძველ რომში სასამართლოს მიერ გამოტანილი განაჩენის გასაჩივრება. ფორმულარული სამართალწარმოება ამ პროცედურას თავიდან კრძალავდა. მხოლოდ [[ავგუსტუსი|ავგუსტუსის]] ეპოქიდან გახდა შესაძლებელი [[აპელაცია]]. თავდაპირველად აპელაცია შესაძლებელი იყო მხოლოდ მაგისტრატის დადგენილების, მოგვიანებით კი, კლავდიუსის დროიდან, სასამართლო განაჩენის წინააღმდეგაც. აპელაცია შედიოდა უფრო მაღალ ინსტანციაში (ადგილობრივი სასამართლოს განაჩენი საჩივრდებოდა გამგებელთან, [[რომი|რომში]] - ქალაქის პრეფექტთან). პრინცეპსის, სენატის, პრეტორიის პრეფექტის (praefectus praetorio) მიერ გამოტანილი განაჩენი გასაჩივრებას არ ექვემდებარებოდა. დომინატის ეპოქაში I ინსტანციას წარმოადგენდა პროვინციის რექტორი როგორც მოსამართლე, II - ვიკარიუსი (ადმინისტრაციის უფროსი), III - პრეტორიის პრეფექტი. თუ გვიანკლასიკურ საქმისწარმოებაში მიიღებდნენ წერილობით აპელაციას (libelli appellatorii), იგი გადამისამართდებოდა ზემო ინსტანციაში და თან აუცილებლად უნდა დართვოდა ამ აპელაციის თაობაზე I ინსტანციის მიერ წარმოდგენილი მოსაზრება. ახალ განაჩენს შეიძლება გაეუქმებინა ძველი დადგენილება ან შეეტანა მასში ცვლილებები. ძველად სისხლის სამართალი იცნობდა აპელაციისათვის ტერმინს - პროვოკაცია. მოგვიანებით ეს ორი ტერმინი სინონიმური მნიშვნელობის ხდება.<br /> <br /> <br /> <br /> <br /> <br /> == წყარო == '''<br /> დემოკრატიული ტენდენციები: ანტიკური სამყარო და საქართველო''' (ენციკლოპედიური ცნობარი), რედაქტორი ქეთევან აბესაძე, თბილისი, 2012.<br /> <br /> [[კატეგორია:ძველი რომი]]<br /> [[კატეგორია:რომის იმპერია]]<br /> [[კატეგორია:სამართალწარმოება ძველ რომში]]<br /> [[კატეგორია:სამართლებრივი ტერმინები]]</div>

Nomanadze https://www.nplg.gov.ge/wikidict/index.php/%E1%83%90%E1%83%9E%E1%83%94%E1%83%9A%E1%83%90 2018-10-26T08:57:39Z

<p>Nomanadze: /* წყარო */</p> <hr /> <div>'''აპელა''' (άπέλλα) - სახალხო კრება [[სპარტა|სპარტაში]]. მისი პროცედურა ლიკურგოსის რეტრათი იყო განსაზღვრული. აპელაზე დასწრების უფლება ყველა სპარტიატს ჰქონდა. აპელა, სავარაუდოდ, ყოველთვიურად იყო მოწვეული. <br /> <br /> სახალხო კრებას თავდაპირველად მეფეები და გერუსია თავმჯდომარეობდნენ, მოგვიანებით კი (ძვ. წ. V ს.) ეფოროსები. აპელას ევალებოდა მიეღო ან უარეყო მის წინაშე წარმოდგენილი წინადადებები. რეტრაში შეტანილი დამატებით, სპარტის სახალხო კრებას ჩამოერთვა კანონმდებლობის ინიცირების თუ მისი შესწორების უფლება. თავის ნებას აპელა ხმაურიანი მხარდაჭერით გამოხატავდა. იმ შემთხვევაში, თუკი ეს გარკვევით არ ჩანდა, მაშინ ფორმალური კენჭისყრა იმართებოდა. სახალხო კრების კომპეტენციის მასშტაბი დაზუსტებით არაა ცნობილი. რამდენადაც ჩვენთვის ცნობილია, სახალხო კრება უფლებამოსილი იყო გადაეწყვიტა სადავო შემთხვევები, რომლებიც ტახტის გადაცემას უკავშირდებოდა; დაენიშნა სამხედრო [[მეთაური|მეთაურები]]; აერჩია ეფოროსები, სხვა მაგისტრატები და გერუსია; გადაეწყვიტა [[ზავი|ზავის]] დადების, [[ომი|ომის]] დაწყების და სამოკავშირეო ხელშეკრულებათა გაფორმების საკითხები. აპელას თანხმობას ასევე საჭიროებდა კანონმდებლობაში დაგეგმილი ცვლილებების შეტანა. მის გვერდით ასევე გვხვდება ტერმინი μικρά έκκλησία (ქსენოფონი, ჰელენიკა, 3. 3. 8), რომელსაც, როგორც ჩანს, გადაუდებელ შემთხვევაში იწვევდნენ.<br /> <br /> <br /> <br /> <br /> <br /> <br /> <br /> <br /> == წყარო == <br /> '''დემოკრატიული ტენდენციები: ანტიკური სამყარო და საქართველო''' (ენციკლოპედიური ცნობარი), რედაქტორი ქეთევან აბესაძე, თბილისი, <br /> 2012.<br /> <br /> [[კატეგორია:ძველი საბერძნეთი]]<br /> [[კატეგორია:სპარტა]]<br /> [[კატეგორია:სახალხო კრება სპარტაში]]<br /> [[კატეგორია:ძველბერძნული ტერმინები]]</div>

Nomanadze https://www.nplg.gov.ge/wikidict/index.php/%E1%83%90%E1%83%9E%E1%83%94%E1%83%9A%E1%83%90 2018-10-26T08:57:12Z

<p>Nomanadze: /* წყარო */</p> <hr /> <div>'''აპელა''' (άπέλλα) - სახალხო კრება [[სპარტა|სპარტაში]]. მისი პროცედურა ლიკურგოსის რეტრათი იყო განსაზღვრული. აპელაზე დასწრების უფლება ყველა სპარტიატს ჰქონდა. აპელა, სავარაუდოდ, ყოველთვიურად იყო მოწვეული. <br /> <br /> სახალხო კრებას თავდაპირველად მეფეები და გერუსია თავმჯდომარეობდნენ, მოგვიანებით კი (ძვ. წ. V ს.) ეფოროსები. აპელას ევალებოდა მიეღო ან უარეყო მის წინაშე წარმოდგენილი წინადადებები. რეტრაში შეტანილი დამატებით, სპარტის სახალხო კრებას ჩამოერთვა კანონმდებლობის ინიცირების თუ მისი შესწორების უფლება. თავის ნებას აპელა ხმაურიანი მხარდაჭერით გამოხატავდა. იმ შემთხვევაში, თუკი ეს გარკვევით არ ჩანდა, მაშინ ფორმალური კენჭისყრა იმართებოდა. სახალხო კრების კომპეტენციის მასშტაბი დაზუსტებით არაა ცნობილი. რამდენადაც ჩვენთვის ცნობილია, სახალხო კრება უფლებამოსილი იყო გადაეწყვიტა სადავო შემთხვევები, რომლებიც ტახტის გადაცემას უკავშირდებოდა; დაენიშნა სამხედრო [[მეთაური|მეთაურები]]; აერჩია ეფოროსები, სხვა მაგისტრატები და გერუსია; გადაეწყვიტა [[ზავი|ზავის]] დადების, [[ომი|ომის]] დაწყების და სამოკავშირეო ხელშეკრულებათა გაფორმების საკითხები. აპელას თანხმობას ასევე საჭიროებდა კანონმდებლობაში დაგეგმილი ცვლილებების შეტანა. მის გვერდით ასევე გვხვდება ტერმინი μικρά έκκλησία (ქსენოფონი, ჰელენიკა, 3. 3. 8), რომელსაც, როგორც ჩანს, გადაუდებელ შემთხვევაში იწვევდნენ.<br /> <br /> <br /> <br /> <br /> <br /> <br /> <br /> <br /> == წყარო == <br /> დემოკრატიული ტენდენციები: ანტიკური სამყარო და საქართველო (ენციკლოპედიური ცნობარი), რედაქტორი ქეთევან აბესაძე, თბილისი, <br /> 2012.<br /> <br /> [[კატეგორია:ძველი საბერძნეთი]]<br /> [[კატეგორია:სპარტა]]<br /> [[კატეგორია:სახალხო კრება სპარტაში]]<br /> [[კატეგორია:ძველბერძნული ტერმინები]]</div>

Nomanadze https://www.nplg.gov.ge/wikidict/index.php/%E1%83%90%E1%83%9C%E1%83%A5%E1%83%98%E1%83%A1%E1%83%A2%E1%83%94%E1%83%90 2018-10-26T08:40:43Z

<p>Nomanadze: ახალი გვერდი: '''ანქისტეა (άγχιστεία)''' - ფართო კომლი. ნათესაური ჯგუფი, რომელიც მ...</p> <hr /> <div>'''ანქისტეა (άγχιστεία)''' - ფართო კომლი. ნათესაური ჯგუფი, რომელიც მოიცავდა ნათესაურ კავშირებს გარე ბიძაშვილების ჩათვლით. ათენში ანქისტეა საოჯახო კანონმდებლობის ბაზისს წარმოადგენდა. მას ასევე συγγενεϊς-ი ეწოდებოდა. თუ ანქისტეის წევრს მოკლავდნენ, დევნას ამ ჯგუფის უახლოესი მამრობითი სქესის ნათესავი ახორციელებდა. '''მემკვიდრეობის''' სადავო შემთხვევებში, მემკვიდრეობაზე პრეტენზია ანქისტეაში შემავალ უახლოეს მამრ ნათესავს ჰქონდა. მამის მხრიდან ნათესავებს დედის მხრიდან ნათესავებზე ენიჭებოდათ უპირატესობა.<br /> <br /> <br /> <br /> <br /> <br /> <br /> <br /> <br /> == წყარო == <br /> '''დემოკრატიული ტენდენციები: ანტიკური სამყარო და საქართველო''' (ენციკლოპედიური ცნობარი), რედაქტორი ქეთევან აბესაძე, თბილისი, <br /> 2012.<br /> <br /> [[კატეგორია:ძველი საბერძნთი]]<br /> [[კატეგორია:სამართლებრივი ტერმინები]]<br /> [[კატეგორია:ათენური კანონმდებლობა]]<br /> [[კატეგორია:მემკვიდრეობა]]</div>

Nomanadze https://www.nplg.gov.ge/wikidict/index.php/%E1%83%90%E1%83%9C%E1%83%A2%E1%83%98%E1%83%93%E1%83%9D%E1%83%A1%E1%83%98%E1%83%A1%E1%83%98 2018-10-26T08:18:33Z

<p>Nomanadze: ახალი გვერდი: '''ანტიდოსისი (άντίδοις)''' - სიტყვასიტყვით „სანაცვლოდ მიცემა“. პი...</p> <hr /> <div>'''ანტიდოსისი (άντίδοις)''' - სიტყვასიტყვით „სანაცვლოდ მიცემა“. პირს, რომელსაც ევალებოდა '''ლიტურგიის''' ჩატარება, შეეძლო თავიდან აეცილებინა ეს ვალდებულება, თუკი იგი დაასახელებდა ამ საქმის შესასრულებლად უფრო მდიდარსა და უფრო კვალიფიცირებულ '''მოქალაქეს.''' თუ დასახელებული პირი დაეთანხმებოდა დამსახელებელს, რომ იგი მართლაც უფრო მდიდარი იყო, მაშინ მას უნდა აღესრულებინა ლიტურგია. თუკი იგი განაცხადებდა, რომ დამსახელებელზე ღარიბი იყო, მაშინ ამ უკანასკნელს თავისი განაცხადის გამოსაცდელად შეეძლო მათი ქონების ერთმანეთში გაცვლა მოეთხოვა. ამ შემთხვევაში თავად განაცხადის წარმომდგენს უნდა აღესრულებინა ლიტურგია, როგორც უფრო დიდი ქონების ახალ მესაკუთრეს. გაცვლის ეს პროცესი იწოდებოდა ანტიდოსისად. დემოკრატიული თვალთახედვიდან ამ სისტემის სარგებლიანობა იმაში მდგომარეობდა, რომ იგი აქეზებდა მდიდრებს ერთმანეთის მიმართ ყოფილიყვნენ ეჭვიანნი, ნაცვლად იმისა, რომ მათ მტრობა სახელმწიფოს წინააღმდეგ წარემართათ.<br /> <br /> <br /> <br /> == წყარო == <br /> '''დემოკრატიული ტენდენციები: ანტიკური სამყარო და საქართველო''' (ენციკლოპედიური ცნობარი), რედაქტორი ქეთევან აბესაძე, თბილისი, <br /> 2012.<br /> <br /> <br /> [[კატეგორია:ძველი საბერძნეთი]]<br /> [[კატეგორია: დემოკრატიული მმართველობა]]<br /> [[კატეგორია:ძველბერძნული ტერმინები]]<br /> [[კატეგორია:ქონების გაცვლა]]</div>

Nomanadze https://www.nplg.gov.ge/wikidict/index.php/%E1%83%90%E1%83%9C%E1%83%9D%E1%83%9C%E1%83%90 2018-10-26T08:06:36Z

<p>Nomanadze: ახალი გვერდი: '''ანონა (annona)''' - მომდინარეობს annus-დან (წლიური შემოსავალი), მოგვია...</p> <hr /> <div>'''ანონა (annona)''' - მომდინარეობს annus-დან (წლიური შემოსავალი), მოგვიანებით საკვები პროდუქტის მარაგს აღნიშნავს, განსაკუთრებით მარცვლეულის მარაგს, მოთხოვნილებას მარცვლეულზე, რომის და მუნიციპიების მომარაგებას მარცვლეულით წლის განმავლობაში. კიდევ უფრო მოგვიანებით ანონა საბაზრო ფასია, რომელიც შემოსავლებისა და მოთხოვნილების მიხედვით განისაზღვრება. ფასის განსაზღვრა სახელმწიფო '''ზრუნვის''' სფეროს წარმოადგენდა. საბოლოოდ ანონა აღნიშნავდა: 1) '''პროვინციებიდან''' შემოდინებულ ნატურალურ პროდუქციას, რომელიც პროვინციაში მყოფი ჯარის ნაწილების და ჩინოვნიკების შესანახად გამოიყენებოდა (annona militaris); 2) განსაზღვრული პროვინციებიდან შემოსულ პროდუქციას დედაქალაქის შესანახად (annona civica). '''სახელმწიფო ხაზინა''' რომის გარეუბნიდან შეისყიდდა მტკიცე ფასებში ხორბალს და მოუსავლიანობის დროს (გაძვირების შემთხვევაში) დაბალ ფასად ყიდდა რომის მოსახლეობაზე. ანონასთან დაკავშირებული საქმეებით (ფასი, გადასახადი, ადმინისტრაციული პრობლემები) დაკავებული იყვნენ '''ედილები''' (aediles), გვიანი რესპუბლიკის პერიოდიდან '''კურატორები''' (curatores annonae). ამ სფეროს მთავარი მეთვალყურე იყო '''პრეფექტი''' (praefectus annonae). გრაკქუსებამდე სახელმწიფო ზომიერ ფასს ინარჩუნებდა მარცვლეულზე. გრაკქუსების ხანიდან მარცვლეული უფასოდ ურიგდება მოსახლეობის იმ ნაწილს, რომელიც შეყვანილი იყო სპეციალურ სიებში სოციალური მდგომარეობის მიხედვით. მარცვლეულის დარიგება არჩევნების დროს პროპაგანდის ძლიერ საშუალებას წარმოადგენდა.<br /> <br /> == წყარო == <br /> '''დემოკრატიული ტენდენციები: ანტიკური სამყარო და საქართველო''' (ენციკლოპედიური ცნობარი), რედაქტორი ქეთევან აბესაძე, თბილისი, <br /> 2012.<br /> <br /> [[კატეგორია:ძველი რომი]]<br /> [[კატეგორია:გვიანი რესპუბლიკის პერიოდი]]<br /> [[კატეგორია:სახელმწიფო ხაზინა]]<br /> [[კატეგორია:მარცვლეულის მარაგი]]<br /> [[კატეგორია:გვიანი რესპუბლიკის პერიოდი]]</div>

Nomanadze https://www.nplg.gov.ge/wikidict/index.php/%E1%83%90%E1%83%9C%E1%83%93%E1%83%94%E1%83%A0%E1%83%AB%E1%83%98 2018-10-26T07:19:09Z

<p>Nomanadze: ახალი გვერდი: '''ანდერძი (testamentum)''' - ანდერძის დატოვება შეეძლო მხოლოდ იმ პიროვნ...</p> <hr /> <div>'''ანდერძი (testamentum)''' - ანდერძის დატოვება შეეძლო მხოლოდ იმ პიროვნებას, რომელსაც ჰქონდა ვაჭრობის (commercium) და, შესაბამისად, ანდერძის შედგენის უფლება (testamenti factio). მშობლებთან მცხოვრებ ვაჟებს, მონებს, უცხოელებს, არასრულწლოვნებს არ შეეძლოთ ანდერძის დატოვება. ანდერძის მიხედვით, '''მემკვიდრედ''' არ შეიძლებოდა უცხოელების, ქალების და დროთა განმავლობაში '''lex Iulia et Pappaea'''-ს მიხედვით დაუოჯახებელთა და უშვილოთა დასახელება. ქალებს არ შეეძლოთ ანდერძის შედგენა, მაგრამ მოგვიანებით მიიღეს ეს უფლება (coemptio testamenti faciendi gratia - ანდერძის შედგენის უფლების მინიჭება), ადრიანეს დროიდან კი ისინი უკვე დამოუკიდებლად ან '''მეურვის''' საშუალებით ადგენენ ანდერძს. '''მონის''' დასახელება ანდერძში მხოლოდ იმ შემთხვევაში შეიძლებოდა, თუ ანდერძის მიხედვით, ამასთან ერთად მას ენიჭებოდა თავისუფლება. ანდერძის უძველესი ფორმა იყო testamentum calatum ან calatis comitiis factum, რომელსაც '''პატრიციები''' კითხულობდნენ სახალხო კრების წინ. ანდერძის უძველესი ფორმაა და გამოიყენებოდა გამონაკლის შემთხვევაში testamentum in procinctu (ანდერძი იკითხებოდა სარდლის უფლებით მწკრივში ჩამდგარი ჯარისკაცების წინ ბრძოლის დაწყებამდე). ანდერძის ორივე ფორმა სამოქალაქო სამართლის ხასიათს ატარებდა და მხოლოდ იმ შემთხვევაში სრულდებოდა, თუ პატრონს კანონიერი მემკვიდრე არ ჰყავდა. '''XII დაფის კანონების''' თანახმად, ანდერძის შედგენის მიზანს ირიბად ემსახურებოდა '''მანციპაცია,''' რომლის საშუალებითაც მოანდერძე რწმუნებულ პირს (familiae emptor) გადასცემდა თავის ქონებას იმ მიზნით, რომ იგი მას გაუფრთხილდებოდა და მოანდერძის სიკვდილის შემდეგ, ანდერძის თანახმად, გაანაწილებდა მას მემკვიდრეებს შორის. მანციპაციიდან განვითარდა რომაული ანდერძის ძირითადი ფორმა - testamentum per aes et libram. მანციპაცია მხოლოდ ფორმალურ ხასიათს ატარებდა და რწმუნებული პირი იყო მხოლოდ '''მოწმე''' (მოწმეთა რაოდენობა იყო განსაზღვრული - 7 პიროვნება), ხოლო მემკვიდრე ხდებოდა ის პირი, რომელიც დასახელებული იყო ანდერძში. მოანდერძის უკანასკნელი ნების გამოცხადებას ეწოდებოდა heredis nuncupatio, რომელსაც ზეპირი ფორმა ჰქონდა, თუმცა კლასიკურ ეპოქაში იგი თითქმის ჩაანაცვლა ანდერძის წერილობითმა ფორმამ, რომელიც საშუალებას აძლევდა მოანდერძეს ანდერძის შინაარსი საიდუმლოდ შეენახა (testamentum per scripturam factum). ანდერძის გაცნობის შემდეგ მოწმეები თავის ბეჭედს ასვამდნენ დოკუმენტს (testamentum septem signis signatum) და აწერდნენ ხელს (adscriptio). იმისათვის, რომ ანდერძს (ზეპირი, წერილობითი) იურიდიული ძალა მინიჭებოდა, საჭირო იყო მთელი რიტუალის ზედმიწევნით ჩატარება. ანდერძისათვის იყენებდნენ ხის დაფებს, შემდეგ მათ ახვევდნენ და შესანახად მიჰქონდათ ან მოანდერძის მეგობართან, ან აბარებდნენ ტაძარში (ძირითადად ვესტას ქურუმებთან), მოგვიანებით ქალაქის არქივში. პრეტორულ სამართალს, პრინციპში, ანდერძის ახალი ფორმა არ შემოუღია, უბრალოდ, აუცილებელი აღარ იყო მანციპაცია და მემკვიდრეობა პირდაპირ გადაეცემოდა ანდერძში დასახელებულ მემკვიდრეს იმ შემთხვევაში, თუ ანდერძი 7 მოწმის მიერ იყო დაბეჭდილი. სპეციფიკური ანდერძების შედგენისას testamentum muti (მუნჯი), testamentum caeci (ბრმა), testamentum surdi (ყრუ) აუცილებელია ნოტარიუსის (tabularius) ან 8 მოწმის არსებობა. ეპიდემიის დროს არ იყო აუცილებელი ყველა მოწმის გამოცხადება (testamentum pestis tempore conditum) და ა.შ. სრულიად განსაკუთრებული ხასიათი აქვს testamentum militis (ჯარისკაცის ანდერძი), რომელიც კონკრეტული სოციალური ფენისათვის დაშვებულ პრივილეგიად უნდა აღვიქვათ. ამ ტიპის ანდერძი ძალაში რჩებოდა ჯარიდან საპატიო დათხოვნიდან 1 წლის განმავლობაში. '''იუსტინიანუსის''' მიერ testamentum militis დაშვებული იყო მხოლოდ საომარ ვითარებაში. თუ '''ლიბერტუსი''' ანდერძის გარეშე წავიდოდა ამ ქვეყნიდან, მის პირდაპირ მემკვიდრეებს (heres sui) გადაეცემოდა ქონება. მათი არარსებობის შემთხვევაში კი მის '''პატრონს'''. თუ ისიც არ იყო, მაშინ '''პატრონის''' შვილებს, მათი არარსებობის შემთხვევაში პატრონის ნათესავებს (gentiles). ანდერძში მოანდერძეს შეეძლო გვერდი აევლო თავისი უახლოესი ნათესავებისათვის. '''ციცერონის''' დროიდან აუცილებელი გახდა ანდერძში იმ შვილების სახელდებით მოხსენიება, რომელთაც მოანდერძე მემკვიდრეობის გარეშე ტოვებდა და იმ მიზეზების დასახელება, რის გამოც ართმევდა მათ ამ უფლებას. სხვა ნათესავებთან მიმართებაში ასეთი მოთხოვნა არ არსებობდა. იმისთვის, რომ ანდერძი სრულყოფილად ჩათვლილიყო, აუცილებელ პირობას წარმოადგენდა მოანდერძის ნორმალურ მდგომარეობაში ყოფნა. სულით ავადმყოფის, მფლანგველის, ზოგიერთ დანაშაულში ნასამართლები პირების ანდერძი ბათილდებოდა. რომის სამართალი ითვალისწინებდა ისეთ ვითარებასაც, როდესაც მოანდერძემ მართალია დაუტოვა მემკვიდრეობა კანონიერ მემკვიდრეს, მაგრამ ძალზე მცირე მოცულობით, არასრულად. ასეთ შემთხვევაში კანონიერ მემკვიდრეს შეეძლო სარჩელი შეეტანა სასამართლოში სავალდებულო წილის მისაღებად (hereditatis petitio).<br /> <br /> <br /> <br /> <br /> <br /> <br /> <br /> <br /> == წყარო == <br /> <br /> '''დემოკრატიული ტენდენციები: ანტიკური სამყარო და საქართველო''' (ენციკლოპედიური ცნობარი), რედაქტორი ქეთევან აბესაძე, თბილისი, <br /> 2012.<br /> <br /> [[კატეგორია:ძველი რომი]]<br /> [[კატეგორია:რომის სამართალი]]<br /> [[კატეგორია:სამართლებრივი ტერმინები]]<br /> [[კატეგორია:მემკვიდრეობა]]</div>

Nomanadze https://www.nplg.gov.ge/wikidict/index.php/%E1%83%90%E1%83%9B%E1%83%91%E1%83%98%E1%83%A2%E1%83%A3%E1%83%A1%E1%83%98 2018-10-26T07:01:15Z

<p>Nomanadze: /* წყარო */</p> <hr /> <div>'''ამბიტუსი (ambitus)''' - 1) სახლებს შორის დატოვებული 2,5 ფუტის მიწის ნაკვეთი, რომლის გაშენებასაც კრძალავდა XII დაფის კანონი, თუმცა მოგვიანებით ეს ნორმა ხშირად ირღვევა. 2) '''მაგისტრატის''' თანამდებობაზე კანდიდატის წინასაარჩევნო პროპაგანდა. 3) crimen ambitus - წინასაარჩევნო კორუფციის ყველა სახეობა (გამასპინძლება, გართობა, ქრთამი, მოსამართლეთა მოსყიდვა). გვიანი რესპუბლიკის ხანაში ამბიტუსი, როგორც ნობილიტეტის მხრიდან კანონდარღვევა, რომის საზოგადოებრივი ცხოვრების შემადგენელი ნაწილი გახდა, რის გამოც მის წინააღმდეგ ამოქმედდა ძალიან ბევრი კანონი (leges de ambitu).<br /> <br /> <br /> <br /> <br /> <br /> <br /> <br /> <br /> <br /> == წყარო == <br /> '''დემოკრატიული ტენდენციები: ანტიკური სამყარო და საქართველო''' (ენციკლოპედიური ცნობარი), რედაქტორი ქეთევან აბესაძე, თბილისი, <br /> 2012.<br /> <br /> <br /> [[კატეგორია:ძველი რომი]]<br /> [[კატეგორია:კანონები მიწის შესახებ]]</div>

Nomanadze https://www.nplg.gov.ge/wikidict/index.php/%E1%83%90%E1%83%9C%E1%83%90%E1%83%9A%E1%83%94%E1%83%91%E1%83%98 2018-10-25T13:43:11Z

<p>Nomanadze: ახალი გვერდი: '''ანალები (Annales)''' - ძველ რომში უძველესი პერიოდიდან ქურუმები ღირ...</p> <hr /> <div>'''ანალები (Annales)''' - ძველ რომში უძველესი პერიოდიდან ქურუმები ღირსშესანიშნავი მოვლენების აღწერას აწარმოებდნენ. ამ მოვალეობას ასრულებდნენ '''პონტიფექსები''' (Pontifices), განსაკუთრებით მთავარი ქურუმი (Pontifex maximus). ამიტომ ამ ყოველწლიურ ჩანაწერებს ეწოდებოდა პონტიფექსთა ანალები (Annales Pontificum). უმაღლესი ქურუმის რეზიდენციის წინ გამოიდგმებოდა ხის დაფები, რომლებზედაც მნიშვნელოვანი მოვლენები (მზის, მთვარის დაბნელება, მოგვიანებით ფასების ზრდა, ომები და ა.შ.) იყო დაფიქსირებული. სავარაუდოდ, ძვ. წ. 130 და 144 წწ-ს შორის ეს ჩანაწერები გადაამუშავეს 80 წიგნად (Annales maximi). ანალებმა ჩაუყარა საფუძველი რომაულ ისტორიოგრაფიას.<br /> <br /> <br /> <br /> <br /> <br /> <br /> == წყარო == <br /> '''დემოკრატიული ტენდენციები: ანტიკური სამყარო და საქართველო''' (ენციკლოპედიური ცნობარი), რედაქტორი ქეთევან აბესაძე, თბილისი, <br /> 2012.<br /> <br /> <br /> <br /> [[კატეგორია:ძველრომაული ისტორიოგრაფია]]<br /> [[კატეგორია:ქურუმები]]<br /> [[კატეგორია:ანალები]]</div>

Nomanadze https://www.nplg.gov.ge/wikidict/index.php/%E1%83%90%E1%83%9C%E1%83%90%E1%83%99%E1%83%A0%E1%83%98%E1%83%A1%E1%83%98%E1%83%A1%E1%83%98 2018-10-25T13:34:14Z

<p>Nomanadze: ახალი გვერდი: '''ანაკრისისი (άνάκρισις)''' - წინასწარი მოსმენა იმ საჯარო მოხელის, ...</p> <hr /> <div>'''ანაკრისისი (άνάκρισις)''' - წინასწარი მოსმენა იმ საჯარო მოხელის, რომლის წინაშეც სასამართლოში ( '''დიკასტერიონი''') საქმე მოგვიანებით იქნებოდა განხილული. სიტყვასიტყვით „გამოცდა“. ის არ უნდა იქნეს გაიგივებული სამოქალაქო კანონმდებლობის სისტემათა საგამოძიებო ინსტრუქციასთან (მითითებასთან). ათენელი '''მაგისტრატის''' მოქმედების თავისუფლება ძალზე შეზღუდული იყო. '''დიაიტეტესისგან''' (არბიტრისაგან) განსხვავებით მას არ შეეძლო საქმის გადაწყვეტა. სამწუხაროდ, ამ პროცედურის შესახებ ცოტა რამ ვიცით. სავარაუდოდ, მოდავე მხარეებს ანაკრისისის დროს ყველა დოკუმენტი, როგორებიც იყო კონტრაქტი, ანდერძი, კანონები, რომელთა გამოყენებასაც ისინი სასამართლო სხდომაზე აპირებდნენ, დალუქულ ქოთანში უნდა ჩაედოთ. შესაძლებელია, ეს წინასწარი მოსმენა მოდავე მხარეებს სასამართლო სხდომისათვის მოსამზადებლად ეხმარებოდა იმით, რომ მათ შეეძლოთ თავიანთი მოწინააღმდეგის მტკიცებულებათა წინააღმდეგ მიეღოთ ზომები. (იხ. '''სამართალწარმოება, ათენი'''). ძვ. წ. IV ს-ში ძალზე მცირეთანხიანი კერძო ბრალდების საქმეთა დიდი ნაწილი ანაკრისისის შემდეგ უშუალოდ მოხელეს მიერ წყდებოდა.<br /> <br /> <br /> <br /> <br /> <br /> <br /> <br /> == წყარო == <br /> '''დემოკრატიული ტენდენციები: ანტიკური სამყარო და საქართველო''' (ენციკლოპედიური ცნობარი), რედაქტორი ქეთევან აბესაძე, თბილისი, 2012.<br /> <br /> [[კატეგორია:ძველი ათენი]]<br /> [[კატეგორია:სამართალწარმოება]]<br /> [[კატეგორია:სამართლებრივი ტერმინები]]</div>

Nomanadze https://www.nplg.gov.ge/wikidict/index.php/%E1%83%90%E1%83%9B%E1%83%9C%E1%83%98%E1%83%A1%E1%83%A2%E1%83%98%E1%83%90 2018-10-25T13:10:36Z

<p>Nomanadze: ახალი გვერდი: '''ამნისტია (άμνηστία)''' - საჯარო ამნისტიათა რიცხვი ბერძნულ წყარო...</p> <hr /> <div>'''ამნისტია (άμνηστία)''' - საჯარო ამნისტიათა რიცხვი ბერძნულ წყაროებში საკმაოდ მცირეა. ყველაზე ადრეული ამნისტია '''სოლონის'''ის '''კანონი''' უნდა იყოს, რომლითაც, სავარაუდოდ, მოქალაქის უფლებები ყოველ იმ ადამიანს აღუდგა, რომელთაც ეს უფლებები დაკარგული ჰქონდათ. ამ პირთა შორის '''მოქალაქეობა''' მხოლოდ იმათ არ აღუდგინეს, რომელთაც ეს უფლება ტირანიაში ბრალდების ან მკვლელობის გამო ჰქონდათ ჩამორთმეული.<br /> <br /> საზოგადო შერიგების მეორე აქტს წარმოადგენდა ძვ. წ. 403 წ-ს დემოკრატიის აღდგენის შემდეგ ათენის '''სახალხო კრების''' დეკრეტი, რომელმაც ყველა შეიწყალა და მხოლოდ '''ოცდაათი ტირანი''' და მათი ყველაზე მნიშვნელოვანი თანამზრახველები გააძევა ათენიდან. არისტოტელე მის მთავარ პირობას იმოწმებს: μηδένι πρός μηδένα μνησικακεϊν. პლუტარქოსის დრომდე სიტყვა άμνηστία ამ ქმედების აღსანიშნად არ გამოიყენებოდა. მისი პირველი დამოწმებული მოხსენიება მილეტის წარწერებში გვხვდება (ძვ. წ. II ს. SIG 633. l. 36).<br /> <br /> <br /> <br /> <br /> <br /> == წყარო == <br /> '''დემოკრატიული ტენდენციები: ანტიკური სამყარო და საქართველო''' (ენციკლოპედიური ცნობარი), რედაქტორი ქეთევან აბესაძე, თბილისი, 2012.<br /> <br /> <br /> [[კატეგორია:ძველი საბერძნეთი]]<br /> [[კატეგორია:იურიდიული ტერმინები]]<br /> [[კატეგორია:სამართლის ნორმები]]</div>

Nomanadze https://www.nplg.gov.ge/wikidict/index.php/%E1%83%90%E1%83%9B%E1%83%91%E1%83%98%E1%83%A2%E1%83%A3%E1%83%A1%E1%83%98 2018-10-25T13:00:56Z

<p>Nomanadze: /* წყარო */</p> <hr /> <div>'''ამბიტუსი (ambitus)''' - 1) სახლებს შორის დატოვებული 2,5 ფუტის მიწის ნაკვეთი, რომლის გაშენებასაც კრძალავდა XII დაფის კანონი, თუმცა მოგვიანებით ეს ნორმა ხშირად ირღვევა. 2) '''მაგისტრატის''' თანამდებობაზე კანდიდატის წინასაარჩევნო პროპაგანდა. 3) crimen ambitus - წინასაარჩევნო კორუფციის ყველა სახეობა (გამასპინძლება, გართობა, ქრთამი, მოსამართლეთა მოსყიდვა). გვიანი რესპუბლიკის ხანაში ამბიტუსი, როგორც ნობილიტეტის მხრიდან კანონდარღვევა, რომის საზოგადოებრივი ცხოვრების შემადგენელი ნაწილი გახდა, რის გამოც მის წინააღმდეგ ამოქმედდა ძალიან ბევრი კანონი (leges de ambitu).<br /> <br /> <br /> <br /> <br /> <br /> <br /> <br /> <br /> <br /> == წყარო == <br /> '''დემოკრატიული ტენდენციები: ანტიკური სამყარო და საქართველო''' (ენციკლოპედიური ცნობარი), რედაქტორი ქეთევან აბესაძე, თბილისი, <br /> 2012.<br /> <br /> <br /> [[კატეგორია:ძველი რომი]]<br /> [[კატეგორია:მიწის ნაკვეთი და კანონები]]</div>

Nomanadze https://www.nplg.gov.ge/wikidict/index.php/%E1%83%90%E1%83%9B%E1%83%91%E1%83%98%E1%83%A2%E1%83%A3%E1%83%A1%E1%83%98 2018-10-25T12:59:41Z

<p>Nomanadze: ახალი გვერდი: '''ამბიტუსი (ambitus)''' - 1) სახლებს შორის დატოვებული 2,5 ფუტის მიწის ნა...</p> <hr /> <div>'''ამბიტუსი (ambitus)''' - 1) სახლებს შორის დატოვებული 2,5 ფუტის მიწის ნაკვეთი, რომლის გაშენებასაც კრძალავდა XII დაფის კანონი, თუმცა მოგვიანებით ეს ნორმა ხშირად ირღვევა. 2) '''მაგისტრატის''' თანამდებობაზე კანდიდატის წინასაარჩევნო პროპაგანდა. 3) crimen ambitus - წინასაარჩევნო კორუფციის ყველა სახეობა (გამასპინძლება, გართობა, ქრთამი, მოსამართლეთა მოსყიდვა). გვიანი რესპუბლიკის ხანაში ამბიტუსი, როგორც ნობილიტეტის მხრიდან კანონდარღვევა, რომის საზოგადოებრივი ცხოვრების შემადგენელი ნაწილი გახდა, რის გამოც მის წინააღმდეგ ამოქმედდა ძალიან ბევრი კანონი (leges de ambitu).<br /> <br /> <br /> <br /> <br /> <br /> <br /> <br /> <br /> <br /> == წყარო == <br /> '''დემოკრატიული ტენდენციები: ანტიკური სამყარო და საქართველო''' (ენციკლოპედიური ცნობარი), რედაქტორი ქეთევან აბესაძე, თბილისი, <br /> 2012.<br /> <br /> [[კატეგორია:ანტიკური სამყარო]]<br /> [[კატეგორია:ძველი რომი]]<br /> [[კატეგორია:მიწის ნაკვეთი და კანონები]]</div>

Nomanadze https://www.nplg.gov.ge/wikidict/index.php/%E1%83%90%E1%83%9A%E1%83%99%E1%83%9B%E1%83%94%E1%83%9D%E1%83%9C%E1%83%98%E1%83%93%E1%83%94%E1%83%91%E1%83%98 2018-10-25T12:45:13Z

<p>Nomanadze: ახალი გვერდი: '''ალკმეონიდები (`Αλκμαιωνίδαι)''' - კეთილშობილი ათენური ოჯახი, რომე...</p> <hr /> <div>'''ალკმეონიდები (`Αλκμαιωνίδαι)''' - კეთილშობილი ათენური ოჯახი, რომელმაც დიდი როლი ითამაშა ათენის პოლიტიკურ ისტორიაში. მისი პირველი ცნობილი წარმომადგენელი '''არქონი''' მეგაკლესი გახლდათ, რომელსაც კილონის შეთქმულების ჩახშობა და ამ დროს გამოჩენილი მკრეხელობის გამო ალკმეონიდთა გვარისთვის სამარადისო წყევლის თავს დატეხვა უკავშირდება. ამ საქციელს მათ არაერთხელ მოაგონებდნენ შემდგომ, განსაკუთრებით კი ძვ.წ VI ს-ის დასასრულს და პელოპონესის ომის დასაწყისში. აღნიშნული მოვლენის გამო ალკმეონიდთა გვარი, რომელმაც იმდროინდელი გაგებით ქალაქს ღვთის რისხვა თავს დაატეხა, გაძევებულ იქნა ათენიდან. ოჯახის გავლენა გაძლიერდა არქონ მეგაკლესის შვილიშვილის, ასევე მეგაკლესის, მეცადინეობითა და მისი პოლიტიკური კავშირებით. მან ცოლად შეირთო სიკიონის ცნობილი ტირანის, კლისთენესის, ერთადერთი ქალიშვილი აგარისტე და ცოლთან ერთად ათენში უზარმაზარი ქონებით დაბრუნდა. მეგაკლესი ათენში გაჩაღებულ სახიფათო პოლიტიკურ ბრძოლაში ჩაება. იგი ატიკის სამი პოლიტიკური '''პარტიიდან''' ერთ-ერთის - პარალიების მეთაური იყო. მეგაკლესმა წააგო პოლიტიკური ბრძოლა დიაკრიების პარტიის მეთაურთან - '''პისისტრატოსთან,''' რომელიც ძვ. წ. 560 წ-ს ათენის ტირანი გახდა. ტირანთან შეთანხმების მიზნით მეგაკლესმა პისისტრატოსს თავისი ქალიშვილი მიათხოვა იმ გათვლით, რომ ამ ქორწინების ნაყოფი მომავალში ხელისუფლების მეთაური შეიქმნებოდა. მაგრამ პისისტრატოსმა ახალ ცოლთან შვილი არ გააჩინა და მიზეზად ალკმეონიდების საგვარეულო წყევლა დაასახელა. მეორე გადასახლების შემდეგ ალკმეონიდები უნდა დაბრუნებულიყვნენ ათენში მეგაკლესის შვილის, '''კლისთენესის,''' არქონობამდე (ძვ. წ. 525/524 წ.), მაგრამ შემდეგ ისევ იქნენ გაძევებულნი ჰიპიასის მიერ. ალკმეონიდებმა სცადეს ძალით დაებრუნებინათ ხელისუფლება და დელფოდან ატიკაში შეიჭრნენ. ისინი იმედოვნებდნენ, რომ ხალხი მაშინვე მიემხრობოდა მათ და სამხედრო ბანაკი ლეიპსიდრიონთან დასცეს. მაგრამ მათ მხარეზე გადმოსულთა რიცხვი მცირერიცხოვანი აღმოჩნდა. ალკმეონიდებმა გაქცევა მოახერხეს. მაშინ ალკმეონიდთა გვარის მეთაურმა, კლისთენესმა, განიზრახა მოკავშირეები მოეძებნა და ამასთან, ფული მოეგროვებინა. დელფოს ახალი საკურთხევლის მშენებლობის სათავეში მყოფმა კლისთენესმა დიდძალი ფული იშოვა და სპარტასთან კავშირი დაამყარა. ლეიპსიდრიონთან დამარცხებიდან ოთხი წლის შემდეგ ძვ. წ. 510 წ-ს ტირან ჰიპიასის წინააღმდეგ კოალიცია შეიქმნა. სპარტის მეფე '''კლეომენესის''' მეთაურობით მოხდა ათენის ინტერვენცია, ჰიპიასი გაიქცა. ათენში გაჩაღებულ შინაპარტიულ ბრძოლაში ალკმეონიდთა მოწინააღმდეგე ისაგორასმა გაიმარჯვა. გამარჯვებულებმა შური იძიეს მოწინააღმდეგეებზე და 700 ოჯახი ატიკიდან გააძევეს, მათ შორის კლისთენესიც. მაგრამ ისაგორასის ხელისუფლება დროებითი იყო და მისი გაძევების შემდეგ კლისთენესი ატიკაში დაბრუნდა. მან ძვ. წ. 508/507 წ-ში წარმატებულად განახორციელა რეფორმები, მაგრამ სწორედ ამ დროს სპარტის მეფე კლეომენესმა, რომელსაც მისი პოლიტიკური პლატფორმა არ მოსწონდა, კლისთენესის წინააღმდეგ გაილაშქრა. მან ისევ გაუხსენა ალკმეონიდებს საგვარეულო წყევლა და ათენელებს სიბილწისგან ქალაქის განწმენდა მოსთხოვა. კლისთენესმა ქალაქი დატოვა. სასამართლომ მათ ხელახლა დაატეხა თავს წყევლა. მაგრამ კლისთენესის ჩატარებულ რეფორმებს შედეგი უკვე გამოღებული ჰქონდა, მათ ხალხი ემხრობოდა. ახლადშექმნილმა '''ბულემ''' უარი თქვა შეესრულებინა დამპყრობელთა მოთხოვნები. კლეომენესმა და ისაგორასმა აკროპოლისს შეაფარეს თავი, მაგრამ სამდღიანი ალყის შემდეგ დანებდნენ. კლისთენესი დაბრუნდა ქალაქში, რათა ბოლომდე მიეყვანა ჩაფიქრებული რეფორმები.<br /> <br /> შემდგომში ალკმეონიდები '''მილტიადესს''' დაუპირისპირდნენ. მის წინააღმდეგ საქმე სასამართლოში ქსანთიპოსმა, მეგაკლესის დის - აგარისტეს ქმარმა აღძრა. მილტიადესს ქერსონესში ტირანულ მმართველობაში ადანაშაულებდნენ. ალკმეონიდთა გათვლის მიუხედავად, სასამართლომ მილტიადესი გაამართლა. სამი წლის შემდეგ კი ძვ. წ. 490 წ-ს მილტიადესმა '''სტრატეგოსის''' პოსტი დაიკავა და მარათონის ბრძოლაში სპარსელები დაამარცხა. ალკმეონიდების საგვარეულოს მდგომარეობა კვლავ რთული აღმოჩნდა. მათ სპარსეთის მოკავშირეობაში ადანაშაულებდნენ (ამბობდნენ, თითქოს მარათონის ბრძოლის წინ მათ ნიშანი მისცეს სპარსელებს). მაგრამ ისინი კუნძულ პაროსთან (ძვ. წ. 489 წ-ს) მილტიადესის სასტიკმა მარცხმა და, შესაბამისად, მილტიადესის გავლენის დაცემამ გადაარჩინა. ალკმეონიდებმა ისევ აღძრეს საქმე მილტიადესის წინააღმდეგ. სასამართლომ მილტიადესს უზარმაზარი ჯარიმის გადახდა დააკისრა.<br /> <br /> '''ოსტრაკისმოსის''' ერთ-ერთი პირველი მსხვერპლნი ალკმეონიდთა გვარის იმჟამინდელი მეთაური - მეგაკლესი (ძვ. წ. 486 წ.) და მისი სიძე, ქსანთიპოსი (ძვ. წ. 484 წ.) გახდნენ. ძვ. წ. V ს-ის შემდგომ წწ-ში დემოკრატიის განვითარების კვალდაკვალ ალკმეონიდთა გვარის გავლენა შემცირდა, თუმცა ოჯახის ცალკეული წევრები კვლავ ასრულებდნენ როლს პოლიტიკურ ასპარეზზე. '''პერიკლემ,''' ქსანთიპოსისა და აგარისტეს ვაჟმა, მოახერხა უგულებელეყო ძვ. წ. 432/1 წ-ს ალკმეონიდთა საგვარეულო წყევლაზე სპარტელების აპელირება. რაც შეეხება '''ალკიბიადესს,''' რომელსაც ასევე ალკმეონიდი დედა ჰყავდა, მისთვის მოწინააღმდეგეებს გვარის უბედურება არ შეუხსენებიათ.<br /> <br /> <br /> <br /> <br /> <br /> <br /> <br /> == წყარო == <br /> '''დემოკრატიული ტენდენციები: ანტიკური სამყარო და საქართველო''' (ენციკლოპედიური ცნობარი), რედაქტორი ქეთევან აბესაძე, თბილისი, 2012.<br /> <br /> <br /> <br /> <br /> [[კატეგორია:ძველი საბერძნეთი]]<br /> [[კატეგორია:ათენური კეთილშობილური ოჯახები]]<br /> [[კატეგორია:ალკიბიადე]]<br /> [[კატეგორია:ათენის პოლიტიკური ისტორია]]</div>

Nomanadze https://www.nplg.gov.ge/wikidict/index.php/%E1%83%90%E1%83%9A%E1%83%99%E1%83%98%E1%83%91%E1%83%98%E1%83%90%E1%83%93%E1%83%94%E1%83%A1%E1%83%98 2018-10-25T12:37:19Z

<p>Nomanadze: /* წყარო */</p> <hr /> <div>'''ალკიბიადესი''' (ძვ. წ. 450-404 წწ.) - ათენის სახელმწიფო მოღვაწე. გაიზარდა ბიძის, '''პერიკლეს''' ოჯახში. სოკრატეს მეგობარი და მოწაფე. წინააღმდეგობებით აღსავსე ადამიანი - პატივმოყვარე, ამორალური, სამშობლოსა და მეგობრების მოღალატე, რომელიც სამშობლოს წინააღმდეგ უფრო ხშირად იბრძოდა, ვიდრე მის დასაცავად და ამავე დროს იყო ნიჭიერი მხედართმთავარი, შორსმჭვრეტელი პოლიტიკოსი, ორატორი, მრავალმხრივი ნიჭით დაჯილდოებული. ძვ. წ. 422 წ-ს კლეონის სიკვდილის შემდეგ იგი რადიკალურ დემოკრატებს ჩაუდგა სათავეში და სპარტისაგან იზოლაციის პოლიტიკას დაადგა. მისი ინიციატივით შეიქმნა პელოპონესის '''პოლისთა''' ახალი კოალიცია (არგოსი, მანტინეა და ელეა), რომელმაც ათენის მხარდაჭერითა და წაქეზებით შეუტია ლაკედემონს, მაგრამ დამარცხდა მანტინეასთან (ძვ. წ. 418 წ.). ალკიბიადესი დაჟინებით მოითხოვდა სიცილიის ექსპედიციის წარმართვას, რასაც სასტიკად ეწინააღმდეგებოდა ნიკიასი. (ექსპედიცია ათენელთა დამარცხებით დასრულდა (ძვ. წ. 413 წ.) ფლოტის სიცილიაში ჩასვლის შემდეგ, მოკლე ხანში, ათენელებმა მკრეხელობაში (ელევსინის მისტერიების პაროდირებაში) დასდეს ბრალი ალკიბიადესს და სასამართლოს წინაშე წარსადგომად ათენში მოუხმეს. იგი სპარტაში გაიქცა. სწორედ მისი რჩევით, ძვ. წ. 413 წ-ს სპარტელებმა დაიკავეს ატიკის ქალაქი დეკელეა, რათა მუდმივი საფრთხე შეექმნათ ათენისთვის. ათენში ალკიბიადესი მოღალატედ გამოაცხადეს და დაუსწრებლად სიკვდილი მიუსაჯეს. '''ოლიგარქები,''' რომლებმაც ძვ. წ. 411 წ-ს ათენში სახელმწიფო გადატრიალება მოაწყვეს, გაემიჯნენ ალკიბიადესს. დემოკრატიული პარტიის ერთგულმა ფლოტმა ალკიბიადესი აირჩია მეთაურად კუნძულ სამოსზე. ალკიბიადესმა ათენის ფლოტს დიდი გამარჯვებები მოუპოვა იონიაში (ძვ. წ. 411-408 წწ.). ძვ. წ. 407 წ-ს იგი ათენში დაბრუნდა, სადაც მას განსაკუთრებული ძალაუფლება მიანიჭეს. ნოტიუმთან ათენელების დამარცხების შემდეგ ალკიბიადესი ჩამოაცილეს ხელისუფლებას. ძვ. წ. 404 წ-ს ათენი საბოლოოდ დანებდა მტერს. სპარტელების დახმარებით დამყარდა '''30 ტირანის''' ოლიგარქიული რეჟიმი. ოლიგარქებმა დემოკრატების დევნა დაიწყეს და სპარტელებს სთხოვეს, ალკიბიადესს გასწორებოდნენ. ალკიბიადესი თავშესაფრის ძიებაში ჯერ თრაკიაში, მერე ბითვინიაში, შემდეგ კი ფრიგიაში ჩავიდა, იქ მისი სახლი მიგზავნილმა მკვლელებმა დაწვეს და ალკიბიადესი მოკლეს.<br /> <br /> <br /> <br /> <br /> <br /> <br /> <br /> == წყარო == <br /> '''დემოკრატიული ტენდენციები: ანტიკური სამყარო და საქართველო''' (ენციკლოპედიური ცნობარი), რედაქტორი ქეთევან აბესაძე, თბილისი, <br /> 2012.<br /> <br /> <br /> <br /> [[კატეგორია:ანტიკური სამყარო]]<br /> [[კატეგორია: საბერძნეთი]]<br /> [[კატეგორია:ათენის სახელმწიფო მოღვაწეები]]</div>

Nomanadze https://www.nplg.gov.ge/wikidict/index.php/%E1%83%90%E1%83%9A%E1%83%98%E1%83%9B%E1%83%94%E1%83%9C%E1%83%A2%E1%83%98 2018-10-25T12:34:38Z

<p>Nomanadze: ახალი გვერდი: '''ალიმენტი (alimentum)''' - გაღარიბებული ადამიანების გამოკვება სახელ...</p> <hr /> <div>'''ალიმენტი (alimentum)''' - გაღარიბებული ადამიანების გამოკვება სახელმწიფოს მიერ. ალიმენტის ინსტიტუტის დაარსება II პუნიკური ომის შემდგომ პერიოდს უკავშირდება, როდესაც მოსახლეობის დიდი უმრავლესობის მატერიალური მდგომარეობა გაუარესდა. '''ავგუსტუსის''' ეპოქაში დაიწყო ზრუნვა მრავალშვილიან ოჯახებზე, რაც მოგვიანებით სამართლებრივად გაფორმდა: 1) ვალდებულება მატერიალური მხარდაჭერისა, რომელიც სისხლით ნათესაობას ემყარებოდა. 2) ვალდებულება პატრონისა იზრუნოს გათავისუფლებულზე '''(ლიბერტუსი)''' (extraordinaria cognito). ალიმენტის რაოდენობის განსაზღვრისას მნიშვნელობა ჰქონდა იმ პიროვნების ქონების განსაზღვრას, რომელიც ვალდებული იყო ეზრუნა შვილზე, ნათესავსა თუ გათავისუფლებულზე (facultas alimenta). იმპერატორ ნერვას სახელს უკავშირდება მზრუნველობა თავისუფლად დაბადებულ ღარიბ ბავშვებზე (alimentarii pueri et puellae). სწორედ ამის გამო შეიქმნა იმპერატორის ქანდაკება წარწერით tutela Italiae (იტალიის ზრუნვა). ეს წამოწყება გააგრძელეს მისმა მემკვიდრეებმა. ალიმენტარიები ეწოდებოდათ ბავშვებს, რომლებსაც მშობლები ცოცხალი ჰყავდათ, მაგრამ მატერიალური მდგომარეობის გამო გარკვეულ ასაკამდე (ადრიანეს დროს ეს ასაკი განისაზღვრა ბიჭებისათვის 18, ხოლო გოგოებისათვის 14 წლით) იღებდნენ ყოველთვიურ დახმარებას სახელმწიფოსაგან - ბიჭები 10 სესტერცს, გოგოები - 12 სესტერცს. სპეციალურად შექმნილი ფონდით ხდებოდა ამ თანხის უზრუნველყოფა. ცალკეულ თემში ბავშვთა რაოდენობის აღრიცხვით დაკავებულნი იყვნენ '''კვესტორები''' (quaestor alimentorum, questor pecuniae alimentariae), ხოლო მთელი ამ ინსტიტუტის მუშაობას განაგებდა '''პრეფექტი''' (praefectus alimentariae), რომელიც ძირითადად ინვესტიციების მოზიდვით იყო დაკავებული. მოგვიანებით ქვეყანა დაიყო ალიმენტირების მიხედვით რეგიონებად, რომელთაც მეთვალყურეობას '''კურატორები''' (curatores viarum) უწევდნენ ან სპეციალურად დანიშნული '''პროკურატორები''' (procuratores alimentorum).<br /> <br /> <br /> <br /> <br /> <br /> <br /> <br /> <br /> == წყარო == <br /> '''დემოკრატიული ტენდენციები: ანტიკური სამყარო და საქართველო''' (ენციკლოპედიური ცნობარი), რედაქტორი ქეთევან აბესაძე, თბილისი, 2012.<br /> <br /> <br /> [[კატეგორია: ძველი რომი]]<br /> [[კატეგორია: ალიმენტარიები]]<br /> [[კატეგორია:მეურვეობისა და მზრუნველობის ინსტიტუტი]]</div>

Nomanadze https://www.nplg.gov.ge/wikidict/index.php/%E1%83%90%E1%83%9A%E1%83%91%E1%83%A3%E1%83%9B%E1%83%98 2018-10-25T12:23:36Z

<p>Nomanadze: ახალი გვერდი: '''ალბუმი (album)''' - თეთრი, თაბაშირით დაფარული დაფა, რომელზედაც საზ...</p> <hr /> <div>'''ალბუმი (album)''' - თეთრი, თაბაშირით დაფარული დაფა, რომელზედაც საზოგადოებისთვის განკუთვნილი ინფორმაცია იწერებოდა შავი და წითელი ფერით. 1) album praetoris - შეიცავდა წითელი ფერით შესრულებულ წარწერას (rubricae), რომელშიც განსაზღვრული იყო პრეტორების მოვალეობები, ხოლო ადრიანეს ეპოქიდან პრეტორის ედიქტი იწერებოდა (edictum perpetuum). ვინც წინასწარი განზრახვით დააზიანებდა ალბუმს, ისჯებოდა. მსგავს ალბუმებს აქვეყნებდნენ '''ედილები''' (aediles curules), პროვინციების მმართველები და '''კვესტორები'''. 2) album senatorium - ავგუსტუსის პერიოდიდან მოყოლებული იწერებოდა სია სენატორებისა. სენატორობის რანგიდან გამოსვლის შემთხვევაში ხდებოდა ალბუმიდან გვარის ამოშლა (albo senatorio eradere). 3) ნაფიც მსაჯულთა სია (album iudicum). 4) album pontificis - სადაც იწერებოდა წლის მნიშვნელოვანი მოვლენები და '''მაგისტრატთა''' სახელები.<br /> <br /> <br /> <br /> <br /> <br /> <br /> == წყარო == <br /> '''დემოკრატიული ტენდენციები: ანტიკური სამყარო და საქართველო''' (ენციკლოპედიური ცნობარი), რედაქტორი ქეთევან აბესაძე, თბილისი, 2012<br /> <br /> <br /> <br /> [[კატეგორია:ანტიკური სამყარო]]<br /> [[კატეგორია: ძველი რომი]]<br /> [[კატეგორია:საინფორმაციო საშუალებები]]</div>

Nomanadze https://www.nplg.gov.ge/wikidict/index.php/%E1%83%90%E1%83%99%E1%83%9A%E1%83%90%E1%83%9B%E1%83%90%E1%83%AA%E1%83%98%E1%83%90 2018-10-25T12:16:17Z

<p>Nomanadze: ახალი გვერდი: '''აკლამაცია (aclamatio)''' - 1) მოწონების ან უკმაყოფილების გამომხატველ...</p> <hr /> <div>'''აკლამაცია (aclamatio)''' - 1) მოწონების ან უკმაყოფილების გამომხატველი შეძახილები '''სენატის''' სხდომის დროს, რომლებიც შეჰქონდათ ოქმში და ხმის მიცემის და გადაწყვეტილების მიღების ფორმას წარმოადგენდა. გარკვეულ ვითარებაში აკლამაცია ფორმალურ ხასიათსაც ატარებდა, მაგალითად, იმპერიის ხანაში, როდესაც რომელიმე '''მაგისტრატი''' წარმოადგენდა '''Senatus consultum ultimum'''-ს (სენატის მიერ საგანგებო მდგომარეობის გამოცხადება), რამდენადაც ამ წინადადების უკან, როგორც წესი, იმპერატორი იდგა, ან იგი თვითონვე გამოდიოდა სენატში სიტყვით (oratio principis), სენატი ავტომატურ რეჟიმში იწონებდა წინადადებას და იღებდა გადაწყვეტილებას აკლამაციით. 2) აკლამაციით, საზეიმო შეძახილებით ხვდებოდნენ სარდლის არჩევას, იმპერატორის საზოგადოებრივ ადგილას გამოჩენას, ახალი კანონის გამოცხადებას. 3) საზოგადოებრივი აზრის გამოხატვა თამაშების დროს.<br /> <br /> <br /> <br /> <br /> <br /> <br /> <br /> == წყარო == <br /> '''დემოკრატიული ტენდენციები: ანტიკური სამყარო და საქართველო''' (ენციკლოპედიური ცნობარი), რედაქტორი ქეთევან აბესაძე, თბილისი, <br /> 2012.<br /> <br /> <br /> [[კატეგორია:ანტიკური სამყარო]]<br /> [[კატეგორია:ძველი რომი]]<br /> [[კატეგორია:აზრის გამოხატვის თავისუფლება]]</div>

Nomanadze https://www.nplg.gov.ge/wikidict/index.php/%E1%83%90%E1%83%99%E1%83%94%E1%83%9C%E1%83%A1%E1%83%94%E1%83%91%E1%83%98 2018-10-25T12:02:27Z

<p>Nomanadze: /* წყარო */</p> <hr /> <div>'''აკენსები (accensi)''' - ადამიანთა დამატებითი კლასი. რომის სახელმწიფო მოწყობაში ეს ცნება პირველად ჩნდება '''სერვიუს ტულიუსის''' ეპოქაში და, სავარაუდოდ, აღნიშნავს დამატებით ჯარისკაცებს, რომლებიც მატერიალურად შედარებით უკეთეს მდგომარეობაში იყვნენ, მაგრამ ვერ მიეღწიათ ბოლო, V კლასის ცენზისთვის. შესაბამისად, რადგანაც არ ჰქონდათ '''ცენზი''', არ ჰქონდათ ხმის უფლება და არ ჰქონდათ სამხედრო ვალდებულება. მაგრამ მათ შორის იმათ, ვისი ქონებაც 11000 ასს აღწევდა, მისცეს ცენზი და ამ ცენზთან დაკავშირებული ვალდებულებებიც უნდა შეესრულებინათ. ისინი თავიანთი მდგომარეობით '''პროლეტარებზე''' მაღლა იდგნენ, მაგრამ ჩამოუვარდებოდნენ რორარიებს (მსუბუქად შეიარაღებული ჯარისკაცები), რომლებიც V კლასს მიეკუთვნებოდნენ. 1) მათი სამხედრო ვალდებულება ძალიან დაბალი იყო. მსუბუქად იყვნენ შეიარაღებული შურდულით და რკინის ქვებით. 2) სამოქალაქო ცხოვრებაში აკენსუსი ჰყავდა ყველა '''კონსულს''', როგორც დამატებითი პერსონა ან '''ლიქტორთა''' თანაშემწე. მას კონსული თვითონ ირჩევდა, როგორც წესი, თავისი '''ლიბერტუსებისაგან''', თუკი მათ ჰქონდათ უფლება ესარგებლათ რომის '''მოქალაქის''' უფლებებით. აკენსები ჯამაგირს იღებდნენ '''ხაზინიდან''', მაგრამ კონსულის სხვა მსახურთაგან განსხვავებით ('''აპარიტორები'''), არ ირიცხებოდნენ სახელმწიფო სამსახურში და მათგან განსხვავებით არ აყალიბებდნენ '''ამხანაგობებს'''. კონსულს, რომელიც არ ფლობდა '''ფასკებს''', ძველი ტრადიციის მიხედვით წინ მიუძღოდა აკენსუსი, ხოლო ლიქტორები მის შემდეგ მოდიოდნენ. ამდენად, ყველა ის პირი, რომლებსაც უფლება ჰქონდათ ლიქტორებთან ერთად გადაადგილებულიყვნენ ('''კონსულები, პროკონსულები, დიქტატორი, დეცემვირი, პრეტორები, პროპრეტორები''') ხალხში აკენსუსთან ერთად ჩნდებოდნენ. აკენსები კერძო პირებთანაც ხშირად გვხვდება, რამდენადაც მოგვიანებით მათაც მიეცათ უფლება ლიქტორების ყოლისა, მაგ., თამაშების მომწყობებს. იმისდა მიხედვით, თუ ვისთან მსახურობდა აკენსუსი, მისი ფუნქციებიც განსხვავებული იყო. კონსულთან იგი ხშირად ცვლიდა მაცნეს (praeco) ცენტურიის კრების მოსაწვევად. პრეტორი მისი საშუალებით აუწყებდა საზოგადოებას სასამართლო პროცესის გამართვის დროს და ა.შ.<br /> <br /> <br /> <br /> <br /> == წყარო == <br /> '''დემოკრატიული ტენდენციები: ანტიკური სამყარო და საქართველო''' (ენციკლოპედიური ცნობარი), რედაქტორი ქეთევან აბესაძე, თბილისი, <br /> 2012.<br /> <br /> [[კატეგორია:ანტიკური სამყარო]]<br /> [[კატეგორია: ძველი რომის სახელმწიფო მოწყობა]]<br /> [[კატეგორია:წოდებრივი და თანამდებობრივი დიფერენციაცია]]</div>

Nomanadze https://www.nplg.gov.ge/wikidict/index.php/%E1%83%90%E1%83%99%E1%83%94%E1%83%9C%E1%83%A1%E1%83%94%E1%83%91%E1%83%98 2018-10-25T11:42:24Z

<p>Nomanadze: ახალი გვერდი: '''აკენსები (accensi)''' - ადამიანთა დამატებითი კლასი. რომის სახელმწი...</p> <hr /> <div>'''აკენსები (accensi)''' - ადამიანთა დამატებითი კლასი. რომის სახელმწიფო მოწყობაში ეს ცნება პირველად ჩნდება '''სერვიუს ტულიუსის''' ეპოქაში და, სავარაუდოდ, აღნიშნავს დამატებით ჯარისკაცებს, რომლებიც მატერიალურად შედარებით უკეთეს მდგომარეობაში იყვნენ, მაგრამ ვერ მიეღწიათ ბოლო, V კლასის ცენზისთვის. შესაბამისად, რადგანაც არ ჰქონდათ '''ცენზი''', არ ჰქონდათ ხმის უფლება და არ ჰქონდათ სამხედრო ვალდებულება. მაგრამ მათ შორის იმათ, ვისი ქონებაც 11000 ასს აღწევდა, მისცეს ცენზი და ამ ცენზთან დაკავშირებული ვალდებულებებიც უნდა შეესრულებინათ. ისინი თავიანთი მდგომარეობით '''პროლეტარებზე''' მაღლა იდგნენ, მაგრამ ჩამოუვარდებოდნენ რორარიებს (მსუბუქად შეიარაღებული ჯარისკაცები), რომლებიც V კლასს მიეკუთვნებოდნენ. 1) მათი სამხედრო ვალდებულება ძალიან დაბალი იყო. მსუბუქად იყვნენ შეიარაღებული შურდულით და რკინის ქვებით. 2) სამოქალაქო ცხოვრებაში აკენსუსი ჰყავდა ყველა '''კონსულს''', როგორც დამატებითი პერსონა ან '''ლიქტორთა''' თანაშემწე. მას კონსული თვითონ ირჩევდა, როგორც წესი, თავისი '''ლიბერტუსებისაგან''', თუკი მათ ჰქონდათ უფლება ესარგებლათ რომის '''მოქალაქის''' უფლებებით. აკენსები ჯამაგირს იღებდნენ '''ხაზინიდან''', მაგრამ კონსულის სხვა მსახურთაგან განსხვავებით ('''აპარიტორები'''), არ ირიცხებოდნენ სახელმწიფო სამსახურში და მათგან განსხვავებით არ აყალიბებდნენ '''ამხანაგობებს'''. კონსულს, რომელიც არ ფლობდა '''ფასკებს''', ძველი ტრადიციის მიხედვით წინ მიუძღოდა აკენსუსი, ხოლო ლიქტორები მის შემდეგ მოდიოდნენ. ამდენად, ყველა ის პირი, რომლებსაც უფლება ჰქონდათ ლიქტორებთან ერთად გადაადგილებულიყვნენ ('''კონსულები, პროკონსულები, დიქტატორი, დეცემვირი, პრეტორები, პროპრეტორები''') ხალხში აკენსუსთან ერთად ჩნდებოდნენ. აკენსები კერძო პირებთანაც ხშირად გვხვდება, რამდენადაც მოგვიანებით მათაც მიეცათ უფლება ლიქტორების ყოლისა, მაგ., თამაშების მომწყობებს. იმისდა მიხედვით, თუ ვისთან მსახურობდა აკენსუსი, მისი ფუნქციებიც განსხვავებული იყო. კონსულთან იგი ხშირად ცვლიდა მაცნეს (praeco) ცენტურიის კრების მოსაწვევად. პრეტორი მისი საშუალებით აუწყებდა საზოგადოებას სასამართლო პროცესის გამართვის დროს და ა.შ.<br /> <br /> <br /> <br /> <br /> == წყარო == <br /> '''დემოკრატიული ტენდენციები: ანტიკური სამყარო და საქართველო''' (ენციკლოპედიური ცნობარი), რედაქტორი ქეთევან აბესაძე, თბილისი, 2012<br /> <br /> [[კატეგორია:ანტიკური სამყარო]]<br /> [[კატეგორია: ძველი რომის სახელმწიფო მოწყობა]]<br /> [[კატეგორია:წოდებრივი და თანამდებობრივი დიფერენციაცია]]</div>

Nomanadze https://www.nplg.gov.ge/wikidict/index.php/%E1%83%90%E1%83%98%E1%83%93%E1%83%94%E1%83%A1%E1%83%98%E1%83%A1%E1%83%98 2018-10-25T11:10:35Z

<p>Nomanadze: /* წყარო */</p> <hr /> <div>'''აიდესისი''' - (αϊδεσις), [[ათენი|ათენური]] სამართლის მიხედვით, მკვლელობა პირადი დევნის საგანი იყო, ამიტომ გარდაცვლილის ნათესავებს, როგორც ბრალმდებლებს, გარკვეულ შემთხვევებში შეეძლოთ (ანდა მათგან მოელოდნენ), რომ მკვლელისათვის პატიება ებოძათ. ამის შემდეგ მკვლელი შემდგომი დევნისაგან დაცული იყო. ტერმინის წარმომავლობა არაა დაზუსტებული. ის დანამდვილებით კავშირშია ზმნა αίδέομαι-სთან (მრცხვენია, პატივს მივაგებ). შესაძლოა, ეს ზმნა გამოიყენებოდა „სხვისი უბედურების პატივისცემის“ აღსანიშნავად და შემდგომ გადაიქცა „მასთან შერიგების“ გამომხატველად. მაგრამ ტერმინ შერიგებისაგან განსხვავებით, აიდესისი მხოლოდ დაზარალებული მხარის ქმედებას აღნიშნავდა.<br /> <br /> <br /> <br /> <br /> <br /> <br /> <br /> == წყარო == <br /> '''დემოკრატიული ტენდენციები: ანტიკური სამყარო და საქართველო''' (ენციკლოპედიური ცნობარი), რედაქტორი ქეთევან აბესაძე, თბილისი, 2012.<br /> <br /> [[კატეგორია:ძველი საბერძნეთი]]<br /> [[კატეგორია:სამართალი ძველ საბერძნეთში]]</div>

Nomanadze https://www.nplg.gov.ge/wikidict/index.php/%E1%83%90%E1%83%96%E1%83%9C%E1%83%90%E1%83%A3%E1%83%A0%E1%83%98%E1%83%A1_%E1%83%A7%E1%83%9B%E1%83%90 2018-10-25T11:04:04Z

<p>Nomanadze: /* წყარო */</p> <hr /> <div>'''აზნაურის ყმა''' - ყმა-გლეხი ფეოდალურ საქართველოში. XI ს-დან თანდათან მდაბიოთაგან უმრავლესობას ყმობის უღელი დაედო და „აზნაურის ყმად“ იქცა. თამარ მეფის ისტორიკოსი წოდებრიობისა და საზოგადოებრივი მდგომარეობის დაბალ საფეხურზე მდგომ გლეხთა აღსანიშნად სწორედ ამ ტერმინს, „აზნაურის ყმას“ გამოიყენებს. რასაკვირველია, '''გლეხები''' მარტო '''აზნაურებს''' არ ჰყავდათ ყმებად, თვით '''მეფესაც''' და '''ეკლესიასაც''', მაგრამ „აზნაურის ყმა“ ღირსებით მეფისა და ეკლესიის ყმებზე დაბლა იდგა. გლეხ-ყმათა მდგომარეობა სხვადასხვაგვარი იყო, რომელთა უფლებებიცა და საზოგადოებრივი მდგომარეობაც არსებითად განირჩეოდა. ყმა-გლეხსაც შეეძლო თავისი დამსახურებით დაწინაურება. იგი არა უბრალო ყმა, არამედ „ვარგი და საცნაური აზნაურის ყმა“ ხდებოდა.<br /> <br /> <br /> <br /> <br /> <br /> <br /> <br /> == წყარო == <br /> '''დემოკრატიული ტენდენციები: ანტიკური სამყარო და საქართველო''' (ენციკლოპედიური ცნობარი), რედაქტორი ქეთევან აბესაძე, თბილისი, <br /> 2012.<br /> <br /> <br /> [[კატეგორია:საქართველოს ისტორია]]<br /> [[კატეგორია:ფეოდალური ხანა]]<br /> [[კატეგორია:წოდებრივი დიფერენციაცია]]<br /> [[კატეგორია:ყმა გლეხები]]</div>

Nomanadze https://www.nplg.gov.ge/wikidict/index.php/%E1%83%90%E1%83%96%E1%83%9C%E1%83%90%E1%83%A3%E1%83%A0%E1%83%98 2018-10-25T10:50:46Z

<p>Nomanadze: /* წყარო */</p> <hr /> <div>'''აზნაური''' - ფეოდალური საზოგადოების დაწინაურებული ფენის წარმომადგენელი. თავდაპირველად ძველ ქართულ ნათარგმნ ლიტერატურაში (ძველი და [[ახალი აღთქმა|ახალი აღთქმის]] წიგნებში) „აზნაური“ და „აზნაურებაჲ“ თავისუფალს და თავისუფლებას ნიშნავდა. კორინთელთა მიმართ მე-2 ეპისტ.: „''სადა სული უფლისა, მუნ აზნაურება არს''“ (თავი 2, 17). „აზნაურება“ ბერძნული „ელევთერიას“ თარგმანს წარმოადგენდა და ა.შ. შესაბამისად, „შუშანიკის წამებაში“ (ახ. წ. V ს.) „''აზნაურნი და უაზნონი სოფლისა ქართლისანი''“ შესაძლებელია გავიგოთ, როგორც თავისუფალ და არათავისუფალ ქართლის მკვიდრთა მნიშვნელობითაც. თუმცა აღსანიშნავია ისიც, რომ ტერმინი „აზნაურნი დიდ-დიდნი“ თავისთავად ჩვეულებრივი აზნაურის არსებობასაც გულისხმობს. ამრიგად, აზნაური V ს-ში უკვე წოდების აღმნიშვნელი ტერმინი უნდა ყოფილიყო. IX-XIII სს. აზნაურის სტატუსმა თანდათან სახე იცვალა და სხვადასხვაგვარად ჩამოყალიბდა. გიორგი მერჩულის თხზულება „გრიგოლ ხანძთელის ცხოვრება“ გვიჩვენებს, რომ გაბრიელ დაფანჩული, რომელიც იყო დიდებული აზნაური აშოტ კურაპალატისა, მეფის წინაშე დამსახურებითაც ყოფილა გამორჩეული აზნაურთა შორის. „დიდებული აზნაური“ დიდი მამულისა და მრავალრიცხოვან ყმათა მფლობელი იყო; მას საკუთარი ციხეც ჰქონდა. ამდენად, „დიდებული აზნაური“ და „ციხოვანი“ ანუ „ციხის უფალი აზნაური“ თითქმის ერთი და იგივე იყო. იყვნენ აგრეთვე „უცხონი აზნაურნი“ - საშუალო და წვრილი აზნაურობა. ზოგი იყო „ნათესავით აზნაური“ ანუ ჩამომავლობით აზნაური და არა მეფის წყალობით აღზევებული. ჩამომავლობით აზნაური იყო სწორედ „გუარიანი“, მისი წოდებრივი ღირსება გვარის აზნაურობას ეფუძნებოდა და მხოლოდ გვარიშვილობით ჰქონდა აზნაურობა მიღებული. IX-X სს-ში პოლიტიკურ ცხოვრებასა და [[ბრძოლა|ბრძოლაში]] აზნაურთა წოდების მაღალი წრე აქტიურად იყო ჩართული, ხოლო XI-XIII სს-ში მხოლოდ დიდებულები და წარჩინებულები წყვეტდნენ ქვეყნის ბედს. თავადთა ხელში პოლიტიკური ძალაუფლების გადასვლის შემდეგ აზნაურთა წოდება შედარებით დაკნინდა, თუმცა XVI-XVII სს-დან აზნაურობას თანდათან ჩამოუყალიბდა მყარი ურთიერთობები სამეფო სახლთან, [[ეკლესია|ეკლესიასა]] და თავადებთან. სამეფო აზნაურები მეტი პრივილეგიებით სარგებლობდნენ, ვიდრე საეკლესიო და სათავადო აზნაურები. ხშირ შემთხვევაში მცირემამულიანობის ან უმამულობის გამო ისინი იძულებულნი იყვნენ მსხვილ საეკლესიო თუ საერო მიწისმფლობელთა მფარველობისათვის მიემართათ. აზნაურები სამ ხარისხად იყოფოდნენ, უმთავრესად, მამულის სიდიდისა და ყმათა რიცხვის მიხედვით, ნაწილობრივ კი - შთამომავლობის მიხედვითაც. სისხლის ფასის მხრივ ვახტანგ VI-ის სამართლის წიგნი იცნობს დიდ (ანუ გადიდებულს), შუასა და ცალმხრივ აზნაურს, პირველის სისხლს აფასებს 192, მეორისას - 96, მესამისას - 48 თუმნად.<br /> <br /> ჩამომავლობასა და წოდებრივი ღირსების გარდა, [[საქართველო|საქართველოში]] პირად ღვაწლსა და დამსახურებას განსაკუთრებული მნიშვნელობა ენიჭებოდა. როდესაც ადამიანი პირადი ღირსებით „საჩინოჲ კაცი“, „განთქმული და საჩინო კაცი“ იყო, მისი წოდება მაღლდებოდა, ხოლო „სამსახური“ შესაფერისად ჯილდოვდებოდა. მაშინ ის მარტო „გუარიანი“ კი აღარ იყო, არამედ მას და მის ოჯახს „მსახურეული სახლის“ სახელგანთქმულობაც ემატებოდა, იგი „დიდად საპატიო და ნამსახური“ და „საპატიო აზნაურიშვილი“ ხდებოდა. ყმა-გლეხსაც შეეძლო თავისი დამსახურებით დაწინაურება. იგი არა უბრალო ყმა, არამედ „ვარგი&quot; და საცნაური აზნაურის ყმა ხდებოდა. საყურადღებოა, რომ სვანურში „ვარგ“ აზნაურსაც კი ნიშნავს.<br /> <br /> იმ ფაქტს, რომ პირადი ღირსებითა და მსახურებით შეიძლებოდა დაწინაურება და გადასვლა დაბალი წოდებიდან უფრო მაღალი წოდების საფეხურზე, ჯუანშერის სიტყვებიც ამტკიცებს: არჩილმა თავისი ტაძრეულნი „აზნაურ ყუნა“. წოდებრივ ამაღლებას „აღზევება“, ხოლო დაწინაურებულებს აღზევებული ეწოდებოდა.<br /> <br /> ==== სამეფო აზნაური ====<br /> მეფის უშუალო ვასალი ფეოდალი შუა საუკუნეების საქართველოში. ადრინდელ ფეოდალურ ხანაში სამეფო აზნაურებში შედიოდნენ მთლიანად ფეოდალური კლასის წარმომადგენლები, XI ს-დან - მისი დაბალი წოდების წარმომადგენლები. სამეფო აზნაურები რაოდენობრივად აღემატებოდნენ საეკლესიო და სათავადო აზნაურებს. სამეფო აზნაურების სოციალურ-ეკონომიური მდგომარეობა მეფის სიძლიერესა და მთლიანად ქვეყნის მდგომარეობაზე იყო დამოკიდებული. სამეფო აზნაურს დაწინაურების უფრო მეტი შესაძლებლობა ჰქონდა, ვიდრე სათავადო და საეკლესიო აზნაურს. ზოგიერთი სამეფო აზნაური XVII-XVIII სს-ში თავისი სიძლიერით თავადს არ ჩამოუვარდებოდა ([[სააკაძე გიორგი|სააკაძე]], შანშიაშვილი, გაბაშვილი, თურქისტანიშვილი, ყორღანაშვილი და ა.შ.). [[ერეკლე II]]-მ საკმაოდ გააფართოვა სამეფო აზნაურთა წრე. 1783 წლის ტრაქტატზე დართული სიის თანახმად, იმდროინდელ ქართლში იყო 82 სამეფო აზნაურის სახლი, ხოლო კახეთში - 36 აზნაური. [[რუსეთი|რუსეთთან]] შეერთების შემდეგ საქართველოს სამეფო აზნაურები ჩაირიცხნენ სახაზინო უწყებაში და თავადებთან ერთად რუსეთის „დვორიანსტვოს“ გაუთანაბრდნენ.<br /> <br /> <br /> <br /> <br /> <br /> == წყარო == <br /> '''დემოკრატიული ტენდენციები: ანტიკური სამყარო და საქართველო''' (ენციკლოპედიური ცნობარი), რედაქტორი ქეთევან აბესაძე, თბილისი, 2012.<br /> <br /> <br /> [[კატეგორია:წოდებები ფეოდალურ საქართველოში]]</div>

Nomanadze