ბაგრატიონი იოანე - რედაქტირების ისტორია

Tkenchoshvili: /* წყარო */

2024-01-18T09:20:43Z

‎წყარო

Tkenchoshvili: /* ფილოსოფიური მსოფლმხედველობა */

2024-01-18T09:18:08Z

‎ფილოსოფიური მსოფლმხედველობა

Tkenchoshvili: /* კალმასობა */

2024-01-18T09:15:23Z

‎კალმასობა

Tkenchoshvili: /* სამეცნიერო მოღვაწეობა */

2024-01-18T09:14:46Z

‎სამეცნიერო მოღვაწეობა

Tkenchoshvili: /* თხზულებები */

2024-01-15T21:51:51Z

‎თხზულებები

Tkenchoshvili 21:45, 15 იანვარი 2024-ზე

2024-01-15T21:45:33Z

Tkenchoshvili 21:42, 15 იანვარი 2024-ზე

2024-01-15T21:42:03Z

ცვლილებების ჩვენება

Tkenchoshvili 21:04, 15 იანვარი 2024-ზე

2024-01-15T21:04:26Z

Tkenchoshvili 20:46, 6 ოქტომბერი 2023-ზე

2023-10-06T20:46:38Z

Tkenchoshvili: /* იხილე აგრეთვე */

2023-10-06T20:42:35Z

‎იხილე აგრეთვე

@@ ხაზი 43: / ხაზი 43: @@
 ==წყარო==
-[[ქართული ენა: ენციკლოპედია]]
+* [[ქართული ენა: ენციკლოპედია]]
-[[ქართველი ფილოსოფოსები: (IV საუკუნიდან  XX საუკუნის ჩათვლით)]]
+* [[ქართველი ფილოსოფოსები: (IV საუკუნიდან  XX საუკუნის ჩათვლით)]]
 [[კატეგორია:ქართველი ფილოსოფოსები]]
 [[კატეგორია:ქართველი მწერლები]]

@@ ხაზი 21: / ხაზი 21: @@
 იოანე ბაგრატიონის ფილოსოფიური მსოფლმხედველობა იდეალისტურია. მატერიალური სამყარო, მისი აზრით, ოთხი ელემენტისაგან (მიწა, წყალი, [[ცეცხლი]] და ჰაერი) შედგება. ყოველი მატერიალური სხეული შედგენილი და წარმავალია. ასეთივეა ადამიანის სხეულიც, სული კი იდეალურია. მარტივი და უკვდავი.
-იოანე ბაგრატიონი, [[არისტოტელე]]ს კვალდაკვალ, ერთმანეთისაგან განასხვავებს პირველადსა და მეორად მიზეზებს. პირველადიმიზეზები მეტაფიზიკურია, ძირითადად ზეგრძნობადი და ღვთაებრივია, მეორადი მიზეზები კი მატერიალურია არისტოტელესმოძღვრებას ოთხი მიზეზის შესახებ (მატერიალური, ფორმალური, მოქმედი და ფინალური) იოანე პროკლეს გავლენით უმატებს მეხუთე მიზეზს რომელსაც იგი „ორღანოებითს“ უწოდებს. სივრცისა და დროის ცნებებიც არისტოტელეს მიხედვით ესმის. იგი ლაპარაკობს ადგილის, როგორც კონკრეტული სივრცის შესახებ, რომელიც სხეულების საზღვარია („გარეშეწერა სხეულისა“). იოანე ბაგრატიონის კალამს ეკუთვნის აგრეთვე, ორიგინალური თხზულება „ძალნი სულისანი“, რომელიც დაწერილია მის მიერ თარგმნილი კონდილიაკის „ლოგიკის“ გავლენით. იოანე ბაგრატიონიც, კონდილიაკის მსგავსად, სენსუალისტურ იდეებს იცავს და რაციონალიზმს ეწინააღმდეგება.
+იოანე ბაგრატიონი, [[არისტოტელე]]ს კვალდაკვალ, ერთმანეთისაგან განასხვავებს პირველადსა და მეორად მიზეზებს. პირველადი მიზეზები მეტაფიზიკურია, ძირითადად ზეგრძნობადი და ღვთაებრივია, მეორადი მიზეზები კი მატერიალურია არისტოტელეს მოძღვრებას ოთხი მიზეზის შესახებ (მატერიალური, ფორმალური, მოქმედი და ფინალური) იოანე პროკლეს გავლენით უმატებს მეხუთე მიზეზს რომელსაც იგი „ორღანოებითს“ უწოდებს. სივრცისა და დროის ცნებებიც არისტოტელეს მიხედვით ესმის. იგი ლაპარაკობს ადგილის, როგორც კონკრეტული სივრცის შესახებ, რომელიც სხეულების საზღვარია („გარეშეწერა სხეულისა“). იოანე ბაგრატიონის კალამს ეკუთვნის აგრეთვე, ორიგინალური თხზულება „ძალნი სულისანი“, რომელიც დაწერილია მის მიერ თარგმნილი კონდილიაკის „ლოგიკის“ გავლენით. იოანე ბაგრატიონიც, კონდილიაკის მსგავსად, სენსუალისტურ იდეებს იცავს და რაციონალიზმს ეწინააღმდეგება.
-−
-იოანე ბაგრატიონის ნაწერებში სოლიდური ადგილი უჭირავს ლოგიკის პრობლემებს. ამის შესახებ ლაპარაკია არა მარტო „კალმასობაში“, არამედ კონდილიაკის „ლოგიკის“ მისეული [[თარგმანი]]ს წინასიტყვაობაშიც. იგი ამტკიცებს ლოგიკის შემეცნებით ღირებულებას და, მაშასადამე, იცავს ლოგიკისა და შემეცნების თეორიის აუცილებელი კავშირის იდეას. იოანე ბაგრატიონი იყენებს თავისი ძმის - დავითის ნაშრომებს „შემოკლებული ფისიკა“ და „შემოკლებული კატიღორია“; ამ უკანასკნელს იგი ავსებს არისტოტელეს მოძღვრებით სილოგიზმისა და ოთხი ბუნებრივი მიზეზის შესახებ. ამაში გამოიხატებოდა მისი მოღვაწეობის განმანათლებლური ხასიათი. იოანე ბაგრატიონი თავისი ეპოქის ერთერთი თვალსაჩინო განმანათლებელი იყო საქართველოში.
-−
 ====თხზულებები====

@@ ხაზი 16: / ხაზი 16: @@
 და მათ განხორციელებას უკავშირებს თავისი ქვეყნის პოლიტიკურ ძლიერებასა და კულტურულ-ეკონომიკურ აღორძინებას. სწორედ „ხუმარსწავლაშია“ ჩართული ავტორის პირველი გრამატიკული ნაშრომი. [[გრამატიკა]] სიტყვა-მიგების წესითაა დაწერილი. შინაარსობრივად იგი მოჰყვება დავით ბატონიშვილის, [[ანტონ I]]-ის
 და განსაკუთრებით [[გაიოზ რექტორი]]ს გრამატიკებს. მეორე დამოუკიდებელი გრამატიკული ნაშრომი (1829)
 სახელმძღვანელოდაა გათვალისწინებული, არ იმეორებს პირველს. ავტორს უსარგებლია მთლიანად დავით ბატონიშვილის გრამატიკით, თუმცა მასში ცალკეული (უმნიშვნელო) გადახვევები მაინც შეინიშნება. იოანე ბატონიშვილის გრამატიკებმა ქართული გრამატიკული აზრის განვითარებაზე გავლენა ვერ იქონია (ა. ფოცხიშვილი).
 ==== ფილოსოფიური მსოფლმხედველობა ====

@@ ხაზი 8: / ხაზი 8: @@
 ერთად გაილაშქრა ყარსის საფაშოს წანააღმდეგ და გაიმარჯვა. 1800 თავი გამოიჩინა ომარ-ხანის წინააღმდეგ ბრძოლაში ნიახურასთან. გიორგი XII-ის გარდაცვალების შემდეგ აქტიურად ეხმარებოდა დავით ბატონიშვილს ტახტის შემომტკიცებაში. 1801 [[რუსეთი]]ს მთავრობამ იოანე ბაგრატიონი აიძულა სამშობლო დაეტოვებინა (ძმებთან ერთად) და რუსეთში გადასახლებულიყო. იგი ჯერ მოსკოვში შეჩერდა, 1802 თებერვლიდან კი ჰეტერბურგში დამკვიდრდა.
 ==== სამეცნიერო მოღვაწეობა ====
-იოანე ბატონიშვილმა ადრე დაიწყო სამეცნიერო მოღვაწეობა. 1794–98 წ. ხელმძღვანელობდა (დავით ბატონიშვილთან ერთად) ქართლ-კახეთის აღწერას. 1799 დაწერა მნიშვნელოვანი ნაშრომი „სჯულდება“, რომელშიც დასმულია საქართველოს მართვისა და პოლიტ-საზოგადოებრივი და კულტურულ-ეკონომიკური ცხოვრების რეორგანიზაციის საკითხები. ინტერესს იწეეეს ავტორის აზრი „განათლების მოხელის“ პოსტის შემოღების შესახებ, რომელსაც უნდა ეხელმძღვანელა სკოლებისა და სტამბის საქმიანობისათვის; საჭიროდ თვლიდა სათათბირო ორგანოს შექმნას, გაზეთის დაარსებას, უმაღლესი სასწავლებლების გახსნას [[თბილისი|თბილისში]], [[გორი|გორსა]] და თელავში; დაწყებითი განათლების შემოღებას ვაჭართა და გლეხთა შვვილებისთვის და სხვ.
+იოანე ბატონიშვილმა ადრე დაიწყო სამეცნიერო მოღვაწეობა. 1794–98 წ. ხელმძღვანელობდა (დავით ბატონიშვილთან ერთად) ქართლ-კახეთის აღწერას. 1799 დაწერა მნიშვნელოვანი ნაშრომი „სჯულდება“, რომელშიც დასმულია საქართველოს მართვისა და პოლიტ-საზოგადოებრივი და კულტურულ-ეკონომიკური ცხოვრების რეორგანიზაციის საკითხები. ინტერესს იწვევს ავტორის აზრი „განათლების მოხელის“ პოსტის შემოღების შესახებ, რომელსაც უნდა ეხელმძღვანელა სკოლებისა და სტამბის საქმიანობისათვის; საჭიროდ თვლიდა სათათბირო ორგანოს შექმნას, გაზეთის დაარსებას, უმაღლესი სასწავლებლების გახსნას [[თბილისი|თბილისში]], [[გორი|გორსა]] და თელავში; დაწყებითი განათლების შემოღებას ვაჭართა და გლეხთა შვილებისთვის და სხვ.
-პეტერბურგში დამკვიდრების შემდეგ პოლიტიკურ ასპარეზს ჩამოცილებული მეცნიერი ენციკლოპედიურ განათლებას დაეწაფა და გულდასმით მუშაობდა მეცნიერებისა და ხელოვნების სხვადასხეა დარგში (ისტორია, ლექსიკოგრაფია, ფილოსოფია, [[ესთეტიკა]], მუსიკა, ბიოლოგია, ფიზიკა, ქიმია, [[მათემატიკა]], [[სამხედრო საქმე]] და სხვ.); გარს იკრებდა ენების მცოდნე და მუყაით [[მწიგნობარი|მწიგნობრებს]] და წარმართავდა
+პეტერბურგში დამკვიდრების შემდეგ პოლიტიკურ ასპარეზს ჩამოცილებული მეცნიერი ენციკლოპედიურ განათლებას დაეწაფა და გულდასმით მუშაობდა მეცნიერებისა და ხელოვნების სხვადასხვა დარგში (ისტორია, ლექსიკოგრაფია, ფილოსოფია, [[ესთეტიკა]], მუსიკა, ბიოლოგია, ფიზიკა, ქიმია, [[მათემატიკა]], [[სამხედრო საქმე]] და სხვ.); გარს იკრებდა ენების მცოდნე და მუყაით [[მწიგნობარი|მწიგნობრებს]] და წარმართავდა  მათ კულტურულ-საგანმანათლებლო მოღვაწეობას: ათარგმნინებდა და თვითონაც თარგმნიდა პროგრესული იდეების შემცველ სამეცნიერო შრომებს, სახელმძღვანელოებს, [[ლექსიკონი|ლექსიკონებს]], სამკურნალო წიგნებს და გზავნიდა საქართველოში. მისი აზრით, [[ქართველები]]ს ხსნა ფართო განათლებითა და მრავალგვარი ცოდნის დაუფლებით იყო შესაძლებელი. თვითონაც აქტიურ შემოქმედებით მოღვაწეობას ეწეოდა: თარგმნიდა საჭირო წიგნებს, ქმნიდა სახელმძღვანელოებსა თუ ლექსიკონებს, სამკურნალო წიგნებსა და ენციკლოპედიური ხასიათის შრომებს. აღსანიშნავია მისი ორიგინალური თხზულებები: ისტორიული ხასიათის – „ქართლ-კახეთის აღწერა“, „ბაგრატიონთა შთამომავლობა“; „ქართული ლექსიკონი“, რომლის მხოლოდ ფრაგმენტია მოღწეული (აა-ანოლა), „მოკლე რუსულ-ქართული ლექსიკონი“, „სალექსიკონო მასალები“, „ქართული გრამატიკა“, „სწავლანი“ – ენციკლოპედიური ხასიათის თხზულება, სამშობლოს მონატრებით დაწერილი „პატარა ედემით განძება“ და სხვ. რაც შეეხება რუსულ-ქართულ და საბუნებისმეტყველო ლექსიკონებს, რომლებიც თითქმის ორი საუკუნის განმავლობაში მას მიეწერებოდა, შედგენილია სხვა ავტორის მიერ იოანე ბატონიშვილის დავალებითა და ზედამხედველობით.
-მათ კულტურულ-საგანმანათლებლო მოღვაწეობას: ათარგმნინებდა და თვითონაც თარგმნიდა პროგრესული იდეების შემცეელ სამეცნიერო შრომებს, სახელმიძღვანელოებს, [[ლექსიკონი|ლექსიკონებს]], სამკურნალო წიგნებს და გზავნიდა საქართველოში. მისი აზრით, [[ქართველები]]ს ხსნა ფართო განათლებითა და მრავალგვარი ცოდნის დაუფლებით იყო შესაძლებელი. თვითონაც აქტიურ შემოქმედებით მოღვაწეობას ეწეოდა: თარგმნიდა
 საჭირო წიგნებს, ქმნიდა სახელმძღვანელოებსა თუ ლექსიკონებს, სამკურნალო წიგნებსა და ენციკლოპედიური ხასიათის შრომებს. აღსანიშნავია მისი ორიგინალური თხზულებები: ისტორიული ხასიათის – „ქართლ-კახეთის აღწერა“, „ბაგრატიონთა შთამომავლობა“; „ქართული ლექსიკონი“, რომლის მხოლოდ ფრაგმენტია მოღწეული (აა-ანოლა), „მოკლე რუსულ-ქართული ლექსიკონი“, „სალექსიკონო მასალები“, „ქართული გრამატიკა“, „სწავლანი“ – ენციკლოპედიური ხასიათის თხზულება, სამშობლოს მონატრებით დაწერილი „პატარა ედემით განძება“ და სხვ. რაც შეეხება რუსულ-ქართულ და საბუნებისმეტყველო ლექსიკონებს, რომლებიც თითქმის ორი საუკუნის განმავლობაში მას მიეწერებოდა, შედგენილია სხვა ავტორის მიერ იოანე ბატონიშვილის დავალებითა და ზედამხედველობით.
 ==== კალმასობა ====

@@ ხაზი 32: / ხაზი 32: @@
 * „[https://catalog.nplg.gov.ge/search~S1*geo?/X{u10D9}{u10D0}{u10DA}{u10DB}{u10D0}{u10E1}{u10DD}{u10D1}{u10D0}&searchscope=1&SORT=D/X{u10D9}{u10D0}{u10DA}{u10DB}{u10D0}{u10E1}{u10DD}{u10D1}{u10D0}&searchscope=1&SORT=D&SUBKEY=%E1%83%99%E1%83%90%E1%83%9A%E1%83%9B%E1%83%90%E1%83%A1%E1%83%9D%E1%83%91%E1%83%90/1%2C101%2C101%2CB/frameset&FF=X{u10D9}{u10D0}{u10DA}{u10DB}{u10D0}{u10E1}{u10DD}{u10D1}{u10D0}&searchscope=1&SORT=D&10%2C10%2C კალმასობა]“ ტ. I-II (თბილისი, 1936-1948. [[კეკელიძე კორნელი|კ. კეკელიძისა]] და ალ. ბარამიძის გამოცემა);
 * „კალმასობა (ფილოსოფიური ნაწილი)“ (იხ. [https://catalog.nplg.gov.ge/search~S1*geo?/X{u10E5}{u10D0}{u10E0}{u10D7}{u10E3}{u10DA}{u10D8}+{u10E4}{u10D8}{u10DA}{u10DD}{u10E1}{u10DD}{u10E4}{u10D8}{u10E3}{u10E0}{u10D8}+{u10D0}{u10D6}{u10E0}{u10D8}{u10E1}+{u10D8}{u10E1}{u10E2}{u10DD}{u10E0}{u10D8}{u10D8}{u10E1}+{u10DC}{u10D0}{u10E0}{u10D9}{u10D5}{u10D4}{u10D5}{u10D4}{u10D1}{u10D8}&searchscope=1&SORT=DZ/X{u10E5}{u10D0}{u10E0}{u10D7}{u10E3}{u10DA}{u10D8}+{u10E4}{u10D8}{u10DA}{u10DD}{u10E1}{u10DD}{u10E4}{u10D8}{u10E3}{u10E0}{u10D8}+{u10D0}{u10D6}{u10E0}{u10D8}{u10E1}+{u10D8}{u10E1}{u10E2}{u10DD}{u10E0}{u10D8}{u10D8}{u10E1}+{u10DC}{u10D0}{u10E0}{u10D9}{u10D5}{u10D4}{u10D5}{u10D4}{u10D1}{u10D8}&searchscope=1&SORT=DZ&extended=0&SUBKEY=%E1%83%A5%E1%83%90%E1%83%A0%E1%83%97%E1%83%A3%E1%83%9A%E1%83%98+%E1%83%A4%E1%83%98%E1%83%9A%E1%83%9D%E1%83%A1%E1%83%9D%E1%83%A4%E1%83%98%E1%83%A3%E1%83%A0%E1%83%98+%E1%83%90%E1%83%96%E1%83%A0%E1%83%98%E1%83%A1+%E1%83%98%E1%83%A1%E1%83%A2%E1%83%9D%E1%83%A0%E1%83%98%E1%83%98%E1%83%A1+%E1%83%9C%E1%83%90%E1%83%A0%E1%83%99%E1%83%95%E1%83%94%E1%83%95%E1%83%94%E1%83%91%E1%83%98/1%2C9%2C9%2CB/frameset&FF=X{u10E5}{u10D0}{u10E0}{u10D7}{u10E3}{u10DA}{u10D8}+{u10E4}{u10D8}{u10DA}{u10DD}{u10E1}{u10DD}{u10E4}{u10D8}{u10E3}{u10E0}{u10D8}+{u10D0}{u10D6}{u10E0}{u10D8}{u10E1}+{u10D8}{u10E1}{u10E2}{u10DD}{u10E0}{u10D8}{u10D8}{u10E1}+{u10DC}{u10D0}{u10E0}{u10D9}{u10D5}{u10D4}{u10D5}{u10D4}{u10D1}{u10D8}&searchscope=1&SORT=DZ&1%2C1%2C ქართული ფილოსოფიური აზრის ისტორიის ნარკვევები]. ტ. III, თბილისი. 1974, გ. დედაბრიშვილის გამოცემა).
 ==იხილე აგრეთვე==

@@ ხაზი 24: / ხაზი 24: @@
 ==იხილე აგრეთვე==
-[http://www.nplg.gov.ge/bios/ka/00001116/ იოანე ბატონიშვილი]
+* [http://www.nplg.gov.ge/bios/ka/00001116/ იოანე ბატონიშვილი]
-[[ბაგრატიონი იოანე (ფსიქოლოგიის ქართული ლექსიკონი)|ბაგრატიონი იოანე]]
+* [[ბაგრატიონი იოანე (ფსიქოლოგიის ქართული ლექსიკონი)|ბაგრატიონი იოანე]]
 ==წყარო==