ამბავი - რედაქტირების ისტორია

Tkenchoshvili 10:19, 4 ივნისი 2025-ზე

2025-06-04T10:19:41Z

Tkenchoshvili 21:15, 23 იანვარი 2024-ზე

2024-01-23T21:15:05Z

Tkenchoshvili: /* წყარო */

2023-08-20T12:16:10Z

‎წყარო

Tkenchoshvili: ახალი გვერდი: '''ამბავი''' – ძველი ფოლკლორული ჟანრი, რეალისტური შინაარსის მ...

2023-08-16T19:57:32Z

ახალი გვერდი: '''ამბავი''' – ძველი ფოლკლორული ჟანრი, რეალისტური შინაარსის მ...

ახალი გვერდი

'''ამბავი''' – ძველი ფოლკლორული [[ჟანრი]], რეალისტური შინაარსის მოთხრობა რომელიც ახლა თქმულების სახელს ატარებს.

ხალხში დღესაც [[ამირანი]]სა და ტარიელის თქმულებებს ამბავს უწოდებენ. ამირანიანის ფშაურ ვარიანტმი ნათქვამია: „ბადრის,
უსუფის ამბავი მალი-მალ მოგეგონებათ. (მიჯაჭვული ამირანი, 1947, 312). [[სამეგრელო]]ში პოპულარულია „არამ ხუტუს ამბავი“
(იქვე, 386) [[ქართლი|ქართლსა]] და [[ლეჩხუმი|ლეჩხუმში]] ტარიელის თავგადასავალს „ტარიელის ამბავი“ ჰქვია (ხალხური ვეფხისტყაოსანი 1937;. 157, 348). ამბავ ჟანრს კარგად იცნობს ძველი ქ. ლიტერატურა, განსაკუთრებით „[[ამირანდარეჯანიანი|ამირან-დარეჯანიანი]]“ და „ვეფხისტყაოსანი“.

ამბავ ადრე რამდენიმე მნიშვნელობა ჰქონდა: <br />
1. ცნობა, სიახლე. „გრიგოლ ხანძთელის ცხოვრებაში“ ნათქვამია: „ჰამბავი და ყოველი მანვე მოსე მოგახსენოს“. <br />
2. სამოქალაქო შინაარსის თავგადასავალი, „სოფლიოთა საქმეთა უბნობაი“. „იოანე და ეფთვიმეს ცხოვრებაში“ წერია: თორნიკეს „ამას ესევითართა პირთათʒს უბნობაი და ჰამბავი უყუარდა“. მაგრამ იოანემ ამხილა თორნიკე და აუკრძალა სამოქალაქო-საგმირო ამბების მოსმენა თანაც გაბრიელ ხუცესი მიუჩინა მოსაუბრეთ. „ხოლო ხუცესი იგი ესევითარი კაცი იყო, რომელ პირსა მისსა სოფლიოი სიტყუაი არა გამოვიდოდა, არამედ ყოველივე საღმრთოი და სულიერი“. <br />
3. ზღაპრისაგან განსხვავებული რეალისტური შინაარსის მხატვრული მო თხრობა, თქმულება. ამბავის და ზღაპრის ჟანრების დიფერენცირებაში იოანე ოქროპირის თხზულების თარგმანი გვეხმარება: „არა უწყია, ვითარ რომელიმე იქადიედ პირველთა მეფეთა ცხორებასა თხრობად და რომელიმე ჰამბავთა და ზღაპართა მთავართასა ზედა ზუაობენ და იქადიედ („მოთმინებისათვს და ამა სოფლის აღსასრულისათʒს").

ამბავი, როგორც ჟანრის, მხატვრული ფორმის გარკვევაში კლასიკური პერიოდის მწერლობა გვეხმარება „ამირანდარეჯანიანი” და „ვეფხისტყაოსანი“ ეპიკური ნაწარმოების ამბავებად დაყოფის პრინციპს ემყარება. [[შოთა რუსთაველი|შოთა რუსთაველმა]] იცის, ამბავი შეიძლება იყოს გრძელი და მოკლე, მართალი და ზღაპრული, საამო, ზოგჯერ შესაკრთობი და ამაღელვებელი. ამბავი ზეპირად ისმენენ, მის საჯარო თხრობას მისდევენ, ე. ი. ამბის გადმოცემა-შესრულებას გარკვეული ტრადიცია ახასიათებს. არსებობენ ამბავის მბობელნი შემკრებელნი მკრეფავნი მცნობელ-გამგებელნი და მისი დაწყება, შეწყვეტა, გაგრძელება, დასრულება და განმეორებაც შეიძლება. მოსე ხონელის კვალობაზე [[სულხან-საბა ორბელიანი|სულხან-საბა]] ამბის სპეციფიკად „ნაქმართ თხრობას“ მიიჩნევს.

მცირე მოთხრობას, უმთავრესად სათავგადასავლო, სავაჟკაცო-საგმიროს, ომგადახდილობისას – ხალხურ პოეზიაში ახლაც ამბავი
ეწოდება. „დედას უამბეთ ამბავი ჩვენის ქისტების ცდისაო“, ნათქვამია ხევსურულ ლექსში. ჩვეულებრივ ამბავის ფორმა პროზაულია, მაგრამ ლექსადაც გადმოიცემა.

''მ. ჩიქოვანი''

==ლიტერატურა==
* მ. ჩიქოვანი, ძველი ქართული წერილობითი ცნობები ზეპირსიტყვიერი ჟანრების შესახებ. ლიტ. ძიებანი, VIII, 1953;
* მისივე, ამბავის ჟანრობრივი ტრადიცია ქართულ ეპოსში. „ქართული ეპოსი“, II, 1965.

==წყარო==
[[ქართული ფოლკლორის ლექსიკონი: ნაწილი I]]
[[კატეგორია:ფოლკლორი]]
[[კატეგორია:ფოლკლორული ჟანრი]]

@@ ხაზი 8: / ხაზი 8: @@
 . ცნობა, სიახლე. „გრიგოლ ხანძთელის ცხოვრებაში“ ნათქვამია: „ჰამბავი და ყოველი მანვე მოსე მოგახსენოს“. <br />
 . სამოქალაქო შინაარსის თავგადასავალი, „სოფლიოთა საქმეთა უბნობაი“. „იოანე და ეფთვიმეს ცხოვრებაში“ წერია: თორნიკეს „ამას ესევითართა პირთათʒს უბნობაი და ჰამბავი უყუარდა“. მაგრამ იოანემ ამხილა თორნიკე და აუკრძალა სამოქალაქო-საგმირო ამბების მოსმენა თანაც გაბრიელ ხუცესი მიუჩინა მოსაუბრეთ. „ხოლო ხუცესი იგი ესევითარი კაცი იყო, რომელ პირსა მისსა სოფლიოი სიტყუაი არა გამოვიდოდა, არამედ ყოველივე საღმრთოი და სულიერი“. <br />
-. ზღაპრისაგან განსხვავებული რეალისტური შინაარსის მხატვრული მო თხრობა, თქმულება. ამბავის და ზღაპრის ჟანრების დიფერენცირებაში იოანე ოქროპირის თხზულების თარგმანი გვეხმარება: „არა უწყია, ვითარ რომელიმე იქადიედ პირველთა მეფეთა ცხორებასა თხრობად და რომელიმე ჰამბავთა და ზღაპართა მთავართასა ზედა ზუაობენ და იქადიედ („მოთმინებისათვს და ამა სოფლის აღსასრულისათʒს").
+. ზღაპრისაგან განსხვავებული რეალისტური შინაარსის მხატვრული მო თხრობა, თქმულება. ამბავის და ზღაპრის ჟანრების დიფერენცირებაში იოანე ოქროპირის თხზულების თარგმანი გვეხმარება: „არა უწყია, ვითარ რომელიმე იქადიედ პირველთა მეფეთა ცხოვრებასა თხრობად და რომელიმე ჰამბავთა და ზღაპართა მთავართასა ზედა ზუაობენ და იქადიედ („მოთმინებისათვის და ამა სოფლის აღსასრულისათʒს").
 ამბავი, როგორც ჟანრის, მხატვრული ფორმის გარკვევაში  კლასიკური პერიოდის მწერლობა გვეხმარება „ამირანდარეჯანიანი” და „ვეფხისტყაოსანი“ ეპიკური ნაწარმოების ამბავებად  დაყოფის პრინციპს ემყარება. [[შოთა რუსთაველი|შოთა რუსთაველმა]] იცის, ამბავი შეიძლება იყოს გრძელი და მოკლე, მართალი და ზღაპრული, საამო,  ზოგჯერ შესაკრთობი და ამაღელვებელი. ამბავი ზეპირად ისმენენ, მის საჯარო თხრობას მისდევენ, ე. ი. ამბის გადმოცემა-შესრულებას გარკვეული ტრადიცია ახასიათებს. არსებობენ ამბავის მბობელნი შემკრებელნი მკრეფავნი მცნობელ-გამგებელნი და მისი დაწყება, შეწყვეტა, გაგრძელება, დასრულება და განმეორებაც შეიძლება. მოსე ხონელის კვალობაზე [[სულხან-საბა ორბელიანი|სულხან-საბა]] ამბის სპეციფიკად „ნაქმართ თხრობას“ მიიჩნევს.

@@ ხაზი 1: / ხაზი 1: @@
 '''ამბავი''' – ძველი ფოლკლორული [[ჟანრი]], რეალისტური შინაარსის მოთხრობა რომელიც ახლა თქმულების სახელს ატარებს.
-ხალხში დღესაც [[ამირანი]]სა და ტარიელის თქმულებებს ამბავს უწოდებენ. ამირანიანის ფშაურ ვარიანტმი ნათქვამია: „ბადრის,
+ხალხში დღესაც [[ამირანი]]სა და ტარიელის თქმულებებს ამბავს უწოდებენ. ამირანიანის ფშაურ ვარიანტში ნათქვამია: „ბადრის,
 უსუფის ამბავი მალი-მალ მოგეგონებათ. (მიჯაჭვული ამირანი, 1947, 312). [[სამეგრელო]]ში პოპულარულია „არამ ხუტუს ამბავი“
 (იქვე, 386) [[ქართლი|ქართლსა]] და [[ლეჩხუმი|ლეჩხუმში]] ტარიელის თავგადასავალს „ტარიელის ამბავი“ ჰქვია (ხალხური ვეფხისტყაოსანი 1937;. 157, 348). ამბავ ჟანრს კარგად იცნობს ძველი ქ. ლიტერატურა, განსაკუთრებით „[[ამირანდარეჯანიანი|ამირან-დარეჯანიანი]]“ და „ვეფხისტყაოსანი“.
@@ ხაზი 12: / ხაზი 12: @@
 ამბავი, როგორც ჟანრის, მხატვრული ფორმის გარკვევაში  კლასიკური პერიოდის მწერლობა გვეხმარება „ამირანდარეჯანიანი” და „ვეფხისტყაოსანი“ ეპიკური ნაწარმოების ამბავებად  დაყოფის პრინციპს ემყარება. [[შოთა რუსთაველი|შოთა რუსთაველმა]] იცის, ამბავი შეიძლება იყოს გრძელი და მოკლე, მართალი და ზღაპრული, საამო,  ზოგჯერ შესაკრთობი და ამაღელვებელი. ამბავი ზეპირად ისმენენ, მის საჯარო თხრობას მისდევენ, ე. ი. ამბის გადმოცემა-შესრულებას გარკვეული ტრადიცია ახასიათებს. არსებობენ ამბავის მბობელნი შემკრებელნი მკრეფავნი მცნობელ-გამგებელნი და მისი დაწყება, შეწყვეტა, გაგრძელება, დასრულება და განმეორებაც შეიძლება. მოსე ხონელის კვალობაზე [[სულხან-საბა ორბელიანი|სულხან-საბა]] ამბის სპეციფიკად „ნაქმართ თხრობას“ მიიჩნევს.
-მცირე მოთხრობას, უმთავრესად სათავგადასავლო, სავაჟკაცო-საგმიროს, ომგადახდილობისას – ხალხურ პოეზიაში ახლაც ამბავი
+მცირე მოთხრობას, უმთავრესად სათავგადასავლო, სავაჟკაცო-საგმიროს, ომგადახდილებისას – ხალხურ პოეზიაში ახლაც ამბავი
 ეწოდება. „დედას უამბეთ ამბავი ჩვენის ქისტების ცდისაო“, ნათქვამია ხევსურულ ლექსში. ჩვეულებრივ ამბავის ფორმა პროზაულია, მაგრამ ლექსადაც გადმოიცემა.

@@ ხაზი 26: / ხაზი 26: @@
 [[ქართული ფოლკლორის ლექსიკონი: ნაწილი I]]
 [[კატეგორია:ფოლკლორი]]
-[[კატეგორია:ფოლკლორული ჟანრი]]
+[[კატეგორია:ფოლკლორული ჟანრები]]