აღაჩ ქიში - რედაქტირების ისტორია

Tkenchoshvili 19:44, 19 სექტემბერი 2023-ზე

2023-09-19T19:44:30Z

Tkenchoshvili 16:54, 11 აპრილი 2021-ზე

2021-04-11T16:54:28Z

Tkenchoshvili 16:54, 11 აპრილი 2021-ზე

2021-04-11T16:54:05Z

Tkenchoshvili: /* წყარო */

2018-12-19T12:35:56Z

‎წყარო

Tkenchoshvili 09:16, 30 აპრილი 2018-ზე

2018-04-30T09:16:38Z

Tkenchoshvili: /* წყარო */

2017-07-26T06:10:43Z

‎წყარო

Tkenchoshvili 06:09, 26 ივლისი 2017-ზე

2017-07-26T06:09:25Z

Echelidze 11:39, 18 ივლისი 2017-ზე

2017-07-18T11:39:08Z

Echelidze: მომხმარებელმა Echelidze გვერდი „აღაშ ქისი“ გადაიტანა გვერდზე „აღაჩ ქიში“ გადამისამართებაზე

2017-07-18T11:36:15Z

მომხმარებელმა Echelidze გვერდი „აღაშ ქისი“ გადაიტანა გვერდზე „აღაჩ ქიში“ გადამისამართებაზე

Echelidze: მომხმარებელმა Echelidze გვერდი „აღაჩ ქიში“ გადაიტანა გვერდზე „აღაშ ქისი“

2017-07-18T11:36:04Z

მომხმარებელმა Echelidze გვერდი „აღაჩ ქიში“ გადაიტანა გვერდზე „აღაშ ქისი“

←წინა ვერსია		19:44, 19 სექტემბერი 2023-ის ვერსია
ხაზი 1:		ხაზი 1:
−	'''აღაჩ ქიში /აღაშ ქისი''' ''(ნოღ. Агъаш киси – „ტყის კაცი“)'' – „ტყის კაცი“, [[ანთროპომორფიზმი\|ანთროპომორფული]], მყრალი სუნის მქონე დემონური არსება [[კავკასია\|კავკასიის]] თურქულენოვანი ხალხების – ბალყარელების, ყარაჩელების (агъач киши), ნოღაელების (агъаш киси), აზერბაიჯანელებისა (meshа аdam) და ყუმიკების (колыч-теши – „ხმლისმკერდიანი“, ან темир-теши – „რკინისმკერდიანი“) ~~მითოლოგიაში~~.	+	'''აღაჩ ქიში /აღაშ ქისი''' ''(ნოღ. Агъаш киси – „ტყის კაცი“)'' – „ტყის კაცი“, [[ანთროპომორფიზმი\|ანთროპომორფული]], მყრალი სუნის მქონე დემონური არსება [[კავკასია\|კავკასიის]] თურქულენოვანი ხალხების – ბალყარელების, ყარაჩელების (агъач киши), ნოღაელების (агъаш киси), აზერბაიჯანელებისა (meshа аdam) და ყუმიკების (колыч-теши – „ხმლისმკერდიანი“, ან темир-теши – „რკინისმკერდიანი“) [[მითოლოგია]]ში.

	ორივე სქესის აღაჩ ქიშები ცხოვრობენ ჯოგებად და კავკასიის მთიანეთის ტყეებში დახეტიალობენ. გოლიათური ზომისა და ძალ-ღონის ტყის კაცების სხეული და სახე ხშირი შავი ბალნითაა დაფარული და მკერდზე [[ცული\|ცულისმაგვარი]] ძვლის წანაზარდი აქვთ, რომლითაც მსხვერპლის [[განგმირვა\|განგმირვას]] ცდილობენ. საკვების ძიებაში ხშირად სტუმრობენ ბაღჩებსა და ბოსტნებს, ზოგჯერ ადამიანთა მიერ გადაყრილი ძველმანებით იმოსებიან, ეშინიათ ძაღლების. თავს ესხმიან მონადირეს, მაგრამ, არცთუ იშვიათად, მათ დამხმარედაც გვევლინებიან. ბალყარელებისა და ყარაჩელების რწმენა-წარმოდგენებით, აღაჩ ქიში და მისი ცოლი – აღაჩყათინი ([[აფსათი\|აფსათის]] დაჲ) – ტყეთა მცველები არიან და ადამიანებს ხეების ტყუილებრალოდ ჭრას არ პატიობენ, ხშირად აფრთხილებენ მათ და აკრძალვის დამრღვევებს მკაცრად სჯიან. ამიტომ საწესო სიმღერებში ხალხური მორალი აღაჩ-ქიშის პირით ყოველგვარი ცოცხალი არსებისადმი ფრთხილ დამოკიდებულებას მოითხოვს. შეშის მჩეხველები თავიანთი პროვიანტის ნაწილს ტყის მფარველს უტოვებდა. ბალყარელები და ყარაჩაელები ყოველ გაზაფხულზე აღაჩ ქიშის სახელზე ცხენის სახით მსხვერპლს სწირავდნენ და მის სადიდებელს მღეროდნენ. თემის ერთ-ერთ წევრს ტყის კაცივით გამოაწყობდნენ და სამსხვერპლო ცხოველის ხორცს მიართმევდნენ, ის კი ხეზე აძვრებოდა და შესაწირს იქვე ტოვებდა. ამის შემდეგ კი მღეროდნენ:		ორივე სქესის აღაჩ ქიშები ცხოვრობენ ჯოგებად და კავკასიის მთიანეთის ტყეებში დახეტიალობენ. გოლიათური ზომისა და ძალ-ღონის ტყის კაცების სხეული და სახე ხშირი შავი ბალნითაა დაფარული და მკერდზე [[ცული\|ცულისმაგვარი]] ძვლის წანაზარდი აქვთ, რომლითაც მსხვერპლის [[განგმირვა\|განგმირვას]] ცდილობენ. საკვების ძიებაში ხშირად სტუმრობენ ბაღჩებსა და ბოსტნებს, ზოგჯერ ადამიანთა მიერ გადაყრილი ძველმანებით იმოსებიან, ეშინიათ ძაღლების. თავს ესხმიან მონადირეს, მაგრამ, არცთუ იშვიათად, მათ დამხმარედაც გვევლინებიან. ბალყარელებისა და ყარაჩელების რწმენა-წარმოდგენებით, აღაჩ ქიში და მისი ცოლი – აღაჩყათინი ([[აფსათი\|აფსათის]] დაჲ) – ტყეთა მცველები არიან და ადამიანებს ხეების ტყუილებრალოდ ჭრას არ პატიობენ, ხშირად აფრთხილებენ მათ და აკრძალვის დამრღვევებს მკაცრად სჯიან. ამიტომ საწესო სიმღერებში ხალხური მორალი აღაჩ-ქიშის პირით ყოველგვარი ცოცხალი არსებისადმი ფრთხილ დამოკიდებულებას მოითხოვს. შეშის მჩეხველები თავიანთი პროვიანტის ნაწილს ტყის მფარველს უტოვებდა. ბალყარელები და ყარაჩაელები ყოველ გაზაფხულზე აღაჩ ქიშის სახელზე ცხენის სახით მსხვერპლს სწირავდნენ და მის სადიდებელს მღეროდნენ. თემის ერთ-ერთ წევრს ტყის კაცივით გამოაწყობდნენ და სამსხვერპლო ცხოველის ხორცს მიართმევდნენ, ის კი ხეზე აძვრებოდა და შესაწირს იქვე ტოვებდა. ამის შემდეგ კი მღეროდნენ:

←წინა ვერსია		16:54, 11 აპრილი 2021-ის ვერსია
ხაზი 18:		ხაზი 18:
	ისლამის გავლენით, ტყის მცველი ცოლ-ქმრის ფუნქციები ჯინებმა და [[ანგელოზი\|ანგელოზებმა]] (мёлек) შეითავსეს. ნოღაური რწმენა-წარმოდგენებით, აღაჩ ქისის ანალოგს წარმოადგენს [[არნაუთი]], რომელსაც ცხვირის ადგილზე ბასრი ცული აქვს.		ისლამის გავლენით, ტყის მცველი ცოლ-ქმრის ფუნქციები ჯინებმა და [[ანგელოზი\|ანგელოზებმა]] (мёлек) შეითავსეს. ნოღაური რწმენა-წარმოდგენებით, აღაჩ ქისის ანალოგს წარმოადგენს [[არნაუთი]], რომელსაც ცხვირის ადგილზე ბასრი ცული აქვს.

−	აღაჩ ქიშის ტიპოლოგიური პარალელები ცნობილია ქართველების („ოჩოკოჩი“, „გულცულა“, „ბოჩოლიე/ოჩქოჩე“, „ტყის კაცი“), აფხაზების („ანაუაუ“), ჩერქეზების („[[მეზილი]]“), ოსების (~~„[[ლაგსირდი]]“~~), ვაინახების („ხუ საგი“) , დაღესტნელების – ავარების („[[ალმასთი\|ალმასთი]]“), ლაკებისა და დიდოელების („რიკირალ დაკი“), და სხვა ხალხების მითოლოგიიდან. ტყის კაცი თურქულ და ირანულენოვანი (ოსები) ხალხების მითოლოგიაში კავკასიურ სუბსტრატს წარმოადგენს.	+	აღაჩ ქიშის ტიპოლოგიური პარალელები ცნობილია ქართველების („ოჩოკოჩი“, „გულცულა“, „ბოჩოლიე/ოჩქოჩე“, „ტყის კაცი“), აფხაზების („ანაუაუ“), ჩერქეზების („[[მეზილი]]“), ოსების („ლაგსირდი“), ვაინახების („ხუ საგი“) , დაღესტნელების – ავარების („[[ალმასთი\|ალმასთი]]“), ლაკებისა და დიდოელების („რიკირალ დაკი“), და სხვა ხალხების მითოლოგიიდან. ტყის კაცი თურქულ და ირანულენოვანი (ოსები) ხალხების მითოლოგიაში კავკასიურ სუბსტრატს წარმოადგენს.

←წინა ვერსია		16:54, 11 აპრილი 2021-ის ვერსია
ხაზი 18:		ხაზი 18:
	ისლამის გავლენით, ტყის მცველი ცოლ-ქმრის ფუნქციები ჯინებმა და [[ანგელოზი\|ანგელოზებმა]] (мёлек) შეითავსეს. ნოღაური რწმენა-წარმოდგენებით, აღაჩ ქისის ანალოგს წარმოადგენს [[არნაუთი]], რომელსაც ცხვირის ადგილზე ბასრი ცული აქვს.		ისლამის გავლენით, ტყის მცველი ცოლ-ქმრის ფუნქციები ჯინებმა და [[ანგელოზი\|ანგელოზებმა]] (мёлек) შეითავსეს. ნოღაური რწმენა-წარმოდგენებით, აღაჩ ქისის ანალოგს წარმოადგენს [[არნაუთი]], რომელსაც ცხვირის ადგილზე ბასრი ცული აქვს.

−	აღაჩ ქიშის ტიპოლოგიური პარალელები ცნობილია ქართველების („ოჩოკოჩი“, „გულცულა“, „ბოჩოლიე/ოჩქოჩე“, „ტყის კაცი“), აფხაზების („ანაუაუ“), ჩერქეზების („[[მეზილი]]“), ოსების („[[ლაგსირდი]]“), ვაინახების („ხუ საგი“) , დაღესტნელების – ავარების („[[ალმასთი\|ალმასთი]]“), ლაკებისა და დიდოელების (~~„[[რიკირალ დაკი]]“~~), და სხვა ხალხების მითოლოგიიდან. ტყის კაცი თურქულ და ირანულენოვანი (ოსები) ხალხების მითოლოგიაში კავკასიურ სუბსტრატს წარმოადგენს.	+	აღაჩ ქიშის ტიპოლოგიური პარალელები ცნობილია ქართველების („ოჩოკოჩი“, „გულცულა“, „ბოჩოლიე/ოჩქოჩე“, „ტყის კაცი“), აფხაზების („ანაუაუ“), ჩერქეზების („[[მეზილი]]“), ოსების („[[ლაგსირდი]]“), ვაინახების („ხუ საგი“) , დაღესტნელების – ავარების („[[ალმასთი\|ალმასთი]]“), ლაკებისა და დიდოელების („რიკირალ დაკი“), და სხვა ხალხების მითოლოგიიდან. ტყის კაცი თურქულ და ირანულენოვანი (ოსები) ხალხების მითოლოგიაში კავკასიურ სუბსტრატს წარმოადგენს.

@@ ხაზი 30: / ხაზი 30: @@
 ==წყარო==
-ნუგზარ ანთელავა. კავკასიის ხალხთა მითები და რიტუალები. - გამომცემლობა „უნივერსალი“,- თბილისი 2017
+[[კავკასიის ხალხთა მითები და რიტუალები]]
 [[კატეგორია:მითოლოგია]]

←წინა ვერსია		09:16, 30 აპრილი 2018-ის ვერსია
ხაზი 1:		ხაზი 1:
−	'''აღაჩ ქიში /აღაშ ქისი''' ''(ნოღ. Агъаш киси – „ტყის კაცი“)'' – „ტყის კაცი“, [[ანთროპომორფიზმი\|ანთროპომორფული]], მყრალი სუნის მქონე დემონური არსება [[კავკასია\|კავკასიის]] თურქულენოვანი ხალხების – ბალყარელების, ყარაჩელების (агъач киши), ნოღაელების (агъаш киси), აზერბაიჯანელებისა (meshа аdam) და ყუმიკების (колыч-теши – „ხმლისმკერდიანი“, ან темир-теши – „რკინისმკერდიანი“) მითოლოგიაში. ორივე სქესის აღაჩ ქიშები ცხოვრობენ ჯოგებად და კავკასიის მთიანეთის ტყეებში დახეტიალობენ. გოლიათური ზომისა და ძალ-ღონის ტყის კაცების სხეული და სახე ხშირი შავი ბალნითაა დაფარული და მკერდზე ცულისმაგვარი ძვლის წანაზარდი აქვთ, რომლითაც მსხვერპლის განგმირვას ცდილობენ. საკვების ძიებაში ხშირად სტუმრობენ ბაღჩებსა და ბოსტნებს, ზოგჯერ ადამიანთა მიერ გადაყრილი ძველმანებით იმოსებიან, ეშინიათ ძაღლების. თავს ესხმიან მონადირეს, მაგრამ, არცთუ იშვიათად, მათ დამხმარედაც გვევლინებიან. ბალყარელებისა და ყარაჩელების რწმენა-წარმოდგენებით, აღაჩ ქიში და მისი ცოლი – აღაჩყათინი ([[აფსათი\|აფსათის]] დაჲ) – ტყეთა მცველები არიან და ადამიანებს ხეების ტყუილებრალოდ ჭრას არ პატიობენ, ხშირად აფრთხილებენ მათ და აკრძალვის დამრღვევებს მკაცრად სჯიან. ამიტომ საწესო სიმღერებში ხალხური მორალი აღაჩ-ქიშის პირით ყოველგვარი ცოცხალი არსებისადმი ფრთხილ დამოკიდებულებას მოითხოვს. შეშის მჩეხველები თავიანთი პროვიანტის ნაწილს ტყის მფარველს უტოვებდა. ბალყარელები და ყარაჩაელები ყოველ გაზაფხულზე აღაჩ ქიშის სახელზე ცხენის სახით მსხვერპლს სწირავდნენ და მის სადიდებელს მღეროდნენ. თემის ერთ-ერთ წევრს ტყის კაცივით გამოაწყობდნენ და სამსხვერპლო ცხოველის ხორცს მიართმევდნენ, ის კი ხეზე აძვრებოდა და შესაწირს იქვე ტოვებდა. ამის შემდეგ კი მღეროდნენ:	+	'''აღაჩ ქიში /აღაშ ქისი''' ''(ნოღ. Агъаш киси – „ტყის კაცი“)'' – „ტყის კაცი“, [[ანთროპომორფიზმი\|ანთროპომორფული]], მყრალი სუნის მქონე დემონური არსება [[კავკასია\|კავკასიის]] თურქულენოვანი ხალხების – ბალყარელების, ყარაჩელების (агъач киши), ნოღაელების (агъаш киси), აზერბაიჯანელებისა (meshа аdam) და ყუმიკების (колыч-теши – „ხმლისმკერდიანი“, ან темир-теши – „რკინისმკერდიანი“) მითოლოგიაში.
		+
		+	ორივე სქესის აღაჩ ქიშები ცხოვრობენ ჯოგებად და კავკასიის მთიანეთის ტყეებში დახეტიალობენ. გოლიათური ზომისა და ძალ-ღონის ტყის კაცების სხეული და სახე ხშირი შავი ბალნითაა დაფარული და მკერდზე [[ცული\|ცულისმაგვარი]] ძვლის წანაზარდი აქვთ, რომლითაც მსხვერპლის [[განგმირვა\|განგმირვას]] ცდილობენ. საკვების ძიებაში ხშირად სტუმრობენ ბაღჩებსა და ბოსტნებს, ზოგჯერ ადამიანთა მიერ გადაყრილი ძველმანებით იმოსებიან, ეშინიათ ძაღლების. თავს ესხმიან მონადირეს, მაგრამ, არცთუ იშვიათად, მათ დამხმარედაც გვევლინებიან. ბალყარელებისა და ყარაჩელების რწმენა-წარმოდგენებით, აღაჩ ქიში და მისი ცოლი – აღაჩყათინი ([[აფსათი\|აფსათის]] დაჲ) – ტყეთა მცველები არიან და ადამიანებს ხეების ტყუილებრალოდ ჭრას არ პატიობენ, ხშირად აფრთხილებენ მათ და აკრძალვის დამრღვევებს მკაცრად სჯიან. ამიტომ საწესო სიმღერებში ხალხური მორალი აღაჩ-ქიშის პირით ყოველგვარი ცოცხალი არსებისადმი ფრთხილ დამოკიდებულებას მოითხოვს. შეშის მჩეხველები თავიანთი პროვიანტის ნაწილს ტყის მფარველს უტოვებდა. ბალყარელები და ყარაჩაელები ყოველ გაზაფხულზე აღაჩ ქიშის სახელზე ცხენის სახით მსხვერპლს სწირავდნენ და მის სადიდებელს მღეროდნენ. თემის ერთ-ერთ წევრს ტყის კაცივით გამოაწყობდნენ და სამსხვერპლო ცხოველის ხორცს მიართმევდნენ, ის კი ხეზე აძვრებოდა და შესაწირს იქვე ტოვებდა. ამის შემდეგ კი მღეროდნენ:

	:::::ცალთვალა ტყის კაცი,		:::::ცალთვალა ტყის კაცი,

@@ ხაზი 35: / ხაზი 35: @@
 [[კატეგორია:მითოლოგიური პერსონაჟები]]
 [[კატეგორია:დემონები]]
-[[კატეგორია:მითიური არსებები]]
+[[კატეგორია:გოლიათები]]

←წინა ვერსია		06:09, 26 ივლისი 2017-ის ვერსია
ხაზი 1:		ხაზი 1:
−	'''აღაჩ ქიში /აღაშ ქისი''' ''(ნოღ. Агъаш киси – „ტყის კაცი“)'' – „ტყის კაცი“, ანთროპომორფული, მყრალი სუნის მქონე დემონური არსება [[კავკასია\|კავკასიის]] თურქულენოვანი ხალხების – ბალყარელების, ყარაჩელების (агъач киши), ნოღაელების (агъаш киси), აზერბაიჯანელებისა (meshа аdam) და ყუმიკების (колыч-теши – „ხმლისმკერდიანი“, ან темир-теши – „რკინისმკერდიანი“) მითოლოგიაში. ორივე სქესის აღაჩ ქიშები ცხოვრობენ ჯოგებად და კავკასიის მთიანეთის ტყეებში დახეტიალობენ. გოლიათური ზომისა და ძალ-ღონის ტყის კაცების სხეული და სახე ხშირი შავი ბალნითაა დაფარული და მკერდზე ცულისმაგვარი ძვლის წანაზარდი აქვთ, რომლითაც მსხვერპლის განგმირვას ცდილობენ. საკვების ძიებაში ხშირად სტუმრობენ ბაღჩებსა და ბოსტნებს, ზოგჯერ ადამიანთა მიერ გადაყრილი ძველმანებით იმოსებიან, ეშინიათ ძაღლების. თავს ესხმიან მონადირეს, მაგრამ, არცთუ იშვიათად, მათ დამხმარედაც გვევლინებიან. ბალყარელებისა და ყარაჩელების რწმენა-წარმოდგენებით, აღაჩ ქიში და მისი ცოლი – აღაჩყათინი ([[აფსათი\|აფსათის]] დაჲ) – ტყეთა მცველები არიან და ადამიანებს ხეების ტყუილებრალოდ ჭრას არ პატიობენ, ხშირად აფრთხილებენ მათ და აკრძალვის დამრღვევებს მკაცრად სჯიან. ამიტომ საწესო სიმღერებში ხალხური მორალი აღაჩ-ქიშის პირით ყოველგვარი ცოცხალი არსებისადმი ფრთხილ დამოკიდებულებას მოითხოვს. შეშის მჩეხველები თავიანთი პროვიანტის ნაწილს ტყის მფარველს უტოვებდა. ბალყარელები და ყარაჩაელები ყოველ გაზაფხულზე აღაჩ ქიშის სახელზე ცხენის სახით მსხვერპლს სწირავდნენ და მის სადიდებელს მღეროდნენ. თემის ერთ-ერთ წევრს ტყის კაცივით გამოაწყობდნენ და სამსხვერპლო ცხოველის ხორცს მიართმევდნენ, ის კი ხეზე აძვრებოდა და შესაწირს იქვე ტოვებდა. ამის შემდეგ კი მღეროდნენ:	+	'''აღაჩ ქიში /აღაშ ქისი''' ''(ნოღ. Агъаш киси – „ტყის კაცი“)'' – „ტყის კაცი“, [[ანთროპომორფიზმი\|ანთროპომორფული]], მყრალი სუნის მქონე დემონური არსება [[კავკასია\|კავკასიის]] თურქულენოვანი ხალხების – ბალყარელების, ყარაჩელების (агъач киши), ნოღაელების (агъаш киси), აზერბაიჯანელებისა (meshа аdam) და ყუმიკების (колыч-теши – „ხმლისმკერდიანი“, ან темир-теши – „რკინისმკერდიანი“) მითოლოგიაში. ორივე სქესის აღაჩ ქიშები ცხოვრობენ ჯოგებად და კავკასიის მთიანეთის ტყეებში დახეტიალობენ. გოლიათური ზომისა და ძალ-ღონის ტყის კაცების სხეული და სახე ხშირი შავი ბალნითაა დაფარული და მკერდზე ცულისმაგვარი ძვლის წანაზარდი აქვთ, რომლითაც მსხვერპლის განგმირვას ცდილობენ. საკვების ძიებაში ხშირად სტუმრობენ ბაღჩებსა და ბოსტნებს, ზოგჯერ ადამიანთა მიერ გადაყრილი ძველმანებით იმოსებიან, ეშინიათ ძაღლების. თავს ესხმიან მონადირეს, მაგრამ, არცთუ იშვიათად, მათ დამხმარედაც გვევლინებიან. ბალყარელებისა და ყარაჩელების რწმენა-წარმოდგენებით, აღაჩ ქიში და მისი ცოლი – აღაჩყათინი ([[აფსათი\|აფსათის]] დაჲ) – ტყეთა მცველები არიან და ადამიანებს ხეების ტყუილებრალოდ ჭრას არ პატიობენ, ხშირად აფრთხილებენ მათ და აკრძალვის დამრღვევებს მკაცრად სჯიან. ამიტომ საწესო სიმღერებში ხალხური მორალი აღაჩ-ქიშის პირით ყოველგვარი ცოცხალი არსებისადმი ფრთხილ დამოკიდებულებას მოითხოვს. შეშის მჩეხველები თავიანთი პროვიანტის ნაწილს ტყის მფარველს უტოვებდა. ბალყარელები და ყარაჩაელები ყოველ გაზაფხულზე აღაჩ ქიშის სახელზე ცხენის სახით მსხვერპლს სწირავდნენ და მის სადიდებელს მღეროდნენ. თემის ერთ-ერთ წევრს ტყის კაცივით გამოაწყობდნენ და სამსხვერპლო ცხოველის ხორცს მიართმევდნენ, ის კი ხეზე აძვრებოდა და შესაწირს იქვე ტოვებდა. ამის შემდეგ კი მღეროდნენ:

	:::::ცალთვალა ტყის კაცი,		:::::ცალთვალა ტყის კაცი,

←წინა ვერსია		11:39, 18 ივლისი 2017-ის ვერსია
ხაზი 1:		ხაზი 1:
−	'''აღაჩ ქიში /აღაშ ქისი''' – „ტყის კაცი“, ანთროპომორფული, მყრალი სუნის მქონე დემონური არსება [[კავკასია\|კავკასიის]] თურქულენოვანი ხალხების – ბალყარელების, ყარაჩელების (агъач киши), ნოღაელების (агъаш киси), აზერბაიჯანელებისა (meshа аdam) და ყუმიკების (колыч-теши – „ხმლისმკერდიანი“, ან темир-теши – „რკინისმკერდიანი“) მითოლოგიაში. ორივე სქესის აღაჩ ქიშები ცხოვრობენ ჯოგებად და კავკასიის მთიანეთის ტყეებში დახეტიალობენ. გოლიათური ზომისა და ძალ-ღონის ტყის კაცების სხეული და სახე ხშირი შავი ბალნითაა დაფარული და მკერდზე ცულისმაგვარი ძვლის წანაზარდი აქვთ, რომლითაც მსხვერპლის განგმირვას ცდილობენ. საკვების ძიებაში ხშირად სტუმრობენ ბაღჩებსა და ბოსტნებს, ზოგჯერ ადამიანთა მიერ გადაყრილი ძველმანებით იმოსებიან, ეშინიათ ძაღლების. თავს ესხმიან მონადირეს, მაგრამ, არცთუ იშვიათად, მათ დამხმარედაც გვევლინებიან. ბალყარელებისა და ყარაჩელების რწმენა-წარმოდგენებით, აღაჩ ქიში და მისი ცოლი – აღაჩყათინი ([[აფსათი\|აფსათის]] დაჲ) – ტყეთა მცველები არიან და ადამიანებს ხეების ტყუილებრალოდ ჭრას არ პატიობენ, ხშირად აფრთხილებენ მათ და აკრძალვის დამრღვევებს მკაცრად სჯიან. ამიტომ საწესო სიმღერებში ხალხური მორალი აღაჩ-ქიშის პირით ყოველგვარი ცოცხალი არსებისადმი ფრთხილ დამოკიდებულებას მოითხოვს. შეშის მჩეხველები თავიანთი პროვიანტის ნაწილს ტყის მფარველს უტოვებდა. ბალყარელები და ყარაჩაელები ყოველ გაზაფხულზე აღაჩ ქიშის სახელზე ცხენის სახით მსხვერპლს სწირავდნენ და მის სადიდებელს მღეროდნენ. თემის ერთ-ერთ წევრს ტყის კაცივით გამოაწყობდნენ და სამსხვერპლო ცხოველის ხორცს მიართმევდნენ, ის კი ხეზე აძვრებოდა და შესაწირს იქვე ტოვებდა. ამის შემდეგ კი მღეროდნენ:	+	'''აღაჩ ქიში /აღაშ ქისი''' ''(ნოღ. Агъаш киси – „ტყის კაცი“)'' – „ტყის კაცი“, ანთროპომორფული, მყრალი სუნის მქონე დემონური არსება [[კავკასია\|კავკასიის]] თურქულენოვანი ხალხების – ბალყარელების, ყარაჩელების (агъач киши), ნოღაელების (агъаш киси), აზერბაიჯანელებისა (meshа аdam) და ყუმიკების (колыч-теши – „ხმლისმკერდიანი“, ან темир-теши – „რკინისმკერდიანი“) მითოლოგიაში. ორივე სქესის აღაჩ ქიშები ცხოვრობენ ჯოგებად და კავკასიის მთიანეთის ტყეებში დახეტიალობენ. გოლიათური ზომისა და ძალ-ღონის ტყის კაცების სხეული და სახე ხშირი შავი ბალნითაა დაფარული და მკერდზე ცულისმაგვარი ძვლის წანაზარდი აქვთ, რომლითაც მსხვერპლის განგმირვას ცდილობენ. საკვების ძიებაში ხშირად სტუმრობენ ბაღჩებსა და ბოსტნებს, ზოგჯერ ადამიანთა მიერ გადაყრილი ძველმანებით იმოსებიან, ეშინიათ ძაღლების. თავს ესხმიან მონადირეს, მაგრამ, არცთუ იშვიათად, მათ დამხმარედაც გვევლინებიან. ბალყარელებისა და ყარაჩელების რწმენა-წარმოდგენებით, აღაჩ ქიში და მისი ცოლი – აღაჩყათინი ([[აფსათი\|აფსათის]] დაჲ) – ტყეთა მცველები არიან და ადამიანებს ხეების ტყუილებრალოდ ჭრას არ პატიობენ, ხშირად აფრთხილებენ მათ და აკრძალვის დამრღვევებს მკაცრად სჯიან. ამიტომ საწესო სიმღერებში ხალხური მორალი აღაჩ-ქიშის პირით ყოველგვარი ცოცხალი არსებისადმი ფრთხილ დამოკიდებულებას მოითხოვს. შეშის მჩეხველები თავიანთი პროვიანტის ნაწილს ტყის მფარველს უტოვებდა. ბალყარელები და ყარაჩაელები ყოველ გაზაფხულზე აღაჩ ქიშის სახელზე ცხენის სახით მსხვერპლს სწირავდნენ და მის სადიდებელს მღეროდნენ. თემის ერთ-ერთ წევრს ტყის კაცივით გამოაწყობდნენ და სამსხვერპლო ცხოველის ხორცს მიართმევდნენ, ის კი ხეზე აძვრებოდა და შესაწირს იქვე ტოვებდა. ამის შემდეგ კი მღეროდნენ:

	:::::ცალთვალა ტყის კაცი,		:::::ცალთვალა ტყის კაცი,