აბასთუმნის წარწერა - რედაქტირების ისტორია

Tkenchoshvili 15:42, 10 ივნისი 2024-ზე

2024-06-10T15:42:49Z

Tkenchoshvili 19:54, 19 იანვარი 2024-ზე

2024-01-19T19:54:57Z

Tkenchoshvili 20:34, 16 ნოემბერი 2023-ზე

2023-11-16T20:34:51Z

Tkenchoshvili 10:28, 13 ნოემბერი 2023-ზე

2023-11-13T10:28:47Z

Tkenchoshvili 10:27, 13 ნოემბერი 2023-ზე

2023-11-13T10:27:48Z

Tkenchoshvili: ახალი გვერდი: '''აბასთუმნის წარწერა''' – (VI ს. შუა ხანები), ქართული ასომთავრული ...

2023-11-13T10:23:52Z

ახალი გვერდი: '''აბასთუმნის წარწერა''' – (VI ს. შუა ხანები), ქართული ასომთავრული ...

ახალი გვერდი

'''აბასთუმნის წარწერა''' – (VI ს. შუა ხანები), ქართული ასომთავრული წარწერა, შესრულებული რელიეფური ასოებით ქვის ორ ფილაზე, რომლებიც ქვაჯვრის [[კვარცხლბეკი]]ს ორი სხვადასხვა გვერდღითი კიდის ჩამონაჭერია. [[ექვთიმე თაყაიშვილი|ე. თაყაიშვილი]]ს ცნობით, აღმოჩენილია XX ს. დასაწყისში (არა უგეიანეს 1905) აბასთუმანთან, [[მდინარე|მდინარეების]] კურცხანისა და აბასთუმნის წყლის შესართავთან, ეკლესიის ნანგრევის პირდაპირ. როგორც ჩანს, კვარცხლბეკს წარწერიანი კიდეები ჩამოაჭრეს, რომ [[თბილისი|თბილისში]] ადვილად ჩამოეტანათ. ამჟამად ინახება [[საქართველოს ეროვნული მუზეუმი|საქართველოს მუზეუმში]]. პირეელ ფილაზე (28X64,5X9,5 სმ) გამოქანდაკებულია 6, ხოლო მეორეზე (27X43X10 სმ) – 5 სტრიქონი. დასაწყისში ტექსტი, სადაც ჯვრის აღმმართველის სახელი იყო აღნიშნული, გადათლილ-დაზიანებულია (როგორც ჩანს საგანგებოდ). წარწერის ცალკეული ადგილები განსხეავებულად იკითხება. მთელი ტექსტის წაკითხვის ერთი ვარიანტი ასეთია:

<big>''Ⴕ (სახელითა ღმრთისაჲთა). ჲესტინიანე მეფისა (სე, მე, ესა და ეს ვიქმენ, გან[დუჳდებული ნათესაეთ[აშორის], ბრძანებითა ღმრთივ-დაცულისა მამფლისა არშუშა პატრიკისაითა და ნებითა ღმრთისაჲთა ქართველთა ერისმთაერისა, ქრიზეპოლს ციხისთავობასა მიწევნულ ვიყავ. და აღჰუმართე პატიოსანი ჯუარი წმიდისა ღმრთისმშობელისა სახელსა, სალოცველად ჩემდა და ძმათა ჩემთა, მეოხებისათუს ყოვლისა ჭირისა ამას საწუთროსა და საუკუნოსა. და ვინ აღმოიკითხოს, ლოცვასა მომივჴენეთ“.''</big>

სხვადასხვა მკვლევარი წარწერას სხვადასხვაგვარად ათარიღებს: VII ს. (ე. თაყაიშვილი), VII ს. ან VIII ს. I ნახ. (ს. კაკაბაძე), VI ს. (ა. ბაქრაძე, თ. ბარჩაველი), 685–711 (იუსტინიანე II-ის ზეობა – ნ. შოშიაშვილი). წარწერა თარიღდება პალეოგრაფიული ნიშნების და ტექსტში დასახელებული ისტორიული პირების მიხედვით. როგორც მკელეერები აღნიშნავენ, პალეოგრაფიულად წარწერა ძალიან ძველია – V-VII სს. ტექსტში დასახელებული მამფალი არშუშა პატრიკი, რომელც [[ქართველები|ქართველთა]] ერისმთავრადაც იწოდება, ჯერ კიდევ ე. თაყაიშვილმა მიიჩნია „[[ევსტათი მცხეთელის წამება|ევსტათი მცხეთელის მარტვილობა]]ში“ დასახელებულ [[ქართლი]]ს მარზპან არშუშად, რაც სწორი უნდა იყოს. მას ჰატრიკის (პატრიკიოსის) ბიზანტიული ტიტულიც ჰქონია. [[კეკელიძე კორნელი|კ. კეკელიძი]]ს მოსაზრებით, „ევსტათი მცხეთელის მარტვილობაში“ მოთხრობილი ამბავი განეკუთენება ირანის შაჰის ხოსრო I ანუშირვანის (531-579) მეფობის დროს, ე. ი, მამფალი არშუშა პატრიკიოსიც მისი თანამედროვეა. მაშინ წარწერის დასაწყისში დასახელებული ჲესტინიანე, რომლის ზეობითაც თარიდდება ჯვრის აღმართვა, არის [[ბიზანტია|ბიზანტიის]] იმპერატორი იუსტინიანე I დიდი (527–565) და არა იუსტინიანე II (685–695, 705–711). ამიტომ, ორი დასახელებული მმართეელის მეფობის წლების თანხვედრის მიხედვით, აბასთუმნის წარწერა 531–565 თარიღდება.

აბასთუმნის წარწერა მეტად მნიშვნელოვან ისტორიულ მონაცემებს შეიცავს. იგი ამ მხრივ საგანგებოდაა შესასწავლი. წარწერაში დასტურდება, აგრეთვე, საინტერესო ენობრივი ფაქტები: ი-ის ნაცვლად ჲ-ით დაწყება საკუთარი სახელისა („ჲესტინიანე“). ეს მოვლენა ქართულ წერილობით ძეგლებში განსაკუთრებით გავრცელებულია X–XI სს-ში, თუმცა გვაქვს ადრეული მაგალითებიც („ჲესე, ბალიჭის წარწერა“, VII ს.); განდჳდებული, სადაც ჳ მოულოდნელია (თუ ეს წაკითხვა სწორია). როგორც ჩანს, ქრიზეპოლის ციხე იგივე სამცხის ოქროს ციხეა, რომლის სახელი წარწერაში ბერძნულ-ბიზანტიური ფორმითაა გადმოცემული (უფრო სწორი იქნებოდა ხრჳსოპოლი). წარწერის ეს მონაცემი მნიშვნელოვანია ქართულ გარემოში ბიზანტიური ბერძნულის გამოთქმის შესასწავლად. საინტერესოა იმის აღნიშენაც, რომ ქართულ წერილობით ძეგლებში პირველად ამ წარწერაში დასტურდება ლიგატურები: პ და ტ – ორგზის („პატრიკისა“, „პატიოსანი“), ვ და ნ („ვინ“ – ტექსტის ბოლოს).

==ლიტერატურა==
* კაკაბაძე ს. ქართული სახელმწიფოებრიობის გენეზისის საკითხები. – „საისტორიო მოამბე“, წგ. I, ტფ. 1924;
* საქართეელოს სახელმწიფო მუზეუმის ქართული ეპიგრაფიკული ძეგლების კატალოგი, ა. ბაქრაძისა და ს. ბოლქვაძის გამოცემა, ი. აბულაძის რედაქციით, თბ., 1953;
* ბარნაველი თ. აბასთუმნის ერთი წარწერის შესახებ, „მაცნე“, 1969, № 5;
* ქართული წარწერების კორპუსი, ტ. I ნ. მოშიაშვილის გამოც., თბ., 1980;
* Такаишвили E. С. Археологические экскурсии, разыскания и заметки, вып.2 Тфл. 1906

==წყარო==
[[ქართული ენა: ენციკლოპედია]]
[[კატეგორია:ქართული წარწერები]]

@@ ხაზი 1: / ხაზი 1: @@
-'''აბასთუმნის წარწერა''' – (VI ს. შუა ხანები), ქართული ასომთავრული წარწერა, შესრულებული რელიეფური ასოებით ქვის ორ ფილაზე, რომლებიც ქვაჯვრის [[კვარცხლბეკი]]ს ორი სხვადასხვა გვერდითი კიდის ჩამონაჭერია. [[ექვთიმე თაყაიშვილი|ე. თაყაიშვილი]]ს ცნობით, აღმოჩენილია XX ს. დასაწყისში (არა უგვიანეს 1905) აბასთუმანთან, [[მდინარე|მდინარეების]] კურცხანისა და აბასთუმნის წყლის შესართავთან, ეკლესიის ნანგრევის პირდაპირ. როგორც ჩანს, კვარცხლბეკს წარწერიანი კიდეები ჩამოაჭრეს, რომ [[თბილისი|თბილისში]] ადვილად ჩამოეტანათ. ამჟამად ინახება [[საქართველოს ეროვნული მუზეუმი|საქართველოს მუზეუმში]]. პირველ ფილაზე (28X64,5X9,5 სმ) გამოქანდაკებულია 6, ხოლო მეორეზე (27X43X10 სმ) – 5 სტრიქონი. დასაწყისში ტექსტი, სადაც ჯვრის აღმმართველის სახელი იყო აღნიშნული, გადათლილ-დაზიანებულია (როგორც ჩანს საგანგებოდ). წარწერის ცალკეული ადგილები განსხვავებულად იკითხება. მთელი ტექსტის წაკითხვის ერთი ვარიანტი ასეთია:
+'''აბასთუმნის წარწერა''' – (VI ს. შუა ხანები), ქართული ასომთავრული წარწერა, შესრულებული რელიეფური ასოებით ქვის ორ ფილაზე, რომლებიც ქვაჯვრის [[კვარცხლბეკი]]ს ორი სხვადასხვა გვერდითი კიდის ჩამონაჭერია. [[ექვთიმე თაყაიშვილი|ე. თაყაიშვილი]]ს ცნობით, აღმოჩენილია XX ს. დასაწყისში (არა უგვიანეს 1905) აბასთუმანთან, [[მდინარე|მდინარეების]] [[კურცხანა|კურცხანი]]სა და [[აბასთუმნისწყალი|აბასთუმნისწყლის]] შესართავთან, ეკლესიის ნანგრევის პირდაპირ. როგორც ჩანს, კვარცხლბეკს წარწერიანი კიდეები ჩამოაჭრეს, რომ [[თბილისი|თბილისში]] ადვილად ჩამოეტანათ. ამჟამად ინახება [[საქართველოს ეროვნული მუზეუმი|საქართველოს მუზეუმში]]. პირველ ფილაზე (28X64,5X9,5 სმ) გამოქანდაკებულია 6, ხოლო მეორეზე (27X43X10 სმ) – 5 სტრიქონი. დასაწყისში [[ტექსტი]], სადაც ჯვრის აღმმართველის სახელი იყო აღნიშნული, გადათლილ-დაზიანებულია (როგორც ჩანს საგანგებოდ). წარწერის ცალკეული ადგილები განსხვავებულად იკითხება. მთელი ტექსტის წაკითხვის ერთი ვარიანტი ასეთია:
 <big>'' †  (სახელითა ღმრთისაჲთა). ჲესტინიანე მეფისა (სე, მე, ესა და ეს ვიქმენ, გან[დუჳდებული ნათესავთ[აშორის], ბრძანებითა ღმრთივ-დაცულისა მამფლისა არშუშა პატრიკისაჲთა და ნებითა ღმრთისაჲთა ქართველთა ერისმთავრისა, ქრიზეპოლს ციხისთავობასა მიწევნულ ვიყავ. და აღჰუმართე პატიოსანი ჯუარი წმიდისა ღმრთისმშობელისა სახელსა, სალოცველად ჩემდა და ძმათა ჩემთა, მეოხებისათუს ყოვლისა ჭირისა ამას საწუთროსა და საუკუნოსა. და ვინ აღმოიკითხოს, ლოცვასა მომივჴენეთ“.''</big>
-სხვადასხვა მკვლევარი წარწერას სხვადასხვაგვარად ათარიღებს: VII ს. ([[თაყაიშვილი ექვთიმე|ე. თაყაიშვილი]]), VII ს. ან VIII ს. I ნახ. (ს. კაკაბაძე), VI ს. (ა. ბაქრაძე, თ. ბარჩაველი), 685–711 (იუსტინიანე II-ის ზეობა – ნ. შოშიაშვილი). წარწერა თარიღდება პალეოგრაფიული ნიშნების და ტექსტში დასახელებული ისტორიული პირების მიხედვით. როგორც მკვლევრები აღნიშნავენ, პალეოგრაფიულად წარწერა ძალიან ძველია – V-VII სს. ტექსტში დასახელებული მამფალი არშუშა პატრიკი, რომელიც [[ქართველები|ქართველთა]] ერისმთავრადაც იწოდება, ჯერ კიდევ ე. თაყაიშვილმა მიიჩნია „[[ევსტათი მცხეთელის წამება|ევსტათი მცხეთელის მარტვილობა]]ში“ დასახელებულ [[ქართლი]]ს მარზპან არშუშად, რაც სწორი უნდა იყოს. მას ჰატრიკის (პატრიკიოსის) ბიზანტიური ტიტულიც ჰქონია. [[კეკელიძე კორნელი|კ. კეკელიძი]]ს მოსაზრებით, „ევსტათი მცხეთელის მარტვილობაში“ მოთხრობილი ამბავი განეკუთვნება ირანის შაჰის ხოსრო I ანუშირვანის (531-579) მეფობის დროს, ე. ი, მამფალი არშუშა პატრიკიოსიც მისი თანამედროვეა. მაშინ წარწერის დასაწყისში დასახელებული ჲესტინიანე, რომლის ზეობითაც თარიღდება ჯვრის აღმართვა, არის [[ბიზანტია|ბიზანტიის]] იმპერატორი იუსტინიანე I დიდი (527–565) და არა იუსტინიანე II (685–695, 705–711). ამიტომ, ორი დასახელებული მმართველის მეფობის წლების თანხვედრის მიხედვით, აბასთუმნის წარწერა 531–565 თარიღდება.
+სხვადასხვა მკვლევარი წარწერას სხვადასხვაგვარად ათარიღებს: VII ს. ([[თაყაიშვილი ექვთიმე|ე. თაყაიშვილი]]), VII ს. ან VIII ს. I ნახ. (ს. კაკაბაძე), VI ს. (ა. ბაქრაძე, თ. ბარჩაველი), 685–711 (იუსტინიანე II-ის ზეობა – ნ. შოშიაშვილი). წარწერა თარიღდება პალეოგრაფიული ნიშნების და ტექსტში დასახელებული ისტორიული პირების მიხედვით. როგორც მკვლევრები აღნიშნავენ, პალეოგრაფიულად წარწერა ძალიან ძველია – V-VII სს. ტექსტში დასახელებული მამფალი არშუშა პატრიკი, რომელიც [[ქართველები|ქართველთა]] ერისმთავრადაც იწოდება, ჯერ კიდევ ე. თაყაიშვილმა მიიჩნია „[[ევსტათი მცხეთელის წამება|ევსტათი მცხეთელის მარტვილობა]]ში“ დასახელებულ [[ქართლი]]ს მარზპან არშუშად, რაც სწორი უნდა იყოს. მას პატრიკის (პატრიკიოსის) ბიზანტიური ტიტულიც ჰქონია. [[კეკელიძე კორნელი|კ. კეკელიძი]]ს მოსაზრებით, „ევსტათი მცხეთელის მარტვილობაში“ მოთხრობილი ამბავი განეკუთვნება ირანის შაჰის ხოსრო I ანუ შირვანის (531-579) მეფობის დროს, ე. ი, მამფალი არშუშა პატრიკიოსიც მისი თანამედროვეა. მაშინ წარწერის დასაწყისში დასახელებული ჲესტინიანე, რომლის ზეობითაც თარიღდება ჯვრის აღმართვა, არის [[ბიზანტია|ბიზანტიის]] იმპერატორი იუსტინიანე I დიდი (527–565) და არა იუსტინიანე II (685–695, 705–711). ამიტომ, ორი დასახელებული მმართველის მეფობის წლების თანხვედრის მიხედვით, აბასთუმნის წარწერა 531–565 თარიღდება.
 აბასთუმნის წარწერა მეტად მნიშვნელოვან ისტორიულ მონაცემებს შეიცავს. იგი ამ მხრივ საგანგებოდაა შესასწავლი. წარწერაში დასტურდება, აგრეთვე, საინტერესო ენობრივი ფაქტები: [[ი]]-ის ნაცვლად ჲ-ით დაწყება საკუთარი სახელისა („ჲესტინიანე“). ეს მოვლენა ქართულ წერილობით ძეგლებში განსაკუთრებით გავრცელებულია X–XI სს-ში, თუმცა გვაქვს ადრეული მაგალითებიც („ჲესე, ბალიჭის წარწერა“, VII ს.); განდჳდებული, სადაც ჳ მოულოდნელია (თუ ეს წაკითხვა სწორია). როგორც ჩანს, ქრიზეპოლის ციხე იგივე სამცხის ოქროს ციხეა, რომლის სახელი წარწერაში ბერძნულ-ბიზანტიური ფორმითაა გადმოცემული (უფრო სწორი იქნებოდა ხრჳსოპოლი). წარწერის ეს მონაცემი მნიშვნელოვანია ქართულ გარემოში ბიზანტიური ბერძნულის გამოთქმის შესასწავლად. საინტერესოა იმის აღნიშვნაც, რომ ქართულ წერილობით ძეგლებში პირველად ამ წარწერაში დასტურდება ლიგატურები: პ და ტ – ორგზის („პატრიკისა“, „პატიოსანი“), [[ვ]] და ნ  („ვინ“ – ტექსტის ბოლოს).

@@ ხაზი 3: / ხაზი 3: @@
 <big>'' †  (სახელითა ღმრთისაჲთა). ჲესტინიანე მეფისა (სე, მე, ესა და ეს ვიქმენ, გან[დუჳდებული ნათესავთ[აშორის], ბრძანებითა ღმრთივ-დაცულისა მამფლისა არშუშა პატრიკისაჲთა და ნებითა ღმრთისაჲთა ქართველთა ერისმთავრისა, ქრიზეპოლს ციხისთავობასა მიწევნულ ვიყავ. და აღჰუმართე პატიოსანი ჯუარი წმიდისა ღმრთისმშობელისა სახელსა, სალოცველად ჩემდა და ძმათა ჩემთა, მეოხებისათუს ყოვლისა ჭირისა ამას საწუთროსა და საუკუნოსა. და ვინ აღმოიკითხოს, ლოცვასა მომივჴენეთ“.''</big>
-სხვადასხვა მკვლევარი წარწერას სხვადასხვაგვარად ათარიღებს: VII ს. ([[თაყაიშვილი ექვთიმე|ე. თაყაიშვილი]]), VII ს. ან VIII ს. I ნახ. (ს. კაკაბაძე), VI ს. (ა. ბაქრაძე, თ. ბარჩაველი), 685–711 (იუსტინიანე II-ის ზეობა – ნ. შოშიაშვილი). წარწერა თარიღდება პალეოგრაფიული ნიშნების და ტექსტში დასახელებული ისტორიული პირების მიხედვით. როგორც მკვლევრები აღნიშნავენ, პალეოგრაფიულად წარწერა ძალიან ძველია – V-VII სს. ტექსტში დასახელებული მამფალი არშუშა პატრიკი, რომელიც [[ქართველები|ქართველთა]] ერისმთავრადაც იწოდება, ჯერ კიდევ ე. თაყაიშვილმა მიიჩნია „[[ევსტათი მცხეთელის წამება|ევსტათი მცხეთელის მარტვილობა]]ში“ დასახელებულ [[ქართლი]]ს მარზპან არშუშად, რაც სწორი უნდა იყოს. მას ჰატრიკის (პატრიკიოსის) ბიზანტიული ტიტულიც ჰქონია. [[კეკელიძე კორნელი|კ. კეკელიძი]]ს მოსაზრებით, „ევსტათი მცხეთელის მარტვილობაში“ მოთხრობილი ამბავი განეკუთვნება ირანის შაჰის ხოსრო I ანუშირვანის (531-579) მეფობის დროს, ე. ი, მამფალი არშუშა პატრიკიოსიც მისი თანამედროვეა. მაშინ წარწერის დასაწყისში დასახელებული ჲესტინიანე, რომლის ზეობითაც თარიღდება ჯვრის აღმართვა, არის [[ბიზანტია|ბიზანტიის]] იმპერატორი იუსტინიანე I დიდი (527–565) და არა იუსტინიანე II (685–695, 705–711). ამიტომ, ორი დასახელებული მმართველის მეფობის წლების თანხვედრის მიხედვით, აბასთუმნის წარწერა 531–565 თარიღდება.
+სხვადასხვა მკვლევარი წარწერას სხვადასხვაგვარად ათარიღებს: VII ს. ([[თაყაიშვილი ექვთიმე|ე. თაყაიშვილი]]), VII ს. ან VIII ს. I ნახ. (ს. კაკაბაძე), VI ს. (ა. ბაქრაძე, თ. ბარჩაველი), 685–711 (იუსტინიანე II-ის ზეობა – ნ. შოშიაშვილი). წარწერა თარიღდება პალეოგრაფიული ნიშნების და ტექსტში დასახელებული ისტორიული პირების მიხედვით. როგორც მკვლევრები აღნიშნავენ, პალეოგრაფიულად წარწერა ძალიან ძველია – V-VII სს. ტექსტში დასახელებული მამფალი არშუშა პატრიკი, რომელიც [[ქართველები|ქართველთა]] ერისმთავრადაც იწოდება, ჯერ კიდევ ე. თაყაიშვილმა მიიჩნია „[[ევსტათი მცხეთელის წამება|ევსტათი მცხეთელის მარტვილობა]]ში“ დასახელებულ [[ქართლი]]ს მარზპან არშუშად, რაც სწორი უნდა იყოს. მას ჰატრიკის (პატრიკიოსის) ბიზანტიური ტიტულიც ჰქონია. [[კეკელიძე კორნელი|კ. კეკელიძი]]ს მოსაზრებით, „ევსტათი მცხეთელის მარტვილობაში“ მოთხრობილი ამბავი განეკუთვნება ირანის შაჰის ხოსრო I ანუშირვანის (531-579) მეფობის დროს, ე. ი, მამფალი არშუშა პატრიკიოსიც მისი თანამედროვეა. მაშინ წარწერის დასაწყისში დასახელებული ჲესტინიანე, რომლის ზეობითაც თარიღდება ჯვრის აღმართვა, არის [[ბიზანტია|ბიზანტიის]] იმპერატორი იუსტინიანე I დიდი (527–565) და არა იუსტინიანე II (685–695, 705–711). ამიტომ, ორი დასახელებული მმართველის მეფობის წლების თანხვედრის მიხედვით, აბასთუმნის წარწერა 531–565 თარიღდება.
-აბასთუმნის წარწერა მეტად მნიშვნელოვან ისტორიულ მონაცემებს შეიცავს. იგი ამ მხრივ საგანგებოდაა შესასწავლი. წარწერაში დასტურდება, აგრეთვე, საინტერესო ენობრივი ფაქტები: ი-ის ნაცვლად ჲ-ით დაწყება საკუთარი სახელისა („ჲესტინიანე“). ეს მოვლენა ქართულ წერილობით ძეგლებში განსაკუთრებით გავრცელებულია X–XI სს-ში, თუმცა გვაქვს ადრეული მაგალითებიც („ჲესე, ბალიჭის წარწერა“, VII ს.); განდჳდებული, სადაც ჳ მოულოდნელია (თუ ეს წაკითხვა სწორია). როგორც ჩანს, ქრიზეპოლის ციხე იგივე სამცხის ოქროს ციხეა, რომლის სახელი წარწერაში ბერძნულ-ბიზანტიური ფორმითაა გადმოცემული (უფრო სწორი იქნებოდა ხრჳსოპოლი). წარწერის ეს მონაცემი მნიშვნელოვანია ქართულ გარემოში ბიზანტიური ბერძნულის გამოთქმის შესასწავლად. საინტერესოა იმის აღნიშვნაც, რომ ქართულ წერილობით ძეგლებში პირველად ამ წარწერაში დასტურდება ლიგატურები: პ და ტ – ორგზის („პატრიკისა“, „პატიოსანი“), ვ და ნ  („ვინ“ – ტექსტის ბოლოს).
+აბასთუმნის წარწერა მეტად მნიშვნელოვან ისტორიულ მონაცემებს შეიცავს. იგი ამ მხრივ საგანგებოდაა შესასწავლი. წარწერაში დასტურდება, აგრეთვე, საინტერესო ენობრივი ფაქტები: [[ი]]-ის ნაცვლად ჲ-ით დაწყება საკუთარი სახელისა („ჲესტინიანე“). ეს მოვლენა ქართულ წერილობით ძეგლებში განსაკუთრებით გავრცელებულია X–XI სს-ში, თუმცა გვაქვს ადრეული მაგალითებიც („ჲესე, ბალიჭის წარწერა“, VII ს.); განდჳდებული, სადაც ჳ მოულოდნელია (თუ ეს წაკითხვა სწორია). როგორც ჩანს, ქრიზეპოლის ციხე იგივე სამცხის ოქროს ციხეა, რომლის სახელი წარწერაში ბერძნულ-ბიზანტიური ფორმითაა გადმოცემული (უფრო სწორი იქნებოდა ხრჳსოპოლი). წარწერის ეს მონაცემი მნიშვნელოვანია ქართულ გარემოში ბიზანტიური ბერძნულის გამოთქმის შესასწავლად. საინტერესოა იმის აღნიშვნაც, რომ ქართულ წერილობით ძეგლებში პირველად ამ წარწერაში დასტურდება ლიგატურები: პ და ტ – ორგზის („პატრიკისა“, „პატიოსანი“), [[ვ]] და ნ  („ვინ“ – ტექსტის ბოლოს).
 ''ვ. სილოგავა.''
@@ ხაზი 14: / ხაზი 14: @@
 ==ლიტერატურა==
 * კაკაბაძე ს. ქართული სახელმწიფოებრიობის გენეზისის საკითხები. – „საისტორიო მოამბე“, წგ. I, ტფ. 1924;
-* საქართეელოს სახელმწიფო მუზეუმის ქართული ეპიგრაფიკული ძეგლების კატალოგი, ა. ბაქრაძისა და ს. ბოლქვაძის გამოცემა, ი. აბულაძის რედაქციით, თბ., 1953;
+* საქართველოს სახელმწიფო მუზეუმის ქართული ეპიგრაფიკული ძეგლების კატალოგი, ა. ბაქრაძისა და ს. ბოლქვაძის გამოცემა, ი. აბულაძის რედაქციით, თბ., 1953;
 * ბარნაველი თ. აბასთუმნის ერთი წარწერის შესახებ, „მაცნე“, 1969, № 5;
 * ქართული წარწერების კორპუსი, ტ. I ნ. მოშიაშვილის გამოც., თბ., 1980;

@@ ხაზი 1: / ხაზი 1: @@
-'''აბასთუმნის წარწერა''' – (VI ს. შუა ხანები), ქართული ასომთავრული წარწერა, შესრულებული რელიეფური ასოებით ქვის ორ ფილაზე, რომლებიც ქვაჯვრის [[კვარცხლბეკი]]ს ორი სხვადასხვა გვერდღითი კიდის ჩამონაჭერია. [[ექვთიმე თაყაიშვილი|ე. თაყაიშვილი]]ს ცნობით, აღმოჩენილია XX ს. დასაწყისში (არა უგეიანეს 1905) აბასთუმანთან, [[მდინარე|მდინარეების]] კურცხანისა და აბასთუმნის წყლის შესართავთან, ეკლესიის ნანგრევის პირდაპირ. როგორც ჩანს, კვარცხლბეკს წარწერიანი კიდეები ჩამოაჭრეს, რომ [[თბილისი|თბილისში]] ადვილად ჩამოეტანათ. ამჟამად ინახება [[საქართველოს ეროვნული მუზეუმი|საქართველოს მუზეუმში]]. პირეელ ფილაზე (28X64,5X9,5 სმ) გამოქანდაკებულია 6, ხოლო მეორეზე (27X43X10 სმ) – 5 სტრიქონი. დასაწყისში ტექსტი, სადაც ჯვრის აღმმართველის სახელი იყო აღნიშნული, გადათლილ-დაზიანებულია (როგორც ჩანს საგანგებოდ). წარწერის ცალკეული ადგილები განსხეავებულად იკითხება. მთელი ტექსტის წაკითხვის ერთი ვარიანტი ასეთია:
+'''აბასთუმნის წარწერა''' – (VI ს. შუა ხანები), ქართული ასომთავრული წარწერა, შესრულებული რელიეფური ასოებით ქვის ორ ფილაზე, რომლებიც ქვაჯვრის [[კვარცხლბეკი]]ს ორი სხვადასხვა გვერდითი კიდის ჩამონაჭერია. [[ექვთიმე თაყაიშვილი|ე. თაყაიშვილი]]ს ცნობით, აღმოჩენილია XX ს. დასაწყისში (არა უგვიანეს 1905) აბასთუმანთან, [[მდინარე|მდინარეების]] კურცხანისა და აბასთუმნის წყლის შესართავთან, ეკლესიის ნანგრევის პირდაპირ. როგორც ჩანს, კვარცხლბეკს წარწერიანი კიდეები ჩამოაჭრეს, რომ [[თბილისი|თბილისში]] ადვილად ჩამოეტანათ. ამჟამად ინახება [[საქართველოს ეროვნული მუზეუმი|საქართველოს მუზეუმში]]. პირველ ფილაზე (28X64,5X9,5 სმ) გამოქანდაკებულია 6, ხოლო მეორეზე (27X43X10 სმ) – 5 სტრიქონი. დასაწყისში ტექსტი, სადაც ჯვრის აღმმართველის სახელი იყო აღნიშნული, გადათლილ-დაზიანებულია (როგორც ჩანს საგანგებოდ). წარწერის ცალკეული ადგილები განსხვავებულად იკითხება. მთელი ტექსტის წაკითხვის ერთი ვარიანტი ასეთია:
-<big>'' †  (სახელითა ღმრთისაჲთა). ჲესტინიანე მეფისა (სე, მე, ესა და ეს ვიქმენ, გან[დუჳდებული ნათესაეთ[აშორის], ბრძანებითა ღმრთივ-დაცულისა მამფლისა არშუშა პატრიკისაითა და ნებითა ღმრთისაჲთა ქართველთა ერისმთაერისა, ქრიზეპოლს ციხისთავობასა მიწევნულ ვიყავ. და აღჰუმართე პატიოსანი ჯუარი წმიდისა ღმრთისმშობელისა სახელსა, სალოცველად ჩემდა და ძმათა ჩემთა, მეოხებისათუს ყოვლისა ჭირისა ამას საწუთროსა და საუკუნოსა. და ვინ აღმოიკითხოს, ლოცვასა მომივჴენეთ“.''</big>
+<big>'' †  (სახელითა ღმრთისაჲთა). ჲესტინიანე მეფისა (სე, მე, ესა და ეს ვიქმენ, გან[დუჳდებული ნათესავთ[აშორის], ბრძანებითა ღმრთივ-დაცულისა მამფლისა არშუშა პატრიკისაჲთა და ნებითა ღმრთისაჲთა ქართველთა ერისმთავრისა, ქრიზეპოლს ციხისთავობასა მიწევნულ ვიყავ. და აღჰუმართე პატიოსანი ჯუარი წმიდისა ღმრთისმშობელისა სახელსა, სალოცველად ჩემდა და ძმათა ჩემთა, მეოხებისათუს ყოვლისა ჭირისა ამას საწუთროსა და საუკუნოსა. და ვინ აღმოიკითხოს, ლოცვასა მომივჴენეთ“.''</big>
-სხვადასხვა მკვლევარი წარწერას სხვადასხვაგვარად ათარიღებს: VII ს. (ე. თაყაიშვილი), VII ს. ან VIII ს. I ნახ. (ს. კაკაბაძე), VI ს. (ა. ბაქრაძე, თ. ბარჩაველი), 685–711 (იუსტინიანე II-ის ზეობა – ნ. შოშიაშვილი). წარწერა თარიღდება პალეოგრაფიული ნიშნების და ტექსტში დასახელებული ისტორიული პირების მიხედვით. როგორც მკელეერები აღნიშნავენ, პალეოგრაფიულად წარწერა ძალიან ძველია – V-VII სს. ტექსტში დასახელებული მამფალი არშუშა პატრიკი, რომელც [[ქართველები|ქართველთა]] ერისმთავრადაც იწოდება, ჯერ კიდევ ე. თაყაიშვილმა მიიჩნია „[[ევსტათი მცხეთელის წამება|ევსტათი მცხეთელის მარტვილობა]]ში“ დასახელებულ [[ქართლი]]ს მარზპან არშუშად, რაც სწორი უნდა იყოს. მას ჰატრიკის (პატრიკიოსის) ბიზანტიული ტიტულიც ჰქონია. [[კეკელიძე კორნელი|კ. კეკელიძი]]ს მოსაზრებით, „ევსტათი მცხეთელის მარტვილობაში“ მოთხრობილი ამბავი განეკუთენება ირანის შაჰის ხოსრო I ანუშირვანის (531-579) მეფობის დროს, ე. ი, მამფალი არშუშა პატრიკიოსიც მისი თანამედროვეა. მაშინ წარწერის დასაწყისში დასახელებული ჲესტინიანე, რომლის ზეობითაც თარიდდება ჯვრის აღმართვა, არის [[ბიზანტია|ბიზანტიის]] იმპერატორი იუსტინიანე I დიდი (527–565) და არა იუსტინიანე II (685–695, 705–711). ამიტომ, ორი დასახელებული მმართეელის მეფობის წლების თანხვედრის მიხედვით, აბასთუმნის წარწერა 531–565 თარიღდება.
+სხვადასხვა მკვლევარი წარწერას სხვადასხვაგვარად ათარიღებს: VII ს. ([[თაყაიშვილი ექვთიმე|ე. თაყაიშვილი]]), VII ს. ან VIII ს. I ნახ. (ს. კაკაბაძე), VI ს. (ა. ბაქრაძე, თ. ბარჩაველი), 685–711 (იუსტინიანე II-ის ზეობა – ნ. შოშიაშვილი). წარწერა თარიღდება პალეოგრაფიული ნიშნების და ტექსტში დასახელებული ისტორიული პირების მიხედვით. როგორც მკვლევრები აღნიშნავენ, პალეოგრაფიულად წარწერა ძალიან ძველია – V-VII სს. ტექსტში დასახელებული მამფალი არშუშა პატრიკი, რომელიც [[ქართველები|ქართველთა]] ერისმთავრადაც იწოდება, ჯერ კიდევ ე. თაყაიშვილმა მიიჩნია „[[ევსტათი მცხეთელის წამება|ევსტათი მცხეთელის მარტვილობა]]ში“ დასახელებულ [[ქართლი]]ს მარზპან არშუშად, რაც სწორი უნდა იყოს. მას ჰატრიკის (პატრიკიოსის) ბიზანტიული ტიტულიც ჰქონია. [[კეკელიძე კორნელი|კ. კეკელიძი]]ს მოსაზრებით, „ევსტათი მცხეთელის მარტვილობაში“ მოთხრობილი ამბავი განეკუთვნება ირანის შაჰის ხოსრო I ანუშირვანის (531-579) მეფობის დროს, ე. ი, მამფალი არშუშა პატრიკიოსიც მისი თანამედროვეა. მაშინ წარწერის დასაწყისში დასახელებული ჲესტინიანე, რომლის ზეობითაც თარიღდება ჯვრის აღმართვა, არის [[ბიზანტია|ბიზანტიის]] იმპერატორი იუსტინიანე I დიდი (527–565) და არა იუსტინიანე II (685–695, 705–711). ამიტომ, ორი დასახელებული მმართველის მეფობის წლების თანხვედრის მიხედვით, აბასთუმნის წარწერა 531–565 თარიღდება.
-აბასთუმნის წარწერა მეტად მნიშვნელოვან ისტორიულ მონაცემებს შეიცავს. იგი ამ მხრივ საგანგებოდაა შესასწავლი. წარწერაში დასტურდება, აგრეთვე, საინტერესო ენობრივი ფაქტები: ი-ის ნაცვლად ჲ-ით დაწყება საკუთარი სახელისა („ჲესტინიანე“). ეს მოვლენა ქართულ წერილობით ძეგლებში განსაკუთრებით გავრცელებულია X–XI სს-ში, თუმცა გვაქვს ადრეული მაგალითებიც („ჲესე, ბალიჭის წარწერა“, VII ს.); განდჳდებული, სადაც ჳ მოულოდნელია (თუ ეს წაკითხვა სწორია). როგორც ჩანს, ქრიზეპოლის ციხე იგივე სამცხის ოქროს ციხეა, რომლის სახელი წარწერაში ბერძნულ-ბიზანტიური ფორმითაა გადმოცემული (უფრო სწორი იქნებოდა ხრჳსოპოლი). წარწერის ეს მონაცემი მნიშვნელოვანია ქართულ გარემოში ბიზანტიური ბერძნულის გამოთქმის შესასწავლად. საინტერესოა იმის აღნიშენაც, რომ ქართულ წერილობით ძეგლებში პირველად ამ წარწერაში დასტურდება ლიგატურები: პ და ტ – ორგზის („პატრიკისა“, „პატიოსანი“), ვ და ნ  („ვინ“ – ტექსტის ბოლოს).
+აბასთუმნის წარწერა მეტად მნიშვნელოვან ისტორიულ მონაცემებს შეიცავს. იგი ამ მხრივ საგანგებოდაა შესასწავლი. წარწერაში დასტურდება, აგრეთვე, საინტერესო ენობრივი ფაქტები: ი-ის ნაცვლად ჲ-ით დაწყება საკუთარი სახელისა („ჲესტინიანე“). ეს მოვლენა ქართულ წერილობით ძეგლებში განსაკუთრებით გავრცელებულია X–XI სს-ში, თუმცა გვაქვს ადრეული მაგალითებიც („ჲესე, ბალიჭის წარწერა“, VII ს.); განდჳდებული, სადაც ჳ მოულოდნელია (თუ ეს წაკითხვა სწორია). როგორც ჩანს, ქრიზეპოლის ციხე იგივე სამცხის ოქროს ციხეა, რომლის სახელი წარწერაში ბერძნულ-ბიზანტიური ფორმითაა გადმოცემული (უფრო სწორი იქნებოდა ხრჳსოპოლი). წარწერის ეს მონაცემი მნიშვნელოვანია ქართულ გარემოში ბიზანტიური ბერძნულის გამოთქმის შესასწავლად. საინტერესოა იმის აღნიშვნაც, რომ ქართულ წერილობით ძეგლებში პირველად ამ წარწერაში დასტურდება ლიგატურები: პ და ტ – ორგზის („პატრიკისა“, „პატიოსანი“), ვ და ნ  („ვინ“ – ტექსტის ბოლოს).
 ''ვ. სილოგავა.''

←წინა ვერსია		10:28, 13 ნოემბერი 2023-ის ვერსია
ხაზი 6:		ხაზი 6:

	აბასთუმნის წარწერა მეტად მნიშვნელოვან ისტორიულ მონაცემებს შეიცავს. იგი ამ მხრივ საგანგებოდაა შესასწავლი. წარწერაში დასტურდება, აგრეთვე, საინტერესო ენობრივი ფაქტები: ი-ის ნაცვლად ჲ-ით დაწყება საკუთარი სახელისა („ჲესტინიანე“). ეს მოვლენა ქართულ წერილობით ძეგლებში განსაკუთრებით გავრცელებულია X–XI სს-ში, თუმცა გვაქვს ადრეული მაგალითებიც („ჲესე, ბალიჭის წარწერა“, VII ს.); განდჳდებული, სადაც ჳ მოულოდნელია (თუ ეს წაკითხვა სწორია). როგორც ჩანს, ქრიზეპოლის ციხე იგივე სამცხის ოქროს ციხეა, რომლის სახელი წარწერაში ბერძნულ-ბიზანტიური ფორმითაა გადმოცემული (უფრო სწორი იქნებოდა ხრჳსოპოლი). წარწერის ეს მონაცემი მნიშვნელოვანია ქართულ გარემოში ბიზანტიური ბერძნულის გამოთქმის შესასწავლად. საინტერესოა იმის აღნიშენაც, რომ ქართულ წერილობით ძეგლებში პირველად ამ წარწერაში დასტურდება ლიგატურები: პ და ტ – ორგზის („პატრიკისა“, „პატიოსანი“), ვ და ნ („ვინ“ – ტექსტის ბოლოს).		აბასთუმნის წარწერა მეტად მნიშვნელოვან ისტორიულ მონაცემებს შეიცავს. იგი ამ მხრივ საგანგებოდაა შესასწავლი. წარწერაში დასტურდება, აგრეთვე, საინტერესო ენობრივი ფაქტები: ი-ის ნაცვლად ჲ-ით დაწყება საკუთარი სახელისა („ჲესტინიანე“). ეს მოვლენა ქართულ წერილობით ძეგლებში განსაკუთრებით გავრცელებულია X–XI სს-ში, თუმცა გვაქვს ადრეული მაგალითებიც („ჲესე, ბალიჭის წარწერა“, VII ს.); განდჳდებული, სადაც ჳ მოულოდნელია (თუ ეს წაკითხვა სწორია). როგორც ჩანს, ქრიზეპოლის ციხე იგივე სამცხის ოქროს ციხეა, რომლის სახელი წარწერაში ბერძნულ-ბიზანტიური ფორმითაა გადმოცემული (უფრო სწორი იქნებოდა ხრჳსოპოლი). წარწერის ეს მონაცემი მნიშვნელოვანია ქართულ გარემოში ბიზანტიური ბერძნულის გამოთქმის შესასწავლად. საინტერესოა იმის აღნიშენაც, რომ ქართულ წერილობით ძეგლებში პირველად ამ წარწერაში დასტურდება ლიგატურები: პ და ტ – ორგზის („პატრიკისა“, „პატიოსანი“), ვ და ნ („ვინ“ – ტექსტის ბოლოს).
		+
		+	''ვ. სილოგავა.''