გარეჯი - რედაქტირების ისტორია

Tkenchoshvili: /* იხილე აგრეთვე */

2025-11-12T09:02:07Z

‎იხილე აგრეთვე

Tkenchoshvili: /* წყაროები და ლიტერატურა */

2023-10-19T09:54:21Z

‎წყაროები და ლიტერატურა

Tkenchoshvili: /* მოხატულობები */

2023-10-10T12:41:33Z

‎მოხატულობები

Tkenchoshvili 09:05, 28 სექტემბერი 2023-ზე

2023-09-28T09:05:34Z

Tkenchoshvili: /* წყაროები და ლიტერატურა */

2023-02-07T21:49:39Z

‎წყაროები და ლიტერატურა

Tkenchoshvili: /* ლიტერატურული სკოლა */

2023-02-07T21:49:11Z

‎ლიტერატურული სკოლა

Tkenchoshvili: /* ლიტერატურული სკოლა */

2023-02-05T12:22:50Z

‎ლიტერატურული სკოლა

Tkenchoshvili 19:32, 25 იანვარი 2023-ზე

2023-01-25T19:32:27Z

Tkenchoshvili: /* იხილე აგრეთვე */

2023-01-22T19:33:47Z

‎იხილე აგრეთვე

Tkenchoshvili: მომხმარებელმა Tkenchoshvili გვერდი „დავითგარეჯი“ გადაიტანა გვერდზე „გარეჯი“ გადამისამართებაზე

2023-01-22T15:41:13Z

მომხმარებელმა Tkenchoshvili გვერდი „დავითგარეჯი“ გადაიტანა გვერდზე „გარეჯი“ გადამისამართებაზე

@@ ხაზი 83: / ხაზი 83: @@
 ==იხილე აგრეთვე==
 [[დავითგარეჯის მონასტერი XIX-XX საუკუნეებში]]<br />
 [[გარეჯის გულანი]]

@@ ხაზი 71: / ხაზი 71: @@
 * ბულია მ., ვოლსკაია ა, თუმანიშვილი დ., დავითგარეჯის მონასტრები, ლავრა, უდაბნო, თბ., 2008;
 * ბულია მ., ვოლსკაია ა., თუმანიშვილი დ., ჯოჯუა თ., დავითგარეჯის მონასტრები. ნათლისმცემელი, ბერთუბანი, თბ., 2010;
-* დოლაქიძე მ., ილარიონ ქართველის ცხოვრების ძველი რედაქციები, თბ., 1974;
+* დოლაქიძე მ., [[ილარიონ ქართველის ცხოვრება|ილარიონ ქართველის ცხოვრების]] ძველი რედაქციები, თბ., 1974;
 * ეპისკოპოსი კირიონი, ამბავი დავით გარესჯის საკვირველთმომქმედის ქვისა, ტფ., 1899;
 * თვალჭრელიძე ზ., გარეჯის მრავალმთის არქეოლოგიური ძეგლები. წმ. იოანე ნათლისმცემლის მონასტერი, თბ., 2010;

@@ ხაზი 45: / ხაზი 45: @@
 გარეჯის უძველესი მოხატულობები, სავარაუდოდ, VII-VIII სს-ით თარიღდება (თეთრი უდაბნო). იმ დროიდან მოყოლებული, განსაკუთრებით IX ს. II ნახ-დან XIV ს. დასაწყისამდე, გარეჯის მონასტრებში შექმნილი მრავალრიცხოვანი ფრესკული ანსამბლები საშუალებას იძლევა, თვალი გავადევნოთ მონუმენტური მხატვრობის ადგილობრივი სკოლის ფორმირებისა და განვითარების ეტაპებს. გარეჯის ფრესკები განსხვავდება საქართველოს სხვა რეგიონებში არსებული თანადროული მოხატულობებისგან თვითმყობადი იკონოგრაფიული ტრადიციითა და ორიგინალური მხატვრული თავისებურებებით.
-ძირითადად ადგილობრივი საღებავებით შექმნილი, თბილი კოლორიტით გამორჩეული ამ მოხატულობების კომპოზიციური აგება სადა და ნათელია. ქრისტოლოგიური ციკლის კომპოზიციებთან ერთად აქ ხშირადაა ჩართული ასკეტთა და მესვეტეთა სახეები, აგრეთვე წმ. დავით გარეჯელის გამოსახულებები და მისი ცხოვრების ციკლები. სატრაპეზოების დანიშნულების გათვალისწინებით, მათ მოხატულობებში ევქარისტულ თემასთან დაკავშირებული სიუჟეტებია აქცენტირებული. ამასთანავე, გარეჯის ფრესკებში ერთ-ერთი ძირითადი მხატვრული ხედვის ის უშუალობაა, რომელიც საზოგადოდ არის დამახასიათებელი საბერმონაზვნო ხელოვნებისთვის.
+ძირითადად ადგილობრივი საღებავებით შექმნილი, თბილი კოლორიტით გამორჩეული ამ მოხატულობების კომპოზიციური აგება სადა და ნათელია. ქრისტოლოგიური ციკლის კომპოზიციებთან ერთად აქ ხშირადაა ჩართული ასკეტთა და მესვეტეთა სახეები, აგრეთვე წმ. [[დავით გარეჯელი]]ს გამოსახულებები და მისი ცხოვრების ციკლები. სატრაპეზოების დანიშნულების გათვალისწინებით, მათ მოხატულობებში ევქარისტულ თემასთან დაკავშირებული სიუჟეტებია აქცენტირებული. ამასთანავე, გარეჯის ფრესკებში ერთ-ერთი ძირითადი მხატვრული ხედვის ის უშუალობაა, რომელიც საზოგადოდ არის დამახასიათებელი საბერმონაზვნო ხელოვნებისთვის.
 გარეჯის ფერწერული სკოლა წარმოდგენილია სხვადასხვა მონასტერში არსებული მოხატულობით: თეთრი უდაბნო (VII-VIII სს.); საბერეები (ოთხი ეკლესია IX-X სს. მოხატულობით); მრავალწყარო (IX ს. შუა ხანები); წმ. დოდოს მონასტერი (გუმბათოვანი ეკლესია, IX-X სს. მიჯნა); წამებული (მცირე ეკლესია, X ს.); უდაბნო (მთავარი ეკლესიის მოხატულობის პირველი ფენა, წმ. დავით გარეჯელის ცხოვრების ამსახველი ციკლით, სადიაკვნეში (X ს.), ტაძარი (XI ს. I ნახ.), სამარტვილე (XII ს.), ხარების ეკლესია (XIII ს. 90-იანი წლები), ამაღლების ეკლესია (XIII ს. ბოლო – XIV ს. დასაწ.); ნათლისმცემელი, ბერთუბანი, ქოლაგირი (ყველგან – ტაძრები XII-XIII სს. მიჯნაზე შექმნილი ფრესკებით).
@@ ხაზი 61: / ხაზი 61: @@
 </gallery>
 ==წყაროები და ლიტერატურა==

@@ ხაზი 30: / ხაზი 30: @@
 ლიტერატურული სკოლა, სავარაუდოდ, გარეჯში არსებობდა სამონასტრო გაერთიანების ისტორიის ადრეულ ეტაპზევე; მისი საბოლოო ფორმირების პერიოდად ითვლება XVII-XVIII სს., როდესაც გარეჯი ქართული საეკლესიო მწერლობის ერთ-ერთი წამყვანი ცენტრი გახდა. სამწერლობო მოღვაწეობა მრავალმთის კერებში რამდენიმე მიმართულებით წარიმართებოდა: ჰაგიოგრაფია, ჰიმნოგრაფია, დოგმატურ-პოლემიკური ლიტერატურა, ხელნაწერთა თარგმნა-გადანუსხვა და [[ბიბლიოთეკა|ბიბლიოთეკების]] შექმნა.
-სხვადასხვა დროსგარეჯში მოღვაწეობდნენ მეფეები – [[დემეტრე I]] (1125-1256) და [[ალექსანდრე II]] (1574-1605), აგრეთვე სასულიერო პირები – ონოფრე გარეჯელი (XII ს.), [[სულხან-საბა ორბელიანი]] (1658-1725), ბესარიონ (ორბელიშვილი-ბარათაშვილი, 1724-1737/38 ან 1735), ნიკოლოზ ჩერქეზიშვილი (XVIII ს., ნახ.), გაბრიელ საგინაშვილი (XVII ს. ბოლო – XVIII ს. დასაწ.), [[გრიგოლ დოდორქელი (ვახვახიშვილი)|გრიგოლ დოდორქელი]] (XVII ს. ბოლო – XVIII ს. დასაწ.), პატრიარქი [[ანტონ I]] (1744-1755, 1764-1788), ეპ. ტიმოთე (გაბაშვილი, 1703-1764), წმ. მოწამე [[გაბრიელ მცირე]] (გ.1802), მიტროპოლიტი იონა (გედევანიშვილი, 1734-1821) და სხვ.
+სხვადასხვა დროსგარეჯში მოღვაწეობდნენ მეფეები – [[დემეტრე I]] (1125-1256) და [[ალექსანდრე II]] (1574-1605), აგრეთვე სასულიერო პირები – ონოფრე გარეჯელი (XII ს.), [[სულხან-საბა ორბელიანი]] (1658-1725), ბესარიონ (ორბელიშვილი-ბარათაშვილი, 1724-1737/38 ან 1735), ნიკოლოზ ჩერქეზიშვილი (XVIII ს., ნახ.), გაბრიელ საგინაშვილი (XVII ს. ბოლო – XVIII ს. დასაწ.), [[გრიგოლ დოდორქელი (ვახვახიშვილი)|გრიგოლ დოდორქელი]] (XVII ს. ბოლო – XVIII ს. დასაწ.), პატრიარქი [[ანტონ I]] (1744-1755, 1764-1788), ეპ. [[ტიმოთე გაბაშვილი|ტიმოთე (გაბაშვილი]], 1703-1764), წმ. მოწამე [[გაბრიელ მცირე]] (გ.1802), მიტროპოლიტი იონა (გედევანიშვილი, 1734-1821) და სხვ.
 ==== გარეჯის ბიბლიოთეკები ====

@@ ხაზი 65: / ხაზი 65: @@
 ==წყაროები და ლიტერატურა==
-გარეჯის ეპიგრაფიკული ძეგლები (გარეჯის საგანძური, 2), ტ. 1, თბ., 1999;
+* გარეჯის ეპიგრაფიკული ძეგლები (გარეჯის საგანძური, 2), ტ. 1, თბ., 1999;
-სხირტლაძე ზ., საბერეების ფრესკული წარწერები, თბ., 1985;
+* სხირტლაძე ზ., საბერეების ფრესკული წარწერები, თბ., 1985;
-გარეჯის ისტორიული წყაროები, XIII-XVIII სს., წ. I, თბ., 2008; წ. II, თბ., 2011;
+* გარეჯის ისტორიული წყაროები, XIII-XVIII სს., წ. I, თბ., 2008; წ. II, თბ., 2011;
-ღირსი გაბრიელ მცირე, ღვთივსულიერნი თხრობანი სულთა ღვთისმოყვარეთა ფრიად სარგებელნი, გარეჯელ მამათა ცხოვრება, ზ. სხირტლაძის გამოც., თბ., 2002;
+* ღირსი გაბრიელ მცირე, ღვთივსულიერნი თხრობანი სულთა ღვთისმოყვარეთა ფრიად სარგებელნი, გარეჯელ მამათა ცხოვრება, ზ. სხირტლაძის გამოც., თბ., 2002;
-ძველი ქართული აგიოგრაფიული ლიტერატურის ძეგლები, V-X სს., ტ.1, თბ., 1963; ტ. 3, თბ., 1971.
+* ძველი ქართული აგიოგრაფიული ლიტერატურის ძეგლები, V-X სს., ტ.1, თბ., 1963; ტ. 3, თბ., 1971.
-აბრამიშვილი გ., დავით გარეჯელის ციკლი ქართულ კედლის მხატვრობაში, თბ., 1972;
+* აბრამიშვილი გ., დავით გარეჯელის ციკლი ქართულ კედლის მხატვრობაში, თბ., 1972;
-ბულია მ., ვოლსკაია ა, თუმანიშვილი დ., დავითგარეჯის მონასტრები, ლავრა, უდაბნო, თბ., 2008;
+* ბულია მ., ვოლსკაია ა, თუმანიშვილი დ., დავითგარეჯის მონასტრები, ლავრა, უდაბნო, თბ., 2008;
-ბულია მ., ვოლსკაია ა., თუმანიშვილი დ., ჯოჯუა თ., დავითგარეჯის მონასტრები. ნათლისმცემელი, ბერთუბანი, თბ., 2010;
+* ბულია მ., ვოლსკაია ა., თუმანიშვილი დ., ჯოჯუა თ., დავითგარეჯის მონასტრები. ნათლისმცემელი, ბერთუბანი, თბ., 2010;
-დოლაქიძე მ., ილარიონ ქართველის ცხოვრების ძველი რედაქციები, თბ., 1974;
+* დოლაქიძე მ., ილარიონ ქართველის ცხოვრების ძველი რედაქციები, თბ., 1974;
-ეპისკოპოსი კირიონი, ამბავი დავით გარესჯის საკვირველთმომქმედის ქვისა, ტფ., 1899;
+* ეპისკოპოსი კირიონი, ამბავი დავით გარესჯის საკვირველთმომქმედის ქვისა, ტფ., 1899;
-თვალჭრელიძე ზ., გარეჯის მრავალმთის არქეოლოგიური ძეგლები. წმ. იოანე ნათლისმცემლის მონასტერი, თბ., 2010;
+* თვალჭრელიძე ზ., გარეჯის მრავალმთის არქეოლოგიური ძეგლები. წმ. იოანე ნათლისმცემლის მონასტერი, თბ., 2010;
-მენაბდე ლ. ძველი ქართული მწერლობის კერები, ტ. 1, თბ., 1962;
+* მენაბდე ლ. ძველი ქართული მწერლობის კერები, ტ. 1, თბ., 1962;
-მღვდელ-მონაზონი კალისტრატე, წმინდა დავით გარესჯელის უდაბნო, ტფ., 1884;
+* მღვდელ-მონაზონი კალისტრატე, წმინდა დავით გარესჯელის უდაბნო, ტფ., 1884;
-სხირტლაძე ზ., ისტორიულ პირთა გამოსახულებები გარეჯის მრავალმთის ქოლაგირის მონასტერში, თბ., 2000;
+* სხირტლაძე ზ., ისტორიულ პირთა გამოსახულებები გარეჯის მრავალმთის ქოლაგირის მონასტერში, თბ., 2000;
-ქავთარია მ., დავით გარეჯის ლიტერატურული სკოლა, 1965;
+* ქავთარია მ., დავით გარეჯის ლიტერატურული სკოლა, 1965;
-Чубинашвили Г.Н., Пещерные монастыри Давид Гареджи, Tб., 1948;
+* Чубинашвили Г.Н., Пещерные монастыри Давид Гареджи, Tб., 1948;
-Skhirtladze Z., Martyrs and Martyria in the Gareja Desert, in: M. Kaplan ed., Monasteres, images, pouvoirs et societe a Byzance (By- zantina Sorbonensia 2006. 23), Paris,
+* Skhirtladze Z., Martyrs and Martyria in the Gareja Desert, in: M. Kaplan ed., Monasteres, images, pouvoirs et societe a Byzance (By- zantina Sorbonensia 2006. 23), Paris,
 ==იხილე აგრეთვე==

@@ ხაზი 19: / ხაზი 19: @@
 სპარსთა მიერ იავარქმნილი მონასტრების აღდგენაში მნიშვნელოვანი წვლილი შეიტანეს [[თეიმურაზ I]]-მა (160-1648) და [[არჩილ II]]-ემ (1664-1675). XVII ს. ბოლოს და XVIII ს. პირველ მესამედში გარეჯის ზოგიერთ მონასტერს კვლავ აღმავლობის ხანა დაუდგა, რაც უკავშირდება წმ. დავითის ლავრის წინამძღვრის, ონოფრეს (მაჭუტაძე) (1690-1732) სახელს; იგი ლავრაში, ნათლისმცემლის და ბერთუბნის მონასტრებში საამშენებლო მოღვაწეობისთვის,გარეჯის „მეორე აღმშენებლად“ იწოდება. მისი წინამძღვრობის პერიოდში, მეფე ერეკლე I-ის (1688-1703) მატერიალური დახმარებით, ლავრამ დასრულებული სახე მიიღო: აშენდა წმ. ნიკოლოზის, ყოვლადწმიდა ღვთისმშობლის მიძინებისა და წმ. მარინეს ეკლესები; გაფართოვდა, განახლდა და კანკელითა და მოხატულობებით გამშვენდა წმ. იოანე ღვთისმეტყველის (XII-XIII სს.) ეკლესია; დასრულებული სახე მიიღო კომპლექსის სათავდაცვო სისტემამ მაღალი გალავნით, აგრეთვე რელიეფებითა და წარწერებით გამშვენებული მთავარი კარიბჭით (1695), განახლდა, ან ხელახლა აშენდა ნაწილი ეკლესიების, სენაკებისა და დამხმარე ნაგებობებისა, რომლებიც იარუსებადაა განლაგებული მონასტრის [[ტერასა|ტერასებზე]]. ნათლისმცემლისა და დოდოს რქის მონასტრებში შეიქმნა ვრცელი სატრაპეზოები; განახლდა და ახალი კანკელებით გამშვენდა საკრებულო ეკლესიები, შეიქმნა ახალი სენაკები.
-გარეჯის მრავალმთა – XVII-XIX სს-ებში მრავალჯერ დაურბევიათ. იმხანად მოქმედ მონასტრებში მომხდურთა მიერ მოწამებრივად აღსრულებულთა შორის ცნობილნი არიან: კოზმა (გ.1630), შიო ახალი, დავითი, გაბრიელი და პავლე (1696-1700), გერონტი, სერაპიონი, გერმანე, ბესარიონი, მიქაელი და სვიმეონი (გ.1851), [[გაბრიელ მცირე]] (გ.1802). ხანმოკლე წყვეტილებით სამონასტრო ცხოვრება გრძელდებოდა რამდენიმე კერაში: წმ. დავითის ლავრაში, წმ. იოანე ნათლისმცემლისა და წმ. დოდოს მონასტრებში. გახშირებული შემოსევების გამო იმხანად დაიწყო სათავდაცვო სისტემების – გალავნების, აგრეთვე [[საგუშაგო]] და სასიგნალო კოშკების მშენებლობა და განახლება-განვრცობა.
+გარეჯის მრავალმთა – XVII-XIX სს-ებში მრავალჯერ დაურბევიათ. იმხანად მოქმედ მონასტრებში მომხდურთა მიერ მოწამებრივად აღსრულებულთა შორის ცნობილნი არიან: კოზმა (გ.1630), შიო ახალი, დავითი, გაბრიელი და პავლე (1696-1700), გერონტი, სერაპიონი, [[გერმანე (გილაშვილი)|გერმანე]], ბესარიონი, მიქაელი და სვიმეონი (გ.1851), [[გაბრიელ მცირე]] (გ.1802). ხანმოკლე წყვეტილებით სამონასტრო ცხოვრება გრძელდებოდა რამდენიმე კერაში: წმ. დავითის ლავრაში, წმ. იოანე ნათლისმცემლისა და წმ. დოდოს მონასტრებში. გახშირებული შემოსევების გამო იმხანად დაიწყო სათავდაცვო სისტემების – გალავნების, აგრეთვე [[საგუშაგო]] და სასიგნალო კოშკების მშენებლობა და განახლება-განვრცობა.
 გარეჯის სამონასტრო ცხოვრების ერთ-ერთი მნიშვნელოვანი ეტაპი დაკავშირებულია საქართველოს უკანასკნელ მეფეთა – [[ერეკლე II]]-ისა (1762-1798) და მისი ძის, გიორგი XII-ის (1798-1800) საქტიტორო მოღვაწეობასთან. მეფე გიორგი XII-ის დამოკიდებულებას გარეჯის მიმართ ადასტურებს მისი სენაკი წმ. დავითის ლავრაში და მის მიერ განახლებული ყოვლადწმიდა ღვთისმშობლის მიძინების ეკლესია იქვე.