არქიმედე - რედაქტირების ისტორია

Tkenchoshvili: /* წყარო */

2024-12-19T09:42:19Z

‎წყარო

Tkenchoshvili 08:20, 19 დეკემბერი 2024-ზე

2024-12-19T08:20:21Z

Tkenchoshvili 19:26, 19 ნოემბერი 2024-ზე

2024-11-19T19:26:11Z

Tkenchoshvili 13:03, 6 აგვისტო 2024-ზე

2024-08-06T13:03:32Z

Tkenchoshvili 13:02, 6 აგვისტო 2024-ზე

2024-08-06T13:02:32Z

Tkenchoshvili 07:41, 10 ივნისი 2024-ზე

2024-06-10T07:41:33Z

Echelidze 11:01, 5 ივლისი 2023-ზე

2023-07-05T11:01:43Z

Echelidze 12:32, 1 ივნისი 2023-ზე

2023-06-01T12:32:13Z

Echelidze 12:31, 31 მაისი 2023-ზე

2023-05-31T12:31:51Z

Echelidze 12:07, 31 მაისი 2023-ზე

2023-05-31T12:07:45Z

@@ ხაზი 29: / ხაზი 29: @@
 [[კატეგორია:ბერძენი მექანიკოსები]]
 [[კატეგორია:ფიზიკოსები]]
-[[კატეგორია:ბერძენი ფიზიკოსები]]
+[[კატეგორია:ძველი ბერძენი ფიზიკოსები]]
 [[კატეგორია:პოლიტიკური მოღვაწეები]]
 [[კატეგორია:სამხედრო ინჟინრები]]

@@ ხაზი 1: / ხაზი 1: @@
-[[ფაილი:Arqimede.PNG|მარჯვნივ|200პქ]]
+[[ფაილი:Arqimede 1.PNG|thumb|150პქ|„არქიმედე“, მხატვარი, დომენიკო ფეტი]]
-'''არქიმედე (ძვ. წ. 287 – 212)''' — ძველი [[საბერძნეთი]]ს მათემატიკოსი და მექანიკოსი, ფიზიკოსი და სამხედრო ინჟინერი, პოლიტიკური მოღვაწე. მან შექმნა ფუნდამენტური ნაშრომები [[მათემატიკა|მათემატიკის]], [[მექანიკა|მექანიკისა]] და ფიზიკის სხვადასხვა დარგში. დაიბადა, ცხოვრობდა და გარდაიცვალა სირაკუზაში, სიცილიის აღმოსავლეთ სანაპიროზე მდებარე ბერძნულ კოლონიაში.
+'''არქიმედე (ძვ. წ. 287 – 212)''' – ძველი [[საბერძნეთი]]ს მათემატიკოსი და მექანიკოსი, ფიზიკოსი და სამხედრო ინჟინერი, პოლიტიკური მოღვაწე. მან შექმნა ფუნდამენტური ნაშრომები [[მათემატიკა|მათემატიკის]], [[მექანიკა|მექანიკისა]] და ფიზიკის სხვადასხვა დარგში. დაიბადა, ცხოვრობდა და გარდაიცვალა სირაკუზაში, სიცილიის აღმოსავლეთ სანაპიროზე მდებარე ბერძნულ კოლონიაში.
 არქიმედე იყო ანტიკური ტექნიკის საუკუთესო მცოდნე, ღრმად მოაზროვნე და გამომგონებელი, ზებუნებრივი გამჭრიახობის [[ადამიანი]]. უკვე სიჭაბუკეში იცნობდა [[ევკლიდე]]ს „საწყისებს.

@@ ხაზი 14: / ხაზი 14: @@
 არქიმედეს დიდი მიღწევები ჰქონდა მექანიკაში. მას ეკუთვნის დიდი რაოდენობის ტექნიკური გამოგონება; თავისი არაჩვეულებრივი უნარით იგი ადვილად წყვეტდა ტექნიკურ ამოცანებს; თავისი ღრმა ცოდნის გამოყენება შეეძლო პრაქტიკული მიზნების განსახორციელებლად. მან გამოარკვია სიმძიმის ცენტრის პრინციპი; იგი ითვლება [[ჰიდროსტატიკა|ჰიდროსტატიკის]] – სითხის წონასწორობის შესახებ მეცნიერებს ჭეშმარიტ დამფუძნებლად. არქიმედემ აღმოაჩინა მისი სახელით ცნობილი ჰიდროსტატიკის კანონი - „არქიმედეს კანონი“: სითხეში (ან [[აირი|აირში]]) ჩაშვებულ ყოველ სხეულზე მოქმედებს „ამწევი ძალა” (ამომგდები ძალა),  რომელიც მიმართულია ზემოთ, უდრის სხეულის მიერ გამოდევნილი სითხის (ან აირის) წონას და გამოდევნილი მოცულობის სიმძიმის ცენტრშია მოდებული.
-მათემატიკაში, ფიზიკასა და მექანიკაში თეორიულ კვლევასთან ერთად იგი სწავლობდა გამოყენებითი მექანიკის საკითხებსაც. მან მრავალი შესანიშნავი გამოგონებით დიდად გაამდიდრა ანტიკური ტექნიკა. მოაწყო პლანეტარიუმი, დაამზადა ცის სფეროს მოდელი – გლობუსი, მზის დიამეტრის გამზომი ხელსაწყო. გააუმჯობესა მინდვრების სარწყავი წყლის ხრახნი და ამ ხრახნის პრინციპზე ააგო წყალსაქაჩი მოწყობილობა (.,არქიმედეს ხრახნი” – „ჭიახრახნი“) რომელიც პირველად ეგვიპტეში გამოიყენეს მდინარე ნილოსის მიერ დატბორილი ველების დასაშრობად. არქიმედე ითვლება თანამედროვე პოლისპასტის გამომგონებლად.
+მათემატიკაში, ფიზიკასა და მექანიკაში თეორიულ კვლევასთან ერთად იგი სწავლობდა გამოყენებითი მექანიკის საკითხებსაც. მან მრავალი შესანიშნავი გამოგონებით დიდად გაამდიდრა ანტიკური ტექნიკა. მოაწყო პლანეტარიუმი, დაამზადა ცის სფეროს მოდელი – [[გლობუსი]], მზის დიამეტრის გამზომი ხელსაწყო. გააუმჯობესა მინდვრების სარწყავი წყლის ხრახნი და ამ ხრახნის პრინციპზე ააგო წყალსაქაჩი მოწყობილობა (.,არქიმედეს ხრახნი” – „ჭიახრახნი“) რომელიც პირველად ეგვიპტეში გამოიყენეს მდინარე ნილოსის მიერ დატბორილი ველების დასაშრობად. არქიმედე ითვლება თანამედროვე პოლისპასტის გამომგონებლად.
 მექანიკის საკითხებს არქიმედემ მრავალი თხზულება მიუძღვნა: „საყრდენების წიგნი”, „სასწორების შესახებ“, „ბრტყელი ფიგურების წონასწორობის შესახებ, ანუ ბრტყელი ფიგურების სიმძიმის ცენტრის შესახებ“, „მოტივტივე სხეულების შესახებ“, „ბერკეტის შესახებ“, „წონასწორობის შესახებ“, „,ეფოდი, ანუ მიმართვა ერატოსფენს მექანიკური თეორემების შესახებ“ და სხვ. მათგან ჩვენამდე მოაღწია მხოლოდ რამდენიმე ნაწარმოებმა, დანარჩენების შინაარსზე საუბარი შეიძლება მხოლოდ ალექსანდრიელი მეცნიერების ჰერონისა და პაპის ნაშრომების გაცნობისას, სადაც მოყვანილია ფრაგმენტები არქიმედეს შრომებიდან.

@@ ხაზი 10: / ხაზი 10: @@
 არქიმედე იკვლევდა [[არითმეტიკა]]სა და [[გეომეტრია]]ს; იგი განსაკუთრებით აფასებდა თავის აღმოჩენებს გეომეტრიაში: მან შეადგინა სხვადასხვა [[გეომეტრიული ფიგურა|გეომეტრიული ფიგურისა]] და მოცულობითი (სივრცითი) სხეულის ზედაპირის ფართობის გამოსათვლელი ფორმულა, მათ შორის [[ელიფსი]]ს, [[პარაბოლა|პარაბოლის]] სეგმენტის, [[კონუსი|კონუსისა]] და სფეროს ზედაპირის ფართობებისა ითვლიდა რა [[წრეწირი|წრეწირის]] სიგრძისა და მისი [[დიამეტრი]]ს შეფარდებას, არქიმედემ პირველმა წამოაყენა წინადადება ეს სიდიდე აღენიშნათ π ასოთი და საკმაოდ ზუსტად განსაზღვრა მისი რიცხვითი მნიშვნელობა - აჩვენა რომ π მოთავსებულია 22/7 და 223/71 რიცხვებს შორის; მან შეიმუშავა [[მხები]]ს განსაზღვრის და სიდიდეთა უდიდეს და უმცირეს მნიშვნელობათა განსაზღვრის მეთოდები, რომლებიც შემდგომ საფუძვლად დაედო [[დიფერენციალური აღრიცხვა|დიფერენციალურ]] და [[ინტეგრალური აღრიცხვა|ინტეგრალურ აღრიცხვას]]; არქიმედეს შეიძლება ვუწოდოთ დიფერენციალური და ინტეგრალური აღრიცხვის ფუძემდებლების – [[ნიუტონი ისააკ|ნიუტონისა]] და [[ლაიბნიცი გოტფრიდ ვილჰელმ|ლაიბნიცის]] წინამორბედი. არქიმედემ მოძებნა უსასრულოდ კლებადი გეომეტრიული პროგრესიის ჯამი – ეს იყო მათემატიკის ისტორიაში პირველი უსასრულო ჯამი მოგვცა [[კუბური განტოლება|კუბური განტოლების]] გეომეტრიული ამოხსნა;
-ჩვენამდე მოღწეული თხზულებებიდან, არქიმედეს მნიშვნელოვანი მათემატიკური ნაშრომებია: „პარაბოლას კვადრატურის შესახებ“, „წრის გაზომვა“, „სფეროსა და ცილინდრის შესახებ“. მათემატიკურ მეთოდებს ფართოდ იყენებდა ბუნებისმეტყველაბასას და ტექნიკაში. მკაცრი მსჯელობით არქიმედემ პირველმა განსაზღვრა [[პარალელოგრამი]]ს, [[სამკუთხედი]]ს, ტრაპეციისა და პარაბოლური სეგმენტის სიმძიმის ცენტრის მდებარეობა.
+ჩვენამდე მოღწეული თხზულებებიდან, არქიმედეს მნიშვნელოვანი მათემატიკური ნაშრომებია: „პარაბოლას კვადრატურის შესახებ“, „წრის გაზომვა“, „სფეროსა და ცილინდრის შესახებ“. მათემატიკურ მეთოდებს ფართოდ იყენებდა ბუნებისმეტყველაბასას და ტექნიკაში. მკაცრი მსჯელობით არქიმედემ პირველმა განსაზღვრა [[პარალელოგრამი]]ს, [[სამკუთხედი]]ს, [[ტრაპეცია (გეომეტრიული ფიგურა)|ტრაპეციისა]] და პარაბოლური სეგმენტის სიმძიმის ცენტრის მდებარეობა.
 არქიმედეს დიდი მიღწევები ჰქონდა მექანიკაში. მას ეკუთვნის დიდი რაოდენობის ტექნიკური გამოგონება; თავისი არაჩვეულებრივი უნარით იგი ადვილად წყვეტდა ტექნიკურ ამოცანებს; თავისი ღრმა ცოდნის გამოყენება შეეძლო პრაქტიკული მიზნების განსახორციელებლად. მან გამოარკვია სიმძიმის ცენტრის პრინციპი; იგი ითვლება [[ჰიდროსტატიკა|ჰიდროსტატიკის]] – სითხის წონასწორობის შესახებ მეცნიერებს ჭეშმარიტ დამფუძნებლად. არქიმედემ აღმოაჩინა მისი სახელით ცნობილი ჰიდროსტატიკის კანონი - „არქიმედეს კანონი“: სითხეში (ან [[აირი|აირში]]) ჩაშვებულ ყოველ სხეულზე მოქმედებს „ამწევი ძალა” (ამომგდები ძალა),  რომელიც მიმართულია ზემოთ, უდრის სხეულის მიერ გამოდევნილი სითხის (ან აირის) წონას და გამოდევნილი მოცულობის სიმძიმის ცენტრშია მოდებული.

@@ ხაზი 10: / ხაზი 10: @@
 არქიმედე იკვლევდა [[არითმეტიკა]]სა და [[გეომეტრია]]ს; იგი განსაკუთრებით აფასებდა თავის აღმოჩენებს გეომეტრიაში: მან შეადგინა სხვადასხვა [[გეომეტრიული ფიგურა|გეომეტრიული ფიგურისა]] და მოცულობითი (სივრცითი) სხეულის ზედაპირის ფართობის გამოსათვლელი ფორმულა, მათ შორის [[ელიფსი]]ს, [[პარაბოლა|პარაბოლის]] სეგმენტის, [[კონუსი|კონუსისა]] და სფეროს ზედაპირის ფართობებისა ითვლიდა რა [[წრეწირი|წრეწირის]] სიგრძისა და მისი [[დიამეტრი]]ს შეფარდებას, არქიმედემ პირველმა წამოაყენა წინადადება ეს სიდიდე აღენიშნათ π ასოთი და საკმაოდ ზუსტად განსაზღვრა მისი რიცხვითი მნიშვნელობა - აჩვენა რომ π მოთავსებულია 22/7 და 223/71 რიცხვებს შორის; მან შეიმუშავა [[მხები]]ს განსაზღვრის და სიდიდეთა უდიდეს და უმცირეს მნიშვნელობათა განსაზღვრის მეთოდები, რომლებიც შემდგომ საფუძვლად დაედო [[დიფერენციალური აღრიცხვა|დიფერენციალურ]] და [[ინტეგრალური აღრიცხვა|ინტეგრალურ აღრიცხვას]]; არქიმედეს შეიძლება ვუწოდოთ დიფერენციალური და ინტეგრალური აღრიცხვის ფუძემდებლების – [[ნიუტონი ისააკ|ნიუტონისა]] და [[ლაიბნიცი გოტფრიდ ვილჰელმ|ლაიბნიცის]] წინამორბედი. არქიმედემ მოძებნა უსასრულოდ კლებადი გეომეტრიული პროგრესიის ჯამი – ეს იყო მათემატიკის ისტორიაში პირველი უსასრულო ჯამი მოგვცა [[კუბური განტოლება|კუბური განტოლების]] გეომეტრიული ამოხსნა;
-ჩვენამდე მოღწეული თხზულებებიდან, არქიმედეს მნიშვნელოვანი მათემატიკური ნაშრომებია: „პარაბოლას კვადრატურის შესახებ“, „წრის გაზომვა“, „სფეროსა და ცილინდრის შესახებ“. მათემატიკურ მეთოდებს ფართოდ იყენებდა ბუნებისმეტყველაბასას და ტექნიკაში. მკაცრი მსჯელობით არქიმედემ პირველმა განსაზღვრა [[პარალელოგრამი]]ს, [[სამკუთხედი]]ს, [[ტრაპეცია (გეომეტრია)|ტრაპეციისა]] და პარაბოლური სეგმენტის სიმძიმის ცენტრის მდებარეობა.
+ჩვენამდე მოღწეული თხზულებებიდან, არქიმედეს მნიშვნელოვანი მათემატიკური ნაშრომებია: „პარაბოლას კვადრატურის შესახებ“, „წრის გაზომვა“, „სფეროსა და ცილინდრის შესახებ“. მათემატიკურ მეთოდებს ფართოდ იყენებდა ბუნებისმეტყველაბასას და ტექნიკაში. მკაცრი მსჯელობით არქიმედემ პირველმა განსაზღვრა [[პარალელოგრამი]]ს, [[სამკუთხედი]]ს, ტრაპეციისა და პარაბოლური სეგმენტის სიმძიმის ცენტრის მდებარეობა.
 არქიმედეს დიდი მიღწევები ჰქონდა მექანიკაში. მას ეკუთვნის დიდი რაოდენობის ტექნიკური გამოგონება; თავისი არაჩვეულებრივი უნარით იგი ადვილად წყვეტდა ტექნიკურ ამოცანებს; თავისი ღრმა ცოდნის გამოყენება შეეძლო პრაქტიკული მიზნების განსახორციელებლად. მან გამოარკვია სიმძიმის ცენტრის პრინციპი; იგი ითვლება [[ჰიდროსტატიკა|ჰიდროსტატიკის]] – სითხის წონასწორობის შესახებ მეცნიერებს ჭეშმარიტ დამფუძნებლად. არქიმედემ აღმოაჩინა მისი სახელით ცნობილი ჰიდროსტატიკის კანონი - „არქიმედეს კანონი“: სითხეში (ან [[აირი|აირში]]) ჩაშვებულ ყოველ სხეულზე მოქმედებს „ამწევი ძალა” (ამომგდები ძალა),  რომელიც მიმართულია ზემოთ, უდრის სხეულის მიერ გამოდევნილი სითხის (ან აირის) წონას და გამოდევნილი მოცულობის სიმძიმის ცენტრშია მოდებული.

←წინა ვერსია		07:41, 10 ივნისი 2024-ის ვერსია
ხაზი 1:		ხაზი 1:
−	[[ფაილი:Arqimede.PNG\|მარჯვნივ\|~~280პქ~~]]	+	[[ფაილი:Arqimede.PNG\|მარჯვნივ\|200პქ]]
	'''არქიმედე (ძვ. წ. 287 – 212)''' — ძველი [[საბერძნეთი]]ს მათემატიკოსი და მექანიკოსი, ფიზიკოსი და სამხედრო ინჟინერი, პოლიტიკური მოღვაწე. მან შექმნა ფუნდამენტური ნაშრომები [[მათემატიკა\|მათემატიკის]], [[მექანიკა\|მექანიკისა]] და ფიზიკის სხვადასხვა დარგში. დაიბადა, ცხოვრობდა და გარდაიცვალა სირაკუზაში, სიცილიის აღმოსავლეთ სანაპიროზე მდებარე ბერძნულ კოლონიაში.		'''არქიმედე (ძვ. წ. 287 – 212)''' — ძველი [[საბერძნეთი]]ს მათემატიკოსი და მექანიკოსი, ფიზიკოსი და სამხედრო ინჟინერი, პოლიტიკური მოღვაწე. მან შექმნა ფუნდამენტური ნაშრომები [[მათემატიკა\|მათემატიკის]], [[მექანიკა\|მექანიკისა]] და ფიზიკის სხვადასხვა დარგში. დაიბადა, ცხოვრობდა და გარდაიცვალა სირაკუზაში, სიცილიის აღმოსავლეთ სანაპიროზე მდებარე ბერძნულ კოლონიაში.

@@ ხაზი 8: / ხაზი 8: @@
 როგორც მექანიკოსმა და მათემატიკოსმა, არქიმედემ რამდენიმე საუკუნით გაუსწრო თავის დროს. მას მიაწერენ 40-მდე აღმოჩენას პრაქტიკული მექანიკის დარგში, რომელთა უმრავლესობა ჩვენამდე ვერ შემოინახა. ისიც, რაც მისი შრომებიდან შემოინახა სადღეისოდ, წარმოადგენს კაცობრიობის კულტურის უდიდეს საგანძურს.
-არქიმედე იკვლევდა [[არითმეტიკა]]სა და [[გეომეტრია]]ს; იგი განსაკუთრებით აფასებდა თავის აღმოჩენებს გეომეტრიაში: მან შეადგინა სხვადასხვა [[გეომეტრიული ფიგურა|გეომეტრიული ფიგურისა]] და მოცულობითი (სივრცითი) სხეულის ზედაპირის ფართობის გამოსათვლელი ფორმულა, მათ შორის [[ელიფსი]]ს, [[პარაბოლა|პარაბოლის]] სეგმენტის, [[კონუსი, კონუსური ზედაპირი|კონუსისა]] და სფეროს ზედაპირის ფართობებისა ითვლიდა რა [[წრეწირი|წრეწირის]] სიგრძისა და მისი [[დიამეტრი]]ს შეფარდებას, არქიმედემ პირველმა წამოაყენა წინადადება ეს სიდიდე აღენიშნათ π ასოთი და საკმაოდ ზუსტად განსაზღვრა მისი რიცხვითი მნიშვნელობა - აჩვენა რომ π მოთავსებულია 22/7 და 223/71 რიცხვებს შორის; მან შეიმუშავა [[მხები]]ს განსაზღვრის და სიდიდეთა უდიდეს და უმცირეს მნიშვნელობათა განსაზღვრის მეთოდები, რომლებიც შემდგომ საფუძვლად დაედო [[დიფერენციალური აღრიცხვა|დიფერენციალურ]] და [[ინტეგრალური აღრიცხვა|ინტეგრალურ აღრიცხვას]]; არქიმედეს შეიძლება ვუწოდოთ დიფერენციალური და ინტეგრალური აღრიცხვის ფუძემდებლების – [[ნიუტონი ისააკ|ნიუტონისა]] და [[ლაიბნიცი გოტფრიდ ვილჰელმ|ლაიბნიცის]] წინამორბედი. არქიმედემ მოძებნა უსასრულოდ კლებადი გეომეტრიული პროგრესიის ჯამი – ეს იყო მათემატიკის ისტორიაში პირველი უსასრულო ჯამი მოგვცა [[კუბური განტოლება|კუბური განტოლების]] გეომეტრიული ამოხსნა;
+არქიმედე იკვლევდა [[არითმეტიკა]]სა და [[გეომეტრია]]ს; იგი განსაკუთრებით აფასებდა თავის აღმოჩენებს გეომეტრიაში: მან შეადგინა სხვადასხვა [[გეომეტრიული ფიგურა|გეომეტრიული ფიგურისა]] და მოცულობითი (სივრცითი) სხეულის ზედაპირის ფართობის გამოსათვლელი ფორმულა, მათ შორის [[ელიფსი]]ს, [[პარაბოლა|პარაბოლის]] სეგმენტის, [[კონუსი|კონუსისა]] და სფეროს ზედაპირის ფართობებისა ითვლიდა რა [[წრეწირი|წრეწირის]] სიგრძისა და მისი [[დიამეტრი]]ს შეფარდებას, არქიმედემ პირველმა წამოაყენა წინადადება ეს სიდიდე აღენიშნათ π ასოთი და საკმაოდ ზუსტად განსაზღვრა მისი რიცხვითი მნიშვნელობა - აჩვენა რომ π მოთავსებულია 22/7 და 223/71 რიცხვებს შორის; მან შეიმუშავა [[მხები]]ს განსაზღვრის და სიდიდეთა უდიდეს და უმცირეს მნიშვნელობათა განსაზღვრის მეთოდები, რომლებიც შემდგომ საფუძვლად დაედო [[დიფერენციალური აღრიცხვა|დიფერენციალურ]] და [[ინტეგრალური აღრიცხვა|ინტეგრალურ აღრიცხვას]]; არქიმედეს შეიძლება ვუწოდოთ დიფერენციალური და ინტეგრალური აღრიცხვის ფუძემდებლების – [[ნიუტონი ისააკ|ნიუტონისა]] და [[ლაიბნიცი გოტფრიდ ვილჰელმ|ლაიბნიცის]] წინამორბედი. არქიმედემ მოძებნა უსასრულოდ კლებადი გეომეტრიული პროგრესიის ჯამი – ეს იყო მათემატიკის ისტორიაში პირველი უსასრულო ჯამი მოგვცა [[კუბური განტოლება|კუბური განტოლების]] გეომეტრიული ამოხსნა;
 ჩვენამდე მოღწეული თხზულებებიდან, არქიმედეს მნიშვნელოვანი მათემატიკური ნაშრომებია: „პარაბოლას კვადრატურის შესახებ“, „წრის გაზომვა“, „სფეროსა და ცილინდრის შესახებ“. მათემატიკურ მეთოდებს ფართოდ იყენებდა ბუნებისმეტყველაბასას და ტექნიკაში. მკაცრი მსჯელობით არქიმედემ პირველმა განსაზღვრა [[პარალელოგრამი]]ს, [[სამკუთხედი]]ს, [[ტრაპეცია (გეომეტრია)|ტრაპეციისა]] და პარაბოლური სეგმენტის სიმძიმის ცენტრის მდებარეობა.

@@ ხაზი 1: / ხაზი 1: @@
 [[ფაილი:Arqimede.PNG|მარჯვნივ|280პქ]]
-'''არქიმედე (ძვ. წ. 287 – 212)''' — ძველი საბერძნეთის მათემატიკოსი და მექანიკოსი, ფიზიკოსი და სამხედრო ინჟინერი, პოლიტიკური მოღვაწე. მან შექმნა ფუნდამენტური ნაშრომები მათემატიკის, მექანიკისა და ფიზიკის სხვადასხვა დარგში. დაიბადა, ცხოვრობდა და გარდაიცვალა სირაკუზაში, სიცილიის აღმოსავლეთ სანაპიროზე მდებარე ბერძნულ კოლონიაში.
+'''არქიმედე (ძვ. წ. 287 – 212)''' — ძველი [[საბერძნეთი]]ს მათემატიკოსი და მექანიკოსი, ფიზიკოსი და სამხედრო ინჟინერი, პოლიტიკური მოღვაწე. მან შექმნა ფუნდამენტური ნაშრომები [[მათემატიკა|მათემატიკის]], [[მექანიკა|მექანიკისა]] და ფიზიკის სხვადასხვა დარგში. დაიბადა, ცხოვრობდა და გარდაიცვალა სირაკუზაში, სიცილიის აღმოსავლეთ სანაპიროზე მდებარე ბერძნულ კოლონიაში.
-არქიმედე იყო ანტიკური ტექნიკის საუკუთესო მცოდნე, ღრმად მოაზროვნე და გამომგონებელი, ზებუნებრივი გამჭრიახობის ადამიანი. უკვე სიჭაბუკეში იცნობდა ევკლიდეს „საწყისებს.
+არქიმედე იყო ანტიკური ტექნიკის საუკუთესო მცოდნე, ღრმად მოაზროვნე და გამომგონებელი, ზებუნებრივი გამჭრიახობის [[ადამიანი]]. უკვე სიჭაბუკეში იცნობდა [[ევკლიდე]]ს „საწყისებს.
 არქიმედემ საფუძველი ჩაუყარა „აზროვნების სრულიად ახალ ფიზიკა-მათემატიკურ სკოლას, რომელსაც შემდგომ მოჰყვა ტექნიკური მექანიკის კოლოსალური განვითარება.
@@ ხაზი 8: / ხაზი 8: @@
 როგორც მექანიკოსმა და მათემატიკოსმა, არქიმედემ რამდენიმე საუკუნით გაუსწრო თავის დროს. მას მიაწერენ 40-მდე აღმოჩენას პრაქტიკული მექანიკის დარგში, რომელთა უმრავლესობა ჩვენამდე ვერ შემოინახა. ისიც, რაც მისი შრომებიდან შემოინახა სადღეისოდ, წარმოადგენს კაცობრიობის კულტურის უდიდეს საგანძურს.
-არქიმედე იკვლევდა არითმეტიკასა და გეომეტრიას; იგი განსაკუთრებით აფასებდა თავის აღმოჩენებს გეომეტრიაში: მან შეადგინა სხვადასხვა გეომეტრიული ფიგურისა და მოცულობითი (სივრცითი) სხეულის ზედაპირის ფართობის გამოსათვლელი ფორმულა, მათ შორის ელიფსის, პარაბოლის სეგმენტის, კონუსისა და სფეროს ზედაპირის ფართობებისა ითვლიდა რა წრეწირის სიგრძისა და მისი დიამეტრის შეფარდებას, არქიმედემ პირველმა წამოაყენა წინადადება ეს სიდიდე აღენიშნათ π ასოთი და საკმაოდ ზუსტად განსაზღვრა მისი რიცხვითი მნიშვნელობა - აჩვენა რომ π მოთავსებულია 22/7 და 223/71 რიცხვებს შორის; მან შეიმუშავა მხების განსაზღვრის და სიდიდეთა უდიდეს და უმცირეს მნიშვნელობათა განსაზღვრის მეთოდები, რომლებიც შემდგომ საფუძვლად დაედო დიფერენციალურ და ინტეგრალურ აღრიცხვას; არქიმედეს შეიძლება ვუწოდოთ დიფერენციალური და ინტეგრალური აღრიცხვის ფუძემდებლების – ნიუტონისა და ლაიბნიცის წინამორბედი. არქიმედემ მოძებნა უსასრულოდ კლებადი გეომეტრიული პროგრესიის ჯამი – ეს იყო მათემატიკის ისტორიაში პირველი უსასრულო ჯამი მოგვცა კუბური განტოლების გეომეტრიული ამოხსნა;
+არქიმედე იკვლევდა [[არითმეტიკა]]სა და [[გეომეტრია]]ს; იგი განსაკუთრებით აფასებდა თავის აღმოჩენებს გეომეტრიაში: მან შეადგინა სხვადასხვა [[გეომეტრიული ფიგურა|გეომეტრიული ფიგურისა]] და მოცულობითი (სივრცითი) სხეულის ზედაპირის ფართობის გამოსათვლელი ფორმულა, მათ შორის [[ელიფსი]]ს, [[პარაბოლა|პარაბოლის]] სეგმენტის, [[კონუსი, კონუსური ზედაპირი|კონუსისა]] და სფეროს ზედაპირის ფართობებისა ითვლიდა რა [[წრეწირი|წრეწირის]] სიგრძისა და მისი [[დიამეტრი]]ს შეფარდებას, არქიმედემ პირველმა წამოაყენა წინადადება ეს სიდიდე აღენიშნათ π ასოთი და საკმაოდ ზუსტად განსაზღვრა მისი რიცხვითი მნიშვნელობა - აჩვენა რომ π მოთავსებულია 22/7 და 223/71 რიცხვებს შორის; მან შეიმუშავა [[მხები]]ს განსაზღვრის და სიდიდეთა უდიდეს და უმცირეს მნიშვნელობათა განსაზღვრის მეთოდები, რომლებიც შემდგომ საფუძვლად დაედო [[დიფერენციალური აღრიცხვა|დიფერენციალურ]] და [[ინტეგრალური აღრიცხვა|ინტეგრალურ აღრიცხვას]]; არქიმედეს შეიძლება ვუწოდოთ დიფერენციალური და ინტეგრალური აღრიცხვის ფუძემდებლების – [[ნიუტონი ისააკ|ნიუტონისა]] და [[ლაიბნიცი გოტფრილ ვილჰელმ|ლაიბნიცის]] წინამორბედი. არქიმედემ მოძებნა უსასრულოდ კლებადი გეომეტრიული პროგრესიის ჯამი – ეს იყო მათემატიკის ისტორიაში პირველი უსასრულო ჯამი მოგვცა [[კუბური განტოლება|კუბური განტოლების]] გეომეტრიული ამოხსნა;
-ჩვენამდე მოღწეული თხზულებებიდან, არქიმედეს მნიშვნელოვანი მათემატიკური ნაშრომებია: „პარაბოლას კვადრატურის შესახებ“, „წრის გაზომვა“, „სფეროსა და ცილინდრის შესახებ“. მათემატიკურ მეთოდებს ფართოდ იყენებდა ბუნებისმეტყველაბასას და ტექნიკაში. მკაცრი მსჯელობით არქიმედემ პირველმა განსაზღვრა პარალელოგრამის, სამკუთხედის, ტრაპეციისა და პარაბოლური სეგმენტის სიმძიმის ცენტრის მდებარეობა.
+ჩვენამდე მოღწეული თხზულებებიდან, არქიმედეს მნიშვნელოვანი მათემატიკური ნაშრომებია: „პარაბოლას კვადრატურის შესახებ“, „წრის გაზომვა“, „სფეროსა და ცილინდრის შესახებ“. მათემატიკურ მეთოდებს ფართოდ იყენებდა ბუნებისმეტყველაბასას და ტექნიკაში. მკაცრი მსჯელობით არქიმედემ პირველმა განსაზღვრა [[პარალელოგრამი]]ს, [[სამკუთხედი]]ს, [[ტრაპეცია (გეომეტრია)|ტრაპეციისა]] და პარაბოლური სეგმენტის სიმძიმის ცენტრის მდებარეობა.
-არქიმედეს დიდი მიღწევები ჰქონდა მექანიკაში. მას ეკუთვნის დიდი რაოდენობის ტექნიკური გამოგონება; თავისი არაჩვეულებრივი უნარით იგი ადვილად წყვეტდა ტექნიკურ ამოცანებს; თავისი ღრმა ცოდნის გამოყენება შეეძლო პრაქტიკული მიზნების განსახორციელებლად. მან გამოარკვია სიმძიმის ცენტრის პრინციპი; იგი ითვლება ჰიდროსტატიკის – სითხის წონასწორობის შესახებ მეცნიერებს ჭეშმარიტ დამფუძნებლად. არქიმედემ აღმოაჩინა მისი სახელით ცნობილი ჰიდროსტატიკის კანონი - „არქიმედეს კანონი“: სითხეში (ან აირში) ჩაშვებულ ყოველ სხეულზე მოქმედებს „ამწევი ძალა” (ამომგდები ძალა),  რომელიც მიმართულია ზემოთ, უდრის სხეულის მიერ გამოდევნილი სითხის (ან აირის) წონას და გამოდევნილი მოცულობის სიმძიმის ცენტრშია მოდებული.
+არქიმედეს დიდი მიღწევები ჰქონდა მექანიკაში. მას ეკუთვნის დიდი რაოდენობის ტექნიკური გამოგონება; თავისი არაჩვეულებრივი უნარით იგი ადვილად წყვეტდა ტექნიკურ ამოცანებს; თავისი ღრმა ცოდნის გამოყენება შეეძლო პრაქტიკული მიზნების განსახორციელებლად. მან გამოარკვია სიმძიმის ცენტრის პრინციპი; იგი ითვლება [[ჰიდროსტატიკა|ჰიდროსტატიკის]] – სითხის წონასწორობის შესახებ მეცნიერებს ჭეშმარიტ დამფუძნებლად. არქიმედემ აღმოაჩინა მისი სახელით ცნობილი ჰიდროსტატიკის კანონი - „არქიმედეს კანონი“: სითხეში (ან [[აირი|აირში]]) ჩაშვებულ ყოველ სხეულზე მოქმედებს „ამწევი ძალა” (ამომგდები ძალა),  რომელიც მიმართულია ზემოთ, უდრის სხეულის მიერ გამოდევნილი სითხის (ან აირის) წონას და გამოდევნილი მოცულობის სიმძიმის ცენტრშია მოდებული.
 მათემატიკაში, ფიზიკასა და მექანიკაში თეორიულ კვლევასთან ერთად იგი სწავლობდა გამოყენებითი მექანიკის საკითხებსაც. მან მრავალი შესანიშნავი გამოგონებით დიდად გაამდიდრა ანტიკური ტექნიკა. მოაწყო პლანეტარიუმი, დაამზადა ცის სფეროს მოდელი – გლობუსი, მზის დიამეტრის გამზომი ხელსაწყო. გააუმჯობესა მინდვრების სარწყავი წყლის ხრახნი და ამ ხრახნის პრინციპზე ააგო წყალსაქაჩი მოწყობილობა (.,არქიმედეს ხრახნი” – „ჭიახრახნი“) რომელიც პირველად ეგვიპტეში გამოიყენეს მდინარე ნილოსის მიერ დატბორილი ველების დასაშრობად. არქიმედე ითვლება თანამედროვე პოლისპასტის გამომგონებლად.
@@ ხაზი 18: / ხაზი 18: @@
 მექანიკის საკითხებს არქიმედემ მრავალი თხზულება მიუძღვნა: „საყრდენების წიგნი”, „სასწორების შესახებ“, „ბრტყელი ფიგურების წონასწორობის შესახებ, ანუ ბრტყელი ფიგურების სიმძიმის ცენტრის შესახებ“, „მოტივტივე სხეულების შესახებ“, „ბერკეტის შესახებ“, „წონასწორობის შესახებ“, „,ეფოდი, ანუ მიმართვა ერატოსფენს მექანიკური თეორემების შესახებ“ და სხვ. მათგან ჩვენამდე მოაღწია მხოლოდ რამდენიმე ნაწარმოებმა, დანარჩენების შინაარსზე საუბარი შეიძლება მხოლოდ ალექსანდრიელი მეცნიერების ჰერონისა და პაპის ნაშრომების გაცნობისას, სადაც მოყვანილია ფრაგმენტები არქიმედეს შრომებიდან.
-ჯერ კიდევ პირველმა გეომეტრებმა, ევდოქსმა და არხიტმა შექმნეს მექანიკური კონსტრუქციები, რათა გეომეტრიის სწავლება უფრო თვალსაჩინო გაეხადათ. სწორედ გეომეტრიის საუკეთესო ცოდნა გამოიყენა არქიმედემ და შექმნა ისეთი მანქანები, განსაკუთრებით სამხედრო მანქანებიი რომლებმაც ჯერ მისი თანამემამულეების, ხოლო შემდგომ მომდევნო თაობების მეცნიერების აღტაცება გამოიწვია.
+ჯერ კიდევ პირველმა გეომეტრებმა, [[ევდოქსი კნიდელი|ევდოქსმა]] და [[არხიტი|არხიტმა]] შექმნეს მექანიკური კონსტრუქციები, რათა გეომეტრიის სწავლება უფრო თვალსაჩინო გაეხადათ. სწორედ გეომეტრიის საუკეთესო ცოდნა გამოიყენა არქიმედემ და შექმნა ისეთი მანქანები, განსაკუთრებით სამხედრო მანქანებიი რომლებმაც ჯერ მისი თანამემამულეების, ხოლო შემდგომ მომდევნო თაობების მეცნიერების აღტაცება გამოიწვია.
 ==წყარო==