https://www.nplg.gov.ge/wikidict/index.php?action=history&feed=atom&title=%E1%83%90%E1%83%9A%E1%83%91%E1%83%90%E1%83%9C%E1%83%A3%E1%83%A0%E1%83%98_%E1%83%93%E1%83%90%E1%83%9B%E1%83%AC%E1%83%94%E1%83%A0%E1%83%9A%E1%83%9D%E1%83%91%E1%83%90_%28%E1%83%99%E1%83%90%E1%83%95%E1%83%99%E1%83%90%E1%83%A1%E1%83%98%E1%83%90%29 2026-07-02T00:39:27Z ამ გვერდის შესწორებათა ისტორია ვიკიში MediaWiki 1.19.24 https://www.nplg.gov.ge/wikidict/index.php?title=%E1%83%90%E1%83%9A%E1%83%91%E1%83%90%E1%83%9C%E1%83%A3%E1%83%A0%E1%83%98_%E1%83%93%E1%83%90%E1%83%9B%E1%83%AC%E1%83%94%E1%83%A0%E1%83%9A%E1%83%9D%E1%83%91%E1%83%90_(%E1%83%99%E1%83%90%E1%83%95%E1%83%99%E1%83%90%E1%83%A1%E1%83%98%E1%83%90)&diff=250403&oldid=prev 2025-07-24T11:57:28Z

<p></p> <table class='diff diff-contentalign-left'> <col class='diff-marker' /> <col class='diff-content' /> <col class='diff-marker' /> <col class='diff-content' /> <tr valign='top'> <td colspan='2' style="background-color: white; color:black;">←წინა ვერსია</td> <td colspan='2' style="background-color: white; color:black;">11:57, 24 ივლისი 2025-ის ვერსია</td> </tr><tr><td colspan="2" class="diff-lineno">ხაზი 3:</td> <td colspan="2" class="diff-lineno">ხაზი 3:</td></tr> <tr><td class='diff-marker'>&#160;</td><td style="background: #eee; color:black; font-size: smaller;"><div>2. მომდინარეობს ბერძნულზე ორიენტირებული [[არამეული დამწერლობა|არამეული დამწერლობის]] რომელიმე სახეობიდან. სომხური წყაროების ცნობით, რომელსაც მეცნიერთა ნაწილი კრიტიკულად ეკიდება, ალბანური ანბანი V ს. I ნახ. შექმნა სომეხმა ბერმა მესროპ მაშტოცმა ალბანელი [[ეპისკოპოსი]]ს ბენიამინის დახმარებით. &#160;</div></td><td class='diff-marker'>&#160;</td><td style="background: #eee; color:black; font-size: smaller;"><div>2. მომდინარეობს ბერძნულზე ორიენტირებული [[არამეული დამწერლობა|არამეული დამწერლობის]] რომელიმე სახეობიდან. სომხური წყაროების ცნობით, რომელსაც მეცნიერთა ნაწილი კრიტიკულად ეკიდება, ალბანური ანბანი V ს. I ნახ. შექმნა სომეხმა ბერმა მესროპ მაშტოცმა ალბანელი [[ეპისკოპოსი]]ს ბენიამინის დახმარებით. &#160;</div></td></tr> <tr><td class='diff-marker'>&#160;</td><td style="background: #eee; color:black; font-size: smaller;"></td><td class='diff-marker'>&#160;</td><td style="background: #eee; color:black; font-size: smaller;"></td></tr> <tr><td class='diff-marker'>−</td><td style="background: #ffa; color:black; font-size: smaller;"><div>ალბანური დამწერლობის სისტემა და ძეგლები მეცნიერებისათვის ცნობილი არ იყო XX ს. 30-იან წლებამდე. 1937 [[აბულაძე იუსტინე|ი. აბულაძე]]მ ეჩმიაძინის (სომხეთი) ხელნაწერთა შორის აღმოაჩინა XV საუკუნეში გადაწერილი სომხური გრამატიკის სახელმძღვანელო, რომელშიც სხვა ენების ანბანებთან ერთად მოცემული იყო ალბანურიც, გრაფემების ფონეტიკურ მნიშვნელობათა სახელწოდებების სომხური ტრანსკრიფციით. ხელნაწერის მიხედვით, ალბანური ანბანი შედგებოდა 52 გრაფემისაგან, რომელთა ანალიზმაც მეცნიერები ([[შანიძე აკაკი|ა. შანიძე]], <del class="diffchange diffchange-inline">ჟ. დიუმე სილი</del>) მიიყვანა დასკვნამდე, რომ ალბანური ენა ეკუთვნოდა მთის კავკასიური ენების დაღესტნური ჯგუფის სამხრეთ განშტოებას, დღემდე შემონახულს [[აზერბაიჯანი|აზერბაიჯანსა]] და ნაწილობრივ [[საქართველო]]ში მოსახლე უდიების ენის სახით. 1948-52 აზერბაიჯანში მინგეჩაურის გათხრების დროს აღმოჩნდა ალბანური დამწერლობით შესრულებული რამდენიმე ლაპიდარული წარწერა და გრაფიტო, რომლებსაც სპეციალისტები VI-IX სს-ით ათარიღებენ. წარწერები დღემდე გაუშიფრავი რჩებოდა, რადგან მასალა არ აღმოჩნდი საკმარისი, ხოლო სომხურ ხელნაწერში შემონახულმა, მრავალგზის შეცდომებით გადაწერილმა ანბანმა გასაღების ფუნქცია ვერ შეასრულა. &#160;</div></td><td class='diff-marker'>+</td><td style="background: #cfc; color:black; font-size: smaller;"><div>ალბანური დამწერლობის სისტემა და ძეგლები მეცნიერებისათვის ცნობილი არ იყო XX ს. 30-იან წლებამდე. 1937 [[აბულაძე იუსტინე|ი. აბულაძე]]მ ეჩმიაძინის (სომხეთი) ხელნაწერთა შორის აღმოაჩინა XV საუკუნეში გადაწერილი სომხური გრამატიკის სახელმძღვანელო, რომელშიც სხვა ენების ანბანებთან ერთად მოცემული იყო ალბანურიც, გრაფემების ფონეტიკურ მნიშვნელობათა სახელწოდებების სომხური ტრანსკრიფციით. ხელნაწერის მიხედვით, ალბანური ანბანი შედგებოდა 52 გრაფემისაგან, რომელთა ანალიზმაც მეცნიერები ([[შანიძე აკაკი|ა. შანიძე]], <ins class="diffchange diffchange-inline">ჟორჟ დიუმეზილი</ins>) მიიყვანა დასკვნამდე, რომ ალბანური ენა ეკუთვნოდა მთის კავკასიური ენების დაღესტნური ჯგუფის სამხრეთ განშტოებას, დღემდე შემონახულს [[აზერბაიჯანი|აზერბაიჯანსა]] და ნაწილობრივ [[საქართველო]]ში მოსახლე უდიების ენის სახით. 1948-52 აზერბაიჯანში მინგეჩაურის გათხრების დროს აღმოჩნდა ალბანური დამწერლობით შესრულებული რამდენიმე ლაპიდარული წარწერა და გრაფიტო, რომლებსაც სპეციალისტები VI-IX სს-ით ათარიღებენ. წარწერები დღემდე გაუშიფრავი რჩებოდა, რადგან მასალა არ აღმოჩნდი საკმარისი, ხოლო სომხურ ხელნაწერში შემონახულმა, მრავალგზის შეცდომებით გადაწერილმა ანბანმა გასაღების ფუნქცია ვერ შეასრულა. &#160;</div></td></tr> <tr><td class='diff-marker'>&#160;</td><td style="background: #eee; color:black; font-size: smaller;"></td><td class='diff-marker'>&#160;</td><td style="background: #eee; color:black; font-size: smaller;"></td></tr> <tr><td class='diff-marker'>&#160;</td><td style="background: #eee; color:black; font-size: smaller;"><div>1996 წლის ნოემბერში [[სინას მთა|სინას მთის]] წმ. ეკატერინეს მონასტერში აღმოჩნდა X ს-ის ორი პალიმფსესტი, რომელთა ქვედა ტექსტი შესრულებულია ასომთავრული ალბანური დამწერლობით (ზედა ტექსტი ქართულია). ალბანური პალიმფსესტების [[გრაფემა]]თა მოხაზულობა უფრო ახლოს არის ალბანური ეპიგრაფიკული ძეგლების გრაფემების მოხაზულობასთან, ვიდრე სომხურ ხელნაწერში დაცული ანბანისა (სომხური ხელნაწერის&#160; ათამდე გრაფემა საერთოდ არ დასტურდება ალბანურ პალიმფსესტებში, ხოლო სულ ცოტა რვას შეცდომით აქვს მიწერილი ფონეტიკური მნიშვნელობა). ტიპოლოგიურად იგი მსგავსია უძველესი (V–VII სს.) ქართული და სომხური ასომთავრული დამწერლობებისა როგორც გრაფემათა ფორმით (უფრო ახლოს არის ქართულთან, ვიდრე სომხურთან), ისე ტექსტის მთლიანი მხატვრული აღქმით. ათამდე გრაფემა ფორმით საკმაოდ ემსგავსება ეთიოპურ დამწერლობას.</div></td><td class='diff-marker'>&#160;</td><td style="background: #eee; color:black; font-size: smaller;"><div>1996 წლის ნოემბერში [[სინას მთა|სინას მთის]] წმ. ეკატერინეს მონასტერში აღმოჩნდა X ს-ის ორი პალიმფსესტი, რომელთა ქვედა ტექსტი შესრულებულია ასომთავრული ალბანური დამწერლობით (ზედა ტექსტი ქართულია). ალბანური პალიმფსესტების [[გრაფემა]]თა მოხაზულობა უფრო ახლოს არის ალბანური ეპიგრაფიკული ძეგლების გრაფემების მოხაზულობასთან, ვიდრე სომხურ ხელნაწერში დაცული ანბანისა (სომხური ხელნაწერის&#160; ათამდე გრაფემა საერთოდ არ დასტურდება ალბანურ პალიმფსესტებში, ხოლო სულ ცოტა რვას შეცდომით აქვს მიწერილი ფონეტიკური მნიშვნელობა). ტიპოლოგიურად იგი მსგავსია უძველესი (V–VII სს.) ქართული და სომხური ასომთავრული დამწერლობებისა როგორც გრაფემათა ფორმით (უფრო ახლოს არის ქართულთან, ვიდრე სომხურთან), ისე ტექსტის მთლიანი მხატვრული აღქმით. ათამდე გრაფემა ფორმით საკმაოდ ემსგავსება ეთიოპურ დამწერლობას.</div></td></tr> </table>

Tkenchoshvili https://www.nplg.gov.ge/wikidict/index.php?title=%E1%83%90%E1%83%9A%E1%83%91%E1%83%90%E1%83%9C%E1%83%A3%E1%83%A0%E1%83%98_%E1%83%93%E1%83%90%E1%83%9B%E1%83%AC%E1%83%94%E1%83%A0%E1%83%9A%E1%83%9D%E1%83%91%E1%83%90_(%E1%83%99%E1%83%90%E1%83%95%E1%83%99%E1%83%90%E1%83%A1%E1%83%98%E1%83%90)&diff=217339&oldid=prev 2024-01-19T21:15:04Z

<p></p> <table class='diff diff-contentalign-left'> <col class='diff-marker' /> <col class='diff-content' /> <col class='diff-marker' /> <col class='diff-content' /> <tr valign='top'> <td colspan='2' style="background-color: white; color:black;">←წინა ვერსია</td> <td colspan='2' style="background-color: white; color:black;">21:15, 19 იანვარი 2024-ის ვერსია</td> </tr><tr><td colspan="2" class="diff-lineno">ხაზი 1:</td> <td colspan="2" class="diff-lineno">ხაზი 1:</td></tr> <tr><td class='diff-marker'>−</td><td style="background: #ffa; color:black; font-size: smaller;"><div>'''ალბანური დამწერლობა'''&#160; – [[დამწერლობა|დამწერლობის]] ორიგინალური სისტემა, რომელიც შექმნილია ფონეტიკურ პრინციპზე. იწერებოდა მარცხნიდან მარჯვნივ. გამოიყენებოდა [[ალბანეთი (კავკასიის)|კავკასიის ალბანეთში]] დაახლოებით V-X საუკუნეებში. ცნობილია მხოლოდ მისი ასომთავრული სახეობა. წარმომავლობის შესახებ გამოთქმულია ორი მოსაზრება: 1. ალბანური [[ანბანი]] შექმნილია სომხური და [[ქართული ანბანი|ქართული ანბანების]] საფუძველზე; 2. მომდინარეობს ბერძნულზე ორიენტირებული [[არამეული დამწერლობა|არამეული დამწერლობის]] რომელიმე სახეობიდან. სომხური წყაროების ცნობით, რომელსაც მეცნიერთა ნაწილი კრიტიკულად ეკიდება, ალბანური ანბანი V ს. I ნახ. შექმნა სომეხმა ბერმა მესროპ მაშტოცმა ალბანელი [[ეპისკოპოსი]]ს ბენიამინის დახმარებით. &#160;</div></td><td class='diff-marker'>+</td><td style="background: #cfc; color:black; font-size: smaller;"><div>'''ალბანური დამწერლობა'''&#160; – [[დამწერლობა|დამწერლობის]] ორიგინალური სისტემა, რომელიც შექმნილია ფონეტიკურ პრინციპზე. იწერებოდა მარცხნიდან მარჯვნივ. გამოიყენებოდა [[ალბანეთი (კავკასიის)|კავკასიის ალბანეთში]] დაახლოებით V-X საუკუნეებში. ცნობილია მხოლოდ მისი ასომთავრული სახეობა. წარმომავლობის შესახებ გამოთქმულია ორი მოსაზრება: <ins class="diffchange diffchange-inline">&lt;br /&gt;</ins></div></td></tr> <tr><td colspan="2">&#160;</td><td class='diff-marker'>+</td><td style="background: #cfc; color:black; font-size: smaller;"><div>1. ალბანური [[ანბანი]] შექმნილია სომხური და [[ქართული ანბანი|ქართული ანბანების]] საფუძველზე; <ins class="diffchange diffchange-inline">&lt;br /&gt;</ins></div></td></tr> <tr><td colspan="2">&#160;</td><td class='diff-marker'>+</td><td style="background: #cfc; color:black; font-size: smaller;"><div>2. მომდინარეობს ბერძნულზე ორიენტირებული [[არამეული დამწერლობა|არამეული დამწერლობის]] რომელიმე სახეობიდან. სომხური წყაროების ცნობით, რომელსაც მეცნიერთა ნაწილი კრიტიკულად ეკიდება, ალბანური ანბანი V ს. I ნახ. შექმნა სომეხმა ბერმა მესროპ მაშტოცმა ალბანელი [[ეპისკოპოსი]]ს ბენიამინის დახმარებით. &#160;</div></td></tr> <tr><td class='diff-marker'>&#160;</td><td style="background: #eee; color:black; font-size: smaller;"></td><td class='diff-marker'>&#160;</td><td style="background: #eee; color:black; font-size: smaller;"></td></tr> <tr><td class='diff-marker'>−</td><td style="background: #ffa; color:black; font-size: smaller;"><div>ალბანური დამწერლობის სისტემა და ძეგლები მეცნიერებისათვის ცნობილი არ იყო XX ს. 30-იან წლებამდე. 1937 [[აბულაძე იუსტინე|ი. აბულაძე]]მ ეჩმიაძინის (სომხეთი) ხელნაწერთა შორის აღმოაჩინა XV საუკუნეში გადაწერილი სომხური გრამატიკის სახელმძღვანელო, რომელშიც სხვა ენების ანბანებთან ერთად მოცემული იყო ალბანურიც, გრაფემების ფონეტიკურ მნიშვნელობათა სახელწოდებების სომხური ტრანსკრიფციით. ხელნაწერის მიხედვით, ალბანური ანბანი შედგებოდა 52 გრაფემისაგან, რომელთა ანალიზმაც მეცნიერები ([[შანიძე აკაკი|ა. შანიძე]], ჟ. დიუმე სილი) მიიყვანა <del class="diffchange diffchange-inline">დასკენამდე</del>, რომ ალბანური ენა <del class="diffchange diffchange-inline">ეკუთენოდა </del>მთის კავკასიური ენების <del class="diffchange diffchange-inline">დადღესტნური </del>ჯგუფის სამხრეთ განშტოებას, დღემდე შემონახულს [[აზერბაიჯანი|აზერბაიჯანსა]] და ნაწილობრივ [[საქართველო]]ში მოსახლე უდიების ენის სახით. 1948-52 აზერბაიჯანში მინგეჩაურის გათხრების დროს აღმოჩნდა ალბანური დამწერლობით შესრულებული რამდენიმე ლაპიდარული წარწერა და გრაფიტო, რომლებსაც სპეციალისტები VI-IX სს-ით ათარიღებენ. წარწერები დღემდე გაუშიფრავი რჩებოდა, რადგან მასალა არ აღმოჩნდი საკმარისი, ხოლო სომხურ ხელნაწერში შემონახულმა, მრავალგზის შეცდომებით გადაწერილმა ანბანმა გასაღების ფუნქცია ვერ შეასრულა. &#160;</div></td><td class='diff-marker'>+</td><td style="background: #cfc; color:black; font-size: smaller;"><div>ალბანური დამწერლობის სისტემა და ძეგლები მეცნიერებისათვის ცნობილი არ იყო XX ს. 30-იან წლებამდე. 1937 [[აბულაძე იუსტინე|ი. აბულაძე]]მ ეჩმიაძინის (სომხეთი) ხელნაწერთა შორის აღმოაჩინა XV საუკუნეში გადაწერილი სომხური გრამატიკის სახელმძღვანელო, რომელშიც სხვა ენების ანბანებთან ერთად მოცემული იყო ალბანურიც, გრაფემების ფონეტიკურ მნიშვნელობათა სახელწოდებების სომხური ტრანსკრიფციით. ხელნაწერის მიხედვით, ალბანური ანბანი შედგებოდა 52 გრაფემისაგან, რომელთა ანალიზმაც მეცნიერები ([[შანიძე აკაკი|ა. შანიძე]], ჟ. დიუმე სილი) მიიყვანა <ins class="diffchange diffchange-inline">დასკვნამდე</ins>, რომ ალბანური ენა <ins class="diffchange diffchange-inline">ეკუთვნოდა </ins>მთის კავკასიური ენების <ins class="diffchange diffchange-inline">დაღესტნური </ins>ჯგუფის სამხრეთ განშტოებას, დღემდე შემონახულს [[აზერბაიჯანი|აზერბაიჯანსა]] და ნაწილობრივ [[საქართველო]]ში მოსახლე უდიების ენის სახით. 1948-52 აზერბაიჯანში მინგეჩაურის გათხრების დროს აღმოჩნდა ალბანური დამწერლობით შესრულებული რამდენიმე ლაპიდარული წარწერა და გრაფიტო, რომლებსაც სპეციალისტები VI-IX სს-ით ათარიღებენ. წარწერები დღემდე გაუშიფრავი რჩებოდა, რადგან მასალა არ აღმოჩნდი საკმარისი, ხოლო სომხურ ხელნაწერში შემონახულმა, მრავალგზის შეცდომებით გადაწერილმა ანბანმა გასაღების ფუნქცია ვერ შეასრულა. &#160;</div></td></tr> <tr><td class='diff-marker'>&#160;</td><td style="background: #eee; color:black; font-size: smaller;"></td><td class='diff-marker'>&#160;</td><td style="background: #eee; color:black; font-size: smaller;"></td></tr> <tr><td class='diff-marker'>−</td><td style="background: #ffa; color:black; font-size: smaller;"><div>1996 წლის ნოემბერში [[სინას მთა|სინას მთის]] წმ. ეკატერინეს მონასტერში აღმოჩნდა X ს-ის ორი პალიმფსესტი, რომელთა ქვედა ტექსტი შესრულებულია <del class="diffchange diffchange-inline">ასომთაერული </del>ალბანური დამწერლობით (ზედა ტექსტი ქართულია). ალბანური პალიმფსესტების [[გრაფემა]]თა მოხაზულობა უფრო ახლოს არის ალბანური ეპიგრაფიკული ძეგლების გრაფემების მოხაზულობასთან, ვიდრე სომხურ ხელნაწერში დაცული ანბანისა (სომხური ხელნაწერის&#160; ათამდე გრაფემა საერთოდ არ დასტურდება ალბანურ პალიმფსესტებში, ხოლო სულ ცოტა რვას შეცდომით აქვს მიწერილი ფონეტიკური <del class="diffchange diffchange-inline">მნიშენელობა</del>). ტიპოლოგიურად იგი მსგავსია უძველესი (V–VII სს.) ქართული და სომხური <del class="diffchange diffchange-inline">ასომთაერული </del>დამწერლობებისა როგორც გრაფემათა ფორმით (უფრო ახლოს არის ქართულთან, ვიდრე სომხურთან), ისე ტექსტის მთლიანი <del class="diffchange diffchange-inline">მხატერული </del>აღქმით. ათამდე გრაფემა ფორმით საკმაოდ ემსგავსება ეთიოპურ დამწერლობას.</div></td><td class='diff-marker'>+</td><td style="background: #cfc; color:black; font-size: smaller;"><div>1996 წლის ნოემბერში [[სინას მთა|სინას მთის]] წმ. ეკატერინეს მონასტერში აღმოჩნდა X ს-ის ორი პალიმფსესტი, რომელთა ქვედა ტექსტი შესრულებულია <ins class="diffchange diffchange-inline">ასომთავრული </ins>ალბანური დამწერლობით (ზედა ტექსტი ქართულია). ალბანური პალიმფსესტების [[გრაფემა]]თა მოხაზულობა უფრო ახლოს არის ალბანური ეპიგრაფიკული ძეგლების გრაფემების მოხაზულობასთან, ვიდრე სომხურ ხელნაწერში დაცული ანბანისა (სომხური ხელნაწერის&#160; ათამდე გრაფემა საერთოდ არ დასტურდება ალბანურ პალიმფსესტებში, ხოლო სულ ცოტა რვას შეცდომით აქვს მიწერილი ფონეტიკური <ins class="diffchange diffchange-inline">მნიშვნელობა</ins>). ტიპოლოგიურად იგი მსგავსია უძველესი (V–VII სს.) ქართული და სომხური <ins class="diffchange diffchange-inline">ასომთავრული </ins>დამწერლობებისა როგორც გრაფემათა ფორმით (უფრო ახლოს არის ქართულთან, ვიდრე სომხურთან), ისე ტექსტის მთლიანი <ins class="diffchange diffchange-inline">მხატვრული </ins>აღქმით. ათამდე გრაფემა ფორმით საკმაოდ ემსგავსება ეთიოპურ დამწერლობას.</div></td></tr> <tr><td class='diff-marker'>&#160;</td><td style="background: #eee; color:black; font-size: smaller;"></td><td class='diff-marker'>&#160;</td><td style="background: #eee; color:black; font-size: smaller;"></td></tr> <tr><td class='diff-marker'>−</td><td style="background: #ffa; color:black; font-size: smaller;"><div>ალბანური პალიმფსესტების ხელნაწერთა ფურცლები დახაზულია სველ პერგამენტზე დაჭიმული ლარებით, რითაც მიღწეულია ასოთა სიმეტრიულობა; საზედაო ასოებად გამოიყენება ძირითად ტექსტთან შედარებით უფრო დიდი ზომის ლამაზად გამოყვანილი ასომთავრული გრაფემები: დაქარაგმებათა სისტემა მსგავსია&#160; სხვა&#160; <del class="diffchange diffchange-inline">დრექრისტიანული </del>ძეგლების დაქარაგმების წესისა. ქარაგმდებოდა საპატიო და ისეთი სიტყვები, რომელთა ტექსტში გამოცნობა ძნელი არ იყო მკითხველისათვის. განკვეთილობის ნიშნად იხმარება ორი (იშვიათად სამი) ერთმანეთის მიმართ პარალელურად დასმული მოკლე (წერტილივით) სწორი ხაზი. &#160;</div></td><td class='diff-marker'>+</td><td style="background: #cfc; color:black; font-size: smaller;"><div>ალბანური პალიმფსესტების ხელნაწერთა ფურცლები დახაზულია სველ პერგამენტზე დაჭიმული ლარებით, რითაც მიღწეულია ასოთა სიმეტრიულობა; საზედაო ასოებად გამოიყენება ძირითად ტექსტთან შედარებით უფრო დიდი ზომის ლამაზად გამოყვანილი ასომთავრული გრაფემები: დაქარაგმებათა სისტემა მსგავსია&#160; სხვა&#160; <ins class="diffchange diffchange-inline">ადრექრისტიანული </ins>ძეგლების დაქარაგმების წესისა. ქარაგმდებოდა საპატიო და ისეთი სიტყვები, რომელთა ტექსტში გამოცნობა ძნელი არ იყო მკითხველისათვის. განკვეთილობის ნიშნად იხმარება ორი (იშვიათად სამი) ერთმანეთის მიმართ პარალელურად დასმული მოკლე (წერტილივით) სწორი ხაზი. &#160;</div></td></tr> <tr><td class='diff-marker'>&#160;</td><td style="background: #eee; color:black; font-size: smaller;"></td><td class='diff-marker'>&#160;</td><td style="background: #eee; color:black; font-size: smaller;"></td></tr> <tr><td class='diff-marker'>&#160;</td><td style="background: #eee; color:black; font-size: smaller;"><div>2000 წლის ნოემბერ-დეკემბერში ულტრაიისფერი განათებით მთლიანად გადაიღეს ალბანური პალიმფსესტები. იმავე განათებით გადმოიწერა ტექსტის დიდი ნაწილიც. 2001 წლის მარტ-აპრილში ალბანური ტექსტები გაიშიფრა. &#160;</div></td><td class='diff-marker'>&#160;</td><td style="background: #eee; color:black; font-size: smaller;"><div>2000 წლის ნოემბერ-დეკემბერში ულტრაიისფერი განათებით მთლიანად გადაიღეს ალბანური პალიმფსესტები. იმავე განათებით გადმოიწერა ტექსტის დიდი ნაწილიც. 2001 წლის მარტ-აპრილში ალბანური ტექსტები გაიშიფრა. &#160;</div></td></tr> <tr><td class='diff-marker'>&#160;</td><td style="background: #eee; color:black; font-size: smaller;"></td><td class='diff-marker'>&#160;</td><td style="background: #eee; color:black; font-size: smaller;"></td></tr> <tr><td class='diff-marker'>−</td><td style="background: #ffa; color:black; font-size: smaller;"><div>ცნობები ალბანური დამწერლობის არსებობის შესახებ შემოინახა სომხურმა საისტორიო მწერლობამ. რომლის მიხედვითაც ალბანელებმა [[ქრისტიანობა|ქრისტიანობის]] მიღებისთანავე (V ს.) თარგმნეს ალბანურ ენაზე ძველი და [[ახალი აღთქმა|ახალი აღთქმის]] წიგნები. სომხურ ენაზევე შემონახულ ისტორიულ დოკუმენტებში გვაქვს ცნობა იმის შესახებ, რომ VII ს. დასაწყისში [[კავკასიის ალბანეთი|ალბანეთი]]ს [[კათალიკოსი]] <del class="diffchange diffchange-inline">საერთაშაშორისო </del>მიმოწერისას [[ეპისტოლე|ეპისტოლეებს]] ალბანურ ენაზეც ადგენდა. სომეხ მეცნიერთა ერთი ნაწილის აზრით, <del class="diffchange diffchange-inline">ალბანერი </del>მწერლობა საერთოდ არ არსებობდა. აქ იგულისხმება ალბანეთის სომხური მოსახლეობის ენა, მწერლობა და დამწერლობა. ამის საპირისპიროდ აზერბაიჯანელი მეცნიერები თვლიან, რომ სომხური მწერლობის რამდენიმე ძეგლი ალბანურიდან არის თარგმნილი და უნდა განიხილებოდეს როგორც ალბანური მწერლობის <del class="diffchange diffchange-inline">კუთევნილება</del>. &#160;</div></td><td class='diff-marker'>+</td><td style="background: #cfc; color:black; font-size: smaller;"><div>ცნობები ალბანური დამწერლობის არსებობის შესახებ შემოინახა სომხურმა საისტორიო მწერლობამ. რომლის მიხედვითაც ალბანელებმა [[ქრისტიანობა|ქრისტიანობის]] მიღებისთანავე (V ს.) თარგმნეს ალბანურ ენაზე ძველი და [[ახალი აღთქმა|ახალი აღთქმის]] წიგნები. სომხურ ენაზევე შემონახულ ისტორიულ დოკუმენტებში გვაქვს ცნობა იმის შესახებ, რომ VII ს. დასაწყისში [[კავკასიის ალბანეთი|ალბანეთი]]ს [[კათალიკოსი]] <ins class="diffchange diffchange-inline">საერთაშორისო </ins>მიმოწერისას [[ეპისტოლე|ეპისტოლეებს]] ალბანურ ენაზეც ადგენდა. სომეხ მეცნიერთა ერთი ნაწილის აზრით, <ins class="diffchange diffchange-inline">ალბანური </ins>მწერლობა საერთოდ არ არსებობდა. აქ იგულისხმება ალბანეთის სომხური მოსახლეობის ენა, მწერლობა და დამწერლობა. ამის საპირისპიროდ აზერბაიჯანელი მეცნიერები თვლიან, რომ სომხური მწერლობის რამდენიმე ძეგლი ალბანურიდან არის თარგმნილი და უნდა განიხილებოდეს როგორც ალბანური მწერლობის <ins class="diffchange diffchange-inline">კუთვნილება</ins>. &#160;</div></td></tr> <tr><td class='diff-marker'>&#160;</td><td style="background: #eee; color:black; font-size: smaller;"></td><td class='diff-marker'>&#160;</td><td style="background: #eee; color:black; font-size: smaller;"></td></tr> <tr><td class='diff-marker'>−</td><td style="background: #ffa; color:black; font-size: smaller;"><div>1996 წელს წმ. ეკატერინეს მონასტერში აღმოჩენილი ალბანურ-ქართული პალიმფსესტები ცხადყოფენ, რომ კავკასიის ალბანეთის მწერლობა <del class="diffchange diffchange-inline">ნამდეილად </del>არსებობდა და საკმაოდ განვითარებულიც იყო. ალბანური მწერლობის ძეგლი აღმოჩნდა ლექციონარი (მთელი წლის საუფლო დღესასწაულებზე წმ. წერილებიდან ლიტურგიული საკითხავების კრებული), რომელიც უეჭველად გულისხმობს ალბანურ ენაზე ძველი და [[ახალი აღთქმა|ახალი აღთქმის]] წიგნების არსებობას მაინც. ალბანური ლექციონარი თავისი მარტივი ხასიათით ყველაზე ახლოს არის ქართულ ხანმეტ ლექციონართან და მასთან ერთად შეიძლება ამგვარ თხზულებათა შორის უძველესად (V ს. შუა ხანებზე ადრე) ჩაითვალოს. &#160;</div></td><td class='diff-marker'>+</td><td style="background: #cfc; color:black; font-size: smaller;"><div>1996 წელს წმ. ეკატერინეს მონასტერში აღმოჩენილი ალბანურ-ქართული პალიმფსესტები ცხადყოფენ, რომ კავკასიის ალბანეთის მწერლობა <ins class="diffchange diffchange-inline">ნამდვილად </ins>არსებობდა და საკმაოდ განვითარებულიც იყო. ალბანური მწერლობის ძეგლი აღმოჩნდა ლექციონარი (მთელი წლის საუფლო დღესასწაულებზე წმ. წერილებიდან ლიტურგიული საკითხავების კრებული), რომელიც უეჭველად გულისხმობს ალბანურ ენაზე ძველი და [[ახალი აღთქმა|ახალი აღთქმის]] წიგნების არსებობას მაინც. ალბანური ლექციონარი თავისი მარტივი ხასიათით ყველაზე ახლოს არის ქართულ ხანმეტ ლექციონართან და მასთან ერთად შეიძლება ამგვარ თხზულებათა შორის უძველესად (V ს. შუა ხანებზე ადრე) ჩაითვალოს. &#160;</div></td></tr> <tr><td class='diff-marker'>&#160;</td><td style="background: #eee; color:black; font-size: smaller;"></td><td class='diff-marker'>&#160;</td><td style="background: #eee; color:black; font-size: smaller;"></td></tr> <tr><td class='diff-marker'>−</td><td style="background: #ffa; color:black; font-size: smaller;"><div>ალბანურმა მწერლობამ დაკნინება დაიწყო და მალევე დაიკარგა, როგორც კი ალბანეთის საკათალიკოსო [[მართლმადიდებლობა|მართლმადიდებლობიდან]] [[მონოფიზიტობა|მონოფიზიტობაზე]] გადავიდა (VII ს.I ნახევარი) და [[სომხური ეკლესია|სომხური ეკლესიის]] ძლიერი გავლენის <del class="diffchange diffchange-inline">ქეეშ </del>მოექცა. არის ცნობები, რომელთა მიხედვითაც სომხური ეკლესია და მისი მხარდამჭერი არაბთა სახალიფო ანადგურებდა [[დიოფიზიტობა|დიოფიზიტურ]] ალბანურ ლიტერატურას. დაახლოებით X ს-იდან ალბანური დამწერლობა მთლიანად სომხურით შეიცვალა. ხოლო დიოფიზიტურ გარემოში მოქცეული ალბანელებისათვის – ქართულით. &#160;</div></td><td class='diff-marker'>+</td><td style="background: #cfc; color:black; font-size: smaller;"><div>ალბანურმა მწერლობამ დაკნინება დაიწყო და მალევე დაიკარგა, როგორც კი ალბანეთის საკათალიკოსო [[მართლმადიდებლობა|მართლმადიდებლობიდან]] [[მონოფიზიტობა|მონოფიზიტობაზე]] გადავიდა (VII ს.I ნახევარი) და [[სომხური ეკლესია|სომხური ეკლესიის]] ძლიერი გავლენის <ins class="diffchange diffchange-inline">ქვეშ </ins>მოექცა. არის ცნობები, რომელთა მიხედვითაც სომხური ეკლესია და მისი მხარდამჭერი არაბთა სახალიფო ანადგურებდა [[დიოფიზიტობა|დიოფიზიტურ]] ალბანურ ლიტერატურას. დაახლოებით X ს-იდან ალბანური დამწერლობა მთლიანად სომხურით შეიცვალა. ხოლო დიოფიზიტურ გარემოში მოქცეული ალბანელებისათვის – ქართულით. &#160;</div></td></tr> <tr><td class='diff-marker'>&#160;</td><td style="background: #eee; color:black; font-size: smaller;"></td><td class='diff-marker'>&#160;</td><td style="background: #eee; color:black; font-size: smaller;"></td></tr> <tr><td class='diff-marker'>&#160;</td><td style="background: #eee; color:black; font-size: smaller;"><div>''ზ. ალექსიძე'' &#160;</div></td><td class='diff-marker'>&#160;</td><td style="background: #eee; color:black; font-size: smaller;"><div>''ზ. ალექსიძე'' &#160;</div></td></tr> </table>

Tkenchoshvili https://www.nplg.gov.ge/wikidict/index.php?title=%E1%83%90%E1%83%9A%E1%83%91%E1%83%90%E1%83%9C%E1%83%A3%E1%83%A0%E1%83%98_%E1%83%93%E1%83%90%E1%83%9B%E1%83%AC%E1%83%94%E1%83%A0%E1%83%9A%E1%83%9D%E1%83%91%E1%83%90_(%E1%83%99%E1%83%90%E1%83%95%E1%83%99%E1%83%90%E1%83%A1%E1%83%98%E1%83%90)&diff=216088&oldid=prev 2023-12-15T07:57:35Z

<p></p> <table class='diff diff-contentalign-left'> <col class='diff-marker' /> <col class='diff-content' /> <col class='diff-marker' /> <col class='diff-content' /> <tr valign='top'> <td colspan='2' style="background-color: white; color:black;">←წინა ვერსია</td> <td colspan='2' style="background-color: white; color:black;">07:57, 15 დეკემბერი 2023-ის ვერსია</td> </tr><tr><td colspan="2" class="diff-lineno">ხაზი 1:</td> <td colspan="2" class="diff-lineno">ხაზი 1:</td></tr> <tr><td class='diff-marker'>−</td><td style="background: #ffa; color:black; font-size: smaller;"><div>'''ალბანური დამწერლობა'''&#160; – დამწერლობის ორიგინალური სისტემა, რომელიც შექმნილია ფონეტიკურ პრინციპზე. იწერებოდა მარცხნიდან მარჯვნივ. გამოიყენებოდა [[ალბანეთი (კავკასიის)|კავკასიის ალბანეთში]] დაახლოებით V-X საუკუნეებში. ცნობილია მხოლოდ მისი ასომთავრული სახეობა. წარმომავლობის შესახებ გამოთქმულია ორი მოსაზრება: 1. ალბანური [[ანბანი]] შექმნილია სომხური და [[ქართული ანბანი|ქართული ანბანების]] საფუძველზე; 2. მომდინარეობს ბერძნულზე ორიენტირებული [[არამეული დამწერლობა|არამეული დამწერლობის]] რომელიმე სახეობიდან. სომხური წყაროების ცნობით, რომელსაც მეცნიერთა ნაწილი კრიტიკულად ეკიდება, ალბანური ანბანი V ს. I ნახ. შექმნა სომეხმა ბერმა მესროპ მაშტოცმა ალბანელი [[ეპისკოპოსი]]ს ბენიამინის დახმარებით. &#160;</div></td><td class='diff-marker'>+</td><td style="background: #cfc; color:black; font-size: smaller;"><div>'''ალბანური დამწერლობა'''&#160; – <ins class="diffchange diffchange-inline">[[დამწერლობა|</ins>დამწერლობის<ins class="diffchange diffchange-inline">]] </ins>ორიგინალური სისტემა, რომელიც შექმნილია ფონეტიკურ პრინციპზე. იწერებოდა მარცხნიდან მარჯვნივ. გამოიყენებოდა [[ალბანეთი (კავკასიის)|კავკასიის ალბანეთში]] დაახლოებით V-X საუკუნეებში. ცნობილია მხოლოდ მისი ასომთავრული სახეობა. წარმომავლობის შესახებ გამოთქმულია ორი მოსაზრება: 1. ალბანური [[ანბანი]] შექმნილია სომხური და [[ქართული ანბანი|ქართული ანბანების]] საფუძველზე; 2. მომდინარეობს ბერძნულზე ორიენტირებული [[არამეული დამწერლობა|არამეული დამწერლობის]] რომელიმე სახეობიდან. სომხური წყაროების ცნობით, რომელსაც მეცნიერთა ნაწილი კრიტიკულად ეკიდება, ალბანური ანბანი V ს. I ნახ. შექმნა სომეხმა ბერმა მესროპ მაშტოცმა ალბანელი [[ეპისკოპოსი]]ს ბენიამინის დახმარებით. &#160;</div></td></tr> <tr><td class='diff-marker'>&#160;</td><td style="background: #eee; color:black; font-size: smaller;"></td><td class='diff-marker'>&#160;</td><td style="background: #eee; color:black; font-size: smaller;"></td></tr> <tr><td class='diff-marker'>&#160;</td><td style="background: #eee; color:black; font-size: smaller;"><div>ალბანური დამწერლობის სისტემა და ძეგლები მეცნიერებისათვის ცნობილი არ იყო XX ს. 30-იან წლებამდე. 1937 [[აბულაძე იუსტინე|ი. აბულაძე]]მ ეჩმიაძინის (სომხეთი) ხელნაწერთა შორის აღმოაჩინა XV საუკუნეში გადაწერილი სომხური გრამატიკის სახელმძღვანელო, რომელშიც სხვა ენების ანბანებთან ერთად მოცემული იყო ალბანურიც, გრაფემების ფონეტიკურ მნიშვნელობათა სახელწოდებების სომხური ტრანსკრიფციით. ხელნაწერის მიხედვით, ალბანური ანბანი შედგებოდა 52 გრაფემისაგან, რომელთა ანალიზმაც მეცნიერები ([[შანიძე აკაკი|ა. შანიძე]], ჟ. დიუმე სილი) მიიყვანა დასკენამდე, რომ ალბანური ენა ეკუთენოდა მთის კავკასიური ენების დადღესტნური ჯგუფის სამხრეთ განშტოებას, დღემდე შემონახულს [[აზერბაიჯანი|აზერბაიჯანსა]] და ნაწილობრივ [[საქართველო]]ში მოსახლე უდიების ენის სახით. 1948-52 აზერბაიჯანში მინგეჩაურის გათხრების დროს აღმოჩნდა ალბანური დამწერლობით შესრულებული რამდენიმე ლაპიდარული წარწერა და გრაფიტო, რომლებსაც სპეციალისტები VI-IX სს-ით ათარიღებენ. წარწერები დღემდე გაუშიფრავი რჩებოდა, რადგან მასალა არ აღმოჩნდი საკმარისი, ხოლო სომხურ ხელნაწერში შემონახულმა, მრავალგზის შეცდომებით გადაწერილმა ანბანმა გასაღების ფუნქცია ვერ შეასრულა. &#160;</div></td><td class='diff-marker'>&#160;</td><td style="background: #eee; color:black; font-size: smaller;"><div>ალბანური დამწერლობის სისტემა და ძეგლები მეცნიერებისათვის ცნობილი არ იყო XX ს. 30-იან წლებამდე. 1937 [[აბულაძე იუსტინე|ი. აბულაძე]]მ ეჩმიაძინის (სომხეთი) ხელნაწერთა შორის აღმოაჩინა XV საუკუნეში გადაწერილი სომხური გრამატიკის სახელმძღვანელო, რომელშიც სხვა ენების ანბანებთან ერთად მოცემული იყო ალბანურიც, გრაფემების ფონეტიკურ მნიშვნელობათა სახელწოდებების სომხური ტრანსკრიფციით. ხელნაწერის მიხედვით, ალბანური ანბანი შედგებოდა 52 გრაფემისაგან, რომელთა ანალიზმაც მეცნიერები ([[შანიძე აკაკი|ა. შანიძე]], ჟ. დიუმე სილი) მიიყვანა დასკენამდე, რომ ალბანური ენა ეკუთენოდა მთის კავკასიური ენების დადღესტნური ჯგუფის სამხრეთ განშტოებას, დღემდე შემონახულს [[აზერბაიჯანი|აზერბაიჯანსა]] და ნაწილობრივ [[საქართველო]]ში მოსახლე უდიების ენის სახით. 1948-52 აზერბაიჯანში მინგეჩაურის გათხრების დროს აღმოჩნდა ალბანური დამწერლობით შესრულებული რამდენიმე ლაპიდარული წარწერა და გრაფიტო, რომლებსაც სპეციალისტები VI-IX სს-ით ათარიღებენ. წარწერები დღემდე გაუშიფრავი რჩებოდა, რადგან მასალა არ აღმოჩნდი საკმარისი, ხოლო სომხურ ხელნაწერში შემონახულმა, მრავალგზის შეცდომებით გადაწერილმა ანბანმა გასაღების ფუნქცია ვერ შეასრულა. &#160;</div></td></tr> </table>

Tkenchoshvili https://www.nplg.gov.ge/wikidict/index.php?title=%E1%83%90%E1%83%9A%E1%83%91%E1%83%90%E1%83%9C%E1%83%A3%E1%83%A0%E1%83%98_%E1%83%93%E1%83%90%E1%83%9B%E1%83%AC%E1%83%94%E1%83%A0%E1%83%9A%E1%83%9D%E1%83%91%E1%83%90_(%E1%83%99%E1%83%90%E1%83%95%E1%83%99%E1%83%90%E1%83%A1%E1%83%98%E1%83%90)&diff=216018&oldid=prev 2023-12-13T12:47:10Z

<p></p> <table class='diff diff-contentalign-left'> <col class='diff-marker' /> <col class='diff-content' /> <col class='diff-marker' /> <col class='diff-content' /> <tr valign='top'> <td colspan='2' style="background-color: white; color:black;">←წინა ვერსია</td> <td colspan='2' style="background-color: white; color:black;">12:47, 13 დეკემბერი 2023-ის ვერსია</td> </tr><tr><td colspan="2" class="diff-lineno">ხაზი 3:</td> <td colspan="2" class="diff-lineno">ხაზი 3:</td></tr> <tr><td class='diff-marker'>&#160;</td><td style="background: #eee; color:black; font-size: smaller;"><div>ალბანური დამწერლობის სისტემა და ძეგლები მეცნიერებისათვის ცნობილი არ იყო XX ს. 30-იან წლებამდე. 1937 [[აბულაძე იუსტინე|ი. აბულაძე]]მ ეჩმიაძინის (სომხეთი) ხელნაწერთა შორის აღმოაჩინა XV საუკუნეში გადაწერილი სომხური გრამატიკის სახელმძღვანელო, რომელშიც სხვა ენების ანბანებთან ერთად მოცემული იყო ალბანურიც, გრაფემების ფონეტიკურ მნიშვნელობათა სახელწოდებების სომხური ტრანსკრიფციით. ხელნაწერის მიხედვით, ალბანური ანბანი შედგებოდა 52 გრაფემისაგან, რომელთა ანალიზმაც მეცნიერები ([[შანიძე აკაკი|ა. შანიძე]], ჟ. დიუმე სილი) მიიყვანა დასკენამდე, რომ ალბანური ენა ეკუთენოდა მთის კავკასიური ენების დადღესტნური ჯგუფის სამხრეთ განშტოებას, დღემდე შემონახულს [[აზერბაიჯანი|აზერბაიჯანსა]] და ნაწილობრივ [[საქართველო]]ში მოსახლე უდიების ენის სახით. 1948-52 აზერბაიჯანში მინგეჩაურის გათხრების დროს აღმოჩნდა ალბანური დამწერლობით შესრულებული რამდენიმე ლაპიდარული წარწერა და გრაფიტო, რომლებსაც სპეციალისტები VI-IX სს-ით ათარიღებენ. წარწერები დღემდე გაუშიფრავი რჩებოდა, რადგან მასალა არ აღმოჩნდი საკმარისი, ხოლო სომხურ ხელნაწერში შემონახულმა, მრავალგზის შეცდომებით გადაწერილმა ანბანმა გასაღების ფუნქცია ვერ შეასრულა. &#160;</div></td><td class='diff-marker'>&#160;</td><td style="background: #eee; color:black; font-size: smaller;"><div>ალბანური დამწერლობის სისტემა და ძეგლები მეცნიერებისათვის ცნობილი არ იყო XX ს. 30-იან წლებამდე. 1937 [[აბულაძე იუსტინე|ი. აბულაძე]]მ ეჩმიაძინის (სომხეთი) ხელნაწერთა შორის აღმოაჩინა XV საუკუნეში გადაწერილი სომხური გრამატიკის სახელმძღვანელო, რომელშიც სხვა ენების ანბანებთან ერთად მოცემული იყო ალბანურიც, გრაფემების ფონეტიკურ მნიშვნელობათა სახელწოდებების სომხური ტრანსკრიფციით. ხელნაწერის მიხედვით, ალბანური ანბანი შედგებოდა 52 გრაფემისაგან, რომელთა ანალიზმაც მეცნიერები ([[შანიძე აკაკი|ა. შანიძე]], ჟ. დიუმე სილი) მიიყვანა დასკენამდე, რომ ალბანური ენა ეკუთენოდა მთის კავკასიური ენების დადღესტნური ჯგუფის სამხრეთ განშტოებას, დღემდე შემონახულს [[აზერბაიჯანი|აზერბაიჯანსა]] და ნაწილობრივ [[საქართველო]]ში მოსახლე უდიების ენის სახით. 1948-52 აზერბაიჯანში მინგეჩაურის გათხრების დროს აღმოჩნდა ალბანური დამწერლობით შესრულებული რამდენიმე ლაპიდარული წარწერა და გრაფიტო, რომლებსაც სპეციალისტები VI-IX სს-ით ათარიღებენ. წარწერები დღემდე გაუშიფრავი რჩებოდა, რადგან მასალა არ აღმოჩნდი საკმარისი, ხოლო სომხურ ხელნაწერში შემონახულმა, მრავალგზის შეცდომებით გადაწერილმა ანბანმა გასაღების ფუნქცია ვერ შეასრულა. &#160;</div></td></tr> <tr><td class='diff-marker'>&#160;</td><td style="background: #eee; color:black; font-size: smaller;"></td><td class='diff-marker'>&#160;</td><td style="background: #eee; color:black; font-size: smaller;"></td></tr> <tr><td class='diff-marker'>−</td><td style="background: #ffa; color:black; font-size: smaller;"><div>1996 წლის ნოემბერში [[სინას მთა|სინას მთის]] წმ. ეკატერინეს მონასტერში აღმოჩნდა X ს-ის ორი პალიმფსესტი, რომელთა ქვედა ტექსტი შესრულებულია ასომთაერული ალბანური დამწერლობით (ზედა ტექსტი ქართულია). ალბანური პალიმფსესტების <del class="diffchange diffchange-inline">გრაფემათა </del>მოხაზულობა უფრო ახლოს არის ალბანური ეპიგრაფიკული ძეგლების გრაფემების მოხაზულობასთან, ვიდრე სომხურ ხელნაწერში დაცული ანბანისა (სომხური ხელნაწერის&#160; ათამდე გრაფემა საერთოდ არ დასტურდება ალბანურ პალიმფსესტებში, ხოლო სულ ცოტა რვას შეცდომით აქვს მიწერილი ფონეტიკური მნიშენელობა). ტიპოლოგიურად იგი მსგავსია უძველესი (V–VII სს.) ქართული და სომხური ასომთაერული დამწერლობებისა როგორც გრაფემათა ფორმით (უფრო ახლოს არის ქართულთან, ვიდრე სომხურთან), ისე ტექსტის მთლიანი მხატერული აღქმით. ათამდე გრაფემა ფორმით საკმაოდ ემსგავსება ეთიოპურ დამწერლობას.</div></td><td class='diff-marker'>+</td><td style="background: #cfc; color:black; font-size: smaller;"><div>1996 წლის ნოემბერში [[სინას მთა|სინას მთის]] წმ. ეკატერინეს მონასტერში აღმოჩნდა X ს-ის ორი პალიმფსესტი, რომელთა ქვედა ტექსტი შესრულებულია ასომთაერული ალბანური დამწერლობით (ზედა ტექსტი ქართულია). ალბანური პალიმფსესტების <ins class="diffchange diffchange-inline">[[გრაფემა]]თა </ins>მოხაზულობა უფრო ახლოს არის ალბანური ეპიგრაფიკული ძეგლების გრაფემების მოხაზულობასთან, ვიდრე სომხურ ხელნაწერში დაცული ანბანისა (სომხური ხელნაწერის&#160; ათამდე გრაფემა საერთოდ არ დასტურდება ალბანურ პალიმფსესტებში, ხოლო სულ ცოტა რვას შეცდომით აქვს მიწერილი ფონეტიკური მნიშენელობა). ტიპოლოგიურად იგი მსგავსია უძველესი (V–VII სს.) ქართული და სომხური ასომთაერული დამწერლობებისა როგორც გრაფემათა ფორმით (უფრო ახლოს არის ქართულთან, ვიდრე სომხურთან), ისე ტექსტის მთლიანი მხატერული აღქმით. ათამდე გრაფემა ფორმით საკმაოდ ემსგავსება ეთიოპურ დამწერლობას.</div></td></tr> <tr><td class='diff-marker'>&#160;</td><td style="background: #eee; color:black; font-size: smaller;"></td><td class='diff-marker'>&#160;</td><td style="background: #eee; color:black; font-size: smaller;"></td></tr> <tr><td class='diff-marker'>&#160;</td><td style="background: #eee; color:black; font-size: smaller;"><div>ალბანური პალიმფსესტების ხელნაწერთა ფურცლები დახაზულია სველ პერგამენტზე დაჭიმული ლარებით, რითაც მიღწეულია ასოთა სიმეტრიულობა; საზედაო ასოებად გამოიყენება ძირითად ტექსტთან შედარებით უფრო დიდი ზომის ლამაზად გამოყვანილი ასომთავრული გრაფემები: დაქარაგმებათა სისტემა მსგავსია&#160; სხვა&#160; დრექრისტიანული ძეგლების დაქარაგმების წესისა. ქარაგმდებოდა საპატიო და ისეთი სიტყვები, რომელთა ტექსტში გამოცნობა ძნელი არ იყო მკითხველისათვის. განკვეთილობის ნიშნად იხმარება ორი (იშვიათად სამი) ერთმანეთის მიმართ პარალელურად დასმული მოკლე (წერტილივით) სწორი ხაზი. &#160;</div></td><td class='diff-marker'>&#160;</td><td style="background: #eee; color:black; font-size: smaller;"><div>ალბანური პალიმფსესტების ხელნაწერთა ფურცლები დახაზულია სველ პერგამენტზე დაჭიმული ლარებით, რითაც მიღწეულია ასოთა სიმეტრიულობა; საზედაო ასოებად გამოიყენება ძირითად ტექსტთან შედარებით უფრო დიდი ზომის ლამაზად გამოყვანილი ასომთავრული გრაფემები: დაქარაგმებათა სისტემა მსგავსია&#160; სხვა&#160; დრექრისტიანული ძეგლების დაქარაგმების წესისა. ქარაგმდებოდა საპატიო და ისეთი სიტყვები, რომელთა ტექსტში გამოცნობა ძნელი არ იყო მკითხველისათვის. განკვეთილობის ნიშნად იხმარება ორი (იშვიათად სამი) ერთმანეთის მიმართ პარალელურად დასმული მოკლე (წერტილივით) სწორი ხაზი. &#160;</div></td></tr> </table>

Tkenchoshvili https://www.nplg.gov.ge/wikidict/index.php?title=%E1%83%90%E1%83%9A%E1%83%91%E1%83%90%E1%83%9C%E1%83%A3%E1%83%A0%E1%83%98_%E1%83%93%E1%83%90%E1%83%9B%E1%83%AC%E1%83%94%E1%83%A0%E1%83%9A%E1%83%9D%E1%83%91%E1%83%90_(%E1%83%99%E1%83%90%E1%83%95%E1%83%99%E1%83%90%E1%83%A1%E1%83%98%E1%83%90)&diff=214509&oldid=prev 2023-11-21T09:51:14Z

<p>‎<span dir="auto"><span class="autocomment">წყარო</span></span></p> <table class='diff diff-contentalign-left'> <col class='diff-marker' /> <col class='diff-content' /> <col class='diff-marker' /> <col class='diff-content' /> <tr valign='top'> <td colspan='2' style="background-color: white; color:black;">←წინა ვერსია</td> <td colspan='2' style="background-color: white; color:black;">09:51, 21 ნოემბერი 2023-ის ვერსია</td> </tr><tr><td colspan="2" class="diff-lineno">ხაზი 26:</td> <td colspan="2" class="diff-lineno">ხაზი 26:</td></tr> <tr><td class='diff-marker'>&#160;</td><td style="background: #eee; color:black; font-size: smaller;"><div>[[ქართული ენა: ენციკლოპედია]]</div></td><td class='diff-marker'>&#160;</td><td style="background: #eee; color:black; font-size: smaller;"><div>[[ქართული ენა: ენციკლოპედია]]</div></td></tr> <tr><td class='diff-marker'>&#160;</td><td style="background: #eee; color:black; font-size: smaller;"><div>[[კატეგორია:ალბანური დამწერლობა (კავკასია)]]</div></td><td class='diff-marker'>&#160;</td><td style="background: #eee; color:black; font-size: smaller;"><div>[[კატეგორია:ალბანური დამწერლობა (კავკასია)]]</div></td></tr> <tr><td colspan="2">&#160;</td><td class='diff-marker'>+</td><td style="background: #cfc; color:black; font-size: smaller;"><div><ins style="color: red; font-weight: bold; text-decoration: none;">[[კატეგორია:დამწერლობა]]</ins></div></td></tr> </table>

Tkenchoshvili https://www.nplg.gov.ge/wikidict/index.php?title=%E1%83%90%E1%83%9A%E1%83%91%E1%83%90%E1%83%9C%E1%83%A3%E1%83%A0%E1%83%98_%E1%83%93%E1%83%90%E1%83%9B%E1%83%AC%E1%83%94%E1%83%A0%E1%83%9A%E1%83%9D%E1%83%91%E1%83%90_(%E1%83%99%E1%83%90%E1%83%95%E1%83%99%E1%83%90%E1%83%A1%E1%83%98%E1%83%90)&diff=214253&oldid=prev 2023-11-17T09:27:10Z

<p></p> <a href="https://www.nplg.gov.ge/wikidict/index.php?title=%E1%83%90%E1%83%9A%E1%83%91%E1%83%90%E1%83%9C%E1%83%A3%E1%83%A0%E1%83%98_%E1%83%93%E1%83%90%E1%83%9B%E1%83%AC%E1%83%94%E1%83%A0%E1%83%9A%E1%83%9D%E1%83%91%E1%83%90_(%E1%83%99%E1%83%90%E1%83%95%E1%83%99%E1%83%90%E1%83%A1%E1%83%98%E1%83%90)&amp;diff=214253&amp;oldid=213540">ცვლილებების ჩვენება</a>

Tkenchoshvili https://www.nplg.gov.ge/wikidict/index.php?title=%E1%83%90%E1%83%9A%E1%83%91%E1%83%90%E1%83%9C%E1%83%A3%E1%83%A0%E1%83%98_%E1%83%93%E1%83%90%E1%83%9B%E1%83%AC%E1%83%94%E1%83%A0%E1%83%9A%E1%83%9D%E1%83%91%E1%83%90_(%E1%83%99%E1%83%90%E1%83%95%E1%83%99%E1%83%90%E1%83%A1%E1%83%98%E1%83%90)&diff=213540&oldid=prev 2023-11-14T20:11:50Z

<p></p> <table class='diff diff-contentalign-left'> <col class='diff-marker' /> <col class='diff-content' /> <col class='diff-marker' /> <col class='diff-content' /> <tr valign='top'> <td colspan='2' style="background-color: white; color:black;">←წინა ვერსია</td> <td colspan='2' style="background-color: white; color:black;">20:11, 14 ნოემბერი 2023-ის ვერსია</td> </tr><tr><td colspan="2" class="diff-lineno">ხაზი 2:</td> <td colspan="2" class="diff-lineno">ხაზი 2:</td></tr> <tr><td class='diff-marker'>&#160;</td><td style="background: #eee; color:black; font-size: smaller;"></td><td class='diff-marker'>&#160;</td><td style="background: #eee; color:black; font-size: smaller;"></td></tr> <tr><td class='diff-marker'>&#160;</td><td style="background: #eee; color:black; font-size: smaller;"><div>ალბანური დამწერლობის სისტემა და ძეგლები მეცნიერებისათვის ცნობილი არ იყო XX ს. 30-იან წლებამდე. 1937 [[აბულაძე იუსტინე|ი. აბულაძე]]მ ეჩმიაძინის (სომხეთი) ხელნაწერთა შორის აღმოაჩინა XV საუკუნეში გადაწერილი სომხური გრამატიკის</div></td><td class='diff-marker'>&#160;</td><td style="background: #eee; color:black; font-size: smaller;"><div>ალბანური დამწერლობის სისტემა და ძეგლები მეცნიერებისათვის ცნობილი არ იყო XX ს. 30-იან წლებამდე. 1937 [[აბულაძე იუსტინე|ი. აბულაძე]]მ ეჩმიაძინის (სომხეთი) ხელნაწერთა შორის აღმოაჩინა XV საუკუნეში გადაწერილი სომხური გრამატიკის</div></td></tr> <tr><td class='diff-marker'>−</td><td style="background: #ffa; color:black; font-size: smaller;"><div>სახელმძღვანელო, რომელშიც სხვა ენების ანბანებთან ერთად მოცემული იყო ალბანურიც, გრაფემების ფონეტიკურ მნიშვნელობათა სახელწოდებების სომხური ტრანსკრიფციით. ხელნაწერის მიხედვით, ალბანური ანბანი შედგებოდა 52 გრაფემისაგან, რომელთა ანალიზმაც მეცნიერები ([[შანიძე აკაკი|ა. შანიძე]], ჟ. დიუმე სილი) მიიყვანა დასკენამდე, რომ ალბანური ენა ეკუთენოდა მთის კავკასიური ენების დადღესტნური ჯგუფის სამხრეთ განშტოებას, დღემდე შემონახელს [[აზერბაიჯანი|აზერბაიჯანსა]] და ნაწილობრივ [[საქართველო]]ში მოსახლე უდიების ენის სახით. 1948-52 აზერბაიჯანში მინგეჩაურის <del class="diffchange diffchange-inline">[[გათხრები|</del>გათხრების<del class="diffchange diffchange-inline">]] </del>დროს აღმოჩნდა</div></td><td class='diff-marker'>+</td><td style="background: #cfc; color:black; font-size: smaller;"><div>სახელმძღვანელო, რომელშიც სხვა ენების ანბანებთან ერთად მოცემული იყო ალბანურიც, გრაფემების ფონეტიკურ მნიშვნელობათა სახელწოდებების სომხური ტრანსკრიფციით. ხელნაწერის მიხედვით, ალბანური ანბანი შედგებოდა 52 გრაფემისაგან, რომელთა ანალიზმაც მეცნიერები ([[შანიძე აკაკი|ა. შანიძე]], ჟ. დიუმე სილი) მიიყვანა დასკენამდე, რომ ალბანური ენა ეკუთენოდა მთის კავკასიური ენების დადღესტნური ჯგუფის სამხრეთ განშტოებას, დღემდე შემონახელს [[აზერბაიჯანი|აზერბაიჯანსა]] და ნაწილობრივ [[საქართველო]]ში მოსახლე უდიების ენის სახით. 1948-52 აზერბაიჯანში მინგეჩაურის გათხრების დროს აღმოჩნდა</div></td></tr> <tr><td class='diff-marker'>&#160;</td><td style="background: #eee; color:black; font-size: smaller;"><div>ალბანური დამწერლობით შესრულებული რამდენიმე ლაპიდარული წარწერა და გრაფიტო, რომლებსაც სპეციალისტები VI-IX სს-ით ათარიღებენ. წარწერები დღემდე გაუშიფრავი რჩებოდა, რადგან მასალა არ აღმოჩნდი საკმარისი, ხოლო სომხურ ხელნაწერში შემონახულმა, მრავალგზის შეცდომებით გადაწერილმა ანბანმა გასაღების ფუნქცია ვერ შეასრულა. &#160;</div></td><td class='diff-marker'>&#160;</td><td style="background: #eee; color:black; font-size: smaller;"><div>ალბანური დამწერლობით შესრულებული რამდენიმე ლაპიდარული წარწერა და გრაფიტო, რომლებსაც სპეციალისტები VI-IX სს-ით ათარიღებენ. წარწერები დღემდე გაუშიფრავი რჩებოდა, რადგან მასალა არ აღმოჩნდი საკმარისი, ხოლო სომხურ ხელნაწერში შემონახულმა, მრავალგზის შეცდომებით გადაწერილმა ანბანმა გასაღების ფუნქცია ვერ შეასრულა. &#160;</div></td></tr> <tr><td class='diff-marker'>&#160;</td><td style="background: #eee; color:black; font-size: smaller;"></td><td class='diff-marker'>&#160;</td><td style="background: #eee; color:black; font-size: smaller;"></td></tr> <tr><td colspan="2" class="diff-lineno">ხაზი 13:</td> <td colspan="2" class="diff-lineno">ხაზი 13:</td></tr> <tr><td class='diff-marker'>&#160;</td><td style="background: #eee; color:black; font-size: smaller;"><div>2000 წლის ნოემბერ-დეკემბერში ულტრაიისფერი განათებით მთლიანად გადაიღეს ალბანური პალიმფსესტები. იმაეე განათებით გადმოიწერა ტექსტის დიდი ნაწილიც. 2001 წლის მარტ-აპრრილში ალბანური ტექსტები გაიშიფრა. &#160;</div></td><td class='diff-marker'>&#160;</td><td style="background: #eee; color:black; font-size: smaller;"><div>2000 წლის ნოემბერ-დეკემბერში ულტრაიისფერი განათებით მთლიანად გადაიღეს ალბანური პალიმფსესტები. იმაეე განათებით გადმოიწერა ტექსტის დიდი ნაწილიც. 2001 წლის მარტ-აპრრილში ალბანური ტექსტები გაიშიფრა. &#160;</div></td></tr> <tr><td class='diff-marker'>&#160;</td><td style="background: #eee; color:black; font-size: smaller;"></td><td class='diff-marker'>&#160;</td><td style="background: #eee; color:black; font-size: smaller;"></td></tr> <tr><td class='diff-marker'>−</td><td style="background: #ffa; color:black; font-size: smaller;"><div>ცნობები ალბანური დამწერლობის არსებობის შესახებ შემოინახა სომხურმა საისტორიო მწერლობამ. რომლის მიხედვითაც ალბანელებმა [[ქრისტიანობა|ქრისტიანობის]] მიღებისთანავე (V ს.) თარგმნეს ალბანურ ენაზე ძველი და [[ახალი აღთქმა|ახალი აღთქმის]] წიგნები. სომხურ ენაზევე შემონახულ ისტორიულ დოკუმენტებში გვაქვს ცნობა იმის შესახებ, რომ VII ს. დასაწყისში <del class="diffchange diffchange-inline">ალბანეთის </del>[[კათალიკოსი]] საერთაშაშორისო მიმოწერისას [[ეპისტოლე|ეპისტოლეებს]] ალბანურ ენაზეც ადგენდა. სომეხ მეცნიერთა ერთი ნაწილის აზრით, ალბანერი მწერლობა საერთოდ არ არსებობდა. აქ იგულისხმება ალბანეთის სომხური მოსახლეობის ენა, მწერლობა და დამწერლობა. ამის საპირისპიროდ აზერბაიჯანელი მეცნიერები თელიან, რომ სომხური მწერლობის რამდენიმე ძეგლი ალბანურიდან არის თარგმნილი და უნდა განიხილებოდეს როგორც ალბანური მწერლობის კუთევნილება.</div></td><td class='diff-marker'>+</td><td style="background: #cfc; color:black; font-size: smaller;"><div>ცნობები ალბანური დამწერლობის არსებობის შესახებ შემოინახა სომხურმა საისტორიო მწერლობამ. რომლის მიხედვითაც ალბანელებმა [[ქრისტიანობა|ქრისტიანობის]] მიღებისთანავე (V ს.) თარგმნეს ალბანურ ენაზე ძველი და [[ახალი აღთქმა|ახალი აღთქმის]] წიგნები. სომხურ ენაზევე შემონახულ ისტორიულ დოკუმენტებში გვაქვს ცნობა იმის შესახებ, რომ VII ს. დასაწყისში <ins class="diffchange diffchange-inline">[[კავკასიის ალბანეთი|ალბანეთი]]ს </ins>[[კათალიკოსი]] საერთაშაშორისო მიმოწერისას [[ეპისტოლე|ეპისტოლეებს]] ალბანურ ენაზეც ადგენდა. სომეხ მეცნიერთა ერთი ნაწილის აზრით, ალბანერი მწერლობა საერთოდ არ არსებობდა. აქ იგულისხმება ალბანეთის სომხური მოსახლეობის ენა, მწერლობა და დამწერლობა. ამის საპირისპიროდ აზერბაიჯანელი მეცნიერები თელიან, რომ სომხური მწერლობის რამდენიმე ძეგლი ალბანურიდან არის თარგმნილი და უნდა განიხილებოდეს როგორც ალბანური მწერლობის კუთევნილება.</div></td></tr> <tr><td class='diff-marker'>&#160;</td><td style="background: #eee; color:black; font-size: smaller;"></td><td class='diff-marker'>&#160;</td><td style="background: #eee; color:black; font-size: smaller;"></td></tr> <tr><td class='diff-marker'>&#160;</td><td style="background: #eee; color:black; font-size: smaller;"><div>1996 წელს წმ. ეკატერინეს მონასტერში აღმოჩენილი ალბანურ-ქართული პალიმფსესტები ცხადყოფენ, რომ კავკასიის ალბანეთის მწერლობა ნამდეილად არსებობდა და საკმაოდ განვითარებულიც იყო. ალბანური მწერლობის ძეგლი აღმოჩნდა ლექციონარი (მთელი წლის საუფლო დღესასწაულებზე წმ. წერილებიდან ლიტურგიული საკითხავების კრებული), რომელიც უეჭეელად გულისხმობს ალბანურ ენაზე ძველი და ახალი აღთქმის წიგნების არსებობას მაინც. ალბანური ლექციონარი თავისი მარტივი ხასიათით ყველაზე ახლოს არის ქართულ ხანმეტ ლექციონართან და მასთან ერთად შეიძლება ამგვარ თხზულებათა შორის უძველესად (V ს. შუა ხანებზე ადრე) ჩაითვალოს. &#160;</div></td><td class='diff-marker'>&#160;</td><td style="background: #eee; color:black; font-size: smaller;"><div>1996 წელს წმ. ეკატერინეს მონასტერში აღმოჩენილი ალბანურ-ქართული პალიმფსესტები ცხადყოფენ, რომ კავკასიის ალბანეთის მწერლობა ნამდეილად არსებობდა და საკმაოდ განვითარებულიც იყო. ალბანური მწერლობის ძეგლი აღმოჩნდა ლექციონარი (მთელი წლის საუფლო დღესასწაულებზე წმ. წერილებიდან ლიტურგიული საკითხავების კრებული), რომელიც უეჭეელად გულისხმობს ალბანურ ენაზე ძველი და ახალი აღთქმის წიგნების არსებობას მაინც. ალბანური ლექციონარი თავისი მარტივი ხასიათით ყველაზე ახლოს არის ქართულ ხანმეტ ლექციონართან და მასთან ერთად შეიძლება ამგვარ თხზულებათა შორის უძველესად (V ს. შუა ხანებზე ადრე) ჩაითვალოს. &#160;</div></td></tr> </table>

Tkenchoshvili https://www.nplg.gov.ge/wikidict/index.php?title=%E1%83%90%E1%83%9A%E1%83%91%E1%83%90%E1%83%9C%E1%83%A3%E1%83%A0%E1%83%98_%E1%83%93%E1%83%90%E1%83%9B%E1%83%AC%E1%83%94%E1%83%A0%E1%83%9A%E1%83%9D%E1%83%91%E1%83%90_(%E1%83%99%E1%83%90%E1%83%95%E1%83%99%E1%83%90%E1%83%A1%E1%83%98%E1%83%90)&diff=213525&oldid=prev 2023-11-14T13:10:32Z

<p>ახალი გვერდი: &#039;&#039;&#039;ალბანური დამწერლობა&#039;&#039;&#039; – დამწერლობის ორიგინალური სისტემა, ...</p> <p><b>ახალი გვერდი</b></p><div>'''ალბანური დამწერლობა''' – დამწერლობის ორიგინალური სისტემა, რომელიც შექმნილია ფონეტიკურ პრინციპზე. იწერებოდა მარცხნიდან მარჯვნივ. გამოიყენებოდა [[ალბანეთი (კავკასიის)|კავკასიის ალბანეთში]] დაახლოებით V-X საუკუნეებში. ცნობილია მხოლოდ მისი ასომთავრული სახეობა. წარმომავლობის შესახებ გამოთქმულია ორი მოსაზრება: 1. ალბანური ანბანი შექმნილია სომხური და ქართული ანბანების საფუძველზე; 2. მომდინარეობს ბერძნულზე ორიენტირებული [[არამეული დამწერლობა|არამეული დამწერლობის]] რომელიმე სახეობიდან. სომხური წყაროების ცნობით, რომელსაც მეცნიერთა ნაწილი კრიტიკულად ეკიდება, ალბანური ანბანი V ს. I ნახ. შექმნა სომეხმა ბერმა მესროპ მაშტოცმა ალბანელი [[ეპისკოპოსი]]ს ბენიამინის დახმარებით. <br /> <br /> ალბანური დამწერლობის სისტემა და ძეგლები მეცნიერებისათვის ცნობილი არ იყო XX ს. 30-იან წლებამდე. 1937 [[აბულაძე იუსტინე|ი. აბულაძე]]მ ეჩმიაძინის (სომხეთი) ხელნაწერთა შორის აღმოაჩინა XV საუკუნეში გადაწერილი სომხური გრამატიკის<br /> სახელმძღვანელო, რომელშიც სხვა ენების ანბანებთან ერთად მოცემული იყო ალბანურიც, გრაფემების ფონეტიკურ მნიშვნელობათა სახელწოდებების სომხური ტრანსკრიფციით. ხელნაწერის მიხედვით, ალბანური ანბანი შედგებოდა 52 გრაფემისაგან, რომელთა ანალიზმაც მეცნიერები ([[შანიძე აკაკი|ა. შანიძე]], ჟ. დიუმე სილი) მიიყვანა დასკენამდე, რომ ალბანური ენა ეკუთენოდა მთის კავკასიური ენების დადღესტნური ჯგუფის სამხრეთ განშტოებას, დღემდე შემონახელს [[აზერბაიჯანი|აზერბაიჯანსა]] და ნაწილობრივ [[საქართველო]]ში მოსახლე უდიების ენის სახით. 1948-52 აზერბაიჯანში მინგეჩაურის [[გათხრები|გათხრების]] დროს აღმოჩნდა<br /> ალბანური დამწერლობით შესრულებული რამდენიმე ლაპიდარული წარწერა და გრაფიტო, რომლებსაც სპეციალისტები VI-IX სს-ით ათარიღებენ. წარწერები დღემდე გაუშიფრავი რჩებოდა, რადგან მასალა არ აღმოჩნდი საკმარისი, ხოლო სომხურ ხელნაწერში შემონახულმა, მრავალგზის შეცდომებით გადაწერილმა ანბანმა გასაღების ფუნქცია ვერ შეასრულა. <br /> <br /> 1996 წლის ნოემბერში [[სინას მთა|სინას მთის]] წმ. ეკატერინეს მონასტერში აღმოჩნდა X ს-ის ორი პალიმფსესტი, რომელთა ქვედა ტექსტი შესრულებულია ასომთაერული ალბანური დამწერლობით (ზედა ტექსტი ქართულია). ალბანური პალიმფსესტების გრაფემათა მოხაზულობა უფრო ახლოს არის ალბანური ეპიგრაფიკული ძეგლების გრაფემების მოხაზულობასთან, ვიდრე სომხურ ხელნაწერში დაცული ანბანისა (სომხური ხელნაწერის ათამდე გრაფემა საერთოდ არ დასტურდება ალბანურ პალიმფსესტებში, ხოლო სულ ცოტა რვას შეცდომით აქვს მიწერილი ფონეტიკური მნიშენელობა). ტიპოლოგიურად იგი მსგავსია უძველესი (V–VII სს.) ქართული და სომხური ასომთაერული დამწერლობებისა როგორც გრაფემათა ფორმით (უფრო ახლოს არის ქართულთან, ვიდრე სომხურთან),<br /> ისე ტექსტის მთლიანი მხატერული აღქმით. ათამდე გრაფემა ფორმით საკმაოდ ემსგავსება ეთიოპურ დამწერლობას.<br /> <br /> ალბანური პალიმფსესტების ხელნაწერთა ფურცლები დახაზულია სველ პერგამენტზე დაჭიმული ლარებით, რითაც მიღწეულია<br /> ასოთა სიმეტრიულობა; საზედაო ასოებად გამოიყენება ძირითად ტექსტთან შედარებით უფრო დიდი ზომის ლამაზად გამოყვანილი ასომთაერული გრაფემები: დაქარაგმებათა სისტემა მსგავსია სხვა ადრექრისტიანული ძეგლების დაქარაგმების წესისა: ქარაგმდებოდა საპატიო და ისეთი სიტყვები, რომელთა ტექსტში გამოცნობა ძნელი არ იყო მკითხველისათვის. განკვეთილობის ნიშნად იხმარება ორი (იშვიათად სამი) ერთმანეთის მიმართ პარალელურად დასმული მოკლე (წერტილივით) სწორი ხაზი. <br /> <br /> 2000 წლის ნოემბერ-დეკემბერში ულტრაიისფერი განათებით მთლიანად გადაიღეს ალბანური პალიმფსესტები. იმაეე განათებით გადმოიწერა ტექსტის დიდი ნაწილიც. 2001 წლის მარტ-აპრრილში ალბანური ტექსტები გაიშიფრა. <br /> <br /> ცნობები ალბანური დამწერლობის არსებობის შესახებ შემოინახა სომხურმა საისტორიო მწერლობამ. რომლის მიხედვითაც ალბანელებმა [[ქრისტიანობა|ქრისტიანობის]] მიღებისთანავე (V ს.) თარგმნეს ალბანურ ენაზე ძველი და [[ახალი აღთქმა|ახალი აღთქმის]] წიგნები. სომხურ ენაზევე შემონახულ ისტორიულ დოკუმენტებში გვაქვს ცნობა იმის შესახებ, რომ VII ს. დასაწყისში ალბანეთის [[კათალიკოსი]] საერთაშაშორისო მიმოწერისას [[ეპისტოლე|ეპისტოლეებს]] ალბანურ ენაზეც ადგენდა. სომეხ მეცნიერთა ერთი ნაწილის აზრით, ალბანერი მწერლობა საერთოდ არ არსებობდა. აქ იგულისხმება ალბანეთის სომხური მოსახლეობის ენა, მწერლობა და დამწერლობა. ამის საპირისპიროდ აზერბაიჯანელი მეცნიერები თელიან, რომ სომხური მწერლობის რამდენიმე ძეგლი ალბანურიდან არის თარგმნილი და უნდა განიხილებოდეს როგორც ალბანური მწერლობის კუთევნილება.<br /> <br /> 1996 წელს წმ. ეკატერინეს მონასტერში აღმოჩენილი ალბანურ-ქართული პალიმფსესტები ცხადყოფენ, რომ კავკასიის ალბანეთის მწერლობა ნამდეილად არსებობდა და საკმაოდ განვითარებულიც იყო. ალბანური მწერლობის ძეგლი აღმოჩნდა ლექციონარი (მთელი წლის საუფლო დღესასწაულებზე წმ. წერილებიდან ლიტურგიული საკითხავების კრებული), რომელიც უეჭეელად გულისხმობს ალბანურ ენაზე ძველი და ახალი აღთქმის წიგნების არსებობას მაინც. ალბანური ლექციონარი თავისი მარტივი ხასიათით ყველაზე ახლოს არის ქართულ ხანმეტ ლექციონართან და მასთან ერთად შეიძლება ამგვარ თხზულებათა შორის უძველესად (V ს. შუა ხანებზე ადრე) ჩაითვალოს. <br /> <br /> ალბანურმა მწერლობამ დაკნინება დაიწყო და მალევე დაიკარგა, როგორც კი ალბანეთის საკათალიკოსო [[მართლმადიდებლობა|მართლმადიდებლობიდან]] [[მონოფიზიტობა|მონოფიზიტობაზე]] გადავიდა (VII ს.I ნახევარი) და სომხური ეკლესიის ძლიერი გავლენის ქეეშ მოექცა. არის ცნობები, რომელთა მიხედვითაც სომხური ეკლესია და მისი მხარდამჭერი არაბთა სახალიფო ანადგურებდა [[დიოფიზიტობა|დიოფიზიტურ]] ალბანურ ლიტერატურას. დაახლოებით X ს-იდან ალბანური დამწერლობა მთლიანად სომხურით შეიცვალა. ხოლო დიოფისიტურ გარემოში მოქცეული ალბანელებისათეის – ქართულით. <br /> <br /> ''ზ. ალექსიძე'' <br /> <br /> <br /> ==ლიტერატურა==<br /> * ალექსიძე ზ. მასალები დვინის 506 წლის კრების ისტორიისათვის, „მაცნე“ (ისტორიის… სერია), 1974, № 1; <br /> * მისივე, ალბანური მწერლობის ძეგლი სინას მთაზე და მისი მნიშვნელობა კავკასიოლოგიისათვის, თბ., 1998; <br /> * მისივე, კავკასიის ალბანეთის ენა, დამწერლობა და მწერლობა, თბ., 2003. <br /> <br /> ==წყარო==<br /> [[ქართული ენა: ენციკლოპედია]]<br /> [[კატეგორია:ალბანური დამწერლობა (კავკასია)]]</div>

Tkenchoshvili