https://www.nplg.gov.ge/wikidict/index.php?action=history&feed=atom&title=%E1%83%92%E1%83%95%E1%83%90%E1%83%A0%E1%83%A1%E1%83%90%E1%83%AE%E1%83%94%E1%83%9A%E1%83%98 2026-06-17T14:43:50Z ამ გვერდის შესწორებათა ისტორია ვიკიში MediaWiki 1.19.24 https://www.nplg.gov.ge/wikidict/index.php?title=%E1%83%92%E1%83%95%E1%83%90%E1%83%A0%E1%83%A1%E1%83%90%E1%83%AE%E1%83%94%E1%83%9A%E1%83%98&diff=246491&oldid=prev 2025-05-07T20:15:50Z

<p>‎<span dir="auto"><span class="autocomment">წყარო</span></span></p> <table class='diff diff-contentalign-left'> <col class='diff-marker' /> <col class='diff-content' /> <col class='diff-marker' /> <col class='diff-content' /> <tr valign='top'> <td colspan='2' style="background-color: white; color:black;">←წინა ვერსია</td> <td colspan='2' style="background-color: white; color:black;">20:15, 7 მაისი 2025-ის ვერსია</td> </tr><tr><td colspan="2" class="diff-lineno">ხაზი 36:</td> <td colspan="2" class="diff-lineno">ხაზი 36:</td></tr> <tr><td class='diff-marker'>&#160;</td><td style="background: #eee; color:black; font-size: smaller;"><div>[[ქართული ენა: ენციკლოპედია]]</div></td><td class='diff-marker'>&#160;</td><td style="background: #eee; color:black; font-size: smaller;"><div>[[ქართული ენა: ენციკლოპედია]]</div></td></tr> <tr><td class='diff-marker'>&#160;</td><td style="background: #eee; color:black; font-size: smaller;"><div>[[კატეგორია:ქართული გვარები]]</div></td><td class='diff-marker'>&#160;</td><td style="background: #eee; color:black; font-size: smaller;"><div>[[კატეგორია:ქართული გვარები]]</div></td></tr> <tr><td colspan="2">&#160;</td><td class='diff-marker'>+</td><td style="background: #cfc; color:black; font-size: smaller;"><div><ins style="color: red; font-weight: bold; text-decoration: none;">[[კატეგორია:ქართული ენა]]</ins></div></td></tr> </table>

Tkenchoshvili https://www.nplg.gov.ge/wikidict/index.php?title=%E1%83%92%E1%83%95%E1%83%90%E1%83%A0%E1%83%A1%E1%83%90%E1%83%AE%E1%83%94%E1%83%9A%E1%83%98&diff=221378&oldid=prev 2024-03-27T08:37:02Z

<p>‎<span dir="auto"><span class="autocomment">ლიტერატურა</span></span></p> <table class='diff diff-contentalign-left'> <col class='diff-marker' /> <col class='diff-content' /> <col class='diff-marker' /> <col class='diff-content' /> <tr valign='top'> <td colspan='2' style="background-color: white; color:black;">←წინა ვერსია</td> <td colspan='2' style="background-color: white; color:black;">08:37, 27 მარტი 2024-ის ვერსია</td> </tr><tr><td colspan="2" class="diff-lineno">ხაზი 28:</td> <td colspan="2" class="diff-lineno">ხაზი 28:</td></tr> <tr><td class='diff-marker'>&#160;</td><td style="background: #eee; color:black; font-size: smaller;"></td><td class='diff-marker'>&#160;</td><td style="background: #eee; color:black; font-size: smaller;"></td></tr> <tr><td class='diff-marker'>&#160;</td><td style="background: #eee; color:black; font-size: smaller;"><div>==ლიტერატურა==</div></td><td class='diff-marker'>&#160;</td><td style="background: #eee; color:black; font-size: smaller;"><div>==ლიტერატურა==</div></td></tr> <tr><td class='diff-marker'>−</td><td style="background: #ffa; color:black; font-size: smaller;"><div>* ჯანაშია ს. თუბალ-თაბალი, ტიბარენი, იბერი. – იხ. მისი: შრომები, ტ. 3, თბ., I959;</div></td><td class='diff-marker'>+</td><td style="background: #cfc; color:black; font-size: smaller;"><div>* <ins class="diffchange diffchange-inline">[[ჯანაშია სიმონ|</ins>ჯანაშია ს<ins class="diffchange diffchange-inline">]]</ins>. თუბალ-თაბალი, ტიბარენი, იბერი. – იხ. მისი: შრომები, ტ. 3, თბ., I959;</div></td></tr> <tr><td class='diff-marker'>&#160;</td><td style="background: #eee; color:black; font-size: smaller;"><div>* თოფჩიშვილი რ. როდის წარმოიქმნა ქართული გვარსახელები. თბ., 1977; &#160;</div></td><td class='diff-marker'>&#160;</td><td style="background: #eee; color:black; font-size: smaller;"><div>* თოფჩიშვილი რ. როდის წარმოიქმნა ქართული გვარსახელები. თბ., 1977; &#160;</div></td></tr> <tr><td class='diff-marker'>&#160;</td><td style="background: #eee; color:black; font-size: smaller;"><div>* მაისურაძე ი. ქართული გვარსახელები (სემანტიკა, სტრუქტურა, ეტიმოლოგია), თბ., 1979; &#160;</div></td><td class='diff-marker'>&#160;</td><td style="background: #eee; color:black; font-size: smaller;"><div>* მაისურაძე ი. ქართული გვარსახელები (სემანტიკა, სტრუქტურა, ეტიმოლოგია), თბ., 1979; &#160;</div></td></tr> </table>

Tkenchoshvili https://www.nplg.gov.ge/wikidict/index.php?title=%E1%83%92%E1%83%95%E1%83%90%E1%83%A0%E1%83%A1%E1%83%90%E1%83%AE%E1%83%94%E1%83%9A%E1%83%98&diff=217503&oldid=prev 2024-01-22T08:34:57Z

<p></p> <table class='diff diff-contentalign-left'> <col class='diff-marker' /> <col class='diff-content' /> <col class='diff-marker' /> <col class='diff-content' /> <tr valign='top'> <td colspan='2' style="background-color: white; color:black;">←წინა ვერსია</td> <td colspan='2' style="background-color: white; color:black;">08:34, 22 იანვარი 2024-ის ვერსია</td> </tr><tr><td colspan="2" class="diff-lineno">ხაზი 3:</td> <td colspan="2" class="diff-lineno">ხაზი 3:</td></tr> <tr><td class='diff-marker'>&#160;</td><td style="background: #eee; color:black; font-size: smaller;"><div>[[საქართველო]]ში გვარსახელი უფრო დიდი სოციალური ერთეულის, რამდენიმე&#160; ათეული და ხშირად ასეული ოჯახის სახელწოდებაა, რომლებიც თავიანთ წარმომავლობას ერთ პიროვნებას უკავშირებენ, აქვთ საერთო თვითშეგნება ნათესაობის შესახებ, მიეკუთვნებიან ერთ გვარს. ქართული გვარისათვის დამახასიათებელი ეგზოგამია (გვარის შიგნით ქორწინების აკრძალვა) ადასტურებს,&#160; რომ [[ქართველები|ქართველებში]] მოხდა პირველყოფილი გვარის უწყვეტი გადასვლა გვიანდელ გვარში, რაც სწორედ გვარსახელებშია ასახული. ქართული წერილობით ძეგლებში არაერთგზის გვხვდება ტერმინი „გვარი“ იმ გაგებით, რაც დღესა აქვს. ძველ ქართულში გვარსახელის პარალელური ტერმინია '''სახლი'''. &#160;</div></td><td class='diff-marker'>&#160;</td><td style="background: #eee; color:black; font-size: smaller;"><div>[[საქართველო]]ში გვარსახელი უფრო დიდი სოციალური ერთეულის, რამდენიმე&#160; ათეული და ხშირად ასეული ოჯახის სახელწოდებაა, რომლებიც თავიანთ წარმომავლობას ერთ პიროვნებას უკავშირებენ, აქვთ საერთო თვითშეგნება ნათესაობის შესახებ, მიეკუთვნებიან ერთ გვარს. ქართული გვარისათვის დამახასიათებელი ეგზოგამია (გვარის შიგნით ქორწინების აკრძალვა) ადასტურებს,&#160; რომ [[ქართველები|ქართველებში]] მოხდა პირველყოფილი გვარის უწყვეტი გადასვლა გვიანდელ გვარში, რაც სწორედ გვარსახელებშია ასახული. ქართული წერილობით ძეგლებში არაერთგზის გვხვდება ტერმინი „გვარი“ იმ გაგებით, რაც დღესა აქვს. ძველ ქართულში გვარსახელის პარალელური ტერმინია '''სახლი'''. &#160;</div></td></tr> <tr><td class='diff-marker'>&#160;</td><td style="background: #eee; color:black; font-size: smaller;"></td><td class='diff-marker'>&#160;</td><td style="background: #eee; color:black; font-size: smaller;"></td></tr> <tr><td class='diff-marker'>−</td><td style="background: #ffa; color:black; font-size: smaller;"><div>საქართველოში გვარსახელის მრავალსაუკუნოვანი ისტორია აქვს. მხედველობაში თუ არ მივიღებთ „სერაპიონ <del class="diffchange diffchange-inline">ზარსმელის </del>ცხოვრებაში“ (X ს.) მოხსენიებულ უსუფიქსო ქართულ გვარსახელს ბაჰლაუნდი, ქართული გვარსახელი – დაფანჩული დადასტურებულია „[[გრიგოლ ხანძთელის ცხოვრება|გრიგოლ ხანძთელის ცხოვრებაში]]“. ჰაგიოგრაფიული ძეგლის ავტორი [[აშოტ კურაპალატი]]ს ამბების (IX ს. 20-იან წლებამდე) აღწერისას წერს: „ხოლო იყო ვინმე [[აზნაური]] დიდებული წინაშე აშოტ კურაპალატისა და ერქვა მას სახელი გაბრიელ დაფანჩული, და აწ ნათესავთა მისთა ჰქვიან დაფანჩულნი“. გვარსახელი დადასტურებულია IX &#160;</div></td><td class='diff-marker'>+</td><td style="background: #cfc; color:black; font-size: smaller;"><div>საქართველოში გვარსახელის მრავალსაუკუნოვანი ისტორია აქვს. მხედველობაში თუ არ მივიღებთ „სერაპიონ <ins class="diffchange diffchange-inline">ზარზმელის </ins>ცხოვრებაში“ (X ს.) მოხსენიებულ უსუფიქსო ქართულ გვარსახელს ბაჰლაუნდი, ქართული გვარსახელი – დაფანჩული დადასტურებულია „[[გრიგოლ ხანძთელის ცხოვრება|გრიგოლ ხანძთელის ცხოვრებაში]]“. ჰაგიოგრაფიული ძეგლის ავტორი [[აშოტ კურაპალატი]]ს ამბების (IX ს. 20-იან წლებამდე) აღწერისას წერს: „ხოლო იყო ვინმე [[აზნაური]] დიდებული წინაშე აშოტ კურაპალატისა და ერქვა მას სახელი გაბრიელ დაფანჩული, და აწ ნათესავთა მისთა ჰქვიან დაფანჩულნი“. გვარსახელი დადასტურებულია IX &#160;</div></td></tr> <tr><td class='diff-marker'>&#160;</td><td style="background: #eee; color:black; font-size: smaller;"><div>ს. II ნახევრის ქართულ საისტორიო დოკუმენტშიც, რომელშიც ფავნელების ფეოდალურ გვართან ერთად დასახელებულია ორი გლეხური გვარიც – შულიასძე და ტარიკასძე. დღეს არსებული არაერთი ქართული გვარი საუკუნეების სიღრმეშია წარმოქმნილი და ბევრი მათგანი ცნობილია XII-XIII სს-იდან.</div></td><td class='diff-marker'>&#160;</td><td style="background: #eee; color:black; font-size: smaller;"><div>ს. II ნახევრის ქართულ საისტორიო დოკუმენტშიც, რომელშიც ფავნელების ფეოდალურ გვართან ერთად დასახელებულია ორი გლეხური გვარიც – შულიასძე და ტარიკასძე. დღეს არსებული არაერთი ქართული გვარი საუკუნეების სიღრმეშია წარმოქმნილი და ბევრი მათგანი ცნობილია XII-XIII სს-იდან.</div></td></tr> <tr><td class='diff-marker'>&#160;</td><td style="background: #eee; color:black; font-size: smaller;"></td><td class='diff-marker'>&#160;</td><td style="background: #eee; color:black; font-size: smaller;"></td></tr> <tr><td colspan="2" class="diff-lineno">ხაზი 14:</td> <td colspan="2" class="diff-lineno">ხაზი 14:</td></tr> <tr><td class='diff-marker'>&#160;</td><td style="background: #eee; color:black; font-size: smaller;"><div>ტოპონიმებიდან არის ნაწარმოები ქართული გვარსახელების არცთუ უმნიშვნელო რაოდენობა, გარდა -ელ სუფიქსიანებისა, რომელთაც ზოგჯერ მამაკაცის სახელი უდევთ საფუძვლად. მაგ., გვარი სურამელაშვილი – ფუძეში, მართლაც იკითხება ტოპონიმი სურამი, მაგრამ სინამდვილეში გვარსახელს საფუძვლად უდევს გაანთროპონიმებული ტოპონიმი სურამელა.</div></td><td class='diff-marker'>&#160;</td><td style="background: #eee; color:black; font-size: smaller;"><div>ტოპონიმებიდან არის ნაწარმოები ქართული გვარსახელების არცთუ უმნიშვნელო რაოდენობა, გარდა -ელ სუფიქსიანებისა, რომელთაც ზოგჯერ მამაკაცის სახელი უდევთ საფუძვლად. მაგ., გვარი სურამელაშვილი – ფუძეში, მართლაც იკითხება ტოპონიმი სურამი, მაგრამ სინამდვილეში გვარსახელს საფუძვლად უდევს გაანთროპონიმებული ტოპონიმი სურამელა.</div></td></tr> <tr><td class='diff-marker'>&#160;</td><td style="background: #eee; color:black; font-size: smaller;"></td><td class='diff-marker'>&#160;</td><td style="background: #eee; color:black; font-size: smaller;"></td></tr> <tr><td class='diff-marker'>−</td><td style="background: #ffa; color:black; font-size: smaller;"><div>პროფესიული ტიპის გვარსახელებს ფუძედ აქეთ ამა თუ იმ პროფესიის, თანამდებობის, ხელობა-მოსაქმეობის აღმნიშვნელი ტერმინები, რომლებიც ნათლად გვიჩვენებენ <del class="diffchange diffchange-inline">ქართვლი </del>ხალხის საქმიანობის მრავალმხრივობას. ამ სახელთა ფუძეები ხშირად ქართულთან ერთად აღმოსავლურიცაა (სპარსული, არაბული, თურქული). ამ ტიპის ქართული გვარსახელებია: მეგუთნიშვილი, მეტივიშვილი, მესტუმრე, ჭკადუა, მუშკუდიანი, მჭედლიძე, მჭედლიშვილი, სადუნიშვილი, ქეშიკიშვილი, მებუკე, მენაბდე… &#160;</div></td><td class='diff-marker'>+</td><td style="background: #cfc; color:black; font-size: smaller;"><div>პროფესიული ტიპის გვარსახელებს ფუძედ აქეთ ამა თუ იმ პროფესიის, თანამდებობის, ხელობა-მოსაქმეობის აღმნიშვნელი ტერმინები, რომლებიც ნათლად გვიჩვენებენ <ins class="diffchange diffchange-inline">ქართველი </ins>ხალხის საქმიანობის მრავალმხრივობას. ამ სახელთა ფუძეები ხშირად ქართულთან ერთად აღმოსავლურიცაა (სპარსული, არაბული, თურქული). ამ ტიპის ქართული გვარსახელებია: მეგუთნიშვილი, მეტივიშვილი, მესტუმრე, ჭკადუა, მუშკუდიანი, მჭედლიძე, მჭედლიშვილი, სადუნიშვილი, ქეშიკიშვილი, მებუკე, მენაბდე… &#160;</div></td></tr> <tr><td class='diff-marker'>&#160;</td><td style="background: #eee; color:black; font-size: smaller;"></td><td class='diff-marker'>&#160;</td><td style="background: #eee; color:black; font-size: smaller;"></td></tr> <tr><td class='diff-marker'>&#160;</td><td style="background: #eee; color:black; font-size: smaller;"><div>ქართული (ქართველური) გვარსახელები სუფიქსების მრავალფეროვნებით, გამოირჩევა: -ძე, -შვილი, -ურ (-ულ), -ან(-იან), -ია, -ელ, -ა, -არ, -იშ, -ში, -სკირი, -ყვა… მათ უმეტესობას ერთი დატვირთვა და შინაარსი აქვს: ისინი ძირითადად კუთვნილებას და კრებითობას გამოხატავენ. ყველა სუფიქსი, რომლებიც გვარსახელების დაბოლოებადაა გამოყენებული, საერთოა ქართულ და ქართველური ენებისათვის. დღეს -შვილი დაბოლოებით ნაწარმოები გვარების უმეტესობა უფრო&#160; ადრე –ძე-თი იწარმოებოდა. ზოგიერთი -ურ სუფიქსიანი გვარიც XVIII-XIX სს. მიჯნაზე -ძე და -შვილი დაბოლოებით შეიცვალა. მართალია, -ძე და -შვილი (გვარის ფუძის ნათესაობითი ბრუნვის ფორმაზე დართული) საკმაოდ ადრეული ხანის წერილობით ძეგლებშია დადასტურებული, მაგრამ საქართველოში ფეოდალური ურთიერთობის პერიოდში, კერძოდ, VIII ს-იდან ჩნდება -ელ სუფიქსიანი გვარსახელები. თავდაპირველად მთელი საქართველოსათვის დამახასიათებელი იყო &#160;</div></td><td class='diff-marker'>&#160;</td><td style="background: #eee; color:black; font-size: smaller;"><div>ქართული (ქართველური) გვარსახელები სუფიქსების მრავალფეროვნებით, გამოირჩევა: -ძე, -შვილი, -ურ (-ულ), -ან(-იან), -ია, -ელ, -ა, -არ, -იშ, -ში, -სკირი, -ყვა… მათ უმეტესობას ერთი დატვირთვა და შინაარსი აქვს: ისინი ძირითადად კუთვნილებას და კრებითობას გამოხატავენ. ყველა სუფიქსი, რომლებიც გვარსახელების დაბოლოებადაა გამოყენებული, საერთოა ქართულ და ქართველური ენებისათვის. დღეს -შვილი დაბოლოებით ნაწარმოები გვარების უმეტესობა უფრო&#160; ადრე –ძე-თი იწარმოებოდა. ზოგიერთი -ურ სუფიქსიანი გვარიც XVIII-XIX სს. მიჯნაზე -ძე და -შვილი დაბოლოებით შეიცვალა. მართალია, -ძე და -შვილი (გვარის ფუძის ნათესაობითი ბრუნვის ფორმაზე დართული) საკმაოდ ადრეული ხანის წერილობით ძეგლებშია დადასტურებული, მაგრამ საქართველოში ფეოდალური ურთიერთობის პერიოდში, კერძოდ, VIII ს-იდან ჩნდება -ელ სუფიქსიანი გვარსახელები. თავდაპირველად მთელი საქართველოსათვის დამახასიათებელი იყო &#160;</div></td></tr> </table>

Tkenchoshvili https://www.nplg.gov.ge/wikidict/index.php?title=%E1%83%92%E1%83%95%E1%83%90%E1%83%A0%E1%83%A1%E1%83%90%E1%83%AE%E1%83%94%E1%83%9A%E1%83%98&diff=217452&oldid=prev 2024-01-21T12:29:20Z

<p></p> <table class='diff diff-contentalign-left'> <col class='diff-marker' /> <col class='diff-content' /> <col class='diff-marker' /> <col class='diff-content' /> <tr valign='top'> <td colspan='2' style="background-color: white; color:black;">←წინა ვერსია</td> <td colspan='2' style="background-color: white; color:black;">12:29, 21 იანვარი 2024-ის ვერსია</td> </tr><tr><td colspan="2" class="diff-lineno">ხაზი 1:</td> <td colspan="2" class="diff-lineno">ხაზი 1:</td></tr> <tr><td class='diff-marker'>&#160;</td><td style="background: #eee; color:black; font-size: smaller;"><div>'''გვარსახელი''' – ოჯახის მემკვიდრეობითი სახელი, რომელიც თაობიდან თაობაზე გადადის. &#160;</div></td><td class='diff-marker'>&#160;</td><td style="background: #eee; color:black; font-size: smaller;"><div>'''გვარსახელი''' – ოჯახის მემკვიდრეობითი სახელი, რომელიც თაობიდან თაობაზე გადადის. &#160;</div></td></tr> <tr><td class='diff-marker'>&#160;</td><td style="background: #eee; color:black; font-size: smaller;"></td><td class='diff-marker'>&#160;</td><td style="background: #eee; color:black; font-size: smaller;"></td></tr> <tr><td class='diff-marker'>−</td><td style="background: #ffa; color:black; font-size: smaller;"><div>[[საქართველო]]ში გვარსახელი უფრო დიდი სოციალური ერთეულის, რამდენიმე&#160; ათეული და ხშირად ასეული ოჯახის სახელწოდებაა, რომლებიც თავიანთ წარმომავლობას ერთ პიროვნებას უკავშირებენ, აქვთ საერთო თვითშეგნება ნათესაობის შესახებ, მიეკუთვნებიან ერთ გვარს. ქართული გვარისათვის დამახასიათებელი ეგზოგამია (გვარის შიგნით ქორწინების <del class="diffchange diffchange-inline">აკრძალეა</del>) ადასტურებს,&#160; რომ [[ქართველები|ქართველებში]] მოხდა პირველყოფილი გვარის უწყვეტი გადასვლა გვიანდელ გვარში, რაც სწორედ გვარსახელებშია ასახული. ქართული წერილობით ძეგლებში არაერთგზის <del class="diffchange diffchange-inline">გვხედება </del>ტერმინი „გვარი“ იმ გაგებით, რაც დღესა აქვს. ძველ ქართულში გვარსახელის პარალელური ტერმინია '''სახლი'''. &#160;</div></td><td class='diff-marker'>+</td><td style="background: #cfc; color:black; font-size: smaller;"><div>[[საქართველო]]ში გვარსახელი უფრო დიდი სოციალური ერთეულის, რამდენიმე&#160; ათეული და ხშირად ასეული ოჯახის სახელწოდებაა, რომლებიც თავიანთ წარმომავლობას ერთ პიროვნებას უკავშირებენ, აქვთ საერთო თვითშეგნება ნათესაობის შესახებ, მიეკუთვნებიან ერთ გვარს. ქართული გვარისათვის დამახასიათებელი ეგზოგამია (გვარის შიგნით ქორწინების <ins class="diffchange diffchange-inline">აკრძალვა</ins>) ადასტურებს,&#160; რომ [[ქართველები|ქართველებში]] მოხდა პირველყოფილი გვარის უწყვეტი გადასვლა გვიანდელ გვარში, რაც სწორედ გვარსახელებშია ასახული. ქართული წერილობით ძეგლებში არაერთგზის <ins class="diffchange diffchange-inline">გვხვდება </ins>ტერმინი „გვარი“ იმ გაგებით, რაც დღესა აქვს. ძველ ქართულში გვარსახელის პარალელური ტერმინია '''სახლი'''. &#160;</div></td></tr> <tr><td class='diff-marker'>&#160;</td><td style="background: #eee; color:black; font-size: smaller;"></td><td class='diff-marker'>&#160;</td><td style="background: #eee; color:black; font-size: smaller;"></td></tr> <tr><td class='diff-marker'>&#160;</td><td style="background: #eee; color:black; font-size: smaller;"><div>საქართველოში გვარსახელის მრავალსაუკუნოვანი ისტორია აქვს. მხედველობაში თუ არ მივიღებთ „სერაპიონ ზარსმელის ცხოვრებაში“ (X ს.) მოხსენიებულ უსუფიქსო ქართულ გვარსახელს ბაჰლაუნდი, ქართული გვარსახელი – დაფანჩული დადასტურებულია „[[გრიგოლ ხანძთელის ცხოვრება|გრიგოლ ხანძთელის ცხოვრებაში]]“. ჰაგიოგრაფიული ძეგლის ავტორი [[აშოტ კურაპალატი]]ს ამბების (IX ს. 20-იან წლებამდე) აღწერისას წერს: „ხოლო იყო ვინმე [[აზნაური]] დიდებული წინაშე აშოტ კურაპალატისა და ერქვა მას სახელი გაბრიელ დაფანჩული, და აწ ნათესავთა მისთა ჰქვიან დაფანჩულნი“. გვარსახელი დადასტურებულია IX &#160;</div></td><td class='diff-marker'>&#160;</td><td style="background: #eee; color:black; font-size: smaller;"><div>საქართველოში გვარსახელის მრავალსაუკუნოვანი ისტორია აქვს. მხედველობაში თუ არ მივიღებთ „სერაპიონ ზარსმელის ცხოვრებაში“ (X ს.) მოხსენიებულ უსუფიქსო ქართულ გვარსახელს ბაჰლაუნდი, ქართული გვარსახელი – დაფანჩული დადასტურებულია „[[გრიგოლ ხანძთელის ცხოვრება|გრიგოლ ხანძთელის ცხოვრებაში]]“. ჰაგიოგრაფიული ძეგლის ავტორი [[აშოტ კურაპალატი]]ს ამბების (IX ს. 20-იან წლებამდე) აღწერისას წერს: „ხოლო იყო ვინმე [[აზნაური]] დიდებული წინაშე აშოტ კურაპალატისა და ერქვა მას სახელი გაბრიელ დაფანჩული, და აწ ნათესავთა მისთა ჰქვიან დაფანჩულნი“. გვარსახელი დადასტურებულია IX &#160;</div></td></tr> <tr><td colspan="2" class="diff-lineno">ხაზი 10:</td> <td colspan="2" class="diff-lineno">ხაზი 10:</td></tr> <tr><td class='diff-marker'>&#160;</td><td style="background: #eee; color:black; font-size: smaller;"><div>ეპონიმურია ქართული გვარსახელების დიდი ნაწილი, მათ ძირითადად მამაკაცის კანონიზებული [[ქრისტიანობა|ქრისტიანული]] სახელი ან მეტსახელი უდევთ საფუძვლად: პავლიაშვილი, გიორგაძე, ალექსანდრია, დავითური… ძველი&#160; ქართული სახელებიდან ან მეტსახელებიდან მომდინარე გვარებია: ბედოიძე, ირემაშვილი, ვერძაული, ტურავა, გელოვანი… &#160;</div></td><td class='diff-marker'>&#160;</td><td style="background: #eee; color:black; font-size: smaller;"><div>ეპონიმურია ქართული გვარსახელების დიდი ნაწილი, მათ ძირითადად მამაკაცის კანონიზებული [[ქრისტიანობა|ქრისტიანული]] სახელი ან მეტსახელი უდევთ საფუძვლად: პავლიაშვილი, გიორგაძე, ალექსანდრია, დავითური… ძველი&#160; ქართული სახელებიდან ან მეტსახელებიდან მომდინარე გვარებია: ბედოიძე, ირემაშვილი, ვერძაული, ტურავა, გელოვანი… &#160;</div></td></tr> <tr><td class='diff-marker'>&#160;</td><td style="background: #eee; color:black; font-size: smaller;"></td><td class='diff-marker'>&#160;</td><td style="background: #eee; color:black; font-size: smaller;"></td></tr> <tr><td class='diff-marker'>−</td><td style="background: #ffa; color:black; font-size: smaller;"><div>ეთნონიმური ჯგუფის გვარებს რიცხვს მიეკუთვნება გვარსახელები, რომელთა საფუძველია [[ეთნონიმი]]. მაგრამ ეთნონიმური ფუძეები <del class="diffchange diffchange-inline">ყოველოვის </del>ვერ გვაძლევს რეალურ ენობრივ და ისტორიულ ინფორმაციას, რადგან ეთნონიმებიც ანთროპონიმიზაციის პროცესს განიცდიდნენ: ლეკია, ოსია, ჩერქეზა, ბერძენა, თათარა, არაბა, თურქა და მისთ. უკვე მამაკაცის გაანთროპონიმებული სახელებია.</div></td><td class='diff-marker'>+</td><td style="background: #cfc; color:black; font-size: smaller;"><div>ეთნონიმური ჯგუფის გვარებს რიცხვს მიეკუთვნება გვარსახელები, რომელთა საფუძველია [[ეთნონიმი]]. მაგრამ ეთნონიმური ფუძეები <ins class="diffchange diffchange-inline">ყოველთვის </ins>ვერ გვაძლევს რეალურ ენობრივ და ისტორიულ ინფორმაციას, რადგან ეთნონიმებიც ანთროპონიმიზაციის პროცესს განიცდიდნენ: ლეკია, ოსია, ჩერქეზა, ბერძენა, თათარა, არაბა, თურქა და მისთ. უკვე მამაკაცის გაანთროპონიმებული სახელებია.</div></td></tr> <tr><td class='diff-marker'>&#160;</td><td style="background: #eee; color:black; font-size: smaller;"></td><td class='diff-marker'>&#160;</td><td style="background: #eee; color:black; font-size: smaller;"></td></tr> <tr><td class='diff-marker'>−</td><td style="background: #ffa; color:black; font-size: smaller;"><div>ტოპონიმებიდან არის ნაწარმოები ქართული გვარსახელების არცთუ უმნიშვნელო რაოდენობა, გარდა -ელ სუფიქსიანებისა, რომელთაც ზოგჯერ მამაკაცის სახელი უდევთ საფუძვლად. მაგ., გვარი <del class="diffchange diffchange-inline">სურამელაშვეილი </del>– ფუძეში, მართლაც იკითხება ტოპონიმი სურამი, მაგრამ <del class="diffchange diffchange-inline">სინამდეილეში </del>გვარსახელს <del class="diffchange diffchange-inline">საფუძელად </del>უდევს გაანთროპონიმებული ტოპონიმი სურამელა.</div></td><td class='diff-marker'>+</td><td style="background: #cfc; color:black; font-size: smaller;"><div>ტოპონიმებიდან არის ნაწარმოები ქართული გვარსახელების არცთუ უმნიშვნელო რაოდენობა, გარდა -ელ სუფიქსიანებისა, რომელთაც ზოგჯერ მამაკაცის სახელი უდევთ საფუძვლად. მაგ., გვარი <ins class="diffchange diffchange-inline">სურამელაშვილი </ins>– ფუძეში, მართლაც იკითხება ტოპონიმი სურამი, მაგრამ <ins class="diffchange diffchange-inline">სინამდვილეში </ins>გვარსახელს <ins class="diffchange diffchange-inline">საფუძვლად </ins>უდევს გაანთროპონიმებული ტოპონიმი სურამელა.</div></td></tr> <tr><td class='diff-marker'>&#160;</td><td style="background: #eee; color:black; font-size: smaller;"></td><td class='diff-marker'>&#160;</td><td style="background: #eee; color:black; font-size: smaller;"></td></tr> <tr><td class='diff-marker'>−</td><td style="background: #ffa; color:black; font-size: smaller;"><div>პროფესიული ტიპის გვარსახელებს ფუძედ აქეთ ამა თუ იმ პროფესიის, თანამდებობის, ხელობა-მოსაქმეობის აღმნიშვნელი ტერმინები, რომლებიც ნათლად გვიჩვენებენ <del class="diffchange diffchange-inline">ქართელი </del>ხალხის საქმიანობის მრავალმხრივობას. ამ სახელთა ფუძეები ხშირად ქართულთან ერთად აღმოსავლურიცაა (სპარსული, არაბული, თურქული). ამ ტიპის ქართული გვარსახელებია: მეგუთნიშვილი, მეტივიშვილი, მესტუმრე, ჭკადუა, მუშკუდიანი, მჭედლიძე, მჭედლიშვილი, სადუნიშვილი, ქეშიკიშვილი, მებუკე, მენაბდე… &#160;</div></td><td class='diff-marker'>+</td><td style="background: #cfc; color:black; font-size: smaller;"><div>პროფესიული ტიპის გვარსახელებს ფუძედ აქეთ ამა თუ იმ პროფესიის, თანამდებობის, ხელობა-მოსაქმეობის აღმნიშვნელი ტერმინები, რომლებიც ნათლად გვიჩვენებენ <ins class="diffchange diffchange-inline">ქართვლი </ins>ხალხის საქმიანობის მრავალმხრივობას. ამ სახელთა ფუძეები ხშირად ქართულთან ერთად აღმოსავლურიცაა (სპარსული, არაბული, თურქული). ამ ტიპის ქართული გვარსახელებია: მეგუთნიშვილი, მეტივიშვილი, მესტუმრე, ჭკადუა, მუშკუდიანი, მჭედლიძე, მჭედლიშვილი, სადუნიშვილი, ქეშიკიშვილი, მებუკე, მენაბდე… &#160;</div></td></tr> <tr><td class='diff-marker'>&#160;</td><td style="background: #eee; color:black; font-size: smaller;"></td><td class='diff-marker'>&#160;</td><td style="background: #eee; color:black; font-size: smaller;"></td></tr> <tr><td class='diff-marker'>−</td><td style="background: #ffa; color:black; font-size: smaller;"><div>ქართული (ქართველური) გვარსახელები სუფიქსების მრავალფეროვნებით, გამოირჩევა: -ძე, -შვილი, -ურ (-ულ), -ან(-იან), -ია, -ელ, -ა, -არ, -იშ, -ში, -სკირი, -ყვა… მათ უმეტესობას ერთი დატვირთვა და შინაარსი აქვს: ისინი ძირითადად კუთვნილებას და კრებითობას გამოხატავენ. ყველა სუფიქსი, რომლებიც გვარსახელების დაბოლოებადაა გამოყენებული, საერთოა ქართულ და ქართველური ენებისათვის. დღეს -შვილი დაბოლოებით ნაწარმოები გვარების უმეტესობა უფრო&#160; ადრე –ძე-თი იწარმოებოდა. ზოგიერთი -ურ სუფიქსიანი გვარიც XVIII-XIX სს. მიჯნაზე -ძე და -შვილი დაბოლოებით შეიცვალა. მართალია, -ძე და -შვილი (გვარის ფუძის ნათესაობითი ბრუნვის ფორმაზე დართული) საკმაოდ ადრეული ხანის წერილობით ძეგლებშია დადასტურებული, მაგრამ საქართველოში ფეოდალური <del class="diffchange diffchange-inline">ურთიეროობის </del>პერიოდში, კერძოდ, VIII ს-იდან ჩნდება -ელ სუფიქსიანი გვარსახელები. თავდაპირველად მთელი საქართველოსათვის დამახასიათებელი იყო &#160;</div></td><td class='diff-marker'>+</td><td style="background: #cfc; color:black; font-size: smaller;"><div>ქართული (ქართველური) გვარსახელები სუფიქსების მრავალფეროვნებით, გამოირჩევა: -ძე, -შვილი, -ურ (-ულ), -ან(-იან), -ია, -ელ, -ა, -არ, -იშ, -ში, -სკირი, -ყვა… მათ უმეტესობას ერთი დატვირთვა და შინაარსი აქვს: ისინი ძირითადად კუთვნილებას და კრებითობას გამოხატავენ. ყველა სუფიქსი, რომლებიც გვარსახელების დაბოლოებადაა გამოყენებული, საერთოა ქართულ და ქართველური ენებისათვის. დღეს -შვილი დაბოლოებით ნაწარმოები გვარების უმეტესობა უფრო&#160; ადრე –ძე-თი იწარმოებოდა. ზოგიერთი -ურ სუფიქსიანი გვარიც XVIII-XIX სს. მიჯნაზე -ძე და -შვილი დაბოლოებით შეიცვალა. მართალია, -ძე და -შვილი (გვარის ფუძის ნათესაობითი ბრუნვის ფორმაზე დართული) საკმაოდ ადრეული ხანის წერილობით ძეგლებშია დადასტურებული, მაგრამ საქართველოში ფეოდალური <ins class="diffchange diffchange-inline">ურთიერთობის </ins>პერიოდში, კერძოდ, VIII ს-იდან ჩნდება -ელ სუფიქსიანი გვარსახელები. თავდაპირველად მთელი საქართველოსათვის დამახასიათებელი იყო &#160;</div></td></tr> <tr><td class='diff-marker'>&#160;</td><td style="background: #eee; color:black; font-size: smaller;"><div>-ან(-იან), -ურ(-ულ) და -ეთ(-თ) სუფიქსიანი გვარები. დღეს [[სამეგრელო]]ში -ა სუფიქსით დაბოლოებული გვარები თავის დროზე -იან (-ან) სუფიქსით უნდა ყოფილიყო გაფორმებული. საკმაოდ ადრე ამ გვარებში [[თანხმოვნები|თანხმოვანი]] „[[ნ]]“ დაიკარგა: ნაცვლად კვარაცხელიანისა მივიღეთ კვარაცხელია, გაბუნიანისა – გაბუნია, კაჭარანისა – კაჭარაა (კაჭარავა), გობეჩიანისა – გობეჩია. თავის დროზე ფართოდ იყო გავრცელებული -სკირი, -ჭკორი, -ში(-შ), -ტი, -ყეა სუფიქსიანი გვარებიც. დღეს ისინი ერთგვარ რელიქტებს წარმოადგენენ.</div></td><td class='diff-marker'>&#160;</td><td style="background: #eee; color:black; font-size: smaller;"><div>-ან(-იან), -ურ(-ულ) და -ეთ(-თ) სუფიქსიანი გვარები. დღეს [[სამეგრელო]]ში -ა სუფიქსით დაბოლოებული გვარები თავის დროზე -იან (-ან) სუფიქსით უნდა ყოფილიყო გაფორმებული. საკმაოდ ადრე ამ გვარებში [[თანხმოვნები|თანხმოვანი]] „[[ნ]]“ დაიკარგა: ნაცვლად კვარაცხელიანისა მივიღეთ კვარაცხელია, გაბუნიანისა – გაბუნია, კაჭარანისა – კაჭარაა (კაჭარავა), გობეჩიანისა – გობეჩია. თავის დროზე ფართოდ იყო გავრცელებული -სკირი, -ჭკორი, -ში(-შ), -ტი, -ყეა სუფიქსიანი გვარებიც. დღეს ისინი ერთგვარ რელიქტებს წარმოადგენენ.</div></td></tr> <tr><td class='diff-marker'>&#160;</td><td style="background: #eee; color:black; font-size: smaller;"></td><td class='diff-marker'>&#160;</td><td style="background: #eee; color:black; font-size: smaller;"></td></tr> <tr><td colspan="2" class="diff-lineno">ხაზი 30:</td> <td colspan="2" class="diff-lineno">ხაზი 30:</td></tr> <tr><td class='diff-marker'>&#160;</td><td style="background: #eee; color:black; font-size: smaller;"><div>* ჯანაშია ს. თუბალ-თაბალი, ტიბარენი, იბერი. – იხ. მისი: შრომები, ტ. 3, თბ., I959;</div></td><td class='diff-marker'>&#160;</td><td style="background: #eee; color:black; font-size: smaller;"><div>* ჯანაშია ს. თუბალ-თაბალი, ტიბარენი, იბერი. – იხ. მისი: შრომები, ტ. 3, თბ., I959;</div></td></tr> <tr><td class='diff-marker'>&#160;</td><td style="background: #eee; color:black; font-size: smaller;"><div>* თოფჩიშვილი რ. როდის წარმოიქმნა ქართული გვარსახელები. თბ., 1977; &#160;</div></td><td class='diff-marker'>&#160;</td><td style="background: #eee; color:black; font-size: smaller;"><div>* თოფჩიშვილი რ. როდის წარმოიქმნა ქართული გვარსახელები. თბ., 1977; &#160;</div></td></tr> <tr><td class='diff-marker'>−</td><td style="background: #ffa; color:black; font-size: smaller;"><div>* მაისურაძე ი. ქართული <del class="diffchange diffchange-inline">გყარსახელები </del>(სემანტიკა, სტრუქტურა, ეტიმოლოგია), თბ., 1979; &#160;</div></td><td class='diff-marker'>+</td><td style="background: #cfc; color:black; font-size: smaller;"><div>* მაისურაძე ი. ქართული <ins class="diffchange diffchange-inline">გვარსახელები </ins>(სემანტიკა, სტრუქტურა, ეტიმოლოგია), თბ., 1979; &#160;</div></td></tr> <tr><td class='diff-marker'>&#160;</td><td style="background: #eee; color:black; font-size: smaller;"><div>* ჭუმბურიძე ს. დედაენა ქართული. თბ. 1987.</div></td><td class='diff-marker'>&#160;</td><td style="background: #eee; color:black; font-size: smaller;"><div>* ჭუმბურიძე ს. დედაენა ქართული. თბ. 1987.</div></td></tr> <tr><td class='diff-marker'>&#160;</td><td style="background: #eee; color:black; font-size: smaller;"></td><td class='diff-marker'>&#160;</td><td style="background: #eee; color:black; font-size: smaller;"></td></tr> </table>

Tkenchoshvili https://www.nplg.gov.ge/wikidict/index.php?title=%E1%83%92%E1%83%95%E1%83%90%E1%83%A0%E1%83%A1%E1%83%90%E1%83%AE%E1%83%94%E1%83%9A%E1%83%98&diff=217016&oldid=prev 2024-01-09T12:42:53Z

<p></p> <table class='diff diff-contentalign-left'> <col class='diff-marker' /> <col class='diff-content' /> <col class='diff-marker' /> <col class='diff-content' /> <tr valign='top'> <td colspan='2' style="background-color: white; color:black;">←წინა ვერსია</td> <td colspan='2' style="background-color: white; color:black;">12:42, 9 იანვარი 2024-ის ვერსია</td> </tr><tr><td colspan="2" class="diff-lineno">ხაზი 17:</td> <td colspan="2" class="diff-lineno">ხაზი 17:</td></tr> <tr><td class='diff-marker'>&#160;</td><td style="background: #eee; color:black; font-size: smaller;"></td><td class='diff-marker'>&#160;</td><td style="background: #eee; color:black; font-size: smaller;"></td></tr> <tr><td class='diff-marker'>&#160;</td><td style="background: #eee; color:black; font-size: smaller;"><div>ქართული (ქართველური) გვარსახელები სუფიქსების მრავალფეროვნებით, გამოირჩევა: -ძე, -შვილი, -ურ (-ულ), -ან(-იან), -ია, -ელ, -ა, -არ, -იშ, -ში, -სკირი, -ყვა… მათ უმეტესობას ერთი დატვირთვა და შინაარსი აქვს: ისინი ძირითადად კუთვნილებას და კრებითობას გამოხატავენ. ყველა სუფიქსი, რომლებიც გვარსახელების დაბოლოებადაა გამოყენებული, საერთოა ქართულ და ქართველური ენებისათვის. დღეს -შვილი დაბოლოებით ნაწარმოები გვარების უმეტესობა უფრო&#160; ადრე –ძე-თი იწარმოებოდა. ზოგიერთი -ურ სუფიქსიანი გვარიც XVIII-XIX სს. მიჯნაზე -ძე და -შვილი დაბოლოებით შეიცვალა. მართალია, -ძე და -შვილი (გვარის ფუძის ნათესაობითი ბრუნვის ფორმაზე დართული) საკმაოდ ადრეული ხანის წერილობით ძეგლებშია დადასტურებული, მაგრამ საქართველოში ფეოდალური ურთიეროობის პერიოდში, კერძოდ, VIII ს-იდან ჩნდება -ელ სუფიქსიანი გვარსახელები. თავდაპირველად მთელი საქართველოსათვის დამახასიათებელი იყო &#160;</div></td><td class='diff-marker'>&#160;</td><td style="background: #eee; color:black; font-size: smaller;"><div>ქართული (ქართველური) გვარსახელები სუფიქსების მრავალფეროვნებით, გამოირჩევა: -ძე, -შვილი, -ურ (-ულ), -ან(-იან), -ია, -ელ, -ა, -არ, -იშ, -ში, -სკირი, -ყვა… მათ უმეტესობას ერთი დატვირთვა და შინაარსი აქვს: ისინი ძირითადად კუთვნილებას და კრებითობას გამოხატავენ. ყველა სუფიქსი, რომლებიც გვარსახელების დაბოლოებადაა გამოყენებული, საერთოა ქართულ და ქართველური ენებისათვის. დღეს -შვილი დაბოლოებით ნაწარმოები გვარების უმეტესობა უფრო&#160; ადრე –ძე-თი იწარმოებოდა. ზოგიერთი -ურ სუფიქსიანი გვარიც XVIII-XIX სს. მიჯნაზე -ძე და -შვილი დაბოლოებით შეიცვალა. მართალია, -ძე და -შვილი (გვარის ფუძის ნათესაობითი ბრუნვის ფორმაზე დართული) საკმაოდ ადრეული ხანის წერილობით ძეგლებშია დადასტურებული, მაგრამ საქართველოში ფეოდალური ურთიეროობის პერიოდში, კერძოდ, VIII ს-იდან ჩნდება -ელ სუფიქსიანი გვარსახელები. თავდაპირველად მთელი საქართველოსათვის დამახასიათებელი იყო &#160;</div></td></tr> <tr><td class='diff-marker'>−</td><td style="background: #ffa; color:black; font-size: smaller;"><div>-ან(-იან), -ურ(-ულ) და -ეთ(-თ) სუფიქსიანი გვარები. დღეს [[სამეგრელო]]ში -ა სუფიქსით დაბოლოებული გვარები თავის დროზე -იან (-ან) სუფიქსით უნდა ყოფილიყო გაფორმებული. საკმაოდ ადრე ამ გვარებში თანხმოვანი <del class="diffchange diffchange-inline">„ნ“ </del>დაიკარგა: ნაცვლად კვარაცხელიანისა მივიღეთ კვარაცხელია, გაბუნიანისა – გაბუნია, კაჭარანისა – კაჭარაა (კაჭარავა), გობეჩიანისა – გობეჩია. თავის დროზე ფართოდ იყო გავრცელებული -სკირი, -ჭკორი, -ში(-შ), -ტი, -ყეა სუფიქსიანი გვარებიც. დღეს ისინი ერთგვარ რელიქტებს წარმოადგენენ.</div></td><td class='diff-marker'>+</td><td style="background: #cfc; color:black; font-size: smaller;"><div>-ან(-იან), -ურ(-ულ) და -ეთ(-თ) სუფიქსიანი გვარები. დღეს [[სამეგრელო]]ში -ა სუფიქსით დაბოლოებული გვარები თავის დროზე -იან (-ან) სუფიქსით უნდა ყოფილიყო გაფორმებული. საკმაოდ ადრე ამ გვარებში <ins class="diffchange diffchange-inline">[[თანხმოვნები|</ins>თანხმოვანი<ins class="diffchange diffchange-inline">]] „[[ნ]]“ </ins>დაიკარგა: ნაცვლად კვარაცხელიანისა მივიღეთ კვარაცხელია, გაბუნიანისა – გაბუნია, კაჭარანისა – კაჭარაა (კაჭარავა), გობეჩიანისა – გობეჩია. თავის დროზე ფართოდ იყო გავრცელებული -სკირი, -ჭკორი, -ში(-შ), -ტი, -ყეა სუფიქსიანი გვარებიც. დღეს ისინი ერთგვარ რელიქტებს წარმოადგენენ.</div></td></tr> <tr><td class='diff-marker'>&#160;</td><td style="background: #eee; color:black; font-size: smaller;"></td><td class='diff-marker'>&#160;</td><td style="background: #eee; color:black; font-size: smaller;"></td></tr> <tr><td class='diff-marker'>&#160;</td><td style="background: #eee; color:black; font-size: smaller;"><div>შესაძლებელია სუფიქსების მიხედვით ქალისა და კაცის გვარსახელების განსხვავებაც. ასეთი ფუნქცია ზანურსა და დასავლეთ საქართველოს დიალექტებში (ქვემო იმერულში, გურულში) ჰქონდა -ფხე||ხე სუფიქსს. მამაკაცის გვარსახელს – კახიძეს&#160; შეესატყვისებოდა ქალის გვარსახელი – კახიფხე. შესაბამისად: წულაძე – წულაფხე, ხინიკიძე – ხინიკიფხე, თურქია – თურქიხე, ქოიაეა – ქოიახე. მდედრობითი სქესის გამოხატვის ფუნქცია შეუძენია გარკვეულ ეტაპზე -ურ(-ულ) სუფიქსსაც. ზემო [[იმერეთი|იმერეთში]], [[შიდა ქართლი|შიდა ქართლსა]] და [[კახეთი|კახეთში]] (ისტორიულად სამხრეთ-დასავლეთ საქართველოშიც) გათხოვილი ქალის ქალიშვილობის გვარს -ურ(-ულ) სუფიქსით აწარმოებენ: გელაშვილის&#160; ქალზე იტყვიან „გელაური“, მიქაცაძეზე – „მიქაცოური“, შანშიაშვილზე – „შანშიაური“.</div></td><td class='diff-marker'>&#160;</td><td style="background: #eee; color:black; font-size: smaller;"><div>შესაძლებელია სუფიქსების მიხედვით ქალისა და კაცის გვარსახელების განსხვავებაც. ასეთი ფუნქცია ზანურსა და დასავლეთ საქართველოს დიალექტებში (ქვემო იმერულში, გურულში) ჰქონდა -ფხე||ხე სუფიქსს. მამაკაცის გვარსახელს – კახიძეს&#160; შეესატყვისებოდა ქალის გვარსახელი – კახიფხე. შესაბამისად: წულაძე – წულაფხე, ხინიკიძე – ხინიკიფხე, თურქია – თურქიხე, ქოიაეა – ქოიახე. მდედრობითი სქესის გამოხატვის ფუნქცია შეუძენია გარკვეულ ეტაპზე -ურ(-ულ) სუფიქსსაც. ზემო [[იმერეთი|იმერეთში]], [[შიდა ქართლი|შიდა ქართლსა]] და [[კახეთი|კახეთში]] (ისტორიულად სამხრეთ-დასავლეთ საქართველოშიც) გათხოვილი ქალის ქალიშვილობის გვარს -ურ(-ულ) სუფიქსით აწარმოებენ: გელაშვილის&#160; ქალზე იტყვიან „გელაური“, მიქაცაძეზე – „მიქაცოური“, შანშიაშვილზე – „შანშიაური“.</div></td></tr> </table>

Tkenchoshvili https://www.nplg.gov.ge/wikidict/index.php?title=%E1%83%92%E1%83%95%E1%83%90%E1%83%A0%E1%83%A1%E1%83%90%E1%83%AE%E1%83%94%E1%83%9A%E1%83%98&diff=216308&oldid=prev 2023-12-20T12:34:16Z

<p></p> <a href="https://www.nplg.gov.ge/wikidict/index.php?title=%E1%83%92%E1%83%95%E1%83%90%E1%83%A0%E1%83%A1%E1%83%90%E1%83%AE%E1%83%94%E1%83%9A%E1%83%98&amp;diff=216308&amp;oldid=215704">ცვლილებების ჩვენება</a>

Tkenchoshvili https://www.nplg.gov.ge/wikidict/index.php?title=%E1%83%92%E1%83%95%E1%83%90%E1%83%A0%E1%83%A1%E1%83%90%E1%83%AE%E1%83%94%E1%83%9A%E1%83%98&diff=215704&oldid=prev 2023-12-05T20:49:55Z

<p></p> <table class='diff diff-contentalign-left'> <col class='diff-marker' /> <col class='diff-content' /> <col class='diff-marker' /> <col class='diff-content' /> <tr valign='top'> <td colspan='2' style="background-color: white; color:black;">←წინა ვერსია</td> <td colspan='2' style="background-color: white; color:black;">20:49, 5 დეკემბერი 2023-ის ვერსია</td> </tr><tr><td colspan="2" class="diff-lineno">ხაზი 1:</td> <td colspan="2" class="diff-lineno">ხაზი 1:</td></tr> <tr><td class='diff-marker'>−</td><td style="background: #ffa; color:black; font-size: smaller;"><div>'''გვარსახელი''' – ოჯახის <del class="diffchange diffchange-inline">მემკეიდრეობითი </del>სახელი, რომელიც თაობიდან თაობაზე გადადის. &#160;</div></td><td class='diff-marker'>+</td><td style="background: #cfc; color:black; font-size: smaller;"><div>'''გვარსახელი''' – ოჯახის <ins class="diffchange diffchange-inline">მემკვიდრეობითი </ins>სახელი, რომელიც თაობიდან თაობაზე გადადის. &#160;</div></td></tr> <tr><td class='diff-marker'>&#160;</td><td style="background: #eee; color:black; font-size: smaller;"></td><td class='diff-marker'>&#160;</td><td style="background: #eee; color:black; font-size: smaller;"></td></tr> <tr><td class='diff-marker'>&#160;</td><td style="background: #eee; color:black; font-size: smaller;"><div>[[საქართველო]]ში გვარსახელი უფრო დიდი სოციალური ერთეულის, რამდენიმე &#160;</div></td><td class='diff-marker'>&#160;</td><td style="background: #eee; color:black; font-size: smaller;"><div>[[საქართველო]]ში გვარსახელი უფრო დიდი სოციალური ერთეულის, რამდენიმე &#160;</div></td></tr> <tr><td class='diff-marker'>−</td><td style="background: #ffa; color:black; font-size: smaller;"><div>ათეული და ხშირად ასეული ოჯახის სახელწოდებაა, რომლებიც თავიანთ წარმომავლობას ერთ <del class="diffchange diffchange-inline">პიროევნებას </del>უკავშირებენ, აქვთ საერთო თვითშეგნება ნათესაობის შესახებ, მიეკუთვნებიან ერთ გვარს. ქართული გვარისათვის დამახასიათებელი ეგზოგამია (გვარის შიგნით ქორწინების აკრძალეა) ადასტურებს, &#160;</div></td><td class='diff-marker'>+</td><td style="background: #cfc; color:black; font-size: smaller;"><div>ათეული და ხშირად ასეული ოჯახის სახელწოდებაა, რომლებიც თავიანთ წარმომავლობას ერთ <ins class="diffchange diffchange-inline">პიროვნებას </ins>უკავშირებენ, აქვთ საერთო თვითშეგნება ნათესაობის შესახებ, მიეკუთვნებიან ერთ გვარს. ქართული გვარისათვის დამახასიათებელი ეგზოგამია (გვარის შიგნით ქორწინების აკრძალეა) ადასტურებს, &#160;</div></td></tr> <tr><td class='diff-marker'>−</td><td style="background: #ffa; color:black; font-size: smaller;"><div>რომ [[ქართველები|ქართველებში]] მოხდა პირველყოფილი გვარის უწყვეტი <del class="diffchange diffchange-inline">გადასელა </del>გვიანდელ გვარში, რაც სწორედ გვარსახელებშია ასახული. ქართული წერილობით ძეგლებში არაერთგზის გვხედება ტერმინი „გვარი“ იმ გაგებით, რაც დღესა აქვს. ძველ ქართულში გვარსახელის პარალელური ტერმინია '''სახლი'''. &#160;</div></td><td class='diff-marker'>+</td><td style="background: #cfc; color:black; font-size: smaller;"><div>რომ [[ქართველები|ქართველებში]] მოხდა პირველყოფილი გვარის უწყვეტი <ins class="diffchange diffchange-inline">გადასვლა </ins>გვიანდელ გვარში, რაც სწორედ გვარსახელებშია ასახული. ქართული წერილობით ძეგლებში არაერთგზის გვხედება ტერმინი „გვარი“ იმ გაგებით, რაც დღესა აქვს. ძველ ქართულში გვარსახელის პარალელური ტერმინია '''სახლი'''. &#160;</div></td></tr> <tr><td class='diff-marker'>&#160;</td><td style="background: #eee; color:black; font-size: smaller;"></td><td class='diff-marker'>&#160;</td><td style="background: #eee; color:black; font-size: smaller;"></td></tr> <tr><td class='diff-marker'>&#160;</td><td style="background: #eee; color:black; font-size: smaller;"><div>საქართველოში გვარსახელის მრავალსაუკუნოვანი ისტორია აქვს. მხედველობაში თუ არ მივიღებთ „სერაპიონ ზარსმელის ცხოვრებაში“ (X ს.) მოხსენიებულ უსუფიქსო &#160;</div></td><td class='diff-marker'>&#160;</td><td style="background: #eee; color:black; font-size: smaller;"><div>საქართველოში გვარსახელის მრავალსაუკუნოვანი ისტორია აქვს. მხედველობაში თუ არ მივიღებთ „სერაპიონ ზარსმელის ცხოვრებაში“ (X ს.) მოხსენიებულ უსუფიქსო &#160;</div></td></tr> <tr><td colspan="2" class="diff-lineno">ხაზი 9:</td> <td colspan="2" class="diff-lineno">ხაზი 9:</td></tr> <tr><td class='diff-marker'>&#160;</td><td style="background: #eee; color:black; font-size: smaller;"><div>ს. II ნახევრის ქართულ საისტორიო დოკუმენტშიც, რომელშიც ფავნელების ფეოდალურ გვართან ერთად დასახელებულია ორი გლეხური გვარიც – შულიასძე და ტარიკასძე. დღეს არსებული არაერთი ქართული გვარი საუკუნეების სიღრმეშია წარმოქმნილი და ბევრი მათგანი ცნობილია XII-XIII სს-იდან.</div></td><td class='diff-marker'>&#160;</td><td style="background: #eee; color:black; font-size: smaller;"><div>ს. II ნახევრის ქართულ საისტორიო დოკუმენტშიც, რომელშიც ფავნელების ფეოდალურ გვართან ერთად დასახელებულია ორი გლეხური გვარიც – შულიასძე და ტარიკასძე. დღეს არსებული არაერთი ქართული გვარი საუკუნეების სიღრმეშია წარმოქმნილი და ბევრი მათგანი ცნობილია XII-XIII სს-იდან.</div></td></tr> <tr><td class='diff-marker'>&#160;</td><td style="background: #eee; color:black; font-size: smaller;"></td><td class='diff-marker'>&#160;</td><td style="background: #eee; color:black; font-size: smaller;"></td></tr> <tr><td class='diff-marker'>−</td><td style="background: #ffa; color:black; font-size: smaller;"><div><del class="diffchange diffchange-inline">ქართ. </del>გვარსახელების უმრავლესობა სუფიქსიანია. ისინი ჯგუფდებიან როგორც სუფიქსების, ისე ფუძეების (ძირეული სიტყვების) მიხედვით. სემანტიკური თვალსაზრისით ქართულ გვარსახელთა ფონდი ოთხ ჯგუფად იყოფა: ეპონიმური, ეთნონიმური, ტოპონიმური და პროფესიული.</div></td><td class='diff-marker'>+</td><td style="background: #cfc; color:black; font-size: smaller;"><div><ins class="diffchange diffchange-inline">ქართული </ins>გვარსახელების უმრავლესობა სუფიქსიანია. ისინი ჯგუფდებიან როგორც სუფიქსების, ისე ფუძეების (ძირეული სიტყვების) მიხედვით. სემანტიკური თვალსაზრისით ქართულ გვარსახელთა ფონდი ოთხ ჯგუფად იყოფა: ეპონიმური, ეთნონიმური, ტოპონიმური და პროფესიული.</div></td></tr> <tr><td class='diff-marker'>&#160;</td><td style="background: #eee; color:black; font-size: smaller;"></td><td class='diff-marker'>&#160;</td><td style="background: #eee; color:black; font-size: smaller;"></td></tr> <tr><td class='diff-marker'>−</td><td style="background: #ffa; color:black; font-size: smaller;"><div>ეპონიმურია ქართული გვარსახელების დიდი ნაწილი, მათ ძირითადად მამაკაცის კანონიზებული ქრისტიანული სახელი ან მეტსახელი უდევთ საფუძვლად: პავლიაშვილი, გიორგაძე, ალექსანდრია, დავითური… ძველი&#160; ქართული სახელებიდან ან მეტსახელებიდან მომდინარე გვარებია: ბედოიძე, ირემაშვილი, ვერძაული, ტურავა, გელოვანი… &#160;</div></td><td class='diff-marker'>+</td><td style="background: #cfc; color:black; font-size: smaller;"><div>ეპონიმურია ქართული გვარსახელების დიდი ნაწილი, მათ ძირითადად მამაკაცის კანონიზებული <ins class="diffchange diffchange-inline">[[ქრისტიანობა|</ins>ქრისტიანული<ins class="diffchange diffchange-inline">]] </ins>სახელი ან მეტსახელი უდევთ საფუძვლად: პავლიაშვილი, გიორგაძე, ალექსანდრია, დავითური… ძველი&#160; ქართული სახელებიდან ან მეტსახელებიდან მომდინარე გვარებია: ბედოიძე, ირემაშვილი, ვერძაული, ტურავა, გელოვანი… &#160;</div></td></tr> <tr><td class='diff-marker'>&#160;</td><td style="background: #eee; color:black; font-size: smaller;"></td><td class='diff-marker'>&#160;</td><td style="background: #eee; color:black; font-size: smaller;"></td></tr> <tr><td class='diff-marker'>&#160;</td><td style="background: #eee; color:black; font-size: smaller;"><div>ეთნონიმური ჯგუფის გვარებს რიცხვს მიეკუთვნება გვარსახელები, რომელთა საფუძველია ეთნონიმი. მაგრამ ეთნონიმური ფუძეები ყოველოვის ვერ გვაძლევს რეალურ ენობრივ და ისტორიულ ინფორმაციას, რადგან ეთნონიმებიც ანთროპონიმიზაციის პროცესს განიცდიდნენ: ლეკია, ოსია, ჩერქეზა, ბერძენა, თათარა, არაბა, თურქა და მისთ. უკვე მამაკაცის გაანთროპონიმებული სახელებია.</div></td><td class='diff-marker'>&#160;</td><td style="background: #eee; color:black; font-size: smaller;"><div>ეთნონიმური ჯგუფის გვარებს რიცხვს მიეკუთვნება გვარსახელები, რომელთა საფუძველია ეთნონიმი. მაგრამ ეთნონიმური ფუძეები ყოველოვის ვერ გვაძლევს რეალურ ენობრივ და ისტორიულ ინფორმაციას, რადგან ეთნონიმებიც ანთროპონიმიზაციის პროცესს განიცდიდნენ: ლეკია, ოსია, ჩერქეზა, ბერძენა, თათარა, არაბა, თურქა და მისთ. უკვე მამაკაცის გაანთროპონიმებული სახელებია.</div></td></tr> <tr><td class='diff-marker'>&#160;</td><td style="background: #eee; color:black; font-size: smaller;"></td><td class='diff-marker'>&#160;</td><td style="background: #eee; color:black; font-size: smaller;"></td></tr> <tr><td class='diff-marker'>−</td><td style="background: #ffa; color:black; font-size: smaller;"><div>ტოპონიმებიდან არის ნაწარმოები ქართული გვარსახელების არცთუ უმნიშვნელო რაოდენობა, გარდა -ელ სუფიქსიანებისა, <del class="diffchange diffchange-inline">რპმელთაც </del>ზოგჯერ მამაკაცის სახელი უდევთ <del class="diffchange diffchange-inline">საფუიძვლად</del>. მაგ., გვარი სურამელაშვეილი – ფუძეში, მართლაც იკითხება ტოპონიმი სურამი, მაგრამ სინამდეილეში გვარსახელს საფუძელად უდევს გაანთროპონიმებული ტოპონიმი სურამელა.</div></td><td class='diff-marker'>+</td><td style="background: #cfc; color:black; font-size: smaller;"><div>ტოპონიმებიდან არის ნაწარმოები ქართული გვარსახელების არცთუ უმნიშვნელო რაოდენობა, გარდა -ელ სუფიქსიანებისა, <ins class="diffchange diffchange-inline">რომელთაც </ins>ზოგჯერ მამაკაცის სახელი უდევთ <ins class="diffchange diffchange-inline">საფუძვლად</ins>. მაგ., გვარი სურამელაშვეილი – ფუძეში, მართლაც იკითხება ტოპონიმი სურამი, მაგრამ სინამდეილეში გვარსახელს საფუძელად უდევს გაანთროპონიმებული ტოპონიმი სურამელა.</div></td></tr> <tr><td class='diff-marker'>&#160;</td><td style="background: #eee; color:black; font-size: smaller;"></td><td class='diff-marker'>&#160;</td><td style="background: #eee; color:black; font-size: smaller;"></td></tr> <tr><td class='diff-marker'>&#160;</td><td style="background: #eee; color:black; font-size: smaller;"><div>პროფესიული ტიპის გვარსახელებს ფუძედ აქეთ ამა თუ იმ პროფესიის, თანამდებობის, ხელობა-მოსაქმეობის აღმნიშვნელი ტერმინები, რომლებიც ნათლად გვიჩვენებენ ქართელი ხალხის საქმიანობის მრავალმხრივობას. ამ სახელთა ფუძეები ხშირად ქართულთან ერთად აღმოსავლურიცაა (სპარსული, არაბული, თურქული). ამ ტიპის ქართული გვარსახელებია: მეგუთნიშვილი, მეტივიშვილი, მესტუმრე, ჭკადუა, მუშკუდიანი, მჭედლიძე, მჭედლიშვილი, სადუნიშვილი, ქეშიკიშვილი, მებუკე, მენაბდე… &#160;</div></td><td class='diff-marker'>&#160;</td><td style="background: #eee; color:black; font-size: smaller;"><div>პროფესიული ტიპის გვარსახელებს ფუძედ აქეთ ამა თუ იმ პროფესიის, თანამდებობის, ხელობა-მოსაქმეობის აღმნიშვნელი ტერმინები, რომლებიც ნათლად გვიჩვენებენ ქართელი ხალხის საქმიანობის მრავალმხრივობას. ამ სახელთა ფუძეები ხშირად ქართულთან ერთად აღმოსავლურიცაა (სპარსული, არაბული, თურქული). ამ ტიპის ქართული გვარსახელებია: მეგუთნიშვილი, მეტივიშვილი, მესტუმრე, ჭკადუა, მუშკუდიანი, მჭედლიძე, მჭედლიშვილი, სადუნიშვილი, ქეშიკიშვილი, მებუკე, მენაბდე… &#160;</div></td></tr> <tr><td class='diff-marker'>&#160;</td><td style="background: #eee; color:black; font-size: smaller;"></td><td class='diff-marker'>&#160;</td><td style="background: #eee; color:black; font-size: smaller;"></td></tr> <tr><td class='diff-marker'>&#160;</td><td style="background: #eee; color:black; font-size: smaller;"><div>ქართული (ქართველური) გვარსახელები სუფიქსების მრავალფეროვნებით, გამოირჩევა: -ძე, -შვილი, -ურ (-ულ), -ან(-იან), -ია, -ელ, -ა, -არ, -იშ, -ში, -სკირი, -ყვა… მათ უმეტესობას ერთი დატვირთვა და შინაარსი აქვს: ისინი ძირითადად კუთვნილებას და კრებითობას გამოხატავენ. ყველა სუფიქსი, რომლებიც გვარსახელების დაბოლოებადაა გამოყენებული, საერთოა ქართულ და ქართველური ენებისათვის. დღეს -შვილი დაბოლოებით ნაწარმოები გვარების უმეტესობა უფრო &#160;</div></td><td class='diff-marker'>&#160;</td><td style="background: #eee; color:black; font-size: smaller;"><div>ქართული (ქართველური) გვარსახელები სუფიქსების მრავალფეროვნებით, გამოირჩევა: -ძე, -შვილი, -ურ (-ულ), -ან(-იან), -ია, -ელ, -ა, -არ, -იშ, -ში, -სკირი, -ყვა… მათ უმეტესობას ერთი დატვირთვა და შინაარსი აქვს: ისინი ძირითადად კუთვნილებას და კრებითობას გამოხატავენ. ყველა სუფიქსი, რომლებიც გვარსახელების დაბოლოებადაა გამოყენებული, საერთოა ქართულ და ქართველური ენებისათვის. დღეს -შვილი დაბოლოებით ნაწარმოები გვარების უმეტესობა უფრო &#160;</div></td></tr> <tr><td class='diff-marker'>−</td><td style="background: #ffa; color:black; font-size: smaller;"><div>ადრე –ძე-თი იწარმოებოდა. ზოგიერთი -ურ სუფიქსიანი გვარიც XVIII-XIX სს. მიჯნაზე -ძე და -შვილი დაბოლოებით შეიცვალა. მართალია, -ძე და -შვილი (გვარის ფუძის ნათესაობითი ბრუნვის ფორმაზე დართული) საკმაოდ ადრეული ხანის წერილობით ძეგლებშია დადასტურებული, მაგრამ საქართველოში ფეოდალური ურთიეროობის პერიოდში, კერძოდ<del class="diffchange diffchange-inline">. </del>VIII ს-იდან ჩნდება -ელ სუფიქსიანი გვარსახელები. თავდაპირველად მთელი საქართველოსათვის დამახასიათებელი იყო &#160;</div></td><td class='diff-marker'>+</td><td style="background: #cfc; color:black; font-size: smaller;"><div>ადრე –ძე-თი იწარმოებოდა. ზოგიერთი -ურ სუფიქსიანი გვარიც XVIII-XIX სს. მიჯნაზე -ძე და -შვილი დაბოლოებით შეიცვალა. მართალია, -ძე და -შვილი (გვარის ფუძის ნათესაობითი ბრუნვის ფორმაზე დართული) საკმაოდ ადრეული ხანის წერილობით ძეგლებშია დადასტურებული, მაგრამ საქართველოში ფეოდალური ურთიეროობის პერიოდში, კერძოდ<ins class="diffchange diffchange-inline">, </ins>VIII ს-იდან ჩნდება -ელ სუფიქსიანი გვარსახელები. თავდაპირველად მთელი საქართველოსათვის დამახასიათებელი იყო &#160;</div></td></tr> <tr><td class='diff-marker'>&#160;</td><td style="background: #eee; color:black; font-size: smaller;"><div>-ან(-იან), -ურ(-ულ) და -ეთ(-თ) სუფიქსიანი გვარები. დღეს [[სამეგრელო]]ში -ა სუფიქსით დაბოლოებული გვარები თავის დროზე -იან (-ან) სუფიქსით უნდა ყოფილიყო გაფორმებული. საკმაოდ ადრე ამ გვარებში თანხმოვანი „ნ“ დაიკარგა: ნაცვლად კვარაცხელიანისა მივიღეთ კვარაცხელია, გაბუნიანისა – გაბუნია, კაჭარანისა – კაჭარაა (კაჭარავა), გობეჩიანისა – გობეჩია. თავის დროზე ფართოდ იყო გავრცელებული -სკირი, -ჭკორი, -ში(-შ), -ტი, -ყეა სუფიქსიანი გვარებიც. დღეს ისინი ერთგვარ რელიქტებს წარმოადგენენ.</div></td><td class='diff-marker'>&#160;</td><td style="background: #eee; color:black; font-size: smaller;"><div>-ან(-იან), -ურ(-ულ) და -ეთ(-თ) სუფიქსიანი გვარები. დღეს [[სამეგრელო]]ში -ა სუფიქსით დაბოლოებული გვარები თავის დროზე -იან (-ან) სუფიქსით უნდა ყოფილიყო გაფორმებული. საკმაოდ ადრე ამ გვარებში თანხმოვანი „ნ“ დაიკარგა: ნაცვლად კვარაცხელიანისა მივიღეთ კვარაცხელია, გაბუნიანისა – გაბუნია, კაჭარანისა – კაჭარაა (კაჭარავა), გობეჩიანისა – გობეჩია. თავის დროზე ფართოდ იყო გავრცელებული -სკირი, -ჭკორი, -ში(-შ), -ტი, -ყეა სუფიქსიანი გვარებიც. დღეს ისინი ერთგვარ რელიქტებს წარმოადგენენ.</div></td></tr> <tr><td class='diff-marker'>&#160;</td><td style="background: #eee; color:black; font-size: smaller;"></td><td class='diff-marker'>&#160;</td><td style="background: #eee; color:black; font-size: smaller;"></td></tr> <tr><td class='diff-marker'>&#160;</td><td style="background: #eee; color:black; font-size: smaller;"><div>შესაძლებელია სუფიქსების მიხედვით ქალისა და კაცის გვარსახელების განსხვავებაც. ასეთი ფუნქცია ზანურსა და დასავლეთ საქართველოს დიალექტებში (ქვემო იმერულში, გურულში) ჰქონდა -ფხე||ხე სუფიქსს. მამაკაცის გვარსახელს – კახიძეს &#160;</div></td><td class='diff-marker'>&#160;</td><td style="background: #eee; color:black; font-size: smaller;"><div>შესაძლებელია სუფიქსების მიხედვით ქალისა და კაცის გვარსახელების განსხვავებაც. ასეთი ფუნქცია ზანურსა და დასავლეთ საქართველოს დიალექტებში (ქვემო იმერულში, გურულში) ჰქონდა -ფხე||ხე სუფიქსს. მამაკაცის გვარსახელს – კახიძეს &#160;</div></td></tr> <tr><td class='diff-marker'>−</td><td style="background: #ffa; color:black; font-size: smaller;"><div>შეესატყვისებოდა ქალის გვარსახელი – კახიფხე. შესაბამისად: წულაძე – წულაფხე, ხინიკიძე – ხინიკიფხე, თურქია – თურქიხე, ქოიაეა – ქოიახე. მდედრობითი სქესის გამოხატვის ფუნქცია შეუძენია გარკვეულ ეტაპზე -ურ(-ულ) სუფიქსსაც. ზემო იმერეთში, [[შიდა ქართლი|შიდა ქართლსა]] და [[კახეთი|კახეთში]] (ისტორიულად სამხრეთ-დასავლეთ საქართველოშიც) გათხოვილი ქალის ქალიშვილობის გვარს -ურ(-ულ) სუფიქსით აწარმოებენ: გელაშვილის &#160;</div></td><td class='diff-marker'>+</td><td style="background: #cfc; color:black; font-size: smaller;"><div>შეესატყვისებოდა ქალის გვარსახელი – კახიფხე. შესაბამისად: წულაძე – წულაფხე, ხინიკიძე – ხინიკიფხე, თურქია – თურქიხე, ქოიაეა – ქოიახე. მდედრობითი სქესის გამოხატვის ფუნქცია შეუძენია გარკვეულ ეტაპზე -ურ(-ულ) სუფიქსსაც. ზემო <ins class="diffchange diffchange-inline">[[იმერეთი|</ins>იმერეთში<ins class="diffchange diffchange-inline">]]</ins>, [[შიდა ქართლი|შიდა ქართლსა]] და [[კახეთი|კახეთში]] (ისტორიულად სამხრეთ-დასავლეთ საქართველოშიც) გათხოვილი ქალის ქალიშვილობის გვარს -ურ(-ულ) სუფიქსით აწარმოებენ: გელაშვილის &#160;</div></td></tr> <tr><td class='diff-marker'>&#160;</td><td style="background: #eee; color:black; font-size: smaller;"><div>ქალზე იტყვიან „გელაური“, მიქაცაძეზე – „მიქაცოური“, შანშიაშვილზე – „შანშიაური“.</div></td><td class='diff-marker'>&#160;</td><td style="background: #eee; color:black; font-size: smaller;"><div>ქალზე იტყვიან „გელაური“, მიქაცაძეზე – „მიქაცოური“, შანშიაშვილზე – „შანშიაური“.</div></td></tr> <tr><td class='diff-marker'>&#160;</td><td style="background: #eee; color:black; font-size: smaller;"></td><td class='diff-marker'>&#160;</td><td style="background: #eee; color:black; font-size: smaller;"></td></tr> </table>

Tkenchoshvili https://www.nplg.gov.ge/wikidict/index.php?title=%E1%83%92%E1%83%95%E1%83%90%E1%83%A0%E1%83%A1%E1%83%90%E1%83%AE%E1%83%94%E1%83%9A%E1%83%98&diff=215703&oldid=prev 2023-12-05T20:41:03Z

<p></p> <table class='diff diff-contentalign-left'> <col class='diff-marker' /> <col class='diff-content' /> <col class='diff-marker' /> <col class='diff-content' /> <tr valign='top'> <td colspan='2' style="background-color: white; color:black;">←წინა ვერსია</td> <td colspan='2' style="background-color: white; color:black;">20:41, 5 დეკემბერი 2023-ის ვერსია</td> </tr><tr><td colspan="2" class="diff-lineno">ხაზი 26:</td> <td colspan="2" class="diff-lineno">ხაზი 26:</td></tr> <tr><td class='diff-marker'>&#160;</td><td style="background: #eee; color:black; font-size: smaller;"><div>შეესატყვისებოდა ქალის გვარსახელი – კახიფხე. შესაბამისად: წულაძე – წულაფხე, ხინიკიძე – ხინიკიფხე, თურქია – თურქიხე, ქოიაეა – ქოიახე. მდედრობითი სქესის გამოხატვის ფუნქცია შეუძენია გარკვეულ ეტაპზე -ურ(-ულ) სუფიქსსაც. ზემო იმერეთში, [[შიდა ქართლი|შიდა ქართლსა]] და [[კახეთი|კახეთში]] (ისტორიულად სამხრეთ-დასავლეთ საქართველოშიც) გათხოვილი ქალის ქალიშვილობის გვარს -ურ(-ულ) სუფიქსით აწარმოებენ: გელაშვილის &#160;</div></td><td class='diff-marker'>&#160;</td><td style="background: #eee; color:black; font-size: smaller;"><div>შეესატყვისებოდა ქალის გვარსახელი – კახიფხე. შესაბამისად: წულაძე – წულაფხე, ხინიკიძე – ხინიკიფხე, თურქია – თურქიხე, ქოიაეა – ქოიახე. მდედრობითი სქესის გამოხატვის ფუნქცია შეუძენია გარკვეულ ეტაპზე -ურ(-ულ) სუფიქსსაც. ზემო იმერეთში, [[შიდა ქართლი|შიდა ქართლსა]] და [[კახეთი|კახეთში]] (ისტორიულად სამხრეთ-დასავლეთ საქართველოშიც) გათხოვილი ქალის ქალიშვილობის გვარს -ურ(-ულ) სუფიქსით აწარმოებენ: გელაშვილის &#160;</div></td></tr> <tr><td class='diff-marker'>&#160;</td><td style="background: #eee; color:black; font-size: smaller;"><div>ქალზე იტყვიან „გელაური“, მიქაცაძეზე – „მიქაცოური“, შანშიაშვილზე – „შანშიაური“.</div></td><td class='diff-marker'>&#160;</td><td style="background: #eee; color:black; font-size: smaller;"><div>ქალზე იტყვიან „გელაური“, მიქაცაძეზე – „მიქაცოური“, შანშიაშვილზე – „შანშიაური“.</div></td></tr> <tr><td colspan="2">&#160;</td><td class='diff-marker'>+</td><td style="background: #cfc; color:black; font-size: smaller;"><div><ins style="color: red; font-weight: bold; text-decoration: none;"></ins></div></td></tr> <tr><td colspan="2">&#160;</td><td class='diff-marker'>+</td><td style="background: #cfc; color:black; font-size: smaller;"><div><ins style="color: red; font-weight: bold; text-decoration: none;">[[ქართული ენა]] ერთსა და იმავე გვარსახელის სხვადასხვა სოციალური წრის წარმომადგენლებსაც განასხვავებდა ერთმანეთისაგან. წერეთლები იყვნენ თავადებიც და გლეხებიც. შესაბამისად თავადი თუ წერეთელი იყო, გლეხი – წერეთელა, აზნაური ჭყონია იყო, გლეხი – ჭყონიელა; თავადები აფაქიძეები იყენენ, მაგრამ გლეხების რამდენიმე კომლი აფაქელად იწერებოდა.</ins></div></td></tr> <tr><td colspan="2">&#160;</td><td class='diff-marker'>+</td><td style="background: #cfc; color:black; font-size: smaller;"><div><ins style="color: red; font-weight: bold; text-decoration: none;"></ins></div></td></tr> <tr><td colspan="2">&#160;</td><td class='diff-marker'>+</td><td style="background: #cfc; color:black; font-size: smaller;"><div><ins style="color: red; font-weight: bold; text-decoration: none;">''რ. თოფჩიშვილი'' </ins></div></td></tr> <tr><td colspan="2">&#160;</td><td class='diff-marker'>+</td><td style="background: #cfc; color:black; font-size: smaller;"><div><ins style="color: red; font-weight: bold; text-decoration: none;"></ins></div></td></tr> <tr><td colspan="2">&#160;</td><td class='diff-marker'>+</td><td style="background: #cfc; color:black; font-size: smaller;"><div><ins style="color: red; font-weight: bold; text-decoration: none;"></ins></div></td></tr> <tr><td colspan="2">&#160;</td><td class='diff-marker'>+</td><td style="background: #cfc; color:black; font-size: smaller;"><div><ins style="color: red; font-weight: bold; text-decoration: none;"></ins></div></td></tr> <tr><td colspan="2">&#160;</td><td class='diff-marker'>+</td><td style="background: #cfc; color:black; font-size: smaller;"><div><ins style="color: red; font-weight: bold; text-decoration: none;">==ლიტერატურა==</ins></div></td></tr> <tr><td colspan="2">&#160;</td><td class='diff-marker'>+</td><td style="background: #cfc; color:black; font-size: smaller;"><div><ins style="color: red; font-weight: bold; text-decoration: none;">* ჯანაშია ს. თუბალ-თაბალი, ტიბარენი, იბერი. – იხ. მისი: შრომები, ტ. 3, თბ., I959;</ins></div></td></tr> <tr><td colspan="2">&#160;</td><td class='diff-marker'>+</td><td style="background: #cfc; color:black; font-size: smaller;"><div><ins style="color: red; font-weight: bold; text-decoration: none;">* თოფჩიშვილი რ. როდის წარმოიქმნა ქართული გვარსახელები. თბ., 1977; </ins></div></td></tr> <tr><td colspan="2">&#160;</td><td class='diff-marker'>+</td><td style="background: #cfc; color:black; font-size: smaller;"><div><ins style="color: red; font-weight: bold; text-decoration: none;">* მაისურაძე ი. ქართული გყარსახელები (სემანტიკა, სტრუქტურა, ეტიმოლოგია), თბ., 1979; </ins></div></td></tr> <tr><td colspan="2">&#160;</td><td class='diff-marker'>+</td><td style="background: #cfc; color:black; font-size: smaller;"><div><ins style="color: red; font-weight: bold; text-decoration: none;">* ჭუმბურიძე ს. დედაენა ქართული. თბ. 1987.</ins></div></td></tr> <tr><td colspan="2">&#160;</td><td class='diff-marker'>+</td><td style="background: #cfc; color:black; font-size: smaller;"><div><ins style="color: red; font-weight: bold; text-decoration: none;"></ins></div></td></tr> <tr><td colspan="2">&#160;</td><td class='diff-marker'>+</td><td style="background: #cfc; color:black; font-size: smaller;"><div><ins style="color: red; font-weight: bold; text-decoration: none;">==წყარო==</ins></div></td></tr> <tr><td colspan="2">&#160;</td><td class='diff-marker'>+</td><td style="background: #cfc; color:black; font-size: smaller;"><div><ins style="color: red; font-weight: bold; text-decoration: none;">[[ქართული ენა: ენციკლოპედია]]</ins></div></td></tr> <tr><td colspan="2">&#160;</td><td class='diff-marker'>+</td><td style="background: #cfc; color:black; font-size: smaller;"><div><ins style="color: red; font-weight: bold; text-decoration: none;">[[კატეგორია:ქართული გვარები]]</ins></div></td></tr> </table>

Tkenchoshvili https://www.nplg.gov.ge/wikidict/index.php?title=%E1%83%92%E1%83%95%E1%83%90%E1%83%A0%E1%83%A1%E1%83%90%E1%83%AE%E1%83%94%E1%83%9A%E1%83%98&diff=215702&oldid=prev 2023-12-05T20:33:34Z

<p></p> <table class='diff diff-contentalign-left'> <col class='diff-marker' /> <col class='diff-content' /> <col class='diff-marker' /> <col class='diff-content' /> <tr valign='top'> <td colspan='2' style="background-color: white; color:black;">←წინა ვერსია</td> <td colspan='2' style="background-color: white; color:black;">20:33, 5 დეკემბერი 2023-ის ვერსია</td> </tr><tr><td colspan="2" class="diff-lineno">ხაზი 22:</td> <td colspan="2" class="diff-lineno">ხაზი 22:</td></tr> <tr><td class='diff-marker'>&#160;</td><td style="background: #eee; color:black; font-size: smaller;"><div>ადრე –ძე-თი იწარმოებოდა. ზოგიერთი -ურ სუფიქსიანი გვარიც XVIII-XIX სს. მიჯნაზე -ძე და -შვილი დაბოლოებით შეიცვალა. მართალია, -ძე და -შვილი (გვარის ფუძის ნათესაობითი ბრუნვის ფორმაზე დართული) საკმაოდ ადრეული ხანის წერილობით ძეგლებშია დადასტურებული, მაგრამ საქართველოში ფეოდალური ურთიეროობის პერიოდში, კერძოდ. VIII ს-იდან ჩნდება -ელ სუფიქსიანი გვარსახელები. თავდაპირველად მთელი საქართველოსათვის დამახასიათებელი იყო &#160;</div></td><td class='diff-marker'>&#160;</td><td style="background: #eee; color:black; font-size: smaller;"><div>ადრე –ძე-თი იწარმოებოდა. ზოგიერთი -ურ სუფიქსიანი გვარიც XVIII-XIX სს. მიჯნაზე -ძე და -შვილი დაბოლოებით შეიცვალა. მართალია, -ძე და -შვილი (გვარის ფუძის ნათესაობითი ბრუნვის ფორმაზე დართული) საკმაოდ ადრეული ხანის წერილობით ძეგლებშია დადასტურებული, მაგრამ საქართველოში ფეოდალური ურთიეროობის პერიოდში, კერძოდ. VIII ს-იდან ჩნდება -ელ სუფიქსიანი გვარსახელები. თავდაპირველად მთელი საქართველოსათვის დამახასიათებელი იყო &#160;</div></td></tr> <tr><td class='diff-marker'>&#160;</td><td style="background: #eee; color:black; font-size: smaller;"><div>-ან(-იან), -ურ(-ულ) და -ეთ(-თ) სუფიქსიანი გვარები. დღეს [[სამეგრელო]]ში -ა სუფიქსით დაბოლოებული გვარები თავის დროზე -იან (-ან) სუფიქსით უნდა ყოფილიყო გაფორმებული. საკმაოდ ადრე ამ გვარებში თანხმოვანი „ნ“ დაიკარგა: ნაცვლად კვარაცხელიანისა მივიღეთ კვარაცხელია, გაბუნიანისა – გაბუნია, კაჭარანისა – კაჭარაა (კაჭარავა), გობეჩიანისა – გობეჩია. თავის დროზე ფართოდ იყო გავრცელებული -სკირი, -ჭკორი, -ში(-შ), -ტი, -ყეა სუფიქსიანი გვარებიც. დღეს ისინი ერთგვარ რელიქტებს წარმოადგენენ.</div></td><td class='diff-marker'>&#160;</td><td style="background: #eee; color:black; font-size: smaller;"><div>-ან(-იან), -ურ(-ულ) და -ეთ(-თ) სუფიქსიანი გვარები. დღეს [[სამეგრელო]]ში -ა სუფიქსით დაბოლოებული გვარები თავის დროზე -იან (-ან) სუფიქსით უნდა ყოფილიყო გაფორმებული. საკმაოდ ადრე ამ გვარებში თანხმოვანი „ნ“ დაიკარგა: ნაცვლად კვარაცხელიანისა მივიღეთ კვარაცხელია, გაბუნიანისა – გაბუნია, კაჭარანისა – კაჭარაა (კაჭარავა), გობეჩიანისა – გობეჩია. თავის დროზე ფართოდ იყო გავრცელებული -სკირი, -ჭკორი, -ში(-შ), -ტი, -ყეა სუფიქსიანი გვარებიც. დღეს ისინი ერთგვარ რელიქტებს წარმოადგენენ.</div></td></tr> <tr><td colspan="2">&#160;</td><td class='diff-marker'>+</td><td style="background: #cfc; color:black; font-size: smaller;"><div><ins style="color: red; font-weight: bold; text-decoration: none;"></ins></div></td></tr> <tr><td colspan="2">&#160;</td><td class='diff-marker'>+</td><td style="background: #cfc; color:black; font-size: smaller;"><div><ins style="color: red; font-weight: bold; text-decoration: none;">შესაძლებელია სუფიქსების მიხედვით ქალისა და კაცის გვარსახელების განსხვავებაც. ასეთი ფუნქცია ზანურსა და დასავლეთ საქართველოს დიალექტებში (ქვემო იმერულში, გურულში) ჰქონდა -ფხე||ხე სუფიქსს. მამაკაცის გვარსახელს – კახიძეს </ins></div></td></tr> <tr><td colspan="2">&#160;</td><td class='diff-marker'>+</td><td style="background: #cfc; color:black; font-size: smaller;"><div><ins style="color: red; font-weight: bold; text-decoration: none;">შეესატყვისებოდა ქალის გვარსახელი – კახიფხე. შესაბამისად: წულაძე – წულაფხე, ხინიკიძე – ხინიკიფხე, თურქია – თურქიხე, ქოიაეა – ქოიახე. მდედრობითი სქესის გამოხატვის ფუნქცია შეუძენია გარკვეულ ეტაპზე -ურ(-ულ) სუფიქსსაც. ზემო იმერეთში, [[შიდა ქართლი|შიდა ქართლსა]] და [[კახეთი|კახეთში]] (ისტორიულად სამხრეთ-დასავლეთ საქართველოშიც) გათხოვილი ქალის ქალიშვილობის გვარს -ურ(-ულ) სუფიქსით აწარმოებენ: გელაშვილის </ins></div></td></tr> <tr><td colspan="2">&#160;</td><td class='diff-marker'>+</td><td style="background: #cfc; color:black; font-size: smaller;"><div><ins style="color: red; font-weight: bold; text-decoration: none;">ქალზე იტყვიან „გელაური“, მიქაცაძეზე – „მიქაცოური“, შანშიაშვილზე – „შანშიაური“.</ins></div></td></tr> </table>

Tkenchoshvili https://www.nplg.gov.ge/wikidict/index.php?title=%E1%83%92%E1%83%95%E1%83%90%E1%83%A0%E1%83%A1%E1%83%90%E1%83%AE%E1%83%94%E1%83%9A%E1%83%98&diff=215701&oldid=prev 2023-12-05T20:24:08Z

<p></p> <table class='diff diff-contentalign-left'> <col class='diff-marker' /> <col class='diff-content' /> <col class='diff-marker' /> <col class='diff-content' /> <tr valign='top'> <td colspan='2' style="background-color: white; color:black;">←წინა ვერსია</td> <td colspan='2' style="background-color: white; color:black;">20:24, 5 დეკემბერი 2023-ის ვერსია</td> </tr><tr><td colspan="2" class="diff-lineno">ხაზი 16:</td> <td colspan="2" class="diff-lineno">ხაზი 16:</td></tr> <tr><td class='diff-marker'>&#160;</td><td style="background: #eee; color:black; font-size: smaller;"></td><td class='diff-marker'>&#160;</td><td style="background: #eee; color:black; font-size: smaller;"></td></tr> <tr><td class='diff-marker'>&#160;</td><td style="background: #eee; color:black; font-size: smaller;"><div>ტოპონიმებიდან არის ნაწარმოები ქართული გვარსახელების არცთუ უმნიშვნელო რაოდენობა, გარდა -ელ სუფიქსიანებისა, რპმელთაც ზოგჯერ მამაკაცის სახელი უდევთ საფუიძვლად. მაგ., გვარი სურამელაშვეილი – ფუძეში, მართლაც იკითხება ტოპონიმი სურამი, მაგრამ სინამდეილეში გვარსახელს საფუძელად უდევს გაანთროპონიმებული ტოპონიმი სურამელა.</div></td><td class='diff-marker'>&#160;</td><td style="background: #eee; color:black; font-size: smaller;"><div>ტოპონიმებიდან არის ნაწარმოები ქართული გვარსახელების არცთუ უმნიშვნელო რაოდენობა, გარდა -ელ სუფიქსიანებისა, რპმელთაც ზოგჯერ მამაკაცის სახელი უდევთ საფუიძვლად. მაგ., გვარი სურამელაშვეილი – ფუძეში, მართლაც იკითხება ტოპონიმი სურამი, მაგრამ სინამდეილეში გვარსახელს საფუძელად უდევს გაანთროპონიმებული ტოპონიმი სურამელა.</div></td></tr> <tr><td colspan="2">&#160;</td><td class='diff-marker'>+</td><td style="background: #cfc; color:black; font-size: smaller;"><div><ins style="color: red; font-weight: bold; text-decoration: none;"></ins></div></td></tr> <tr><td colspan="2">&#160;</td><td class='diff-marker'>+</td><td style="background: #cfc; color:black; font-size: smaller;"><div><ins style="color: red; font-weight: bold; text-decoration: none;">პროფესიული ტიპის გვარსახელებს ფუძედ აქეთ ამა თუ იმ პროფესიის, თანამდებობის, ხელობა-მოსაქმეობის აღმნიშვნელი ტერმინები, რომლებიც ნათლად გვიჩვენებენ ქართელი ხალხის საქმიანობის მრავალმხრივობას. ამ სახელთა ფუძეები ხშირად ქართულთან ერთად აღმოსავლურიცაა (სპარსული, არაბული, თურქული). ამ ტიპის ქართული გვარსახელებია: მეგუთნიშვილი, მეტივიშვილი, მესტუმრე, ჭკადუა, მუშკუდიანი, მჭედლიძე, მჭედლიშვილი, სადუნიშვილი, ქეშიკიშვილი, მებუკე, მენაბდე… </ins></div></td></tr> <tr><td colspan="2">&#160;</td><td class='diff-marker'>+</td><td style="background: #cfc; color:black; font-size: smaller;"><div><ins style="color: red; font-weight: bold; text-decoration: none;"></ins></div></td></tr> <tr><td colspan="2">&#160;</td><td class='diff-marker'>+</td><td style="background: #cfc; color:black; font-size: smaller;"><div><ins style="color: red; font-weight: bold; text-decoration: none;">ქართული (ქართველური) გვარსახელები სუფიქსების მრავალფეროვნებით, გამოირჩევა: -ძე, -შვილი, -ურ (-ულ), -ან(-იან), -ია, -ელ, -ა, -არ, -იშ, -ში, -სკირი, -ყვა… მათ უმეტესობას ერთი დატვირთვა და შინაარსი აქვს: ისინი ძირითადად კუთვნილებას და კრებითობას გამოხატავენ. ყველა სუფიქსი, რომლებიც გვარსახელების დაბოლოებადაა გამოყენებული, საერთოა ქართულ და ქართველური ენებისათვის. დღეს -შვილი დაბოლოებით ნაწარმოები გვარების უმეტესობა უფრო </ins></div></td></tr> <tr><td colspan="2">&#160;</td><td class='diff-marker'>+</td><td style="background: #cfc; color:black; font-size: smaller;"><div><ins style="color: red; font-weight: bold; text-decoration: none;">ადრე –ძე-თი იწარმოებოდა. ზოგიერთი -ურ სუფიქსიანი გვარიც XVIII-XIX სს. მიჯნაზე -ძე და -შვილი დაბოლოებით შეიცვალა. მართალია, -ძე და -შვილი (გვარის ფუძის ნათესაობითი ბრუნვის ფორმაზე დართული) საკმაოდ ადრეული ხანის წერილობით ძეგლებშია დადასტურებული, მაგრამ საქართველოში ფეოდალური ურთიეროობის პერიოდში, კერძოდ. VIII ს-იდან ჩნდება -ელ სუფიქსიანი გვარსახელები. თავდაპირველად მთელი საქართველოსათვის დამახასიათებელი იყო </ins></div></td></tr> <tr><td colspan="2">&#160;</td><td class='diff-marker'>+</td><td style="background: #cfc; color:black; font-size: smaller;"><div><ins style="color: red; font-weight: bold; text-decoration: none;">-ან(-იან), -ურ(-ულ) და -ეთ(-თ) სუფიქსიანი გვარები. დღეს [[სამეგრელო]]ში -ა სუფიქსით დაბოლოებული გვარები თავის დროზე -იან (-ან) სუფიქსით უნდა ყოფილიყო გაფორმებული. საკმაოდ ადრე ამ გვარებში თანხმოვანი „ნ“ დაიკარგა: ნაცვლად კვარაცხელიანისა მივიღეთ კვარაცხელია, გაბუნიანისა – გაბუნია, კაჭარანისა – კაჭარაა (კაჭარავა), გობეჩიანისა – გობეჩია. თავის დროზე ფართოდ იყო გავრცელებული -სკირი, -ჭკორი, -ში(-შ), -ტი, -ყეა სუფიქსიანი გვარებიც. დღეს ისინი ერთგვარ რელიქტებს წარმოადგენენ.</ins></div></td></tr> </table>

Tkenchoshvili