აგუნა (დღესასწაული) - რედაქტირების ისტორია

Tkenchoshvili 21:04, 30 იანვარი 2023-ზე

2023-01-30T21:04:17Z

Tkenchoshvili 09:42, 8 ივლისი 2021-ზე

2021-07-08T09:42:23Z

Tkenchoshvili: /* წყარო */

2021-04-11T18:42:26Z

‎წყარო

Tkenchoshvili: ახალი გვერდი: '''აგუნა''' - ქართველთა სახალხო დღესასწაული, [[მარა...

2020-09-10T12:36:23Z

ახალი გვერდი: '''აგუნა''' - ქართველთა სახალხო დღესასწაული, [[მარა...

ახალი გვერდი

'''აგუნა''' - [[ქართველები|ქართველთა]] სახალხო დღესასწაული, [[მარანი|მარნისა]] და ვენახის მეკვლეობის საახალწლო ჩვეულება დასავლეთ [[საქართველო]]ში.

ვენახი, ვაზი ქართველებისათვის სამოთხე-სასუფევლის სახეა, ღვინის სმა კი — უკვდავებასთან, [[ქრისტე]]სთან [[ზიარება|ზიარების]] ტოლფასი. მარანს, სადაც ზედაშე ინახებოდა, ეკლესიასავით აღიქვამდნენ. ამ იდეალის გამომხატველია ცნობილი მითოლოგემაც იაგუნდის მარანში ამოსულ [[ალვის ხე]]ზე, რომელსაც [[ყურძენი]] ჰქონდა გამობმული. ახალ წელს მთელ საქართველოში საგანგებო „ვაზის ბედის კვერებით“, ღვინითა და [[სანთელი (სარიტუალო)|სანთლით]] „უკვლევდნენ“ ვენახს. ასეთ მეკვლეობას გურიაში „აგუნას გადაძახილს“ ეძახდნენ; კალანდა საღამოს (ახალი წლის საღამოს) უფროსი კაცი ოჯახის წევრებთან ერთად ხაჭაპურით, ღორის თავით, ღვინიანი დოქით გაწყობილი [[გობი]]თა და ანთებული თაფლის სანთლებით მარანში შედიოდა. შუა მარანში [[ჭური]]ს თავზე დადგამდა გობს, ზედ სანთლებს დაამაგრებდა, გობს სამჯერ დაატრიალებდა წაღმა და დაილოცებოდა, ღვინოს დალევდა, ზედ ხაჭაპურსა და ღორის ხორცს დააყოლებდა. დანარჩენებიც ასევე დაილოცებოდნენ. ამას მოჰყვებოდა „აგუნას გადაძახება“. ყველანი [[საწნახელი|საწნახელთან]] ჩამწკრივდებოდნენ. ოჯახის უფროსი ხელში აიღებდა თოხს ან [[ნაჯახი|ნაჯახს]], ზოგჯერ ზურგზე პატარა ბიჭს შემოისვამდა და საწნახელს ყუით სცემდა, თან ხმამაღლა გასძახოდა: „აგუნა, აგუნა, გადმოიარე, ბახვი, ასკანა გადმოიარე! ჩვენს მამულში ყურძენიო, სხვის მამულში ფურცელიო“. ზოგჯერ საწნახელს ღორის თავსაც უკაკუნებდნენ. სიმღერა სამჯერ მეორდებოდა, დანარჩენები [[ბანი (ხმა)|ბანს]] აძლევდნენ, ისინიც საწნახელს ჯოხს ურტყამდნენ. „აგუნას გადაძახება“ რომ მორჩებოდა, ყველანი ერთხმად გასძახებდნენ: „აგუნა, უუ“! ამგვარი გადაძახება გურიის ყველა სოფელში ერთდროულად იცოდნენ, ასე რომ, კალანდა საღამოს მთელი გურია „აგუნას გადაძახებაში“ იყო.

იმავე საღამოს „აგუნაზე სიარულიც“ იცოდნენ: 10–15 კაცი მოიყრიდა თავს. გაწყობილი გობით მეზობლის მარნებს ჩამოივლიდნენ, დაილოცებოდნენ, საწნახელს გამეტებით ურტყამდნენ და ერთხმად „აგუნა, უუ“-ს გასძახოდნენ. შემდეგ ღორის თავს მოთლიდნენ, ორ-ორ ჭიქა ღვინოს დალევდნენ და მეზობლის მარანში გადავიდოდნენ. ასეთი გამოვლის შემდეგ ერთ-ერთ ოჯახში მოიყრიდნენ თავს და ილხენდნენ. „აგუნას გადაძახილი“ ვენახშიც სრულდებოდა. ახალი წლის დილით ოჯახის უფროსი მაღლართან მივიდოდა, ღორის თავს ჯოხს ურტყამდა და „აგუნას“ გაიძახოდა.

ვენახისა და მარნის „მოკვლევის“ მსგავსი წესი იყო სამეგრელოსა და [[ლეჩხუმი|ლეჩხუმშიც]], იმ განსხვავებით, რომ სამეგრელოში საწნახელთან „ჯუჯელიას“ ახსენებდნენ, ლეჩხუმში კი – „ანგურას“. რაჭაში [[დიდი ხუთშაბათი|დიდ ხუთშაბათს]], [[აღდგომა|აღდგომის]] წინ, ვენახის ნაპირას კოცონს ანთებდნენ, ბიჭები გარშემო დარბოდნენ, ორ რკინას ერთმანეთზე ურტყამდნენ და გასძახოდნენ: „ანგურა, ანგურა, ჩვენს ვენახში გიდლა-გიდლა, სხვის ვენახში კიმპლა-კიმპლაო“. გავრცელებული მოსაზრებით, ტერმინ „[[აგუნა]]ს“ (ა. ლეკიაშვილი, ნ. აბაკელია) უკავშირებენ ჯგერაგუნას, ანუ წმ. მხედარს — წმ. გიორგის ერთერთ ყველაზე გავრცელებულ ეპითეტს. „აგუნას“ ეძახდნენ გურიაში ასევე საგანგებო მრგვალ კვერებს, რომლებსაც ახალ წელს ვაზზე გადატეხდნენ და იქვე მიირთმევდნენ.

''გ. ჩინჩალაძე''

==ლიტერატურა==
* აბაკელია ნ., სიმბოლო და რიტუალი ქართულ კულტურაში, თბ., 1997;
* ბარდაველიძე ვ., აგუნა, ანგურა, „ძეგლის მეგობარი“, 1968, #16;
* თოფურია ნ., ქართველი ხალხის სამეურნეო ყოფის ისტორიიდან, თბ., 1984.

==წყარო==
[[საქართველოს მათლმადიდებელი ეკლესია:ენციკლოპედია]]

[[კატეგორია:ქართული ხალხური დღესასწაულები]]
[[კატეგორია:დღესასწაულები]]

@@ ხაზი 1: / ხაზი 1: @@
 '''აგუნა''' - [[ქართველები|ქართველთა]] სახალხო დღესასწაული, [[მარანი|მარნისა]] და ვენახის მეკვლეობის საახალწლო ჩვეულება დასავლეთ [[საქართველო]]ში.
-ვენახი, ვაზი ქართველებისათვის სამოთხე-სასუფევლის სახეა, ღვინის სმა კი — უკვდავებასთან, [[ქრისტე]]სთან [[ზიარება|ზიარების]] ტოლფასი. მარანს, სადაც ზედაშე ინახებოდა, ეკლესიასავით აღიქვამდნენ. ამ იდეალის გამომხატველია ცნობილი მითოლოგემაც იაგუნდის მარანში ამოსულ [[ალვის ხე]]ზე, რომელსაც [[ყურძენი]] ჰქონდა გამობმული. ახალ წელს მთელ საქართველოში საგანგებო „ვაზის ბედის კვერებით“, ღვინითა და [[სანთელი (სარიტუალო)|სანთლით]] „უკვლევდნენ“ ვენახს. ასეთ მეკვლეობას [[გურია]]ში „აგუნას გადაძახილს“ ეძახდნენ; კალანდა საღამოს (ახალი წლის საღამოს) უფროსი კაცი ოჯახის წევრებთან ერთად ხაჭაპურით, ღორის თავით, ღვინიანი დოქით გაწყობილი [[გობი]]თა და ანთებული თაფლის სანთლებით მარანში შედიოდა. შუა მარანში [[ჭური]]ს თავზე დადგამდა გობს, ზედ სანთლებს დაამაგრებდა, გობს სამჯერ დაატრიალებდა წაღმა და დაილოცებოდა, ღვინოს დალევდა, ზედ ხაჭაპურსა და ღორის ხორცს დააყოლებდა. დანარჩენებიც ასევე დაილოცებოდნენ. ამას მოჰყვებოდა „აგუნას გადაძახება“. ყველანი [[საწნახელი|საწნახელთან]] ჩამწკრივდებოდნენ. ოჯახის უფროსი ხელში აიღებდა თოხს ან [[ნაჯახი|ნაჯახს]], ზოგჯერ ზურგზე პატარა ბიჭს შემოისვამდა და საწნახელს ყუით სცემდა, თან ხმამაღლა გასძახოდა: „აგუნა, აგუნა, გადმოიარე, ბახვი, ასკანა გადმოიარე! ჩვენს მამულში ყურძენიო, სხვის მამულში ფურცელიო“. ზოგჯერ საწნახელს ღორის თავსაც უკაკუნებდნენ. სიმღერა სამჯერ მეორდებოდა, დანარჩენები [[ბანი (ხმა)|ბანს]] აძლევდნენ, ისინიც საწნახელს ჯოხს ურტყამდნენ. „აგუნას გადაძახება“ რომ მორჩებოდა, ყველანი ერთხმად გასძახებდნენ: „აგუნა, უუ“! ამგვარი გადაძახება გურიის ყველა სოფელში ერთდროულად იცოდნენ, ასე რომ, კალანდა საღამოს მთელი გურია „აგუნას გადაძახებაში“ იყო.
+ვენახი, ვაზი ქართველებისათვის სამოთხე-სასუფევლის სახეა, ღვინის სმა კი — უკვდავებასთან, [[ქრისტე]]სთან [[ზიარება|ზიარების]] ტოლფასი. მარანს, სადაც ზედაშე ინახებოდა, ეკლესიასავით აღიქვამდნენ. ამ იდეალის გამომხატველია ცნობილი მითოლოგემაც იაგუნდის მარანში ამოსულ [[ალვის ხე]]ზე, რომელსაც [[ყურძენი]] ჰქონდა გამობმული. ახალ წელს მთელ საქართველოში საგანგებო „ვაზის ბედის კვერებით“, ღვინითა და [[სანთელი (სარიტუალო)|სანთლით]] „უკვლევდნენ“ ვენახს. ასეთ მეკვლეობას [[გურია]]ში „[[აგუნა]]ს გადაძახილს“ ეძახდნენ; კალანდა საღამოს (ახალი წლის საღამოს) უფროსი კაცი ოჯახის წევრებთან ერთად ხაჭაპურით, ღორის თავით, ღვინიანი დოქით გაწყობილი [[გობი]]თა და ანთებული თაფლის სანთლებით მარანში შედიოდა. შუა მარანში [[ჭური]]ს თავზე დადგამდა გობს, ზედ სანთლებს დაამაგრებდა, გობს სამჯერ დაატრიალებდა წაღმა და დაილოცებოდა, ღვინოს დალევდა, ზედ ხაჭაპურსა და ღორის ხორცს დააყოლებდა. დანარჩენებიც ასევე დაილოცებოდნენ. ამას მოჰყვებოდა „აგუნას გადაძახება“. ყველანი [[საწნახელი|საწნახელთან]] ჩამწკრივდებოდნენ. ოჯახის უფროსი ხელში აიღებდა თოხს ან [[ნაჯახი|ნაჯახს]], ზოგჯერ ზურგზე პატარა ბიჭს შემოისვამდა და საწნახელს ყუით სცემდა, თან ხმამაღლა გასძახოდა: „აგუნა, აგუნა, გადმოიარე, ბახვი, ასკანა გადმოიარე! ჩვენს მამულში ყურძენიო, სხვის მამულში ფურცელიო“. ზოგჯერ საწნახელს ღორის თავსაც უკაკუნებდნენ. სიმღერა სამჯერ მეორდებოდა, დანარჩენები [[ბანი (ხმა)|ბანს]] აძლევდნენ, ისინიც საწნახელს ჯოხს ურტყამდნენ. „აგუნას გადაძახება“ რომ მორჩებოდა, ყველანი ერთხმად გასძახებდნენ: „აგუნა, უუ“! ამგვარი გადაძახება გურიის ყველა სოფელში ერთდროულად იცოდნენ, ასე რომ, კალანდა საღამოს მთელი გურია „აგუნას გადაძახებაში“ იყო.
 იმავე საღამოს „აგუნაზე სიარულიც“ იცოდნენ: 10–15 კაცი მოიყრიდა თავს. გაწყობილი გობით მეზობლის მარნებს ჩამოივლიდნენ, დაილოცებოდნენ, საწნახელს გამეტებით ურტყამდნენ და ერთხმად „აგუნა, უუ“-ს გასძახოდნენ. შემდეგ ღორის თავს მოთლიდნენ, ორ-ორ ჭიქა ღვინოს დალევდნენ და მეზობლის მარანში გადავიდოდნენ. ასეთი გამოვლის შემდეგ ერთ-ერთ ოჯახში მოიყრიდნენ თავს და ილხენდნენ. „აგუნას გადაძახილი“ ვენახშიც სრულდებოდა. ახალი წლის დილით ოჯახის უფროსი მაღლართან მივიდოდა, ღორის თავს ჯოხს ურტყამდა და „აგუნას“ გაიძახოდა.

@@ ხაზი 15: / ხაზი 15: @@
 ==წყარო==
-[[საქართველოს მათლმადიდებელი ეკლესია:ენციკლოპედია]]
+* [[საქართველოს მართლმადიდებელი ეკლესია:ენციკლოპედია]]
 [[კატეგორია:ქართული ხალხური დღესასწაულები]]
 [[კატეგორია:დღესასწაულები]]