აილამი - რედაქტირების ისტორია

Tkenchoshvili 20:49, 24 აგვისტო 2023-ზე

2023-08-24T20:49:35Z

Tkenchoshvili: /* წყარო */

2018-11-19T09:59:42Z

‎წყარო

Echelidze 11:12, 14 ნოემბერი 2018-ზე

2018-11-14T11:12:13Z

Tkenchoshvili 13:35, 30 აპრილი 2018-ზე

2018-04-30T13:35:59Z

Tkenchoshvili 06:58, 26 ივნისი 2017-ზე

2017-06-26T06:58:44Z

Echelidze: მომხმარებელმა Echelidze გვერდი „აჲლამ-ი“ გადაიტანა გვერდზე „აილამი“ გადამისამართებაზე

2017-06-17T14:29:44Z

მომხმარებელმა Echelidze გვერდი „აჲლამ-ი“ გადაიტანა გვერდზე „აილამი“ გადამისამართებაზე

Echelidze: მომხმარებელმა Echelidze გვერდი „აილამი“ გადაიტანა გვერდზე „აჲლამ-ი“

2017-06-17T14:29:31Z

მომხმარებელმა Echelidze გვერდი „აილამი“ გადაიტანა გვერდზე „აჲლამ-ი“

Echelidze: ახალი გვერდი: '''აჲლამ-ი''' ''(ინგუშ. Айлам – „სამყარო“)'' – კოსმიური სივრცე ინგუშუ...

2017-06-17T14:29:07Z

ახალი გვერდი: '''აჲლამ-ი''' ''(ინგუშ. Айлам – „სამყარო“)'' – კოსმიური სივრცე ინგუშუ...

ახალი გვერდი

'''აჲლამ-ი''' ''(ინგუშ. Айлам – „სამყარო“)'' – კოსმიური სივრცე ინგუშურ მითოლოგიაში. სივრცის სტრუქტურირების შესახებ ინგუშთა წინაპრების არქაულ წარმოდგენებს შეიძლება, მივაკუთვნოთ [[ქაოსი]]დან სამყაროს დაბადება, კოსმოსის დაყოფა ღვთაებათა და ადამიანთა სამკვიდრო ზონებად, ცენტრის საკრალიზაცია, სივრცის ანთროპოცენტრული იერარქია, გამოხატული ჰორიზონტალურ და ვერტიკალურ სტრატიფიკაციაში, აგრეთვე, ქვეყნიერების მხარეთა დიფერენციაცია, საწყისი დროის პარადიგმა, სივრცითი კატეგორიების აქსიოლოგიური შინაარსი.სამყაროს აგებულების ინგუშური მოდელი ვერტიკალურ ჭრილში სამნაწილიანია: პირველ დონეს განეკუთვნება – „მიწა თავისი ზღვებითა და მდინარეებით, მთებითა და დაბლობებით, ადამიანებითა და ცხოველებით“, მეორეს – „ცა, რომელიც პირველ სფეროს თაღის სახით ხურავს, სადაც ღმერთები, სულები, მზე, მთვარე და
ვარსკვლავები მკვიდრობენ“, მესამეს – „მიწისქვეშეთი, მიცვალებულთა საუფლო“. თითოეულ ამ სივრცეს (სამყაროს), ანუ ზესკნელს, შუასკნელს, ანუ სამზეოს, და ქვესკნელს, ანუ შავეთს, შეესაბამება ფერთა გარკვეული მახასიათებელი, მაგალითად, ზესკნელი თეთრი ფერისა, შუასკნელი – წითელი, ქვესკნელი – მუქი ლურჯი / შავი.

აღნიშნულ ვერტიკალურ სივრცეებს გააჩნიათ საერთო ნიშნები, მაგრამ განსხვავდებიან ხარისხობრივი მახასიათებლებით: [[საიქიო]],
აგებული შვიდ წელიწადში, სამ წელიწადში აგებული შუასკნელის, ცოცხალთა სამყოფის, ანალოგიურია, მაგრამ ადამიანთათვის უცხო, თუმცა იმავდროულად იგი კეთილდღეობის საცავს წარმოადგენს; ზესკნელი ღვთაებრივი სივრცეა, ხოლო საკუთრივ სამზეო – ჩვეულებრივ ნეიტრალური.

სამყაროს ცენტრს წარმოადგენს „მზის ღმერთი“ (Маьлх Даьла). მისი ხელშეწყობით, ჩრდილოეთისა და სამხრეთის თანავარსკვლავედებიდან მიწაზე სხვა ღმერთები ეშვებიან. მზის ღმერთი, არის რა სამყაროს ღერძი, მას თითისტარივით ატრიალებს. ზ. მადაევას მიხედვით, [[სელა]], რომელსაც ქვეყნიერების ჩრდილოეთის მხარე უჭირავს, სამყაროს თავია, ჰელა (სამხრეთი) – ფეხები, ალა (აღმოსავლეთი) და ბალა (დასავლეთი) – ხელები. ზეციდან მიწამდე ჩამოშვებულია ოქროს ჯაჭვი (ვარიანტი: ძაფი). „უწინდელ დროში ზეციდან ეშვებოდა ჯაჭვი, რომელთანაც ხალხი ნებისმიერი დავის დროს მიდიოდა და იქ წყვეტდა სადაო საკითხებს“, – მოგვითხრობს თქმულება. გადმოცემის სხვა ვარიანტით, „ცოლ-ქმარი და ის მამაკაცი წავიდნენ წმინდა ჯაჭვთან,
რათა გადაეწყვითათ, ვინ იყო მათ შორის მართალი, ვინ – მტყუანი“.

ფრიად საინტერესოა ერთი კოსმოგონიური [[მითი]], რომელშიც ნათქვამია: „იმ ძველ დროში მთელი ქვეყნიერება ჯერ კიდევ მადლით იყო მოცული... არავინ იცოდა, რა იყო ქარის ქროლვა. ციდან ეშვებოდა ძაფი, რომელზედაც გამობმული ქსოვილის ნაჭერი საერთოდ არ იძვროდა“. სწორედ აქ იკითხება მითოსური „საწყისი დრო“. ეს დრო ინგუშური წარმოდგენით, უკავშირდება აბსოლუტურ კეთილდღეობას, ოქროს ხანას, რომლესაც საფუძვლად უდევს მსოფლიო მადლის, ბარაქის იდეა, ანუ ინგუშური „[[დუნენ ბერქათი]]“, „[[მჲალხენ ფარალი]]“.

==ლიტერატურა==
* Антология ингушского фольклора. Сост. И. А. Дахкильгов. Т. 1. Нальчик, 2003;
* Антология ингушского фольклора. Сост. И. А. Дахкильгов. Т. 4. Нальчик, 2006;
* Ингушский нартский эпос. Сост. И. А. Дахкильгов. Нальчик, 2012;
* Далгат Б. К. Первобытная религия чеченцев и ингушей. М., 2004;
* Мадаева З. А. Модель мира в мифологии вайнахов // Всесоюзная сессия по итогам полевых этнографических и антропологических исследований 1984-1985 гг. Йошкар-Ола, 1986;
* Танкиев А. Х. Духовные башни ингушского народа. Сборник статей и материалов о народной культуре. Саратов, 1997; * Кантариа М. Познание мира у вайнахов // Лавровский сборник. СПб., 2011;
* Акиева П. Х. Архетипы цветовидения ингушей // Лавровский сборник. СПб., 2013; მისივე, Пространственная картина мира в древнеингушских космогонических представлениях // Лавровский сборник. СПб., 2015.

==წყარო==
ნუგზარ ანთელავა. კავკასიის ხალხთა მითები და რიტუალები. - გამომცემლობა „უნივერსალი“,- თბილისი 2017

[[კატეგორია:მითოლოგია]]
[[კატეგორია:კავკასიური მითები]]

←წინა ვერსია		20:49, 24 აგვისტო 2023-ის ვერსია
ხაზი 4:		ხაზი 4:


−	სამყაროს ცენტრს წარმოადგენს „მზის ღმერთი“ (Маьлх Даьла). მისი ხელშეწყობით, ჩრდილოეთისა და სამხრეთის თანავარსკვლავედებიდან მიწაზე სხვა ღმერთები ეშვებიან. მზის ღმერთი, არის რა სამყაროს ღერძი, მას თითისტარივით ატრიალებს. ზ. მადაევას მიხედვით, [[სელა]], რომელსაც ქვეყნიერების ჩრდილოეთის მხარე უჭირავს, სამყაროს თავია, ჰელა (სამხრეთი) – ფეხები, ალა (აღმოსავლეთი) და ბალა (დასავლეთი) – ხელები. ზეციდან მიწამდე ჩამოშვებულია ოქროს ჯაჭვი (ვარიანტი: ძაფი). „უწინდელ დროში ზეციდან ეშვებოდა ჯაჭვი, რომელთანაც ხალხი ნებისმიერი დავის დროს მიდიოდა და იქ წყვეტდა სადაო საკითხებს“, – მოგვითხრობს თქმულება. გადმოცემის სხვა ვარიანტით, „ცოლ-ქმარი და ის მამაკაცი წავიდნენ წმინდა ჯაჭვთან,	+	სამყაროს ცენტრს წარმოადგენს „მზის ღმერთი“ (Маьлх Даьла). მისი ხელშეწყობით, ჩრდილოეთისა და სამხრეთის თანავარსკვლავედებიდან მიწაზე სხვა ღმერთები ეშვებიან. მზის ღმერთი, არის რა სამყაროს ღერძი, მას თითისტარივით ატრიალებს. ზ. მადაევას მიხედვით, [[სელა]], რომელსაც ქვეყნიერების ჩრდილოეთის მხარე უჭირავს, სამყაროს თავია, ჰელა (სამხრეთი) – ფეხები, ალა (აღმოსავლეთი) და ბალა (დასავლეთი) – ხელები. ზეციდან მიწამდე ჩამოშვებულია ოქროს ჯაჭვი (ვარიანტი: ძაფი). „უწინდელ დროში ზეციდან ეშვებოდა ჯაჭვი, რომელთანაც ხალხი ნებისმიერი დავის დროს მიდიოდა და იქ წყვეტდა სადაო საკითხებს“, – მოგვითხრობს [[თქმულება]]. გადმოცემის სხვა ვარიანტით, „ცოლ-ქმარი და ის მამაკაცი წავიდნენ წმინდა ჯაჭვთან,
	რათა გადაეწყვითათ, ვინ იყო მათ შორის მართალი, ვინ – მტყუანი“.		რათა გადაეწყვითათ, ვინ იყო მათ შორის მართალი, ვინ – მტყუანი“.

←წინა ვერსია		09:59, 19 ნოემბერი 2018-ის ვერსია
ხაზი 21:		ხაზი 21:

	==წყარო==		==წყარო==
−	~~ნუგზარ ანთელავა.~~ კავკასიის ხალხთა მითები და რიტუალები~~. - გამომცემლობა „უნივერსალი“,- თბილისი 2017~~	+	[[კავკასიის ხალხთა მითები და რიტუალები]]

←წინა ვერსია		11:12, 14 ნოემბერი 2018-ის ვერსია
ხაზი 7:		ხაზი 7:
	რათა გადაეწყვითათ, ვინ იყო მათ შორის მართალი, ვინ – მტყუანი“.		რათა გადაეწყვითათ, ვინ იყო მათ შორის მართალი, ვინ – მტყუანი“.

−	ფრიად საინტერესოა ერთი კოსმოგონიური [[მითი]], რომელშიც ნათქვამია: „იმ ძველ დროში მთელი ქვეყნიერება ჯერ კიდევ მადლით იყო მოცული... არავინ იცოდა, რა იყო ქარის ქროლვა. ციდან ეშვებოდა ძაფი, რომელზედაც გამობმული ქსოვილის ნაჭერი საერთოდ არ იძვროდა“. სწორედ აქ იკითხება მითოსური „საწყისი დრო“. ეს დრო ინგუშური წარმოდგენით, უკავშირდება აბსოლუტურ კეთილდღეობას, ოქროს ხანას, რომლესაც საფუძვლად უდევს მსოფლიო მადლის, ბარაქის იდეა, ანუ ინგუშური „[[დუნენ ბერქათი]]“, „[[~~მჲალხენ~~ ფარალი]]“.	+	ფრიად საინტერესოა ერთი კოსმოგონიური [[მითი]], რომელშიც ნათქვამია: „იმ ძველ დროში მთელი ქვეყნიერება ჯერ კიდევ მადლით იყო მოცული... არავინ იცოდა, რა იყო ქარის ქროლვა. ციდან ეშვებოდა ძაფი, რომელზედაც გამობმული ქსოვილის ნაჭერი საერთოდ არ იძვროდა“. სწორედ აქ იკითხება მითოსური „საწყისი დრო“. ეს დრო ინგუშური წარმოდგენით, უკავშირდება აბსოლუტურ კეთილდღეობას, ოქროს ხანას, რომლესაც საფუძვლად უდევს მსოფლიო მადლის, ბარაქის იდეა, ანუ ინგუშური „[[დუნენ ბერქათი]]“, „[[მიალხენ ფარალი]]“.

←წინა ვერსია		13:35, 30 აპრილი 2018-ის ვერსია
ხაზი 1:		ხაზი 1:
−	'''აჲლამ-ი''' ''(ინგუშ. Айлам – „სამყარო“)'' – კოსმიური სივრცე ინგუშურ მითოლოგიაში. სივრცის სტრუქტურირების შესახებ ინგუშთა წინაპრების არქაულ წარმოდგენებს შეიძლება, მივაკუთვნოთ [[ქაოსი]]დან სამყაროს დაბადება, კოსმოსის დაყოფა ღვთაებათა და ადამიანთა სამკვიდრო ზონებად, ცენტრის საკრალიზაცია, სივრცის ანთროპოცენტრული იერარქია, გამოხატული ჰორიზონტალურ და ვერტიკალურ სტრატიფიკაციაში, აგრეთვე, ქვეყნიერების მხარეთა დიფერენციაცია, საწყისი დროის პარადიგმა, სივრცითი კატეგორიების აქსიოლოგიური შინაარსი.სამყაროს აგებულების ინგუშური მოდელი ვერტიკალურ ჭრილში სამნაწილიანია: პირველ დონეს განეკუთვნება – „მიწა თავისი ზღვებითა და მდინარეებით, მთებითა და დაბლობებით, ადამიანებითა და ცხოველებით“, მეორეს – „ცა, რომელიც პირველ სფეროს თაღის სახით ხურავს, სადაც ღმერთები, სულები, მზე, მთვარე და ვარსკვლავები მკვიდრობენ“, მესამეს – „მიწისქვეშეთი, მიცვალებულთა საუფლო“. თითოეულ ამ სივრცეს (სამყაროს), ანუ ზესკნელს, შუასკნელს, ანუ სამზეოს, და ქვესკნელს, ანუ შავეთს, შეესაბამება ფერთა გარკვეული მახასიათებელი, მაგალითად, ზესკნელი თეთრი ფერისა, შუასკნელი – წითელი, ქვესკნელი – მუქი ლურჯი / შავი.	+	'''აჲლამ-ი''' ''(ინგუშ. Айлам – „სამყარო“)'' – კოსმიური სივრცე ინგუშურ მითოლოგიაში. სივრცის სტრუქტურირების შესახებ ინგუშთა წინაპრების არქაულ წარმოდგენებს შეიძლება, მივაკუთვნოთ [[ქაოსი]]დან სამყაროს დაბადება, კოსმოსის დაყოფა ღვთაებათა და ადამიანთა სამკვიდრო ზონებად, ცენტრის საკრალიზაცია, სივრცის ანთროპოცენტრული იერარქია, გამოხატული ჰორიზონტალურ და ვერტიკალურ სტრატიფიკაციაში, აგრეთვე, ქვეყნიერების მხარეთა დიფერენციაცია, საწყისი დროის პარადიგმა, სივრცითი კატეგორიების აქსიოლოგიური შინაარსი.სამყაროს აგებულების ინგუშური მოდელი ვერტიკალურ ჭრილში სამნაწილიანია: პირველ დონეს განეკუთვნება – „მიწა თავისი ზღვებითა და მდინარეებით, მთებითა და დაბლობებით, ადამიანებითა და ცხოველებით“, მეორეს – „ცა, რომელიც პირველ სფეროს თაღის სახით ხურავს, სადაც ღმერთები, სულები, მზე, მთვარე და ვარსკვლავები მკვიდრობენ“, მესამეს – „მიწისქვეშეთი, მიცვალებულთა საუფლო“. თითოეულ ამ სივრცეს (სამყაროს), ანუ ზესკნელს, შუასკნელს, ანუ სამზეოს, და ქვესკნელს, ანუ შავეთს, შეესაბამება ფერთა გარკვეული მახასიათებელი, მაგალითად, [[ზესკნელი]] თეთრი ფერისა, შუასკნელი – წითელი, ქვესკნელი – მუქი ლურჯი / შავი.

	აღნიშნულ ვერტიკალურ სივრცეებს გააჩნიათ საერთო ნიშნები, მაგრამ განსხვავდებიან ხარისხობრივი მახასიათებლებით: [[საიქიო]], აგებული შვიდ წელიწადში, სამ წელიწადში აგებული შუასკნელის, ცოცხალთა სამყოფის, ანალოგიურია, მაგრამ ადამიანთათვის უცხო, თუმცა იმავდროულად იგი კეთილდღეობის საცავს წარმოადგენს; ზესკნელი ღვთაებრივი სივრცეა, ხოლო საკუთრივ სამზეო – ჩვეულებრივ ნეიტრალური.		აღნიშნულ ვერტიკალურ სივრცეებს გააჩნიათ საერთო ნიშნები, მაგრამ განსხვავდებიან ხარისხობრივი მახასიათებლებით: [[საიქიო]], აგებული შვიდ წელიწადში, სამ წელიწადში აგებული შუასკნელის, ცოცხალთა სამყოფის, ანალოგიურია, მაგრამ ადამიანთათვის უცხო, თუმცა იმავდროულად იგი კეთილდღეობის საცავს წარმოადგენს; ზესკნელი ღვთაებრივი სივრცეა, ხოლო საკუთრივ სამზეო – ჩვეულებრივ ნეიტრალური.

@@ ხაზი 1: / ხაზი 1: @@
-'''აჲლამ-ი''' ''(ინგუშ. Айлам – „სამყარო“)'' – კოსმიური სივრცე ინგუშურ მითოლოგიაში. სივრცის სტრუქტურირების შესახებ ინგუშთა წინაპრების არქაულ წარმოდგენებს შეიძლება, მივაკუთვნოთ [[ქაოსი]]დან სამყაროს დაბადება, კოსმოსის დაყოფა ღვთაებათა და ადამიანთა სამკვიდრო ზონებად, ცენტრის საკრალიზაცია, სივრცის ანთროპოცენტრული იერარქია, გამოხატული ჰორიზონტალურ და ვერტიკალურ სტრატიფიკაციაში, აგრეთვე, ქვეყნიერების მხარეთა დიფერენციაცია, საწყისი დროის პარადიგმა, სივრცითი კატეგორიების აქსიოლოგიური შინაარსი.სამყაროს აგებულების ინგუშური მოდელი ვერტიკალურ ჭრილში სამნაწილიანია: პირველ დონეს განეკუთვნება – „მიწა თავისი ზღვებითა და მდინარეებით, მთებითა და დაბლობებით, ადამიანებითა და ცხოველებით“, მეორეს – „ცა, რომელიც პირველ სფეროს თაღის სახით ხურავს, სადაც ღმერთები, სულები, მზე, მთვარე და
+'''აჲლამ-ი''' ''(ინგუშ. Айлам – „სამყარო“)'' – კოსმიური სივრცე ინგუშურ მითოლოგიაში. სივრცის სტრუქტურირების შესახებ ინგუშთა წინაპრების არქაულ წარმოდგენებს შეიძლება, მივაკუთვნოთ [[ქაოსი]]დან სამყაროს დაბადება, კოსმოსის დაყოფა ღვთაებათა და ადამიანთა სამკვიდრო ზონებად, ცენტრის საკრალიზაცია, სივრცის ანთროპოცენტრული იერარქია, გამოხატული ჰორიზონტალურ და ვერტიკალურ სტრატიფიკაციაში, აგრეთვე, ქვეყნიერების მხარეთა დიფერენციაცია, საწყისი დროის პარადიგმა, სივრცითი კატეგორიების აქსიოლოგიური შინაარსი.სამყაროს აგებულების ინგუშური მოდელი ვერტიკალურ ჭრილში სამნაწილიანია: პირველ დონეს განეკუთვნება – „მიწა თავისი ზღვებითა და მდინარეებით, მთებითა და დაბლობებით, ადამიანებითა და ცხოველებით“, მეორეს – „ცა, რომელიც პირველ სფეროს თაღის სახით ხურავს, სადაც ღმერთები, სულები, მზე, მთვარე და ვარსკვლავები მკვიდრობენ“, მესამეს – „მიწისქვეშეთი, მიცვალებულთა საუფლო“. თითოეულ ამ სივრცეს (სამყაროს), ანუ ზესკნელს, შუასკნელს, ანუ სამზეოს, და ქვესკნელს, ანუ შავეთს, შეესაბამება ფერთა გარკვეული მახასიათებელი, მაგალითად, ზესკნელი თეთრი ფერისა, შუასკნელი – წითელი, ქვესკნელი – მუქი ლურჯი / შავი.
 ვარსკვლავები მკვიდრობენ“, მესამეს – „მიწისქვეშეთი, მიცვალებულთა საუფლო“. თითოეულ ამ სივრცეს (სამყაროს), ანუ ზესკნელს, შუასკნელს, ანუ სამზეოს, და ქვესკნელს, ანუ შავეთს, შეესაბამება ფერთა გარკვეული მახასიათებელი, მაგალითად, ზესკნელი თეთრი ფერისა, შუასკნელი – წითელი, ქვესკნელი – მუქი ლურჯი / შავი.
-აღნიშნულ ვერტიკალურ სივრცეებს გააჩნიათ საერთო ნიშნები, მაგრამ განსხვავდებიან ხარისხობრივი მახასიათებლებით: [[საიქიო]],
+აღნიშნულ ვერტიკალურ სივრცეებს გააჩნიათ საერთო ნიშნები, მაგრამ განსხვავდებიან ხარისხობრივი მახასიათებლებით: [[საიქიო]], აგებული შვიდ წელიწადში, სამ წელიწადში აგებული შუასკნელის, ცოცხალთა სამყოფის, ანალოგიურია, მაგრამ ადამიანთათვის უცხო, თუმცა იმავდროულად იგი კეთილდღეობის საცავს წარმოადგენს; ზესკნელი ღვთაებრივი სივრცეა, ხოლო საკუთრივ სამზეო – ჩვეულებრივ ნეიტრალური.
 აგებული შვიდ წელიწადში, სამ წელიწადში აგებული შუასკნელის, ცოცხალთა სამყოფის, ანალოგიურია, მაგრამ ადამიანთათვის უცხო, თუმცა იმავდროულად იგი კეთილდღეობის საცავს წარმოადგენს; ზესკნელი ღვთაებრივი სივრცეა, ხოლო საკუთრივ სამზეო – ჩვეულებრივ ნეიტრალური.
@@ ხაზი 28: / ხაზი 26: @@
 [[კატეგორია:მითოლოგია]]
 [[კატეგორია:კავკასიური მითები]]