გარემოება (გრამატიკა) - რედაქტირების ისტორია

Tkenchoshvili: /* წყარო */

2025-05-07T19:24:10Z

‎წყარო

Tkenchoshvili: /* მიზნის გარემოება */

2024-01-21T11:21:16Z

‎მიზნის გარემოება

Tkenchoshvili: /* მიზეზის გარემოება */

2024-01-21T11:19:52Z

‎მიზეზის გარემოება

Tkenchoshvili: /* მიზეზის გარემოება */

2024-01-21T11:18:15Z

‎მიზეზის გარემოება

Tkenchoshvili: /* ვითარების გარემოება */

2024-01-21T11:17:25Z

‎ვითარების გარემოება

Tkenchoshvili 11:16, 21 იანვარი 2024-ზე

2024-01-21T11:16:13Z

Tkenchoshvili: /* ადგილის გარემოება */

2024-01-07T11:06:30Z

‎ადგილის გარემოება

Tkenchoshvili: /* ვითარების გარემოება */

2024-01-06T15:46:54Z

‎ვითარების გარემოება

Tkenchoshvili: /* მიზნის გარემოება */

2024-01-02T23:21:33Z

‎მიზნის გარემოება

Tkenchoshvili: /* მიზნის გარემოება */

2023-11-29T23:07:46Z

‎მიზნის გარემოება

←წინა ვერსია		19:24, 7 მაისი 2025-ის ვერსია
ხაზი 27:		ხაზი 27:
	[[კატეგორია:გრამატიკა]]		[[კატეგორია:გრამატიკა]]
	[[კატეგორია:წინადადების წევრები]]		[[კატეგორია:წინადადების წევრები]]
		+	[[კატეგორია:ქართული ენა]]

@@ ხაზი 16: / ხაზი 16: @@
 ==== მიზნის გარემოება ====
 გვიჩვენებს მოქმედების მიზანს (მიუგებს კითხვებზე: რისთვის? რა მიზნით?).
-მიზნის გარემოების გადმოსაცემად გამოყენებულია მიზნის ზმნიზედები: „მე ჩანგური '''მისთვის''' მინდა, რომ სიმართლეს ჰმსახურებდეს“ (ა. წერეთელი) და ნათესაობით და ვითარებით ბრუნვებში დასმული სახელები (სახელზმნებითურთ). ნათესაობით ბრუნვაში მიზნის გარემოება თადებულიანია: „კაცი '''ტანჯვისათვის''' არის გაჩენილი“ (ა. ყაზბეგი), ვითარებითში – უთანდებულო: „გიორგი ტყეში ყოფილიყო ჭიგოს '''საჭრელად'''“ (ი. ჭავჭავაძე). მყოფადის მიმღეობის [[ვითარებითი ბრუნვა]] წინადადებაში, ჩვეულებრივ, მიზნის გარემოებაა: „იქ ყვავილები გაშლილა ჩემს '''საზრდოდ''', '''საწუწნელადა'''“ (ა. წერეთელი). ძველ ქართულში ამავე ფუნქციით გვხვდებოდა მასდა-რის ვითარებითი ბრუნვაც: „დაჯდა წერად '''ანდერძისად'''“ (შოთა რუსთაველი).
+მიზნის გარემოების გადმოსაცემად გამოყენებულია მიზნის ზმნიზედები: „მე ჩანგური '''მისთვის''' მინდა, რომ სიმართლეს ჰმსახურებდეს“ (ა. წერეთელი) და ნათესაობით და ვითარებით ბრუნვებში დასმული სახელები (სახელზმნებითურთ). ნათესაობით ბრუნვაში მიზნის გარემოება თანდებულიანია: „კაცი '''ტანჯვისათვის''' არის გაჩენილი“ (ა. ყაზბეგი), ვითარებითში – უთანდებულო: „გიორგი ტყეში ყოფილიყო ჭიგოს '''საჭრელად'''“ (ი. ჭავჭავაძე). მყოფადის მიმღეობის [[ვითარებითი ბრუნვა]] წინადადებაში, ჩვეულებრივ, მიზნის გარემოებაა: „იქ ყვავილები გაშლილა ჩემს '''საზრდოდ''', '''საწუწნელადა'''“ (ა. წერეთელი). ძველ ქართულში ამავე ფუნქციით გვხვდებოდა მასდა-რის ვითარებითი ბრუნვაც: „დაჯდა წერად '''ანდერძისად'''“ (შოთა რუსთაველი).
 გარემოება სინტაქსურ წყვილს ქმნის როგორც ზმნასთან (შინ ბრუნდება), ასევე ნაზმნარი სახელებით გამოხატულ წევრებთანაც (შინ დაბრუნება, შინ დაბრუნებული…). იგი შეიძლება დაუკავშირდეს ზედსართავ სახელსაც (ეგრე ლამაზი, ძლიერ ღონიერი) და მეორე გარემოებასაც (ეგრე ტკბილად, ძლიერ გვიან). წამყვან
-სიტყვასთან გარემოების კავშირი ოდენ სემანტიკურია, ამიტომ გარემოება მირთული
+სიტყვასთან გარემოების კავშირი ოდენ სემანტიკურია, ამიტომ გარემოება მირთული წევრია.
 წევრია.
 ''ლ. კვანტალიანი''

@@ ხაზი 12: / ხაზი 12: @@
 ==== მიზეზის გარემოება ====
-აღნიშნავს მოქმედების გამომწვევ მიზეზს (მიუგებს კითხვებზე: რატომ? რის გამო?  რა მიზეზით?), გადმოიცემა მიზეზის ზმნიზედებით – „მხოლოდ '''იმიტომ''', რომ მაღალია, მარად და მარად ტყდება ჩინარი“ (გ. ტაბიძე) და სახელებით ნათესაობით და მოქმედებით ბრუნვებში. ნათესაობითში დასმული მიზეზის გარემოება თანდებულიანია: „გასროლა '''სიბნელის გამო არ შეიძლებოდა“ (ა. ყაზბეგი); „დედაბერს '''ტანჯვისაგან''' მთლად ჩანაოჭებული სახე უფრო ჩანაოჭებოდა“ ([[არაგვისპირელი შიო|შ. არაგვისპირელი]]), მოქმედებით ბრუნვაში კი – უთანდებულო: „'''სირცხვილით''' შინ როგორღა მივიდე მეურმე კაცი“ (ი. ჭავჭავაძე).
+აღნიშნავს მოქმედების გამომწვევ მიზეზს (მიუგებს კითხვებზე: რატომ? რის გამო?  რა მიზეზით?), გადმოიცემა მიზეზის ზმნიზედებით – „მხოლოდ '''იმიტომ''', რომ მაღალია, მარად და მარად ტყდება ჩინარი“ (გ. ტაბიძე) და სახელებით ნათესაობით და მოქმედებით ბრუნვებში. ნათესაობითში დასმული მიზეზის გარემოება თანდებულიანია: „გასროლა“ სიბნელის გამო არ შეიძლებოდა“ (ა. ყაზბეგი); „დედაბერს '''ტანჯვისაგან''' მთლად ჩანაოჭებული სახე უფრო ჩანაოჭებოდა“ ([[არაგვისპირელი შიო|შ. არაგვისპირელი]]), მოქმედებით ბრუნვაში კი – უთანდებულო: „'''სირცხვილით''' შინ როგორღა მივიდე მეურმე კაცი“ (ი. ჭავჭავაძე).
 ==== მიზნის გარემოება ====

@@ ხაზი 12: / ხაზი 12: @@
 ==== მიზეზის გარემოება ====
-აღნიშნავს მოქმედების გამომწვევ მიზეზს (მიუგებს კითხეებზე: რატომ? რის გამო?
+აღნიშნავს მოქმედების გამომწვევ მიზეზს (მიუგებს კითხვებზე: რატომ? რის გამო?  რა მიზეზით?), გადმოიცემა მიზეზის ზმნიზედებით – „მხოლოდ '''იმიტომ''', რომ მაღალია, მარად და მარად ტყდება ჩინარი“ (გ. ტაბიძე) და სახელებით ნათესაობით და მოქმედებით ბრუნვებში. ნათესაობითში დასმული მიზეზის გარემოება თანდებულიანია: „გასროლა '''სიბნელის გამო არ შეიძლებოდა“ (ა. ყაზბეგი); „დედაბერს '''ტანჯვისაგან''' მთლად ჩანაოჭებული სახე უფრო ჩანაოჭებოდა“ ([[არაგვისპირელი შიო|შ. არაგვისპირელი]]), მოქმედებით ბრუნვაში კი – უთანდებულო: „'''სირცხვილით''' შინ როგორღა მივიდე მეურმე კაცი“ (ი. ჭავჭავაძე).
 რა მიზეზით?), გადმოიცემა მიზეზის ზმნიზედებით – „მხოლოდ '''იმიტომ''', რომ მაღალია, მარად და მარად ტყდება ჩინარი“ (გ. ტაბიძე) და სახელებით ნათესაობით და მოქმედებით ბრუნვებში. ნათესაობითში დასმული მიზეზის გარემოება თანდებულიანია: „გასროლა '''სიბნელის გამო არ შეიძლებოდა“ (ა. ყაზბეგი); „დედაბერს '''ტანჯვისაგან''' მთლად ჩანაოჭებული სახე უფრო ჩანაოჭებოდა“
 ([[არაგვისპირელი შიო|შ. არაგვისპირელი]]), მოქმედებით ბრუნვაში კი –
-უთანდებულო: „'''სირცხვილით''' შინ როგორღა მივიდე მეურმე კაცი“ (ი. ჭაეჭავაძე).
 ==== მიზნის გარემოება ====

@@ ხაზი 9: / ხაზი 9: @@
 ==== ვითარების გარემოება ====
-გამოხატავს მოქმედების თვისებრივ ხასიათს, ხარისხს, ზომას, ჯერობას (მიუგებს კითხეებზე: როგორ? რანაირად? რამდენად? რამდენჯერ?). ვითარების გარემოება  გადმოიცემა ვითარების ზმნიზედებით – „წამოვიდა '''უცებ''' სეტყვა“, „ელისბარს '''ძალიან''' უყვარდა ნადირობა“ (ვაჟა-ფშაველა) და სახელებით. სახელი ვითარების გარემოებად გვხვდება სახელობითში, მიცემითში, ნათესაობითში, მოქმედებითსა და ვითარებითში. -ვით თანდებულიანი სახელი სახელობითსა და მიცემითში ვითარების გარემოება: „ვეფხვის ჭრელი '''პერანგივით''' გაიშალა ქართლის ველი“ ([[ლეონიძე გიორგი|გ. ლეონიძე]]); „გაღმა ჩანს ქისტის სოფელი არწივის '''ბუდესავითა'''“ (ვაჟა-ფშავეკა). მიცემით და ნათესაობით ბრუნვებში ვითარების გარემოება ყოველთვის თანდებულიანია: „ჩემს '''ნებაზედა''' დავფრენო“ (ა. წერეთელი); „'''ფრიალოსაებრ''' ჩამოთლილი აქვს იმ წმინდანთ სადგურს ყინულის ზღუდე“ (ი. ჭავჭავაძე), მოქმედებითსა და ვითარებითში კი – უთანდებულო: „მისი ლექსი '''შვებით''', '''ლხენით''' ხან მეჯლისში შეფრინდება“; „ძმაო, რა '''ტკბილად''', რა '''უდარდელად''' ჩემი დღეები იქ მიდიოდნენ“ (ი. ჭავჭავაძე). [[ზედსართავი სახელი]]ს ვითარებითის ფორმა წინადადებაში, ჩვეულებრივ, ვითარების გარემოებაა. ვითარების გარემოებათა ჯგუფში აერთიანებენ აგრეთვე ზომა-ოდენობისა და ჯერობის ზმნისართებით გადმოცემულ გარემოებასაც: „შენ '''ერთხელ''' იტყვი, „მითხარო“, მე '''ასჯერ''' გითხრობ „ვერასა“ (შოთა რუსთაველი); „მოხუცის მახვილს შვილისთვის გული '''ორად''' გაეპო“ ([[ყაზბეგი ალექსანდრე|ა. ყაზბეგი]]). ვითარების  გარემოებად მიიჩნევენ პარონომაზიული წყვილის მოქმედებით ბრუნვაში დასმულ სახელსაც: „ხმელი წიფელი ამოიკვნესებს ღრმა '''კვნესით'''“ (ვაჟა-ფშაველა).
+გამოხატავს მოქმედების თვისებრივ ხასიათს, ხარისხს, ზომას, ჯერობას (მიუგებს კითხვებზე: როგორ? რანაირად? რამდენად? რამდენჯერ?). ვითარების გარემოება  გადმოიცემა ვითარების ზმნიზედებით – „წამოვიდა '''უცებ''' სეტყვა“, „ელიზბარს '''ძალიან''' უყვარდა ნადირობა“ (ვაჟა-ფშაველა) და სახელებით. სახელი ვითარების გარემოებად გვხვდება სახელობითში, მიცემითში, ნათესაობითში, მოქმედებითსა და ვითარებითში. -ვით თანდებულიანი სახელი სახელობითსა და მიცემითში ვითარების გარემოება: „ვეფხვის ჭრელი '''პერანგივით''' გაიშალა ქართლის ველი“ ([[ლეონიძე გიორგი|გ. ლეონიძე]]); „გაღმა ჩანს ქისტის სოფელი არწივის '''ბუდესავითა'''“ (ვაჟა-ფშაველა). მიცემით და ნათესაობით ბრუნვებში ვითარების გარემოება ყოველთვის თანდებულიანია: „ჩემს '''ნებაზედა''' დავფრენო“ (ა. წერეთელი); „'''ფრიალოსაებრ''' ჩამოთლილი აქვს იმ წმინდანთ სადგურს ყინულის ზღუდე“ (ი. ჭავჭავაძე), მოქმედებითსა და ვითარებითში კი – უთანდებულო: „მისი ლექსი '''შვებით''', '''ლხენით''' ხან მეჯლისში შეფრინდება“; „ძმაო, რა '''ტკბილად''', რა '''უდარდელად''' ჩემი დღეები იქ მიდიოდნენ“ (ი. ჭავჭავაძე). [[ზედსართავი სახელი]]ს ვითარებითის ფორმა წინადადებაში, ჩვეულებრივ, ვითარების გარემოებაა. ვითარების გარემოებათა ჯგუფში აერთიანებენ აგრეთვე ზომა-ოდენობისა და ჯერობის ზმნისართებით გადმოცემულ გარემოებასაც: „შენ '''ერთხელ''' იტყვი, „მითხარო“, მე '''ასჯერ''' გითხრობ „ვერასა“ (შოთა რუსთაველი); „მოხუცის მახვილს შვილისთვის გული '''ორად''' გაეპო“ ([[ყაზბეგი ალექსანდრე|ა. ყაზბეგი]]). ვითარების  გარემოებად მიიჩნევენ პარონომაზიული წყვილის მოქმედებით ბრუნვაში დასმულ სახელსაც: „ხმელი წიფელი ამოიკვნესებს ღრმა '''კვნესით'''“ (ვაჟა-ფშაველა).
 ==== მიზეზის გარემოება ====

@@ ხაზი 1: / ხაზი 1: @@
-'''გარემოება'''  – წინადადების არამთავარი წევრი, რომელიც აღნიშნავს, თუ
+'''გარემოება'''  – წინადადების არამთავარი წევრი, რომელიც აღნიშნავს, თუ რა ვითარებაში ხდება მოქმედება. გარემოება არის ადგილის, დროის, ვითარების, მიზეზისა და მიზნის. იგი გადმოიცემა ზმნიზედითა და ირიბ ბრუნვაში დასმული სახელებით, თანდებულებით ან უთანდებულოდ.
 რა ვითარებაში ხდება მოქმედება. გარემოება არის ადგილის, დროის, ვითარების, მიზეზისა და მიზნის. იგი გადმოიცემა ზმნიზედითა და ირიბ ბრუნვაში დასმული სახელებით, თანდებულებით ან უთანდებულოდ.
 ==== ადგილის გარემოება ====
-აღნიშნავს მოქმედების ადგილს ან მიმართულებას (მიუგებს კითხვებზე: სად? საიდან? საითკენ? სადამდის?). ადგილის [[ზმნიზედა]] წინადადებაში ყოველთვის ადგილის გარემოებაა (მიდის '''შინ, ზევით, მაღლა'''…). [[არსებითი სახელი]] ადგილის გარემოებად გვხვდება ირიბ [[ბრუნვა (გრამატიკა)|ბრუნვებში]]: მიცემითში, ნათესაობითში, მოქმედებითსა და ვითარებითში უთანდებულოდ (იშვიათად) ან თანდებულებით (ზის ბაღში, ტახტზე, კედელთან…, მიდის ტყის'''კენ'''; „მთი'''დან''' დაეშვა ღამე“ ([[ტაბიძე გალაკტიონ|გ. ტაბიძე]]); „კიტრი უბიდამ გამცვივდა“ ([[გურამიშვილი დავით|დ. გურამიშვილი]]); „ღობემდისაც ვერ მიგყვეს შენი დამშეული სული“ ([[კლდიაშვილი დავით|დ. კლდიაშვილი]]).
+აღნიშნავს მოქმედების ადგილს ან მიმართულებას (მიუგებს კითხვებზე: სად? საიდან? საითკენ? სადამდის?). ადგილის [[ზმნიზედა]] წინადადებაში ყოველთვის ადგილის გარემოებაა (მიდის '''შინ, ზევით, მაღლა'''…). [[არსებითი სახელი]] ადგილის გარემოებად გვხვდება ირიბ [[ბრუნვა (გრამატიკა)|ბრუნვებში]]: მიცემითში, ნათესაობითში, მოქმედებითსა და ვითარებითში უთანდებულოდ (იშვიათად) ან თანდებულებით (ზის ბაღში, ტახტზე, კედელთან…, მიდის ტყის'''კენ'''; „მთი'''დან''' დაეშვა ღამე“ ([[ტაბიძე გალაკტიონ|გ. ტაბიძე]]); „კიტრი უბიდან გამცვივდა“ ([[გურამიშვილი დავით|დ. გურამიშვილი]]); „ღობემდისაც ვერ მიგყვეს შენი დამშეული სული“ ([[კლდიაშვილი დავით|დ. კლდიაშვილი]]).
 ==== დროის გარემოება ====
-აღნიშნავს მოქმედების დროს (მიუგებს კითხვებზე: როდის? რა დროიდან? რა დრომდის? რამდენ ხანს?). დროის ზმნიზედა წინადადებაში ყოველთვის დროის გარემოებაა: „'''ჯერ''' ასეთი გაზაფხული არ დამდგარა ჩვენთვის, ძმებო“ ([[გრიშაშვილი იოსებ|ი. გრიშაშვილი]]), „'''ადრე''' ამდგარსა კურდღელსა ვერ დაეწევა მწევარი" (ხალხ.). დროის გარემოებად გეხვდება არსებითი სახელიც: მიცემითში – „'''დღეს''' მერცხალი შემოფრინდა“ ([[წერეთელი აკაკი|ა. წერეთელი]]),
+აღნიშნავს მოქმედების დროს (მიუგებს კითხვებზე: როდის? რა დროიდან? რა დრომდის? რამდენ ხანს?). დროის ზმნიზედა წინადადებაში ყოველთვის დროის გარემოებაა: „'''ჯერ''' ასეთი გაზაფხული არ დამდგარა ჩვენთვის, ძმებო“ ([[გრიშაშვილი იოსებ|ი. გრიშაშვილი]]), „'''ადრე''' ამდგარსა კურდღელსა ვერ დაეწევა მწევარი" (ხალხ.). დროის გარემოებად გვხვდება არსებითი სახელიც: მიცემითში – „'''დღეს''' მერცხალი შემოფრინდა“ ([[წერეთელი აკაკი|ა. წერეთელი]]),
 „'''ალიონზე''' ფრთხილად ავდექი“ ([[დუმბაძე ნოდარ|ნ. დუმბაძე]]); ნათესაობითში – „ნახევარი საათის შემდეგ ვერხვი დაბლა ეგდო გაშოტილი“ ([[ვაჟა-ფშაველა]]), „'''გაღვიძებისთანავე''' ირგვლივ გაცეცებით მიმოიხედა“ (რ. ვეტ.); მოქმედებითი – „'''ღამით''' ქარი ქროდა; „ზაალი '''ზამთრობით''' ქალაქში ცხოვრობდა“ (მ. ჯავახიშვილი), „თეოფილე '''სიყრმიდანვე''' გარჯაში იყო“ (რ. გვეტაძე); ვითარებითში „'''სიკვდილამდის''' ვის მოუკლავს თავი კაცსა მეცნიერსა?" ([[შოთა რუსთაველი]]).