ბიბლია - რედაქტირების ისტორია

Tkenchoshvili: /* ძველი აღთქმა */

2025-07-29T11:05:02Z

‎ძველი აღთქმა

Tkenchoshvili: /* ეტიმოლოგია */

2024-11-04T13:40:32Z

‎ეტიმოლოგია

Tkenchoshvili: /* ძველი აღთქმა */

2024-06-15T21:44:08Z

‎ძველი აღთქმა

Tkenchoshvili 11:01, 23 თებერვალი 2024-ზე

2024-02-23T11:01:12Z

Tkenchoshvili: /* ბიბლიის ენა */

2024-02-13T06:34:45Z

‎ბიბლიის ენა

Tkenchoshvili: /* ბიბლიის ენა */

2024-01-28T20:50:07Z

‎ბიბლიის ენა

Tkenchoshvili: /* ბიბლიოლოგიის საკვანძო საკითხები */

2024-01-28T20:48:52Z

‎ბიბლიოლოგიის საკვანძო საკითხები

Tkenchoshvili 08:27, 15 დეკემბერი 2023-ზე

2023-12-15T08:27:31Z

Tkenchoshvili 21:23, 26 ნოემბერი 2023-ზე

2023-11-26T21:23:19Z

Tkenchoshvili: /* ბიბლიის ენა */

2023-11-20T07:40:36Z

‎ბიბლიის ენა

@@ ხაზი 28: / ხაზი 28: @@
 ბიბლიის პირველ ხუთ წიგნს - ხუთწიგნეულს-ებრაულად, დედნის ენაზე, ეწოდება [[თორა]] (კანონი). მათ ავტორად ანუ ჩამწერად ითვლება ღმერთთანმეტყველი [[მოსე]],  რომელმაც მამების რჯული აღადგინა, მონობის ქვეყნიდან გამოიყვანა ერი და აუწყა ზეციური განგება: მცნება და კანონი. მაშასადამე, მოსეს მიეწერება ხუთი წიგნი, სადაც მოთხრობილია ქვეყნის შექმნისა და ადამიანის გაჩენის ამბავი, პირველი ცოდვა და მისი შედეგი, [[სამოთხე|სამოთხიდან]] გამოსვლა და კაცობრიობის გამრავლება, რჩეული ერის - [[ისრაელი|ისრაელის]] - თავგადასავალი აღთქმულ ქვეყანაში მისვლამდე.
-ძველი აღთქმის დანარჩენ წიგნებში ასახულია [[ებრაელები|ებრაელი]] ერის თვითდამკვიდრებისა და თვითაღშენების პროცესი; 12 ტომის მონოლითურ სახელმწიფოდ გაერთიანებისა და ამ სახელმწიფოს დაშლის ამბავი; [[ომი|ომები]] გარეშე თუ შინაურ მტრებთან; კვლავ მონობა, კვლავ გაფანტვა და მაინც - ხსნის იმედი და მოლოდინი. აქ არის სიბრძნე, აქ არის შეგონება, აქ არის პოეზია. მათი ავტორები, წინასწარმეტყველები, აღწერენ ცხოვრების ავსაც და კარგსაც, დაუფარავად და პრინციპულად ამხილებენ დიდსა თუ მცირეს, თავიანთ თავსაც და უცხო ძალასაც. წინასწარმეტყველთაგან, რომლებიც ბიბლიური წიგნების ავტორებად, უფრო ზუსტად, ღვთის კალმებად არიან ცნობილნი, გამორჩეული ადგილი უჭირავთ: [[იესო ნავეს ძე|იესო ნავეს ძეს]], [[დავითი (ისრაელის მეფე)|დავით]] მეფეს, რომლის წიგნს (საგალობელთა კრებულს) ქართულად „[[ფსალმუნნი]]“ ან „დავითნი“ ეწოდება, [[სოლომონ ბრძენი|სოლომონ მეფეს]] - ბრძენს, რომელსაც მიეწერება სამი კანონიკური წიგნი (იგავნი, [[ეკლესიასტე]], ქება-ქებათა) და ერთი არაკანონიკური (სიბრძნე). მათ მოჰყვებიან წინასწარმეტყველები დიდნი (ესაია, იერემია, ეზეკიელი და დანიელი) და მცირენი რიცხვით 12 (ოსია, იოველი, ამოსი, აბდია, იონა, მიქია, ნაუმი, ამბაკუმ, სოფონია, ანგია, ზაქარია, მალაქია).
+ძველი აღთქმის დანარჩენ წიგნებში ასახულია [[ებრაელები|ებრაელი]] ერის თვითდამკვიდრებისა და თვითაღშენების პროცესი; 12 ტომის მონოლითურ სახელმწიფოდ გაერთიანებისა და ამ სახელმწიფოს დაშლის ამბავი; [[ომი|ომები]] გარეშე თუ შინაურ მტრებთან; კვლავ მონობა, კვლავ გაფანტვა და მაინც - ხსნის იმედი და მოლოდინი. აქ არის სიბრძნე, აქ არის შეგონება, აქ არის [[პოეზია]]. მათი ავტორები, წინასწარმეტყველები, აღწერენ ცხოვრების ავსაც და კარგსაც, დაუფარავად და პრინციპულად ამხილებენ დიდსა თუ მცირეს, თავიანთ თავსაც და უცხო ძალასაც. წინასწარმეტყველთაგან, რომლებიც ბიბლიური წიგნების ავტორებად, უფრო ზუსტად, ღვთის კალმებად არიან ცნობილნი, გამორჩეული ადგილი უჭირავთ: [[იესო ნავეს ძე|იესო ნავეს ძეს]], [[დავითი (ისრაელის მეფე)|დავით]] მეფეს, რომლის წიგნს (საგალობელთა კრებულს) ქართულად „[[ფსალმუნნი]]“ ან „დავითნი“ ეწოდება, [[სოლომონ ბრძენი|სოლომონ მეფეს]] - ბრძენს, რომელსაც მიეწერება სამი კანონიკური წიგნი (იგავნი, [[ეკლესიასტე]], ქება-ქებათა) და ერთი არაკანონიკური (სიბრძნე). მათ მოჰყვებიან წინასწარმეტყველები დიდნი (ესაია, იერემია, ეზეკიელი და დანიელი) და მცირენი რიცხვით 12 (ოსია, იოველი, ამოსი, აბდია, იონა, მიქია, ნაუმი, ამბაკუმ, სოფონია, ანგია, ზაქარია, მალაქია).
 თანამედროვე ებრაული ტრადიციის მიხედვით, რომელსაც მასორეტულს უწოდებენ, ძველი აღთქმა დაყოფილია 39 წიგნად. მათ აჯგუფებენ სამ ნაწილად.

@@ ხაზი 3: / ხაზი 3: @@
 ====ეტიმოლოგია====
-ეტიმოლოგიურად „ბიბლონ“ უკავშირდება ეგვიპტური მცენარის „[[პაპირუსი]]ს“ (ქართულად „[[ჭილი]]ს“) ბერძნულ შესატყვისს - „ბიბლოს“, რომელიც, გარდა მცენარისა - პაპირუსისა ანუ ჭილისა, ეწოდებოდა იმავე მცენარისაგან დამზადებულ საწერ მასალას, ტყავის ([[ეტრატი]]ს ანუ პერგამენტის), ანდა [[ქაღალდი]]ს მაგიერ რომ გამოიყენებოდა. ამ სიტყვამ („ბიბლოს“) შემდეგ წიგნის მნიშვნელობა შეიძინა.
+ეტიმოლოგიურად „ბიბლონ“ უკავშირდება ეგვიპტური მცენარის „[[პაპირუსი (მცენარე)|პაპირუსი]]ს“ (ქართულად „[[ჭილი]]ს“) ბერძნულ შესატყვისს - „ბიბლოს“, რომელიც, გარდა მცენარისა - პაპირუსისა ანუ ჭილისა, ეწოდებოდა იმავე მცენარისაგან დამზადებულ საწერ მასალას, ტყავის ([[ეტრატი]]ს ანუ პერგამენტის), ანდა [[ქაღალდი]]ს მაგიერ რომ გამოიყენებოდა. ამ სიტყვამ („ბიბლოს“) შემდეგ წიგნის მნიშვნელობა შეიძინა.
 ბიბლიას, „საღვთო წერილისა“ და „წმიდა წერილის“ გარდა, შეიძლება ვუწოდოთ „წიგნთა-წიგნი“, „თვით-წიგნი“, მარტივად „წიგნი“, „წერილი“. როდესაც იტყვიან: „წიგნი გვაუწყებს“, „წერილი გვაუწყებს“, „წიგნის“ ქვეშ ბიბლია იგულისხმება.

@@ ხაზი 28: / ხაზი 28: @@
 ბიბლიის პირველ ხუთ წიგნს - ხუთწიგნეულს-ებრაულად, დედნის ენაზე, ეწოდება [[თორა]] (კანონი). მათ ავტორად ანუ ჩამწერად ითვლება ღმერთთანმეტყველი [[მოსე]],  რომელმაც მამების რჯული აღადგინა, მონობის ქვეყნიდან გამოიყვანა ერი და აუწყა ზეციური განგება: მცნება და კანონი. მაშასადამე, მოსეს მიეწერება ხუთი წიგნი, სადაც მოთხრობილია ქვეყნის შექმნისა და ადამიანის გაჩენის ამბავი, პირველი ცოდვა და მისი შედეგი, [[სამოთხე|სამოთხიდან]] გამოსვლა და კაცობრიობის გამრავლება, რჩეული ერის - [[ისრაელი|ისრაელის]] - თავგადასავალი აღთქმულ ქვეყანაში მისვლამდე.
-ძველი აღთქმის დანარჩენ წიგნებში ასახულია [[ებრაელები|ებრაელი]] ერის თვითდამკვიდრებისა და თვითაღშენების პროცესი; 12 ტომის მონოლითურ სახელმწიფოდ გაერთიანებისა და ამ სახელმწიფოს დაშლის ამბავი; [[ომი|ომები]] გარეშე თუ შინაურ მტრებთან; კვლავ მონობა, კვლავ გაფანტვა და მაინც - ხსნის იმედი და მოლოდინი. აქ არის სიბრძნე, აქ არის შეგონება, აქ არის პოეზია. მათი ავტორები, წინასწარმეტყველები, აღწერენ ცხოვრების ავსაც და კარგსაც, დაუფარავად და პრინციპულად ამხილებენ დიდსა თუ მცირეს, თავიანთ თავსაც და უცხო ძალასაც. წინასწარმეტყველთაგან, რომლებიც ბიბლიური წიგნების ავტორებად, უფრო ზუსტად, ღვთის კალმებად არიან ცნობილნი, გამორჩეული ადგილი უჭირავთ: [[იესო ნავეს ძე|იესო ნავეს ძეს]], [[დავითი|დავით]] მეფეს, რომლის წიგნს (საგალობელთა კრებულს) ქართულად „[[ფსალმუნნი]]“ ან „დავითნი“ ეწოდება, [[სოლომონ ბრძენი|სოლომონ მეფეს]] - ბრძენს, რომელსაც მიეწერება სამი კანონიკური წიგნი (იგავნი, [[ეკლესიასტე]], ქება-ქებათა) და ერთი არაკანონიკური (სიბრძნე). მათ მოჰყვებიან წინასწარმეტყველები დიდნი (ესაია, იერემია, ეზეკიელი და დანიელი) და მცირენი რიცხვით 12 (ოსია, იოველი, ამოსი, აბდია, იონა, მიქია, ნაუმი, ამბაკუმ, სოფონია, ანგია, ზაქარია, მალაქია).
+ძველი აღთქმის დანარჩენ წიგნებში ასახულია [[ებრაელები|ებრაელი]] ერის თვითდამკვიდრებისა და თვითაღშენების პროცესი; 12 ტომის მონოლითურ სახელმწიფოდ გაერთიანებისა და ამ სახელმწიფოს დაშლის ამბავი; [[ომი|ომები]] გარეშე თუ შინაურ მტრებთან; კვლავ მონობა, კვლავ გაფანტვა და მაინც - ხსნის იმედი და მოლოდინი. აქ არის სიბრძნე, აქ არის შეგონება, აქ არის პოეზია. მათი ავტორები, წინასწარმეტყველები, აღწერენ ცხოვრების ავსაც და კარგსაც, დაუფარავად და პრინციპულად ამხილებენ დიდსა თუ მცირეს, თავიანთ თავსაც და უცხო ძალასაც. წინასწარმეტყველთაგან, რომლებიც ბიბლიური წიგნების ავტორებად, უფრო ზუსტად, ღვთის კალმებად არიან ცნობილნი, გამორჩეული ადგილი უჭირავთ: [[იესო ნავეს ძე|იესო ნავეს ძეს]], [[დავითი (ისრაელის მეფე)|დავით]] მეფეს, რომლის წიგნს (საგალობელთა კრებულს) ქართულად „[[ფსალმუნნი]]“ ან „დავითნი“ ეწოდება, [[სოლომონ ბრძენი|სოლომონ მეფეს]] - ბრძენს, რომელსაც მიეწერება სამი კანონიკური წიგნი (იგავნი, [[ეკლესიასტე]], ქება-ქებათა) და ერთი არაკანონიკური (სიბრძნე). მათ მოჰყვებიან წინასწარმეტყველები დიდნი (ესაია, იერემია, ეზეკიელი და დანიელი) და მცირენი რიცხვით 12 (ოსია, იოველი, ამოსი, აბდია, იონა, მიქია, ნაუმი, ამბაკუმ, სოფონია, ანგია, ზაქარია, მალაქია).
 თანამედროვე ებრაული ტრადიციის მიხედვით, რომელსაც მასორეტულს უწოდებენ, ძველი აღთქმა დაყოფილია 39 წიგნად. მათ აჯგუფებენ სამ ნაწილად.

@@ ხაზი 1: / ხაზი 1: @@
 [[ფაილი:LailaSis biblia.JPG|thumb|250პქ|ლაილაშის ბიბლია]]
-'''ბიბლია''' - ბერძნული [[სიტყვა]]ა და ნიშნავს წიგნებს („ბიბლონ“ – წიგნი). იგულისხმება არა ნებისმიერი, არამედ ღვთივშთაგონებული და [[სულიწმინდა|სულიწმიდის]] მადლით აღვსილი წიგნების კრებული. ბიბლია ძველი და [[ახალი აღთქმა|ახალი აღთქმის]] წიგნთა საერთო სახელწოდებაა. ეს ტერმინი დაამკვიდრეს IV ს-ის დიდმა მამებმა იოანე ოქროპირმა და ეპიფანე კვიპრელმა.
+'''ბიბლია''' - ბერძნული [[სიტყვა]]ა და ნიშნავს წიგნებს („ბიბლონ“ – წიგნი). იგულისხმება არა ნებისმიერი, არამედ ღვთივშთაგონებული და [[სულიწმინდა|სულიწმიდის]] მადლით აღვსილი წიგნების კრებული. ბიბლია ძველი და [[ახალი აღთქმა|ახალი აღთქმის]] წიგნთა საერთო სახელწოდებაა. ეს [[ტერმინი]] დაამკვიდრეს IV ს-ის დიდმა მამებმა იოანე ოქროპირმა და ეპიფანე კვიპრელმა.
 ====ეტიმოლოგია====
-ეტიმოლოგიურად „ბიბლონ“ უკავშირდება ეგვიპტური მცენარის „[[პაპირუსი]]ს“ (ქართულად „[[ჭილი]]ს“) ბერძნულ შესატყვისს - „ბიბლოს“, რომელიც, გარდა მცენარისა - პაპირუსისა ანუ ჭილისა, ეწოდებოდა იმავე მცენარისაგან დამზადებულ საწერ მასალას, ტყავის (ეტრატის ანუ პერგამენტის), ანდა [[ქაღალდი]]ს მაგიერ რომ გამოიყენებოდა. ამ სიტყვამ („ბიბლოს“) შემდეგ წიგნის მნიშვნელობა შეიძინა.
+ეტიმოლოგიურად „ბიბლონ“ უკავშირდება ეგვიპტური მცენარის „[[პაპირუსი]]ს“ (ქართულად „[[ჭილი]]ს“) ბერძნულ შესატყვისს - „ბიბლოს“, რომელიც, გარდა მცენარისა - პაპირუსისა ანუ ჭილისა, ეწოდებოდა იმავე მცენარისაგან დამზადებულ საწერ მასალას, ტყავის ([[ეტრატი]]ს ანუ პერგამენტის), ანდა [[ქაღალდი]]ს მაგიერ რომ გამოიყენებოდა. ამ სიტყვამ („ბიბლოს“) შემდეგ წიგნის მნიშვნელობა შეიძინა.
 ბიბლიას, „საღვთო წერილისა“ და „წმიდა წერილის“ გარდა, შეიძლება ვუწოდოთ „წიგნთა-წიგნი“, „თვით-წიგნი“, მარტივად „წიგნი“, „წერილი“. როდესაც იტყვიან: „წიგნი გვაუწყებს“, „წერილი გვაუწყებს“, „წიგნის“ ქვეშ ბიბლია იგულისხმება.

@@ ხაზი 107: / ხაზი 107: @@
 ესაა მიზეზი, რომ თალმუდისტების ხელთ არსებული ტექსტი II-III სს-ისა ახლოს დგას თანამედროვე ტექსტთან. ყველა იმდროინდელ იკითხვისში ჩვენ ვხვდებით მხოლოდ 220 ვარიანტს. ამასთანავე - უმნიშვნელოსა და არაარსებითს.
-როდესაც ებრაული ცოცხალი ენა იყო, მას ტრადიცია იცავდა, მაგრამ ახლა, როდესაც ერი სხვა ენაზე მეტყველებდა, დღის წესრიგში დადგა ხელნაწერების სწორად ამოკითხვის პრობლემა. ამისათვის კი საჭირო იყო მეცნიერულ-არქეოგრაფიული მუშაობის ჩატარება. ეს მისია იკისრეს სწავლულმა რაბინებმა, რომელთაც საქმიანობის მიხედვით მასორეტები ანუ ტრადიციის შემნახველნი (მასორა - ტრადიცია) ეწოდათ. მათ ყველა სიტყვას დაუსვეს ხმოვნები, შეკრიბეს და ერთმანეთს შეუდარეს ძველი ხელნაწერები და განმარტებები. დაადგინეს მუხლების ზომა და პუნქტუაცია. ტექსტზე მუშაობის ასეთ კომბინაციას ეწოდება დიდი მასორა, ხოლო ცალკეულ საქმეს - მცირე მასორა. ეს სამუშაოები ებრაულ ტექსტებზე, რომელიც V ს-ში დაიწყო, შემდეგაც ასეთივე გულმოდგინებით გაგრძელდა.
+როდესაც ებრაული ცოცხალი ენა იყო, მას ტრადიცია იცავდა, მაგრამ ახლა, როდესაც ერი სხვა ენაზე მეტყველებდა, დღის წესრიგში დადგა ხელნაწერების სწორად ამოკითხვის პრობლემა. ამისათვის კი საჭირო იყო მეცნიერულ-არქეოგრაფიული მუშაობის ჩატარება. ეს მისია იკისრეს სწავლულმა რაბინებმა, რომელთაც საქმიანობის მიხედვით მასორეტები ანუ ტრადიციის შემნახველნი (მასორა - ტრადიცია) ეწოდათ. მათ ყველა სიტყვას დაუსვეს ხმოვნები, შეკრიბეს და ერთმანეთს შეუდარეს ძველი ხელნაწერები და განმარტებები. დაადგინეს [[მუხლი (პარაგრაფი)|მუხლების]] ზომა და [[პუნქტუაცია]]. ტექსტზე მუშაობის ასეთ კომბინაციას ეწოდება დიდი მასორა, ხოლო ცალკეულ საქმეს - მცირე მასორა. ეს სამუშაოები ებრაულ ტექსტებზე, რომელიც V ს-ში დაიწყო, შემდეგაც ასეთივე გულმოდგინებით გაგრძელდა.
 ებრაელებმა გააკეთეს ყველაფერი, რათა წმიდა ტექსტები შეენარჩუნებინათ უცვლელად და დაუმახინჯებლად. ჩვენამდე მოღწეულ ტექსტთა ერთნაირობა სერიოზული საბუთია იმისა, რომ ძველი აღთქმის წიგნები მთავარში და არსებითში მაინც უცვლელად არიან შემონახულნი.

@@ ხაზი 113: / ხაზი 113: @@
 ახალი აღთქმის ყველა წიგნი ბერძნულ ენაზე დაიწერა. გამონაკლისი უნდა იყოს მათეს სახარება, რომელიც, შესაძლებელია, [[არამეული დამწერლობა|არამეულად დაიწერა]] და შემდეგ ითარგმნა ბერძნულად.
-ბერძნული ენის რომელ დიალექტზე დაიწერა ბიბლიის ეს მონაკვეთი?
+[[ბერძნული ენა|ბერძნული ენის]] რომელ [[დიალექტი|დიალექტზე]] დაიწერა ბიბლიის ეს მონაკვეთი?
 - ძირითადად კოინეზე. ესაა საერთო-სახალხო, ყველასათვის გასაგები და ხელმისაწვდომი მეტყველება.

@@ ხაზი 89: / ხაზი 89: @@
 ძვ.წ. II-III სს-ში ბერძნულ ენაზე ძველი აღთქმის კიდევ სამი თარგმანი აღმოცენდა. ესენია: აკვილას, სვიმახოსისა და თეოდოტიონის. მათი მიზანი იყო წარმოედგინათ ებრაული ტექსტის სრული შესატყვისი, მოეცათ ზედმიწევნითი თარგმანი. მიუხედავად ამისა, ამ თარგმანებმა საყოველთაო აღიარება ვერ ჰპოვეს, თუმცა ღვთისმეტყველები ყოველთვის უწევდნენ ანგარიშს და მათ მონაცემებს ითვალისწინებდნენ. სეპტანტის ხელნაწერების არშიებზე, ამა თუ იმ ადგილის გასწვრივ, ხშირად ვხვდებით მინაწერებს იმის შესახებ, თუ როგორ იკითხება მოცემული მუხლი აღნიშნულ თარგმანებში. ასეთ შრომას, კატენის სახელით რომაა ცნობილი, მეცნიერული მიზანი ჰქონდა. სამღვდელმსახურო (ლიტურგიკულ) პრაქტიკაში ყოველთვის და ყველგან 70-თა თარგმანს იყენებდნენ.
-სეპტუაგინტას პირვანდელ ვარიანტს ჩვენამდე არ მოუღწევია. ის დაყოფილია სამ უმთავრეს რედაქციად. აკადემიკოს [[კორნელი კეკელიძე|კორნელი კეკელიძის]] თქმით, „ბიბლიოლოგიის ყურადღება ახლა მიქცეულია იქითკენ, რომ ეს თარგმანი როგორმე აღდგენილ იქნეს. ამას კი შესაძლებლად ცნობენ სხვადასხვა ენაზე ნათარგმნ ტექსტთა მეოხებით, რომელთაც, უეჭველია, საფუძვლად დაედო ერთ - ერთი ქვემოდასახელებულ სამ რედაქციათაგან. ეს რედაქციებია: ორიგენის ჰეგზაპლები, რომელიც პალესტინაში იყო გავრცელებული, ლუკიანეს, ანტიოქელი მღვდელმოწამისა მეოთხე საუკუნეში, რომელსაც ეწოდება კოინე და მიღებული იყო ანტიოქიისა და კონსტანტინოპოლის საპატრიარქოებში და ივსიქი ალექსანდრიელისა, რომელიც ალექსანდრიაში იყო მიღებული“.
+სეპტუაგინტას პირვანდელ ვარიანტს ჩვენამდე არ მოუღწევია. ის დაყოფილია სამ უმთავრეს რედაქციად. აკადემიკოს [[კორნელი კეკელიძე|კორნელი კეკელიძის]] თქმით, „ბიბლიოლოგიის ყურადღება ახლა მიქცეულია იქითკენ, რომ ეს თარგმანი როგორმე აღდგენილ იქნეს. ამას კი შესაძლებლად ცნობენ სხვადასხვა ენაზე ნათარგმნ ტექსტთა მეოხებით, რომელთაც, უეჭველია, საფუძვლად დაედო ერთ - ერთი ქვემოდასახელებულ სამ რედაქციათაგან. ეს რედაქციებია: ორიგენის ეგზაპლები, რომელიც პალესტინაში იყო გავრცელებული, ლუკიანეს, ანტიოქელი მღვდელმოწამისა მეოთხე საუკუნეში, რომელსაც ეწოდება [[კოინე]] და მიღებული იყო ანტიოქიისა და კონსტანტინოპოლის საპატრიარქოებში და ივსიქი ალექსანდრიელისა, რომელიც ალექსანდრიაში იყო მიღებული“.
 ====ბიბლიის ქართული თარგმანები====

@@ ხაზი 1: / ხაზი 1: @@
 [[ფაილი:LailaSis biblia.JPG|thumb|250პქ|ლაილაშის ბიბლია]]
-'''ბიბლია''' - ბერძნული [[სიტყვა]]ა და ნიშნავს წიგნებს („ბიბლონ“-წიგნი). იგულისხმება არა ნებისმიერი, არამედ ღვთივშთაგონებული და [[სულიწმინდა|სულიწმიდის]] მადლით აღვსილი წიგნების კრებული. ბიბლია ძველი და [[ახალი აღთქმა|ახალი აღთქმის]] წიგნთა საერთო სახელწოდებაა. ეს ტერმინი დაამკვიდრეს IV ს-ის დიდმა მამებმა იოანე ოქროპირმა და ეპიფანე კვიპრელმა.
+'''ბიბლია''' - ბერძნული [[სიტყვა]]ა და ნიშნავს წიგნებს („ბიბლონ“ – წიგნი). იგულისხმება არა ნებისმიერი, არამედ ღვთივშთაგონებული და [[სულიწმინდა|სულიწმიდის]] მადლით აღვსილი წიგნების კრებული. ბიბლია ძველი და [[ახალი აღთქმა|ახალი აღთქმის]] წიგნთა საერთო სახელწოდებაა. ეს ტერმინი დაამკვიდრეს IV ს-ის დიდმა მამებმა იოანე ოქროპირმა და ეპიფანე კვიპრელმა.
 ====ეტიმოლოგია====
@@ ხაზი 20: / ხაზი 20: @@
 ქართული „აღთქმის“ შესატყვისებია: ებრ. „ბერით“, ბერძნ. „დიათეკე“, ლათ. „ტესტამენტუმ“, რუს. „ზავეტ“. მათი მნიშვნელობებია - ანდერძი, დაპირება, კავშირი, ხელშეკრულება. „ძველი აღთქმა“ გულისხმობს იმ დაპირებას, იმ კავშირს, იმ ხელშეკრულებას და იმ ანდერძს, რომელიც ქრისტეს შობამდე აღუთქვა [[ღმერთი|ღმერთმა]] ადამიანს. ფაქტობრივად, ესაა ხელშეკრულება ორ სუბიექტს - [[ღმერთი|ღმერთსა]] და ადამიანს - შორის. ისტორიის კონკრეტულ ჟამს ღმერთი განკაცდა [[იესო ქრისტე|ქრისტე იესოში]], რომელმაც აღთქმა განაახლა და მისი შინაარსი სრულყო. მკაფიოდ უნდა ითქვას, რომ ორივე აღთქმა არსებით ერთი და იგივეა. აქ საქმე ერთი მთელის სხვადასხვა საფეხურებთან გვაქვს. ადამიანისა და ღვთის ურთიერთობის ისტორია სხვა არაფერია, თუ არა აღთქმის შინაარსის ეტაპობრივად გაცხადება და დაზუსტება, ამ შინაარსის გაღრმავება.
-უზენაესი ღმერთი - ყოვლადწმიდა [[სამება]] - ერთიანი ნებით და მადლით ისტორიის კონკრეტულ ჟამსა და ალაგს ეცხადებოდა [[სათნო]] და მართალ ადამიანებს, რჩეულ პიროვნებებს და აუწყებდა სიბრძნეს და მეცნიერებას. ეს ადამიანები ცნობილი არიან წინასწარმეტყველებად და მოციქულებად.
+უზენაესი ღმერთი - ყოვლადწმიდა [[სამება]] - ერთიანი ნებით და მადლით ისტორიის კონკრეტულ ჟამსა და ალაგს ეცხადებოდა [[სათნო]] და მართალ ადამიანებს, რჩეულ პიროვნებებს და აუწყებდა სიბრძნეს და მეცნიერებას. ეს ადამიანები ცნობილი არიან წინასწარმეტყველებად და [[მოციქული|მოციქულებად]].
 წინასწარმეტყველნი ძველი აღთქმის ავტორები არიან, მოციქულნი - ახლისა. აქვე უნდა ითქვას, რომ ძველი აღთქმის ყველა ეპიზოდი, ერთი შეხედვით უმნიშვნელო დეტალიც კი, არის მინიშნება ახალ აღთქმაზე. [[ნეტარი ავგუსტინე]]ს თქმით: „ძველ აღთქმაში დაფარულია ახალი აღთქმა და ახალ აღთქმაში გაცხადებულია ძველი“.
@@ ხაზი 32: / ხაზი 32: @@
 თანამედროვე ებრაული ტრადიციის მიხედვით, რომელსაც მასორეტულს უწოდებენ, ძველი აღთქმა დაყოფილია 39 წიგნად. მათ აჯგუფებენ სამ ნაწილად.
-პირველს ეწოდება კანონი ანუ რჯული (თორა) და შეიცავს მოსეს ხუთწიგნეულს: დაბადება, გამოსვლა, ლევიანნი, რიცხვნი, მეორე რჯული. მეორე ნაწილს კი - წინასწარმეტყველნი და შეიცავს წიგნებს: ისო ნავეს ძე, მსაჯულნი, პირველი და მეორე მეფეთა ანუ სამოელის წიგნები (ითვლება ერთ წიგნად), მესამე და მეოთხე მეფეთა (ითვლება ერთ წიგნად), ესაია, იერემია, ეზეკიელი, თორმეტი მცირე წინასწარმეტყველი (ითვლება ერთ წიგნად). მესამე ნაწილს ეწოდება წერილნი და შეიცავს შემდეგ წიგნებს: იობი, რუთი, ფსალმუნნი, იგავნი, ქებათა-ქება, ეკლესიასტე დანიელი, იერემიას გოდება, ეზრა და ნეემია (ითვლება ერთ წიგნად), პირველი და მეორე ნეშტთა (ითვლება ერთ წიგნად) და ესთერი. თუ რუთისა და მსაჯულთა წიგნებს გავაერთიანებთ ერთ წიგნად და, ასევე, იერემიას გოდებასა და იერემიას წინასწარმეტყველებას ერთ წიგნად ჩავთვლით, მივიღებთ 22 წიგნს. იოსებ ფლაბიოსის მოწმობითაც ძველად ებრაელები სწორედ 22 წიგნს თვლიდნენ მათი [[ანბანი|ანბანის]] 22 ასო-ნიშნის შესაბამისად.
+პირველს ეწოდება კანონი ანუ რჯული (თორა) და შეიცავს [[მოსე]]ს ხუთწიგნეულს: დაბადება, გამოსვლა, ლევიანნი, რიცხვნი, მეორე რჯული. მეორე ნაწილს კი - წინასწარმეტყველნი და შეიცავს წიგნებს: ისო ნავეს ძე, მსაჯულნი, პირველი და მეორე მეფეთა ანუ სამოელის წიგნები (ითვლება ერთ წიგნად), მესამე და მეოთხე მეფეთა (ითვლება ერთ წიგნად), ესაია, იერემია, ეზეკიელი, თორმეტი მცირე წინასწარმეტყველი (ითვლება ერთ წიგნად). მესამე ნაწილს ეწოდება წერილნი და შეიცავს შემდეგ წიგნებს: იობი, რუთი, ფსალმუნნი, იგავნი, ქებათა-ქება, ეკლესიასტე დანიელი, იერემიას გოდება, ეზრა და ნეემია (ითვლება ერთ წიგნად), პირველი და მეორე ნეშტთა (ითვლება ერთ წიგნად) და ესთერი. თუ რუთისა და მსაჯულთა წიგნებს გავაერთიანებთ ერთ წიგნად და, ასევე, იერემიას გოდებასა და იერემიას წინასწარმეტყველებას ერთ წიგნად ჩავთვლით, მივიღებთ 22 წიგნს. იოსებ ფლაბიოსის მოწმობითაც ძველად ებრაელები სწორედ 22 წიგნს თვლიდნენ მათი [[ანბანი|ანბანის]] 22 ასო-ნიშნის შესაბამისად.
 ======ძველი აღთქმის არაკანონიკური წიგნები======